Ông cha ta có câu: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” cũng như Nguyễn Trãi từng nói về nước Đại Việt ta, “Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau, xong hào kiệt đời nào cũng có”, mà trong số đó, người tài đức nhất, không ai khác, đó chính là lãnh tụ Hồ Chí Minh của chúng ta.Chủ tịch Hồ Chí Minh Anh hùng giải phóng dân tộc, chiến sĩ lỗi lạc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước bị nô lệ lầm than, nhận thấy rõ con đường cứu nước của cha anh là sai lầm, cũ kỹ, Nguyễn Tất Thành – Người con xứ Nghệ có lòng yêu nước nồng nàn đã quyết tâm ra đi tìm con đường cứu nước mới. Trải qua ba mươi năm bôn ba vượt qua ba đại dương, bốn châu lục, tới gần ba mươi nước quan sát nghiên cứu thuộc địa và các nước tư bản, Nguyễn Tất Thành trở thành người có hiểu biết phong phú, thực tiễn và thời gian đã dần hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh.Tư tưởng của người là sản phẩm của sự tổng hòa và phát triển biện chứng Những giá trị truyền thống dân tộc, Tinh hoa văn hoá nhân loại, Chủ nghĩa Mác – Lênin, cùng những phẩm chất cá nhân của Người. Cùng với thực tế của dân tộc và thời đại, qua sự tiếp biến và phát triển của Hồ Chí Minh một con người có tư duy sáng tạo, có phương pháp biện chứng , có nhân cách phẩm chất cách mạng tạo nên.
Trang 1MỤC LỤC
Trang:
MỞ ĐẦU
NỘI DUNG 1
I Khái quát chung về tư tưởng Hồ Chí Minh 1
II Nguồn gốc hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh 2
1 Những giá trị truyền thống dân tộc 2
2 Tinh hoa văn hoá nhân loại 3
3 Chủ nghĩa Mác – Lênin 4
4 Những phẩm chất cá nhân của Hồ Chí Minh 7
III Nguồn gốc lý luận quan trọng nhất hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh 8
KẾT LUẬN 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 2MỞ ĐẦU
Ông cha ta có câu: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” cũng như Nguyễn Trãi từng nói về nước Đại Việt ta, “Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau, xong hào kiệt đời nào cũng có”, mà trong số đó, người tài đức nhất, không ai khác, đó
chính là lãnh tụ Hồ Chí Minh của chúng ta
Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, chiến
sĩ lỗi lạc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Sinh
ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước bị nô lệ lầm than, nhận thấy rõ con đường cứu nước của cha anh là sai lầm, cũ
kỹ, Nguyễn Tất Thành – Người con xứ Nghệ có lòng yêu nước nồng nàn - đã quyết tâm ra đi tìm con đường cứu nước mới Trải qua ba mươi năm bôn ba vượt qua ba đại dương, bốn châu lục, tới gần ba mươi nước quan sát nghiên cứu thuộc địa
và các nước tư bản, Nguyễn Tất Thành trở thành người có hiểu biết phong phú, thực tiễn và thời gian đã dần hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh
Tư tưởng của người là sản phẩm của sự tổng hòa và phát triển biện chứng Những giá trị truyền thống dân tộc, Tinh hoa văn hoá nhân loại, Chủ nghĩa Mác – Lênin, cùng những phẩm chất cá nhân của Người Cùng với thực tế của dân tộc và thời đại, qua sự tiếp biến và phát triển của Hồ Chí Minh - một con người có tư duy sáng tạo, có phương pháp biện chứng , có nhân cách phẩm chất cách mạng tạo nên
Để tìm hiểu rõ hơn về những nguồn gốc lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung cũng như nguồn gốc lý luận quan trọng nhất hình thành nên tư tưởng vĩ đại ấy, em xin đi
Trang 3vào tìm hiểu đề bài tập số 01: “Phân tích nguồn gốc lý luận quan trọng nhất hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh” làm đề
tà nghiên cứu cho bài tập học kỳ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của mình
Trang 4NỘI DUNG
I Khái quát chung về tư tưởng Hồ Chí Minh
Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm cơ bản phản ánh sâu sắc thực tiễn cách mạng Việt Nam và thuộc địa, trên
cơ sở vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tinh hoa văn hoá dân tộc, trí tuệ nhân loại, nhằm giải phóng dân tộc, giai cấp, con người và tiến lên chủ nghĩa xã hội.1
