Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối giữa đường cao tốc cầu giẽ ninh bình với quốc lộ 1a

Trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ ngoài những mặt đã đạt được thì công tác bồi thường GPMB vẫn còn một số tồn tại như sau: việc thông báo chủ trương thu hồi đất đến n

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Ngườ i hườ ng da n khoa ho c: TS Nguye n Va n Qua n

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP -2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo

vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám

ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng 5 năm2018

Tác giả luận văn

Phạm Thị Mỹ Hạnh

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được

sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Văn Quân đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Quản lý Đất đai, Khoa Quản lý Đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức các phòng ban của UBND huyện Yên Khánh: phòng Tài nguyên và Môi trường, ban GPMB và TĐC huyện Yên Khánh, phòng Thống kê, phòng Tài chính - Kế hoạch; UBND xã Khánh Hòa đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn này./

Hà Nội, ngày tháng 5 năm2018

Tác giả luận văn

Phạm Thị Mỹ Hạnh

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục chữ viết tắt iii

Mục lục iv

Danh mục bảng vii

Danh mục hình vii

Trích yếu luận văn viii

Thesis abstract x

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3 Phạm vi nghiên cứu 2

1.4 Đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn 2

1.4.1 Đóng góp mới 2

1.4.2 Ý nghĩa khoa học 2

1.4.3 Ý nghĩa thực tiễn 3

Phần 2 Tổng quan tàı lıệu 4

2.1 Cơ sở lý luận về bồı thường, hỗ trợ, táı định cư 4

2.1.1 Một số khái niện 4

2.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 5

2.1.3 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 6

2.1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 8

2.2 Kinh nghiệm một số nước và tổ chức quốc tế về thu hồi đât, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 13

2.2.1 Những quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số nước trên thế giới 13

2.2.2 Kinh nghiệm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Việt Nam 17

2.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam 18

2.3.1 Chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam qua các thời kỳ 18

2.3.2 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số địa phương 30

2.4 Nhận xét, đánh giá 38

Phần 3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu 39

3.1 Địa điểm nghiên cứu 39

3.2 Thời gian nghiên cứu 39

3.3 Đối tượng nghiên cứu 39

3.4 Nội dung nghiên cứu 39

3.4.1 Khái quát địa bàn nghiên cứu 39

3.4.2 Tình hình thực hiện công tác bồi thường , hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Yên Khánh 39

3.4.3 Kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại dự án nghiên cứu 40

3.4.4 Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 40

3.4.5 Đề xuất giải pháp nhắm nâng cao hiệu quả, hoàn thiện công tác GPMB 40

3.5 Phương pháp nghiên cứu 40

3.5.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp 40

3.5.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp 41

3.5.3 Phương pháp thống kê, tổng hợp, xử lý số liệu 41

3.5.4 Phương phápphân tích - so sánh 41

Phần 4 Kết quả và thảo luận 42

4.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình 42

4.1.1 Điều kiện tự nhiên, tài nguyên và môi trường 42

4.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 44

4.1.3 Đầu tư xây dựng công trình 48

4.1.4 Tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn xã 51

4.1.5 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, tình hình quản lý và sử

dụng đất 56

4.2 Tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình 58

4.2.1 Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình 58

4.2.2 Các văn bản pháp lý có liên quan đến bồi thường hỗ trợ, tái định cư ở Ninh Bình, và ở huyện Yên Khánh 60

4.3 Kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại dự án đầu tư xây

dựng tuyến đường kết nối giữa đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình với

quốc lộ 1A 62

4.3.1 Giới thiệu khái quát về dự án nghiên cứu 62

4.3.2 Kết quả bồi thường về đất đai,tài sản, vật kiến trúc, cây cối hoa mầu 62

4.3.3 Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ 74

4.3.4 Kết quả thực hiện chính sách tái định cư 79

4.4 Đánh giá tác động của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến đời sống của các hộ gia đình, cá nhân bị ảnh hưởng bởi dự án 82

4.4.1 Đánh giá chung 82

4.4.2 Đánh giá thông qua điều tra 85

4.4.3 Khó khăn, tồn tại và nguyên nhân 89

4.5 Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác GPMB 91

4.5.1 Nâng cao năng lực và hiệu quả làm việc của cán bộ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 91

4.5.2 Tăng cường công tác quản lý đất đai 92

4.5.3 Hoàn thiện quy định xác định giá đất, giá tài sản tính bồi thường, hỗ trợ 92

4.5.4 Đảm bảo kinh phí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 92

4.5.5 Tăng cường tuyên truyền pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 92

Phần 5 Kết luận và kıến nghị 94

5.1 Kết luận 94

5.2 Kiến nghị 95

Tài liệu tham khảo 96

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệphuyện Yên Khánh năm 2017 55

Bảng 4.2 Hiện trạng sử dụng đất phi nông nghiệp của huyện Yên Khánh

năm 2017 55

Bảng 4.3 Tổng hợp diện tích đất thu hồi giai đoạn 2013 đến 2017 59

Bảng 4.4 Tổng hợp diện tích đất thu hồi của dự án nghiên cứu 60

Bảng 4.5 Tổng hợp kết quả bồi thường tại dự án nghiên cứu 62

Bảng 4.6 Đối tượng được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án

nghiên cứu 68

Bảng 4.7 Kết quả bồi thường về đất tại dự án nghiên cứu 70

Bảng 4.8 Tổng hợp kinh phí bồi thường về tài sản, vật kiến trúc, cây cổi hoa màu trên đất tại dự án nghiên cứu 74

Bảng 4.9 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ tại giai đoạn 1 của Dự án 76

Bảng 4.10 Tổng hợp kinh phí hỗ trợ ở giai đoạn 2 của dự án 78

Bảng 4.11 Tổng hợp các tiêu chí điều tra đối tượng bị thu hồi 86

Bảng 4.12 Ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường đất ở tại dự án 87

Bảng 4.13 Ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường đất nông nghiệp dự án nghiên cứu 87

DANH MỤC HÌNH Hình 3.1 Sơ đồ hành chính huyện Yên Khánh 42

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Tên tác giả: Phạm Thị Mỹ Hạnh

Tên luận văn: Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi

đất tại dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối giữa đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình với Quốc Lộ 1A

Ngành: Quản lý Đất đai Mã số: 8850103

Cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá công tác GPMB, việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư tại dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối giữa đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình với Quốc Lộ 1A trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình, rút ra những ưu, nhược điểm Đề xuất các giải pháp nhằm góp phần đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng cho các dự án Giúp cho công tác quản lý hành chính Nhà nước về đất đai ngày càng hiệu quả

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp; phương pháp thu thập số liệu

sơ cấp; phương pháp thống kê, tổng hợp, xử lý số liệu;phương phápphân tích - so

sánh; phương pháp minh họa bằng biểu đồ, bản đồ

Kết quả nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Yên Khánh; tình hình sử dụng đất đai trên địa bàn huyện Yên Khánh; kết quả thực hiện

dự án nghiên cứu và đánh giá kết quả thực hiện; đánh giá thông qua kết quả điều tra; đưa ra thuận lơi, khó khăn, tồn tại và nguyên nhân; đề rà giải pháp để đẩy nhanh tiến

độ thực hiện công tác giải phóng mặt bằng tại địa bàn nghiên cứu

Huyện Yên Khánh gồm 18 xã và 01 thị trấn với tổng diện tích tự nhiên 14.259,8

ha theo số liệu thống kê đất đai năm 2017 Trong đó diện tích đất nông nghiệp là 9.581,8 ha chiếm 67,2% diện tích đất tự nhiên Trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội thời gian qua cũng như dự kiến phát triển kinh tế - xã hội của huyện, nhu cầu sử dụng đất phi nông nghiệp đặc biệt là quỹ đất dành cho phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, sản xuất kinh doanh tăng mạnh nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng đất phục vụ phát triển kinh

tế - xã hội và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Trong năm 2017, hầu hết các công trình trên địa bàn huyện đã thực hiện theo đúng kế hoạch được phê duyệt Tuy nhiên, vẫn còn một số hạng mục sử dụng đất chưa được thực hiện nhưng vẫn phù hợp với thực

tế của địa phương Trong những năm qua thành phố Ninh Bình thực hiện đầu tư xây

dựng nhiều dự án trọng điểm của thành phố, giai đoạn từ 2013 đến 2017 trên địa bàn thành hiện đã thực hiện 67 dự án, tổng diện tích đất thu hồi là: 152,83 ha, số hộ gia đình

bị thu hồi đất: 2028 hộ

Kết quả chính và kết luận

Kết quả thực hiện công tác GPMB đối với dự án nghiên cứu cho thấy: công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhìn chung được thực hiện nghiêm túc theo đúng quy định của Nhà nước Việc xác định đối tượng và điều kiện bồi thường là một công việc hết sức phức tạp, khó khăn nên được các cấp, ngành của huyện Yên Khánh thực hiện một cách thận trọng, đã xét duyệt cho 383 hộ gia đình có đủ điều kiện được bồi thường,

hỗ trợ; tổng diện tích đất thu hồi của dự án là: 85.671,36 m2; tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ của là: 87.194.726.643 đồng; số hộ gia đình đã nhận tiền bồi thường, hỗ trợ là 386 hộ/383 hộ, còn tồn tại 7 hộ gia đình ở chưa nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và có kiến nghị

về giá đất thấp

Trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ ngoài những mặt đã đạt được thì công tác bồi thường GPMB vẫn còn một số tồn tại như sau: việc thông báo chủ trương thu hồi đất đến người dân chưa rõ ràng; công tác lập hồ sơ kiểm đếm giải phóng mặt bằng đối với một số hộ gia đình còn chưa chính xác; công tác tuyên truyền vận động các

hộ chưa chấp hành còn hạn chế, gây ảnh hưởng đến tiến độ của dự án; chưa có chính sách cụ thể để hỗ trợ đào tạo, tạo việc làm cho người dân bị thu hồi đất nông nghiệp chuyển đổi nghề

Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như: nâng cao năng lực và hiệu quả làm việc của cán bộ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; hoàn thiện quy định xác định giá đất, giá tài sản để tính bồi thường, hỗ trợ; tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; nâng cao kinh phí hỗ trợ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và tăng cường công tác quản lý đất đai

THESIS ABSTRACT

Master candidate: Pham Thi My Hanh

Thesis title: Assessment of compensation, support and resettlement when the State

recovers land at the investment project to build a road connecting Cau Gie - Ninh Binh Highway with National Highway 1A

Major: Land Management Code: 8850103 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research objectives

To assess site clearance, implementation of compensation, support and resettlement policy at the project of constructing a road connecting Cau Gie - Ninh Binh highway with National Highway 1A in Yen Khanh district, Ninh Binh province, draw the pros and cons Suggest solutions to accelerate the clearance of projects Help the State administration of land management more effective

Research Methods

Method of collecting secondary and primary data and documents; statistical methods, data processing, analysis and aggregation; method of illustration by charts, maps

Main results and conclusions

Study on the socio-economic conditions of Yen Khanh district; Land use in Yen Khanh district; the result of the research project and evaluation of this result; evaluation of the results of the investigation; give advantages, difficulties, problems and causes; propose solution to accelerate the implementation of site clearance in the study area

Yen Khanh district includes 18 communes and 01 town with a total area of 14,259.8

ha according to land statistics in 2017 Of which, the agricultural land area is 9,581.8 ha, accounting for 67.2% of the natural land area During the socio-economic development period as well as expected socio-economic development of the district, the demand for non-agricultural land use, especially the land fund for infrastructure development, technology, production and business increased to meet the demand for land use for socio-economic development and economic restructuring of the district In 2017, most of the works in the district have been implemented in accordance with the approved plan However, there are still some unused land use items that still fit the local realities In the past years, Ninh Binh city invested in building many key projects of the city In the period from 2013 to 2017, 67 projects have been implemented and the total area of land recovered is 152 83 ha, the number of households with land recovered: 2028 households

Conclusions

Results of site clearance for research projects showed that compensation, support and resettlement activities are generally implemented in strict accordance with the regulations of the State Identification of beneficiaries and conditions of compensation is a very complex and difficult task that should be carried out carefully by all levels and agencies of Yen Khanh district, and approved for 383 eligible households

be compensated, supported; total area of the project is 85,661.36 m2; Total compensation, support of: 87,194,726,643 VND; The number of households receiving compensation and support is 376 households / 383 households There are still 7 households who have not received compensation and support and request that the price

of land is low

In the process of implementation of compensation and support, in addition to the achieved, the compensation and site clearance still have some problems as follows: the notice of the policy of land acquisition to the people is not clear; The work of compiling dossiers of land clearance for some households is not yet accurate; The campaign of mobilizing non-executing households is limited, affecting the progress of the project; There are no specific policies to support training and job creation for people who have lost their agricultural land

In order to speed up the implementation of compensation and support, it is necessary to synchronously implement measures such as improving the capacity and working efficiency of the staff performing the compensation, support and resettlement activities; Finalizing regulations on land price and asset price determination for calculation of compensation and support; To intensify the propagation and dissemination of the legislation on compensation, support and resettlement; raise funds for implementation of compensation, support, resettlement and strengthen the management of land

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta trong những năm gần đây đã và đang diễn ra hết sức mạnh mẽ, nền kinh tế đất nước ngày càng phát triển với sự hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, dẫn đến nhu cầu sử dụng đất để xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển công nghiệp, dịch vụ, phát triển đô thị và khu dân cư ngày càng tăng Nhờ đó, bộ mặt của đất nước đã thay đổi nhanh chóng theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại và văn minh Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng là một tất yếu khách quan, tác động sâu sắc đến nhiều mặt của xã hội và cộng đồng dân cư

Hiện nay, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng ngày càng trở nên khó khăn, phức tạp hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm Thực tiễn cho thấy, công tác thu hồi đất của công dân để phục vụ phát triển các dự án đầu

tư và việc bồi thường cho những người bị thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm, giải quyết không tốt, không thoả đáng quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi

sẽ cản trở tiến độ dự án, dẫn đến bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự, gây mất ổn định xã hội

Cùng với sự phát triển của cả nước nói chung và huyện Yên Khánh nói riêng, trong những năm gần đây trên địa bàn huyện đã có nhiều dự án, công trình được triển khai nhằm thúc đẩy nền kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của cả nước như :

Dự án xây dựng, nâng cấp tuyến đê hữu đáy, kết hợp giao thông tuyến Bái Đính – Kim Sơn; Dự án xây dựng tuyến đường kết nối giữa đường cao tốc cầu giẽ Ninh Bình với Quốc Lộ 1A đoạn qua xã Khánh Hòa, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình;

Dự án xây dựng khu công nghiệp xã Khánh Nhạc, Dự án xây dựng khu công nghiệp xã Khánh Cư; Dự án xây dựng khu công nghiệp xã Khánh Hồng Trong những dự án đó có dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối giữa đường cao tốc cầu giẽ Ninh Bình với Quốc lộ 1A là 1 trong số nhiều dự án quan trọng, điển hình

về đầu tư, xây dựng và cải thiện cơ sở hạ tầng, giúp nâng cao hiệu quả phát triển kinh tê, xã hội Tuy nhiên trong quá trình thực hiện dự án mặc dù được sự quan tâm của UBND tỉnh Ninh Bình, UBND huyện Yên Khánh, UBND xã Khánh Hòa, các cấp, các ngành nhưng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án vẫn

gặp rất nhiều khó khăn, bất cập làm chậm tiến độ của dự án so với kế hoạch đề ra

Vì vậy, việc nghiên cứu công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án này để thấy được những khó khăn, thuận lợi và hạn chế từ đó rút ra được các bài học kinh nghiệm và giải pháp góp phần xây dựng các chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của tỉnh Ninh Bình là cần thiết Xuất phát từ thực tiễn trên tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà

nước thu hồi đất tại dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối giữa đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình với Quốc Lộ 1A”

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối giữa đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình với Quốc Lộ 1A trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình, rút ra những ưu, nhược điểm

- Đề xuất các giải pháp nhằm góp phần đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng cho các dự án Giúp cho công tác quản lý hành chính Nhà nước về đất đai ngày càng hiệu quả