Là hệ thống quan điểm cơ bản, tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ chứa đựng nội dung triết học mà còn mang nội dung chính trị Nói cách khác, tư tưởng Hồ Chí Minh là nhân sinh quan triết học chính trị của cách mạng Việt Nam và cách mạng thuộc địa Nhân sinh quan ấy cũng được thể hiện rõ trong những quan điểm nhân văn, đạo đức, văn hóa, đồng thời còn là sự phát triển tiếp nối của lịch sử tư tưởng triết học Việt Nam ở thời đại ngày nay
Hệ thống đó phản ánh sâu sắc thực tiễn cách mạng Việt Nam và thuộc địa, tư tưởng Hồ Chí Minh bao quát được những quan điểm cơ bản về cách mạng Việt Nam và thuộc địa, như: quan điểm về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc; quan điểm về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; quan điểm về Đảng Cộng sản Việt Nam; quan điểm về đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế; quan điểm về nhà nước và xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân và cả những quan điểm nhân văn, đạo đức, văn hóa Hồ Chí Minh
1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự thật, H 1999, tr 83 – 84.
Trang 5Việc vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác -Lênin, tinh hoa văn hóa dân tộc và trí tuệ nhân loại đã bao quát được những nguồn gốc lý luận cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó chủ nghĩa Mác – Lênin là nguồn gốc lý luận quan trọng nhất Nhờ có chủ nghĩa Mác – Lênin mà Chủ tịch
Hồ Chí Minh có cơ sở khoa học để thu nhận và chuyển hóa những tinh hoa giá trị của dân tộc và nhân loại thành hệ thống tư tưởng của mình
Mục đích hướng tới của tư tưởng Hồ Chí Minh trong cách mạng Việt Nam là thực hiện sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người và tiến lên chủ nghĩa xã hội
Sự nghiệp giải phóng dân tộc, giai cấp, con người và tiến lên chủ nghĩa xã hội còn bao hàm cả nội dung cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Trên thế giới, các dân tộc bị áp bức, bóc lột đã và đang đấu tranh giành độc lập dân tộc và sau khi giành được độc lập thì con đường tiến lên của dân tộc chỉ duy nhất là con đường xã hội chủ nghĩa Và, chỉ có tiến lên theo con đường xã hội chủ nghĩa mới bảo đảm vững chắc cho nền độc lập dân tộc Tại Hội nghị cấp cao Không liên kết lần thứ XIV tổ chức vào tháng 9/2006 ở La Habana - Cu ba, nguyên thủ của một số nước Mỹ
- La tinh đã tuyên bố sẽ hướng đất nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa vì hòa bình, ổn định, tiến bộ xã hội và đang là những tấm gương điển hình của nhân loại
Điều đó còn thể hiện sự thống nhất những giá trị nhân văn, văn hóa của dân tộc với những giá trị nhân văn, văn hóa
Trang 6của nhân loại trong sự nghiệp giải phóng và xây dựng con người mới ở giai đoạn hiện nay Giải phóng dân tộc, giai cấp tiến lên giải phóng con người và xóa bỏ mọi sự áp bức, bóc lột, bất công, xây dựng xã hội mới, trong đó mọi người đều
được bình đẳng và thực hiện “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” 2
II Nguồn gốc hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh
1 Những giá trị truyền thống dân tộc
Chủ nghĩa yêu nước truyền thống và ý chí đấu tranh anh dũng, bất khuất để dựng nước và giữ nước theo suốt chiều dài lịch sử dân tộc, mà mọi học thuyết du nhập vào Việt Nam đều phải khúc xạ qua lăng kính của chủ nghĩa yêu nước đó
Tinh thần nhân nghĩa, tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái, giúp đỡ và tương trợ lẫn nhau của con người Việt Nam theo suốt chiều dài lịch sử, mà ở giai đoạn cách mạng mới, Hồ Chí Minh đã chú ý nhấn mạnh chữ "đồng" trong việc
kế thừa và phát huy những giá trị đó
Truyền thống lạc quan, yêu đời, có niềm tin vào sức mạnh của bản thân, của chính nghĩa và sự tất thắng của sức mạnh đó
Dân tộc Việt Nam là một dân tộc cần cù, dũng cảm, thông minh, sáng tạo trong sản xuất và chiến đấu, lại ham học hỏi
và biết chọn lọc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại trên cơ
sở giữ vững bản sắc văn hoá của dân tộc
2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, H.2016, Tr 220.