Qua tìm hiểu phân tích địa bàn nghiên cứu và cụ thể đi sâu nghiên cứu dự

án, từ đó đánh giá được tình hình thực hiện công tác thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại huyện Yên Khánh, tìm ra những tồn tại, khó khăn và nguyên nhân chính dẫn đến tiến độ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chưa hiệu quả, từ đó, đề xuất được các giải pháp hợp lý để khắc phục nâng cao hiệu quả công tác GPMB trên địa bàn huyện

1.4.2 Ý nghĩa khoa học

Góp phần nâng cao hiệu quả công tác GPMB, hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án trên

địa bàn huyện Yên Khánh,tỉnh Ninh Bình

1.4.3 Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo có ý nghĩa đối với phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Khánh trong công tác GPMB, góp phần giúp các nhà quản lý tại địa phương chỉ đạo và thực hiện tốt công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về đất đai tại địa phương

- Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo có ý nghĩa đối với người trực tiếp thực hiện công tác GPMB, giúp cho các hộ gia đình có đất bị thu hồi hiểu rõ hơn về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ

2.1.1 Một số khái niện

2.1.1.1 Giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là một quá trình “làm sạch” mặt bằng thông qua việc thực hiện di dời các công trình xây dựng, vật kiến trúc, cây cối, hoa màu và một bộ phận dân cư trên một diện tích đất nhất định nhằm thực hiện quy hoạch, cải tạo hoặc xây dựng công trình mới (Phan Trung Hiền 2017)

2.1.1.2 Bồi thường

- Theo khoản 12, Điều 3 Luật Đất Đai 2013: Bồi thường về đất : là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người

sử dụng đất (Luật đất đai năm 2013)

-Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh; để phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, được quy định tại Điều 61, 62 Luất Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn như Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ Từ đó có thể hiểu bản chất của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trong tình hình hiện nay không đơn thuần là bồi thường về mặt vật chất mà còn phải đảm bảo được lợi ích của người dân phải di chuyển Đó là họ phải có được chỗ ở ổn định, có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, được hỗ trợ ổn định đời sống sản xuất,

hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề để tạo điều kiện cho người dân sống và ổn định

2.1.1.3 Hỗ trợ

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua chuyển đổi ngành nghề mới, đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới nhằm bảo đảm cho người bị thu hồi đất

ổn định cuộc sống (Lê Du Phong, 2007)

Theo khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai 2013: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”

2.1.1.4 Tái định cư

Tái định cư (TĐC) là việc di chuyển người dân đến một nơi ở mới khác

với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn.TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất; nó là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế, xã hội đối với một bộ phận người dân đã gánh chịu sự phát triển chung

2.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

2.1.2.1 Tính phức tạp

Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trọng đời sống kinh

tế - xã hội đối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này(Trần Thị Hợi, 2008)

Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau: Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán của người dân là ngại di chuyển chỗ ở; nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra thường xuyên; thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu; dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống

bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển

2.1.2.2 Tính đa dạng

Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; khu vực

ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp Do

đó mỗi khu vực công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có những đặc trưng riêng

và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể

2.1.3 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

2.1.3.1 Đảm bảo lợi ích công cộng

Thông qua việc thu hồi đất Nhà nước tạo được một quỹ đất sạch cần thiết

để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuât, đảm bảo an ninh quốc phòng, an sinh xã hội và phát triển kinh tế; phát triển các cơ sở kinh tế, các khu công nghiệp, các cơ sở sản xuất – kinh doanh, khu đô thị, khi vui chơi giải trí, công viên cây xanh Qua đó làm tăng thêm khả năng thu hút đầu tư từ các nhà đâu tư trong nước và ngoài nước, phục vụ phát triển kinh tế

Việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tốt sẽ đẩy nhanh tiến độ thu hồi đất góp phần gián tiếp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng giảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng tỉ trọng sản xuất công nghiệp, dịch vụ Khi diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, Nhà nước thực hiện các biện pháp hỗ trợ cho người nông dân bị mất đất sản xuất trong việc đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm mới Qua đó, góp phần rút bớt một lực lượng lao động ở nông thôn chuyển sang làm việc trong khu vực sản xuất phi nông nghiệp và dịch vụ

2.1.3.2 Đảm bảo giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người bị thu hồi đất

Vì lợi ích chung, lợi ích của cả cộng đồng, Nhà nước thực hiện thu hồi đất của người sử dụng đất để sử dụng cho các mục đích khác nhau sẽ gây ra những thiệt hại và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của những người bị thu hồi đất Nếu không thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người bị thu hồi đất sẽ dẫn đến tình trạng là trong khi các công trình phúc lợi được xây dựng trên những diện tích đất bị thu hồi mang lại lợi ích cho cộng đồng thì trái ngược lại người bị thu hồi đất lại rơi vào tình trang khó khăn về sản xuất và đời sống do bị mất đất sản xuất hoặc mất nhà ở (Hoàng Thị Nga, 2010)

Khi thay đổi nơi ở đó là phải chuyển đến khu tái định cư, việc quy hoạch khu tái định cư không quan tâm đến phong tục tập quán sinh hoạt của người dân dẫn đến nhiều khó khăn hơn cho người dân phải tái định cư, chất lượng công

trình tái định cư cũng là một trong những nỗi ám ảnh của người dân phải tái định

cư Do đó, vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phải giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích của Nhà nước, của xã hội vừa để đảm bảo nhu cầu sử dụng đất đai phục vụ cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; vừa bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, bồi hoàn cho họ những thành quả lao động, kết quả đầu tư bị thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra

2.1.3.3 Góp phần vào việc duy trì ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội

Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất có vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước Các công trình phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, mục đích phát triển kinh tế đều cần tới mặt bằng

Có thể nói công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện nhanh chóng, hiệu quả thì công trình thực hiện đã hoàn thành được một nửa Quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của người dân tại thời điểm bị thu hồi đất và sau này Do diện tích đất sản xuất của người dân bị thu hồi dẫn đến tình trạng thiếu việc làm, người dân không

có thu nhập làm ảnh hưởng đến kinh tế của mỗi hộ gia đình cá nhân Thiếu việc làm là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mất tình hình trật tự an ninh Đời sống của nhân dân sau khi bị thu hồi đất có thể được nâng cao một cách nhanh chóng nhưng không bền vững do người dân không biết sử dụng khoản tiền hỗ trợ

để chuyển đổi nghề nghiệp dẫn đến tình trạng ăn tiêu lãng phí dễ dàng mắc phải các tệ nạn xã hội

Việc thu hồi đất không đúng mục đích, các dự án treo dẫn đến mất đất sản xuất, người dân không có việc làm đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng người dân bị kích động bởi các thế lực chống đối gây mất trật tự an ninh quốc phòng, mất niềm tin của Nhân dân vào Đảng và Nhà nước Chính vì vậy, vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư rất quan trọng, công tác bồi thường hỗ trợ, và tái định cư với mục tiêu không chỉ là làm thế nào để thực hiện thu hồi đất một cách nhanh chóng mà phải tạo ra được bài toán ổn định và phát triển bền vững cho người dân sau khi bị thu hồi đất

Việc giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện từ việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cho thấy nếu không giải quyết tốt việc bồi thường tổn thất, hỗ trợ tái định cư nhằm hỗ trợ họ vượt qua khó khăn trước

mắt để nhanh chóng ổn định đời sống và sản xuất thì sẽ phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu kiện kéo dài, vượt cấp với số đông người dân tham gia, đây là một thực trang đang diễn ra Đây cũng là nguyên nhân cơ bản làm phát sinh những tụ điểm gây mất ổn định về chính trị, trật tự an toàn xã hội và dễ bị kẻ xấu lợi dụng kích động, lôi kéo nhân dân không đồng thuận với chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước về thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư, các công trình hạ tầng công cộng.vv Do vậy thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phát góp phần vào ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội, tránh nguy cơ nảy sinh ccá xung đột xã hội (Hoàng Thị Nga, 2010)

2.1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

2.1.4.1 Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế

- Trước khi luật đất đai 2013 có hiệu lực

Ở nước ta, sau khi ban hành Luật Đất đai 1993 đến nay, Chính phủ đã bốn lần trình Quốc hội Luật sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Đất đai (1998; 2001; 2003 và năm 2013) nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội đất nước Theo đó, chính sách bồi thường, GPMB cũng luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi cho phù hợp với yêu cầu thực tế triển khai Với những đổi mới về pháp luật Đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầuvề mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường, GPMB đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, GPMB

Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai, việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng Kết quả kiểm tra thi hành Luật Đất đai năm 2007 của Bộ Tài nguyên cho thấy UBND các cấp đều có ý thức quán triệt việc thực thi pháp luật về đất đai nhưng nhận thức về các quy định của pháp luật nói chung còn yếu, ở cấp cơ sở còn rất yếu Từ đó dẫn tới tình trạng có nhầm lẫn việc áp dụng pháp luật trong giải quyết giao đất, cho

thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo Trong khi đó việc tuyên truyền, phổ biến của các cơ quan có trách nhiệm chưa thật sát sao Cán bộ địa chính, chủ tịch UBND xã nói chung chưa làm tốt nhiệm vụ phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về đất đai trên địa bàn Đó là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hành pháp luật, gây mất lòng tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ GPMB (Bộ TNMT, 2009)

- Từ khi luật đất đai 2013 có hiệu lực đến nay

Nhìn chung trong thời gian qua, công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực đất đai có chuyển biến rõ nét; đã hoàn thành tốt nhiệm vụ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật đất đai tạo hành lang pháp lý đầy đủ giúp cho việc triển khai thi hành Luật có hiệu quả hơn

Đã theo dõi chặt chẽ tình hình thực hiện và kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ những khó khăn vướng mắc trong quá trình chuyển tiếp thi hành Luật Đất đai, không để ách tắc gây phiền hà cho doanh nghiệp và người dân Việc giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai đã hạn chế được giao đất, cho thuê đất cho các chủ đầu tư không có năng lực, tránh được lãng phí trong việc sử dụng đất (Bộ TNMT, 2015)

2.1.4.2 Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Bất kỳ một phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nào đều dựa trên một quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như là phương án có hiệu quả kinh tế-xã hội cao nhất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy định của Luật Đất đai năm 2003, 2013 việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

Tuy vậy, hiện nay việc thực hiện các quy định của pháp luật về quy hoạch

sử dụng đất cũng bộc lộ nhiều hạn chế Tiến độ lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất các cấp còn chậm, nhất là ở cấp huyện Chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử

dụng đất còn thấp Quy hoạch sử dụng đất ở một số địa phương còn có nội dung chưa phù hợp với thực tiễn, tính khả thi thấp, độ chênh lệch giữa dự báo trong quy hoạch, kế hoạch và thực hiện trong thực tế còn lớn Hiệu lực của quy hoạch,

kế hoạch sử dụng đất còn thấp, ý thức chấp hành quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa tốt Công tác quản lý, triển khai, xử lý vi phạm về quy hoạch, kế hoạch

sử dụng đất còn nhiều bất cập Mối quan hệ giữa các loại quy hoạch chưa được

xử lý triệt để, sự chồng lấn, xung đột nhiều loại quy hoạch như quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị, quy hoạch các ngành, lĩnh vực… làm giảm hiệu lực, hiệu quả của quy hoạch sử dụng đất Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng dự án treo (Lê Thanh Bình, 2013)

2.1.4.3 Nhiệm vụ ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý sử dụng đất

Trong quá trình áp dụng cụ thể, tình trạng một chính sách có quá nhiều văn bản hướng dẫn chưa được khắc phục nên hiệu quả pháp luật không cao, tính pháp chế trong xã hội bị hạn chế

2.1.4.4 Giao đất, cho thuê đất

Giao đất, cho thuê đất phải căn cứ vào quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này dẫn đến khó khăn cho công tác bồi thường

Thực tế trong quá trình giải phóng mặt bằng cho thấy ở những địa phương việc giao đất, cho thuê đất với hạn mức không rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ, diện tích thực tế chênh lệch nhiều so với diện tích ghi trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, lấn chếm đất công và các hiện tượng tiêu cực trong quan hệ đất đai đã làm ảnh hưởng đến việc xây dựng khung giá đền bù chưa hợp lý Đây là một trong những nguyên nhân gây khiếu kiện trong dân khi tiến hành giải phóng mặt bằng Để giải quyết vấn đề này các địa phương cần phải thực hiện tốt công tác giao đất, cho thuê đất dựa trên căn cứ của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của địa phương Đây được xem là nguyên tắc băt buộc trong công tác giao đất, cho thuê đất

2.1.4.5 Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Đăng ký đất đai (Land Registration) là một thành phần cơ bản quan trọng nhất của hệ thống quản lý đất đai, đó là quá trình xác lập hồ sơ về quyền sở hữu

đất đai, bất động sản, sự đảm bảo và những thông tin về quyền sở hữu đất

Theo quy định của các nước, đất đai là một trong các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng Ở nước ta, theo quy định của Luật đất đai, người

sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan nhà nước có thẩm quyền (cụ thể là Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất) và được cấp GCNQSDĐ Chức năng của đăng ký đất đai là cung cấp những căn cứ chuẩn xác

và an toàn cho việc thu hồi, chấp thuận và từ chối các quyền về đất

Trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, GCNQSDĐ là căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt công tác đăng

ký biến động về sử dụng đất; việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàn tất Chính vì vậy mà công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì công tác bồi thường ,

hỗ trợ, tái định cư sẽ thuận lợi, góp phần đẩy nhanh tiến độ GPMB

Lập và quản lý chặt chẽ hệ thống hồ sơ địa chính có vai trò quan trọng hàng đầu để quản lý chặt chẽ đất đai trong thị trường bất động sản, còn là cơ sở xác định tính pháp lý của đất đai

2.1.4.6 Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai

Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gắn nhiều đến quyền lợi về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính

Vì vậy chính quyền địa phương cấp trên, hội đồng thẩm định phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra, coi đây là nhiệm vụ thường xuyên trong quá trình triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, kịp thời phát hiện những sai phạm, vi phạm pháp luật để xử lý tạo niềm tin cho nhân dân (Tôn Gia Huyên

và Nguyễn Đình Bồng, 2006)

2.1.4.7 Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong việc quản lý và sử dụng đất đai

Theo kết quả thống kê của cơ quan thanh tra Nhà nước cho thấy hơn 80%

số vụ tranh chấp, khiếu nại tố cáo hàng năm là thuộc lĩnh vực tranh chấp đất đai, đặc biệt là khiếu kiện về việc bồi thường chưa thỏa đáng, nhiều nơi áp giá bồi thường thấp Có nhiều trường hợp không công bằng như: trong cùng một dự án, trong cùng một vị trí, địa điểm, diện tích đất như nhau nhưng hai trường hợp lại được bồi thường khác nhau Trường hợp không công bằng là nguyên nhân phát sinh người dân khiếu kiện

2.1.4.8 Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đất đai

Ở nước ta, do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của đất nước trong mấy thập kỷ qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai cũng theo đó không ngừng được sửa đổi, bổ sung Từ năm 1993 đến năm 2003, Nhà nước đã ban hành hơn 200 văn bản quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất Sau khi quốc hội thông qua Luật đất đai 2003 cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành đã nhanh chóng đi vào cuộc sống Với một hệ thống quy phạm khá hoàn chỉnh, chi tiết, cụ thể, rõ ràng, đề cập mọi quan hệ đất đai phù hợp với thực tế (Tôn Gia Huyên và Nguyễn Đình Bồng, 2006)

Theo đó, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng cũng luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi nhằm giải quyết các vướng mắc trong công tác bồi thường GPMB, phù hợp với yêu cầu thực tế triển khai Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạt những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường GPMB đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường GPMB (Tôn Gia Huyên và Nguyễn Đình Bồng, 2006)

Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai, việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng, các cấp đều

có ý thức quán triệt việc thực thi pháp luật về đất đai nhưng nhận thức về các quy định của pháp luật nói chung còn yếu, ở cấp cơ sở còn rất yếu Từ đó dẫn tới tình trạng có nhầm lẫn việc áp dụng pháp luật trong giải quyết giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo Trong khi đó việc tuyên truyền, phổ biến của các cơ quan có trách nhiệm chưa thật sát sao Cán bộ địa chính, chủ tịch UBND xã nói chung chưa làm tốt nhiệm vụ phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về đất đai trên địa bàn Đó là nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ GPMB

2.1.4.9 Yếu tố định giá đất

- Trước khi luật đất đai 2013 có hiệu lực

Hiện nay ở nước ta đất đai thuộc sở hữu toàn dân, giá cả đất đai dựa trên

chuyển nhượng quyền sử dụng, là tổng hòa giá trị hiện hành địa tô nhiều năm Một trong những điểm mới của Luật đất đai 2003 là các quy định về giá đất Nếu như trước đây Nhà nước chỉ quy định một loại giá đất áp dụng cho mọi quan hệ đất đai khác nhau thì Luật đất đai 2003 đề cập nhiều loại giá đất để xử lý từng nhóm quan hệ đất đai khác nhau (Hồ Thị Lam Trà và Nguyễn Văn Quân, 2006)

Những vấn đề quan trọng, có tính nguyên tắc liên quan đến xác định giá đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư đã được quy định khá cụ thể tại Luật đất đai năm 2003 Đặc biệt, việc xác định giá đất được thực hiện theo nguyên tắc “sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường trong điều kiện bình thường” (Khoản 1 Điều 56) Thực hiện các quy định về giá đất tại Luật đất đai năm 2003, ngày 16 tháng 11 năm 2004, Chính phủ đã ban hành Nghị định 188/2004/NĐ-CP về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

Theo quy định của Luật đất đai năm 2003, nguyên tắc định giá đất là phải sát với giá thị trường trong điều kiện bình thường Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay là giá đất do các địa phương quy định và công bố đều không theo đúng nguyên tắc đó, dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc về bồi thường đất đai và phát sinh khiếu kiện

- Khi luật đất đai 2013 có hiệu lực

Theo quy định của luật đất đai 2013 nguyên tắc định giá đất là phù hợp với giá đất phổ biến trên thị trường, sử dụng bảng giá đất cụ thể để làm căn cứ tính bồi thường khi nhà nước thu hồi đất Tuy nhiên, thực tế cho thấy, giá đất cụ thể để tính bồi thường chưa phù hợp với nguyên tắc nêu trên dẫn tới các khiếu kiện của người bị thu hồi đất và gây khó khăn trong thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

2.2 KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC VÀ TỔ CHỨC QUỐC TẾ VỀ THU HỒI ĐÂT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ

2.2.1 Những quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số nước trên thế giới

2.2.1.1 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Trung Quốc

Pháp luật Đất đai Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với Pháp luật đất đai Việt Nam Hình thức sở hữu đất đai của Trung Quốc là sở hữu Nhà nước nên ở Trung Quốc không có chính sách bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất kể

cả đất nông nghiệp Tùy từng trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các

chủ sử dụng bị thu hồi đất Nhà nước chỉ bồi thường cho các công trình gắn liền với đất khi bị thu hồi đất của các chủ sử dụng (Phạm Phương Nam và Nguyễn Thanh Trà, 2011)

Về phương thức bồi thường, Nhà nước thông báo cho người sử dung đất biết trước họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường hoặc bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu

ở mới Giá bồi thường là giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh lại chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp được bồi thường theo tính chất đất và loại đất

Về tái định cư, các khu TĐC và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách riêng Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu TĐC được quy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ), cân đối được giao thông tĩnh và động Trong quá trình bồi thường GPMB phải lập các biện pháp xử

lý đối với việc sắp xếp bồi thường khi không đạt được sự thống nhất, lúc này sẽ

xử lý theo phương thức trước tiên là dựa vào trọng tải, sau đó theo khiếu tố

(Hoàng Thị Nga, 2010)

2.2.1.2 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Hàn Quốc

Cơ sở pháp lý của chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư của Hàn Quốc: Hiến pháp Hàn Quốc; Luật thu hồi đất năm 1962; Luật các trường hợp đặc biệt chu hồi đất phục vụ mục đích công và đền bù thiêt hại năm 1975; Luật thu hồi đất cho các dự án công và đền bù năm 2000; hiện nay Hàn Quốc thực hiện theo Luật đền bù đất đai Mục đích của Luật nhằm đảm báo phát huy phúc lợi công

và bảo vệ thích đáng quyền sở hữu tài sản thông qua việc thực thi hiệu quả công trình công cộng; bằng việc quy định đền bù thiệt hại nảy sinh do quá trình thu hồi hay sử dụng đất cho các công trình công cộng thông qua tham vấn và cưỡng chế

(Hee-Nam Jung, 2010)

Nguyên tắc đền bù thiệt hại:

- Đền bù của chủ thực hiện dự án: Chủ thực hiện dự án sẽ tiến hành theo

đền bù chủ đất và các cá nhân liên quan về những thiệt hại gây ra do thu hồi hoặc

sử dụng đất, cho các công trình công công

- Đền bù đi trước: Mọi chủ thể khi thực hiện dự án phải thực hiện đền bù đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành phần việc của mình liên quan tới công trình công công

- Đền bù bằng tiền mặt: Đền bù thiệt hại về tài sản sẽ được trả bằng tiền mặt trong trường hợp nếu chủ đất đồng ý đền bù có thể được trả bằng trái phiếu chính phủ do chủ thực hiện dự án phát hành

- Đền bù cho từng cá nhân: Đền bù phải được chi trả cho từng cá nhân tới chủ đất

- Đền bù cả gói: Trong trường hộ có thể, cùng một khu vực dự án với nhiều mản đất thuộc cùng một chủ sở hữu nhưng thuộc các giai đoạn đền bù khác nhau, chủ thực hiện dự án sẽ đảm bảo chi trả cả gói đền bù một lượt

- Tính toán số tiền đền bù: Thời đểm tính giá đền bù: Trường hợp tham vấn tính tại thời điểm đạt được thỏa thuận; trường hợp cưỡng chế tính tại thời điểm ra quyết định cưỡng chế

- Tiêu chuẩn và loại đền bù về đất: Đền bù được thực hiện dựa trên bảng giá đất được công bố theo quy định; đơn vị định giá sẽ căn cứ vào Khung giá đất công khai chính thức cho khu vực liên quan để tiến hành định giá đất, giá một đơn vị diện tích đất của khu vực tham chiếu được chính phủ khảo sát, đánh giá và công bố hằng năm; đơn vị định giá sẽ so sánh các yếu tố như vị trí, địa hình, môi trường xung quanh, có ảnh hưởng đến giá trị khách quan của đất, tham chiếu từ 2 hoặc hơn 2 mảnh đất tham khảo với mảnh đất đang cần định giá; đơn vị định giá phải tiến hành định giá sao cho đảm bảo có sự hài hòa giữa giá đất đưa ra và mức giá theo Khung giá đất công khai chính thức

Tài sản (gồm: Nhà cửa, cây trồng, công trình và các tài sản khác gắn liền với mảnh đất, cây trồng, mồ mả, ): Nhà cửa, công trình và các tài sản khác sẽ được tính theo mức chi phí chuyển đổi cần thiết trừ những trường hợp: nơi khí chuyển đổi nhà, nơi chi phí chuyển đổi lớn hơn giá trị tài sản, nơi chủ thực hiện

dự án thu mua để sử dụng trực tiếp; cây trồng sẽ được đền bù bằng cách tính tổng

số loại và mực độ sinh trường, phát triển…; Mồ mả được đền bù bằng cách tính chi phí cần thiết cho việc thay đổi địa điểm chôn cất

Trường hợp khác: Đền bù các quyền (quyền khai mỏ, đánh cá, sử dụng

nước ) sẽ được thực hiện với mức giá phù hợp thông qua định giá chi phí đầu tư, mức lợi nhuận mong đợi…; thiệt hại kinh doanh (do ngừng hoặc dừng kinh doanh gây ra) sẽ được thực hiện đền bù bằng cách tính lợi nhuận kinh doanh, chi phí chuyển đổi, cơ sở vật chất…; thiệt hại nông nghiệp sẽ được đền bù bằng cách tính doanh thu,… trên mỗi diện tích đất nông nghiệp; thiệt hại về lương (mà người lao động phải gánh chịu do tạm nghỉ hoặc mất việc) sẽ được đền bù bằng cách tính mức lương trung bình…theo “Luật tiêu chuẩn lao động” (Hee-Nam

Jung, 2010)