Trang 72 Tinh hoa văn hoá nhân loại
- Những giá trị phương Đông
Những ảnh hưởng, tác động của Nho giáo và Phật giáo đến tiến trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh có
cả những yếu tố duy tâm, lạc hậu và những yếu tố duy vật, tích cực Song, Người đã phê phán, gạt bỏ những yếu tố duy tâm, lạc hậu để tiếp thu và chuyển hoá những yếu tố duy vật, tích cực phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam
Mặt tích cực của Nho giáo là mặt triết lý hành động, tư tưởng về nhập thế, hành đạo, giúp đời, triết lý nhân sinh, lấy
tu thân làm gốc, lấy hành động để lập thân và có lý tưởng về một xã hội bình trị, thế giới đại đồng Nho giáo còn đề cao văn hoá và tạo ra truyền thống hiếu học trong xã hội
Mặt tích cực của Phật giáo là tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn, thương người; là nếp sống có đạo đức, trong sạch, giản dị, chăm lo làm điều thiện; có tinh thần bình đẳng, dân chủ chất phác chống lại mọi sự phân biệt đẳng cấp (tư tưởng về phật đã thành và phật sẽ thành); đề cao lao động, chống lười biếng theo luật “chấp tác”; phái Trúc Lâm ở Việt Nam còn chủ trương gắn bó với nhân dân, với đất nước
Ngoài ra, Hồ Chí Minh còn khai thác cả những mặt tích cực của Lão Tử, Mặc Tử, Pháp trị, chủ nghĩa Tam dân, để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng của đất nước Người
thường dẫn lời của Lênin: “Chỉ có những người cách mạng chân chính mới thu hái được những điều hiểu biết quý báu của các đời trước để lại” 3
3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H 1995, t 6, tr 46.
Trang 8- Những giá trị phương Tây
Trên hành trình tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã đi qua hầu hết các châu lục và đã sống ở nhiều nước, song có ba nước đáng chú ý là Mỹ, Anh và Pháp, đặc biệt là những năm tháng sống và hoạt động ở Pháp
Nguyễn Ái Quốc đã nhanh chóng chiếm lĩnh được vốn tri thức của thời đại, nâng cao trình độ sử dụng ngôn ngữ, hiểu biết văn hoá Pháp và một số nước khác; tiếp thu được tư tưởng dân chủ và cách mạng của phương Tây, của các nhà khai sáng Pháp trong các sinh hoạt khoa học ở các câu lạc bộ
và sinh hoạt chính trị trong Đảng xã hội Pháp Từ đó, Nguyễn
Ái Quốc đã dần hình thành được phong cách làm việc dân chủ trong thực tiễn cuộc sống
Trên cơ sở đó, Người đã có thể tự do hội họp, viết văn, làm báo, tham gia các đảng phái và phát biểu ý kiến của mình trước dư luận Pháp, kể cả việc phê phán bọn quan lại phong kiến và bè lũ “cá mập thực dân” ở thuộc địa Như vậy, nhờ quá trình học hỏi và rèn luyện không mệt mỏi, Hồ Chí Minh đã làm giàu trí tuệ của mình bằng vốn trí tuệ của nhân loại
3 Chủ nghĩa Mác – Lênin
Với sự xuất hiện chủ nghĩa Mác, chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở thành khoa học Bằng những kiến giải kinh tế - xã hội, chính trị - triết học, C.Mác đã chứng minh sự diệt vong tất yếu của chủ nghĩa tư bản và sự thay thế nó bằng hình thái kinh tế - xã hội Cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội, đồng thời làm sáng tỏ bản chất và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Theo Mác - Lênin,