- Tái định cư: Ở Hàn Quốc chủ thực hiện dự án sẽ xây dựng hoặc thực hiện kế hoạch di dời hoặc trả tiền cho quỹ tái định cư; đối tượng tái định cư là những người sẽ bị má sinh kế cơ bản do mất nơi cư trú vì thi công công trình công cộng; việc quy hoạc tái đinh cư bao gồm những cơ sở bật chất cơ bản đảm bảo cuộc sống phù hợp với điều kiện khu vực liên quan như đường xá, cấp thoát nước và các công trình công cộng khác, có liên quan tới khu đất tái định cư và

chủ thực hiện dự án sẽ phải chịu chi phí này (Hee-Nam Jung, 2010)

2.2.1.3 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Nhật Bản

a Về chính sách trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Luật trưng thu đất đai của Nhật Bản ban hành năm 1951 quy định việc trưng dụng đất có bồi thường để xây dựng công trình hạ tầng trọng yếu được pháp luật cho phép, chẳng hạn đường xã, công viên theo luật quy hoạch đô thị, đê điều, hồ chứa

nước theo luật sông ngòi, cảng biển theo luật cảng biển…

Trình tự trưng dụng như sau:

- Xin phép trưng dụng;

- Đăng ký đất đai và công trình trong diện trưng dụng;

- Bên trưng dụng và bên bị trưng dụng thương lượng thỏa thuận;

- Trình Hội đồng trưng dụng thẩm định;

- Ra quyết định trưng dụng;

- Hoàn tất trưng dụng

Nhật Bản chỉ trưng dụng đất khi giao dịch đất đai thông thường bị trở ngại

và được bộ trưởng xây dựng hoặc tri huyện cho phép khi thấy phù hợp lợi ích công cộng và hội đủ điều kiện cần thiết

Việc bồi thường thực hiện bằng tiền Mức bồi thường tính toán tại thời

điểm công bố trưng dụng, có điều chỉnh cho phù hợp với biến động giá trước lúc

ra quyết định trưng dụng(Ngân hàng phát triển châu Á, 2005)

b.Về ổn định đời sống của người dân khi bị thu hồi đất

Những năm 40 và 50 của thế kỷ XX, đời sống của nông dân Nhật Bản gặp rất nhiều khó khăn, ruộng đất tập trung vào tay địa chủ, nông dân thiếu việc việc trầm trọng Để giải quyết tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm ở nông thôn chính phủ Nhật Bản đã tiến hành:

+ Cải cách ruộng đất và thực hiện đa dạng hoá sản phẩm nông nghiệp Cải cách ruộng đất đã khuyến khích người nông dân đầu tư thêm nhiều lao động vào ruộng đất chính họ sở hữu Để tăng sản lượng, số ngày làm việc bình quân một

vụ trên diện tích gieo trồng được tăng lên Bên cạnh đó, thâm canh tăng vụ, hợp

lý hoá cơ cấu cây trồng đã hạn chế được tình trạng thiếu việc làm theo thời vụ

+ Các chính sách và chương trình hỗ trợ nông thôn khác nhau như: Chương trình tưới tiêu, cung cấp tín dụng và trợ giá nông nghiệp, đưa giáo dục nông học vào trường phổ thông, hình thành các trung tâm nghiên cứu và trạm ứng dụng thử nghiệm phục vụ nông dân Những chương trình này đã tạo thêm việc làm và thu nhập cho nông dân Sức mua ở các khu vực nông thôn tăng lên, tạo điều kiện để phát triển kinh tế phi nông nghiệp, từ đó thu nhập của các hộ nông dân đã không ngừng tăng lên Một nguyên nhân thành công của Nhật Bản trong việc duy trì tỷ lệ thất nghiệp là mở rộng các dịch vụ ngành nông nghiệp, bán lẻ và phân phối các lĩnh vực, nền kinh tế thoát khỏi áp lực của di dân và cạnh

tranh quốc tế

2.2.2 Kinh nghiệm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Việt Nam

- Cần phải xác định các trường hợp áp dụng biện pháp Nhà nước thu hồi đất: Cần phải làm rõ quy định “Nhà nước thu hồi đất vào mục đích quốc phòng,

an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng” là những trường hợp nào; Cần xác định chỉ áp dụng biện pháp Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế trong trường hợp dự án đó được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước theo như kinh nghiệm của Hàn Quốc

- Tăng cường vai trò của cơ quan hành chính nhà nước trong trường hợp chủ đầu tư tự thỏa thuận với người dân để có đất thực hiện dự án đầu tư: Thực tế trong quá trình thương lượng, thỏa thuận với người dân, nhà đầu tư thường gặp khó khăn trong việc tìm được tiếng nói đồng thuận tuyệt đối mà luôn có một bộ

phận người không muốn hợp tác với nhà đầu tư để chuyển nhượng quyền sử dụng đất của họ Từ đó, dẫn đến tình trạng dự án không triển khai được, phá vỡ quy hoạch đã được duyệt Đối với trường hợp này có thể áp dụng bài học từ Hàn Quốc, sau khi đã thỏa thuận được với đa số người dân (Hàn Quốc quy định là 85%) thì đối với trường hợp còn lại sẽ bị cưỡng chế thu hồi đất và áp dụng giá bồi thường đã thỏa thuận được với đa số

- Xem xét các quy định về giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường GPMB nói riêng

- Bổ sung thêm một số quy định cụ thể nhằm hỗ trợ cho người dân có đất

bị thu hồi khôi phục thu nhập, ổn định cuộc sống, đặc biệt là đối với người trong

độ tuổi lao động

2.3 CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ Ở VIỆT NAM 2.3.1 Chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam qua các thời kỳ

2.3.1.1 Giai đoạn trước khi có Luật Đất đai năm 1993

Sau cách mạng tháng 8/1945, với mục tiêu người cày có ruộng, ngày 04 tháng 12 năm 1953, Luật cải cách ruộng đất ra đời nhằm thủ tiêu quyền chiếm hữu ruộng đất của thực dân Pháp và tay sai bán nước ở Việt Nam, xoá bỏ chế độ phong kiến về chiếm hữu ruộng đất, thực hiện chế độ sở hữu ruộng đất của nông dân, đồng thời tịch thu, trưng thu, trưng mua ruộng

Khi trưng thu ruộng đất, Nhà nước xác định, cách bồi thường tốt nhất là vận động nông dân điều chỉnh hoặc nhượng ruộng đất cho người bị trưng dụng

để họ tiếp tục sản xuất Trường hợp không làm được như vậy, về đất sẽ được bồi thường bằng tiền từ 1- 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất bị trưng dụng Mức bồi thường căn cứ vào thực tế ở mỗi nơi, đời sống của nhân dân cao hay thấp, ruộng đất ít hay nhiều, tốt hay xấu mà định Có thể nói, Nghị định số 151/TTg ra đời phần nào đáp ứng nhu cầu trưng dụng ruộng đất trong những năm

1960 Tuy nhiên, Nghị định này chưa có quy định cụ thể về mức bồi thường mà chủ yếu dựa vào sự thoả thuận giữa các bên

Ngày 11 tháng 01 năm 1970, Thủ tướng Chính phủ ban hành Thông tư 1792/TTg quy định một số điểm tạm thời về bồi thường nhà cửa, đất đai, cây cối, các hoa màu cho nhân dân ở những vùng xây dựng kinh tế, mở rộng thành phố

Về thể thức bồi thường, trước hết là các ngành, các cơ quan xây dựng phải đến liên hệ với chính quyền các cấp để tiến hành thương lượng với nhân dân, căn cứ

vào tài sản hiện có hoặc hoa màu, công sức bỏ ra khai phá và phân loại đất đai của địa phương mà định giá bồi thường cho phù hợp

Mặc dù chính sách bồi thường về đất chưa được quy định trong luật về thể chế thành một chính sách đầy đủ, song quy định về bồi thường khi nhà nước trưng dụng đất tại Thông tư 172/TTg đã có sự thay đổi so với Nghị định 151/TTg, từ "chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của những người có ruộng đất bị trưng dụng" trước đây sang "đảm bảo thoả đáng quyền lợi kinh tế của Hợp tác xã và của nhân dân" động thời những quy định tại Nghị định số 151/TTg trước đây chỉ có tính nguyên tắc thì đến Thông tư 1792-TTg đã được quy định cụ thể mức bồi thường nhà ở, đất đai, cây lâu năm, hoa màu trên đất

Luật đất đai năm 1988 ra đời dựa trên quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân

do Nhà nước thống nhất quản lý, khi Nhà nước thu hồi đất để phục vụ cho các mục đích công cộng, người sử dụng đất không được Nhà nước bồi thường bằng đất, chỉ được bồi thường bằng tiền, tài sản hoa màu có trên diện tích đất bị thu hồi

Ngày 31 tháng 5 năm 1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định số 186/HĐBT về bồi thường thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang

sử dụng vào mục đích khác Theo quy định của Nghị định số 186/HĐBt thì mọi

tổ chức, cá nhân được giao đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khác phải bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nước Khoản tiền bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp, đất có rừng mà người được Nhà nước giao đất phải nộp được điều tiết về ngân sách Trung ương 30%, còn laị 70% thuộc ngân sách địa phương để sử dụng việc khai hoang, phục hoá, cải tạo đất nông nghiệp và định canh, định cư cho nhân dân vùng bị lấy đất Người có đất bị thu hồi chỉ được bồi thường thiệt hại tài sản trên đất, trong lòng đất Nếu Nhà nước thu hồi đất vào đất làm nhà ở, việc bồi thường thiệt hại về đất không được đặt ra và người bị thu hồi đất làm nhà ở sẽ phải tự lo liệu

Tóm lại, do thời kỳ này đất đai chưa được thừa nhận là có giá cho nên các chính sách bồi thường GPMB còn có nhiều hạn chế, thể hiện trong cách tính giá trị bồi thường, phương thức thực hiện Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công bằng thì những chính sách này cũng đã đóng vai trò tích cực trong việc GPMB để dành đất cho việc xây dựng các công trình quan trọng trong hệ thống cơ sở hạ tầng ban đầu của đất nước

2.3.1.2 Giai đoạn Luật Đất đai năm 1993

Trên cơ sở Hiến pháp 1992, kế thừa những điểm tiến bộ của Luật Đất đai

năm 1987, Luật Đất đai năm 1993 ra đời và có những đổi mới quan trọng, đặc biệt với nội dung thu hồi đất phục vụ cho công cộng và bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Luật Đất đai năm 1993 đã thể chế hoá các quy định của Hiến pháp năm 1992 về đất đai thông qua việc giao đất, cho thuê đất, chế độ quản lý, sử dụng các loại đất, quản lý việc sử dụng đất đúng mục đích, xác định thời hạn giao đất, cho thuê đất, thẩm quyền thu hồi và giao, cho thuê đất; hạn mức sử dụng các loại đất và quy định các quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sử dụng đất

Thông qua Luật Đất đai năm 1993 người sử dụng đất đã được làm chủ về ruộng đất, có các quyền và nghĩa vụ được xác lập cụ thể, đất đai được vận động theo

cơ chế thị trường, việc sử dụng đất đai ngày càng có hiệu quả hơn trở thành động lực

to lớn phát triển nông nghiệp, nông thôn, phát triển đô thị và thu hút đầu tư trực tiếp

từ nước ngoài, thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước

Luật Đất đai năm 1993 thực sự là văn bản quan trọng đối với quyền sử dụng đất, chuyển quyền sử dụng và bồi thường đất đai, tài sản gắn kiền với đất

Luật Đất đai năm 1993 cũng như quy định việc Nhà nước xác định giá các loại đất để tính tiền khi giao đất, cho thuê đất và bồi thường thiệt hại khi thu hồi, theo khung giá do Chính phủ quy định

- Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Đất đai ngày 2/12/1998 đã quy định quyền lợi và nghĩa vụ của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất, nhận quyền sử dụng đất của người khác, cụ thể:

+ Xác định rõ các quyền của người sử dụng đất khi được giao đất có thu tiền

sử dụng đất, giao đất nhưng không phải nộp tiền sử dụng đất và được cho thuê đất

+ Chuyển sang thuê đất nông nghiệp (không bị hạn chế về hạn điền) để tạo điều kiện phát triển các trang trại, thu hút mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào sản xuất nông nghiệp, khai thác đất hoang hoá, đất trống đồi núi trọc

và thông qua các quy định để đầu tư trong nước, Nhà nước có chính sách miễn giảm tiền thuê đất

+ Xử lý các tồn tại cũ mà các tổ chức đã được giao đất, đã nộp tiền sử dụng đất không phải chuyển sang thu đất để yên tâm đầu tư, phát triển sản xuất

Sau khi có luật Đất đai năm 1993, ngày 17/8/1994 Chính phủ ban hành Nghị định 90/NĐ-CP quy định: “Đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng” Sau

hơn 3 năm thực hiện, nghị định này đã xuất hiện một số điểm bất hợp lý Ngày 24/04/1998 Chính Phủ đã ban hành Nghị định số 22/NĐ-CP thay thế nghị định 90/NĐ–CP Nghị định 22/1998/NĐ-CP quy định cụ thể các chính sách và phân biệt chủ thể sử dụng đất, cơ sở pháp lý để xem xét tính hợp pháp của thửa đất để lập kế hoạch bồi thường giải phóng mặt bằng theo quy định khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định này là văn bản pháp lý mang tính toàn diện cao và cụ thể hoá việc thực hiện chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, việc bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng, cùng hạng đất Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực tế cho thấy, sau khi Nhà nước thu hồi đất và thực hiện giải phóng mặt bằng, người bị ảnh hưởng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là những người bị thu hồi hết đất sản xuất, phải chuyển sang ngành nghề khác Tình trạng thất nghiệp, trẻ em phải

bỏ học đối với những gia đình bị thu hồi đất khá phổ biến ở hầu hết các địa phương,

từ đó nảy sinh vấn đề khiếu nại về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Theo Nghị định 22/1998/NĐ-CP giá đất do Nhà nước quy định để bồi thường thiệt hại về đất khác xa với giá thực tế Với giá trị được bồi thường người có đất bị thu hồi không có khả năng tự lập nơi ở mới cũng như không có khả năng đầu tư để chuyển sang ngành nghề khác, để duy trì cuộc sống tối thiểu

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai ngày 29/6/2001 quy định cụ thể hơn về bồi thường, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất đai vào mục đích đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Việc bồi thường,

hỗ trợ được thực hiện theo quy định của Chính phủ Nhà nước có chính sách để

ổn định đời sống cho người bị thu hồi đất

2.3.1.3 Giai đoạn Luật Đất đai năm 2003

Sự ra đời của Luật Đất đai 2003 thực sự là bước ngoặt lớn trong việc củng

cố hệ thống luật đất đai của nước ta thêm hoàn thiện, Luật Đất đai 2003 đã đáp ứng được đầy đủ yêu cầu của sự phát triển KT-XH, ổn định chính trị, đặc biệt giúp cho công tác quản lý hành chính nhà nước về đất đai ngày càng thuận tiện

và chặt chẽ hơn đảm bảo công khai, minh bạch và hợp pháp Về vấn đề bồi thường, GPMB và tái định cư cho người bị thu hồi đất được quy định tại khoản 2, Điều 42 của Luật Đất đai 2003: Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi Đồng thời cũng theo Luật Đất đai 2003 cũng quy định rõ ràng chính

sách hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất đai phải tái định cư được đảm bảo cuộc sống, ổn định phát triển kinh tế Để hướng dẫn việc bồi thường hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2003, Chính phủ và các Bộ, ngành đã ban hành các văn bản liên quan

Nghị định 197/2004/NĐ-CP quy định rõ ràng về công tác bồi thường, hỗ trợ TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Bao gồm cả đất sử dụng cho các dự án sản xuất kinh doanh, khu chế xuất, khu du lịch, khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu vui chơi giải trí, khu dân cư tập trung và các dự án đầu tư phát triển khác đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và đất sử dụng xây dựng các công trình phục vụ công ích và công cộng khác không nhằm mục đích kinh doanh của địa phương do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định