Trang 9bản chất của chủ nghĩa xã hội là xoá bỏ chế độ tư hữu, thiết lập chế độ công hữu về những tư liệu sản xuất chủ yếu, còn mục tiêu của chủ nghĩa xã hội là giải phóng giai cấp tiến lên giải phóng con người và tạo ra những điều kiện cần thiết bảo đảm cho con người phát triển hết mọi khả năng sẵn có của mình Với thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga năm
1917, chủ nghĩa xã hội từ lý luận trở thành hiện thực Tiếp xúc với chủ nghĩa xã hội khoa học hiện thực, Hồ Chí Minh chọn ngay học thuyết này cho cách mạng Việt Nam và luôn tin tưởng, đi theo chủ nghĩa Mác - Lênin Theo Người, học thuyết
đó là chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất; học
thuyết ấy mang lý tưởng về một xã hội thực sự nhân đạo “sự
tự do của mỗi người là điều kiện phát triển tự do cho tất cả mọi người’’ và học thuyết ẩy trở thành con đường chân chính
để thực hiện ước mơ giải phóng các dân tộc bị áp bức, bóc lột
và dân tộc Việt Nam khỏi ách nô lệ
Tư tưởng Hồ Chí Minh là thuộc về hệ tư tưởng Mác - Lênin
mà hạt nhân lý luận là triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Nói chính xác, chủ nghĩa Mác - Lênin là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh Nhờ thế giới quan và phương pháp luận ấy mà Nguyễn Ái Quốc có cơ
sở khoa học đổ tiếp thu những hiểu biết quý báu của các đời trước để lại và chuyển hoá chúng làm giàu tri thức, trí tuệ của mình phục vụ sự nghiệp cách mạng của dân tộc Không có chủ nghĩa Mác - Lênin thì cũng không có tư tưởng Hồ Chí Minh sánh ngang tầm nhiệm vụ lịch sử và thời đại để giải quyết đúng đắn những vấn đề đặt ra của thực tiễn, cách mạng Việt Nam
Trang 10Từ đó, Hồ Chí Minh có cơ sở khoa học để tiếp thu và chuyển hóa những giá trị quý báu của dân tộc và nhân loại thành hệ thống tư tưởng của mình phục vụ sự nghiệp cách mạng của dân tộc Hơn nữa, con đường đến với chủ nghĩa Mác
- Lênin của Hồ Chí Minh có những đặc điểm riêng dưới đây:
Thứ nhất, hành trang tư tường khi ra đi tìm đường cứu
nước của Nguyễn Tất Thành là chủ nghĩa yêu nước cháy bỏng với một vốn học vấn chắc chắn, một năng lực trí tuệ sắc sảo được trang bị từ quê hương gia đình, giúp Người phân tích, đánh giá chính xác về các phong trào yêu nước chống Pháp giai đoạn từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX Theo Người, đường lối quân chủ hay dân chủ, cách mạng hay cải lương của các sỹ phu và các nhà nho yêu nước đều đã không thể đáp ứng được yêu cầu thực tiễn giải phóng dân tộc ở giai đoạn đó và sự bế tắc về đường lối cứu nước đang hiển hiện trước dân tộc
Thứ hai, khác với các nhà yêu nước cách mạng Việt Nam
tiền bối, Nguyễn Tất Thành đã tìm thấy phương pháp mới để
ra đi tìm đường cứu riước, giải phóng dân tộc Phương pháp mới là đi xuyên qua phong trào quần chúng với những hoạt động thực tiễn sôi nổi của mình Điều đó cho thấy ở Nguyễn Tất Thành có sự thống nhất giữa mục đích và phương pháp ra
đi tìm đường cứu nước Nhờ sự thống nhất ấy mà trong suốt thời gian bôn ba tìm tòi, khảo nghiệm, với khả năng tư duy độc lập, tự chủ và sáng tạo, Nguyễn Tất Thành đã hoàn thiện trí tuệ của mình bằng vốn hiểu biết văn hoá, chính trị và thực tiễn cuộc sống phong phú của cả nhân loại Người đã rút ra một số kết luận trong sự phát triển nhận thức của mình: chủ
Trang 11nghĩa tư bản, đế quốc ở đâu cũng tàn bạo, độc ác, bất công; người lao động ở đâu cũng bị áp bức, bóc lột, trà đạp; dù màu
da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người “giống người áp bức, bóc lột và giống người bị áp bức bóc lột” và cũng chi có một tình hữu ái là thật - tình hữu ái vô sản Những kết luận ấy dù là rất gần gũi với những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, song cũng chỉ có tác dụng giúp cho Nguyễn Ái Quốc tiếp thu và vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin phù họp với hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của Việt Nam
Thứ ba, khác với các nhà trí thức tư sản phương Tây đến
với chủ nghĩa Mác - Lênin chủ yếu như đến với một học thuyết nhằm giải quyết những vấn đề về tư duy hơn là hành động, Nguyễn Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác - Lênin là để tìm kim chỉ nam cho sự nghiệp cửu nước, giải phóng dân tộc, tức là từ nhu cầu của thực tiễn cách mạng Việt Nam Trước khi đọc “Sơ thảo luận cương ”, Nguyễn Ái Quốc đã biết đến Cách mạng tháng Mười và ủng hộ nó chỉ theo cảm tính tự nhiên; đã biết đến Lênin và rất kính yêu Lênin, vì ông là một người yêu nước
vĩ đại đã giải phóng đồng bào mình; đã tham gia Đảng xã hội Pháp, vì họ đã tỏ sự đồng tình với cuộc đấu tranh của các dân tộc bị áp bức Điều đó cho thấy tuy đã trở thành đảng viên của Đảng xã hội Pháp, song Nguyễn Ái Quốc vẫn là một người dân mất nước, đang khao khát đi tìm độc lập, tự do cho dân tộc mình và cho các dân tộc bị áp bức khác Tác phẩm của Lênin đã chỉ ra mối quan hệ thống nhất giữa cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa, nhờ đó, Nguyễn Ái Quốc tìm thấy con dường giải phóng dân tộc Việt Nam và trở lại nghiên cứu chủ nghĩa Mác sâu hơn
Trang 12Thứ tư, khác với nhiều nhà cách mạng trên thế giới,
Nguyễn Ái Quốc tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin bằng sự kêt hợp nhuần nhuyễn của hai phương pháp Tây và Đông là
phương pháp nhận thức Mácxít kết hợp với cách “Đắc ý, vong ngôn” của phương Đông, nghĩa là cốt nắm lấy cái tinh thần,
cái cốt yếu, cái bản chất và vận dụng sáng tạo lập trường, quan điểm, phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để hoạch định đường lối, chiến lược, sách lược phù hợp cho cách mạng Việt Nam Như vậy, sự kết hợp của hai phương pháp Đông -Tây trong thực tiễn cách mạng Việt Nam, cách mạng thuộc địa đã trở thành đặc trưng riêng có của Hồ Chí Minh trong quá trình phát triển nhận thức, tư tưởng của mình
4 Những phẩm chất cá nhân của Hồ Chí Minh
Thứ nhất là khả năng tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo và
luôn sáng suốt trong mọi hoàn cảnh Với đầu óc phê phán tinh tường, sáng suốt trong nghiên cứu, tìm hiểu các cuộc cách mạng tư sản hiện đại, Người đã đánh giá đủng bản chất của các cuộc cách mạng đó, không để bị đánh lừa bởi cái hào nhoáng bề ngoài của những khái niệm tự do, bình đẳng, bác ái,
Thứ hai là sự khổ công học tập và rèn luyện để chiếm lĩnh
vốn tri thức phong phú của thời đại, những kinh nghiệm đấu tranh của các phong trào công nhân quốc tế và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới để có thể từng bước tiếp cận với chủ nghĩa Mác - Lênin
Thứ ba là tâm hồn của một nhà yêu nước, lý tưởng của
một người cộng sản và một trái tim nhân hậu, yêu nước,