Về trách nhiệm bồi thường theo Nghị định 197/2004/NĐ-CP: các tổ chức

cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất phải bồi thường

Nếu đất bị thu hồi là đất do Nhà nước giao sử dụng tạm thời, đất cho thuê đấu thầu thì người bị thu hồi đất không được bồi thường thiệt hại về đất Nhưng được bồi thường những chi phí đã đầu tư vào đất Trường hợp đất thu hồi thuộc đất công ích của xã hoặc đất của xã chưa giao cho ai sử dụng thì người được Nhà nước giao đất, cho thuê đất phải bồi thường thiệt hại bằng tiền cho ngân sách xã Người đang sử dụng đất công ích của xã được UBND xã bồi thường thiệt hại những chi phí đã đầu tư vào đất

Diện tích đất ở bồi thường cho mỗi hộ gia đình theo hạn mức đất ở do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc TW quy định, nhưng không vượt quá diện tích của đất bị thu hồi

Về bồi thường tài sản, tài sản trên đất hợp pháp và có khả năng hợp pháp hoá được bồi thường 100% giá trị tài sản, còn tài sản trên đất sử dụng bất hợp pháp sẽ được trợ cấp 70-80% mức bồi thường hoặc không được trợ cấp, không được bồi thường theo mức độ bất hợp pháp của quyền sử dụng đất và tài sản

Về mức bồi thường tài sản được thực hiện theo mức độ thiệt hại thực tế bằng giá trị hiện tại của nhà và công trình cộng thêm một khoản tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị hiện có của nhà và công trình, nhưng tổng mức bồi thường tối đa không lớn hơn so với 100% và không nhỏ hơn 60% giá trị của nhà, công trình theo giá xây dựng mới

Riêng đối với nhà cấp bốn, nhà tạm và công trình phụ độc lập, mức bồi

thường thiệt hại được tính bằng giá trị xây dựng mới

Về chính sách hỗ trợ, Nghị định 197/2004/NĐ-CP đã đưa ra chính sách hỗ trợ ổn định sản xuất và đời sống xã hội đối với những người phải di chuyển chỗ ở trong thời gian 6 tháng, đối với các nhân khẩu trong hộ, với mức tương đương 30kg gạo/tháng Đối với những người phải di chuyển đến khu tái định cư của tỉnh khác thì được trợ cấp một năm và hưởng chính sách đi vùng kinh tế mới (mục 1 Điều 28)

Nghị định còn quy định việc hỗ trợ theo chế độ trợ cấp ngừng việc cho cán bộ, công nhân viên của doanh nghiệp phải di chuyển địa điểm mới trong thời gian ngừng sản xuất, phải kinh doanh (mục 2 Điều 28); hỗ trợ chi phí đào tạo cho những lao động nông nghiệp phải chuyển sang nghề khác và ưu tiên tuyển dụng lao động cho các đối tượng có đất bị thu hồi (khoản 2 Điều 29)

Ngoài ra Nghị định còn quy định hỗ trợ đối với những người đang hưởng trợ cấp xã hội của Nhà bước phải di chuyển chỗ ở và trợ cấp khuyến khích di dời cho người di chuyển đúng hạn

Về chính sách tái định cư Nghị định số 197/2004/NĐ-CP quy định về thẩm quyền lập khu tái định cư và điều kiện bắt buộc phải có khu tái định cư, về nguyên tắc bố trí đất ở cho các hộ gia đình tại khu tái định cư và về nguồn vốn đầu tư xây dựng khu tái định cư

Như vậy nếu như các Nghị định trước đây chủ yếu quan tâm đến việc bồi thường đất bị thu hồi và tài sản đất đó thì Nghị định 197/2004/NĐ-CP đã có thêm một số chính sách hỗ trợ cũng như một số điều khoản mới về lập khu tái định cư cho các hộ phải di chuyển

Về tổ chức thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP quy định trách nhiệm của chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố trực thuộc TW phê duyệt phương án bồi thường, chỉ đạo thành lập hội đồng giải phóng mặt bằng cấp huyện trong việc lập phương án bồi thường thiệt hại, xác định bồi thường, trợ cấp cho từng tổ chức, hộ gia đình cá nhân và tổ chức bồi thường theo phương án thực hiện

Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ Quy định bổ sung

về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và giải quyết khiếu nại về đất đai Về cơ bản thì Nghị định 197 đã quy định khá đầy đủ về bồi thường, hỗ trợ cho các đối tượng có đất bị thu hồi, Nghị định 84 bổ sung những một số điều của Nghị định 197 về quy định cụ thể đối với một số

trường hợp thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ về đất khi nhà nước thu hồi đất (Thu hồi đất tại khu vực giáp ranh giữa các đơn vị hành chính cấp tỉnh; thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế quan trọng, khu dân cư, phát triển kinh tế trong khu đô thị, khu dân cư nông thôn; thu hồi đất để xây dựng các khu kinh doanh tập trung có cùng chế độ sử dụng đất…), đặc biệt là quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ về đất khi nhà nước thu hồi Giúp cho các nhà quản lý cũng như những người thực hiện, từ UBND cấp tỉnh đến UBND cấp huyện, Ban quản lý hạ tầng rồi đến từng đối tượng cụ thể có đất bị thu hồi minh bạch cũng như gọn nhẹ và rõ ràng trong các bước thực hiện

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Nghị định này quy định bổ sung cho các Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004

và Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ về các mặt còn thiếu sót, hạn chế nhằm hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giúp cho hệ thống này ngày càng phù hợp với thực tế Nghị định số 69 đã quy định tách bạch giữa bồi thường và hỗ trợ Xây dựng đa dạng loại nhà ở, mức đất ở trong khu tái định cư cho phù hợp với nhu cầu, khả năng và tập quán sinh hoạt của người có đất bị thu hồi Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm Hộ gia đình, cá nhân sản xuất nông nghiệp khi nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường sẽ được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm Xác định lại giá đất trong một số trường hợp cụ thể Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất Đến nay, công tác bồi thường, GPMB và hỗ trợ cho các đối tượng bị thu hồi đất được điều tiết bởi một hệ thống các quy định tương đối hoàn chỉnh và khái quát trên phạm vi cả nước, theo đó, tuỳ tình hình thực tế từng địa phương mà các quy định đó được áp dụng sao cho phù hợp

2.3.1.4 Giai đoạn Luật Đất đai năm 2013 đến nay

Nhằm đảm bảo tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất, khắc phục bất cập và điều tiết hài hòa giữa lợi ích nhà nước, người sử dụng đất

và nhà đầu tư, đồng thời giảm thiểu và hạn chế các khiếu kiện của công dân trong việc bồi thường, giải phóng mặt bằng khi bị thu hồi đất Luật Đất đai năm 2013 vừa tiếp tục kế thừa, luật hóa những quy định còn phù hợp đã và đang đi vào cuộc sống

của pháp luật đất đai năm 2003, nhưng đồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định định mới nhằm tháo gỡ những hạn chế, bất cập của Luật Đất đai năm 2003, đưa chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong Nghị quyết số 49-NT/TW ngày

31/10/2012 của Hội nghị lần thứ sáu, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “về

tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại” đi vào cuộc sống Một số nội dung chủ yếu mang

tính đổi mới về lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư quy định trong Luật Đất đai năm 2013 so với Luật Đất đai năm 2003 như sau:

Thứ nhất: Về các nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong Luật Đất đai năm 2003 được quy định tại 3 điều (Điều 41, 42 và 43)

và trên thực tế không thểtruyền tải hết các quy định mang tính nguyên tắc để thực hiện thống nhất khi xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư tại các địa phương, các bộ, ngành Khắc phục hạn chế này, Luật Đất đai năm 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (Điều 74 và Điều 88) Trong đó quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường vế đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, ngành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện Cụ thể:

“ Điều 74 Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất

1 Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường

2 Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

3 Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật” Và:

Điều 88 Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sảnsản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất

1 Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với

đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

2 Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại”

Thứ hai: Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội

vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nước thu hồi đất Trong đó Luật bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất quy định tại Điều 75, cụ thể:

- Bổ sung bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền một

lần cho cả thời gian thuê nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa người sử dụng đất

theo hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với người được giao đất có thu tiền sử dụng đất (có cùng nghĩa vụ tài chính như nhau)

- Bổ sung bồi thường đối với trường hợp Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo,

tín ngưỡng đang sử dụng đất mà kh ng phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê

và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

Vấn đề này, Luật Đất đai năm 2003 chưa quy định việc bồi thường, hỗ trợ đất đối với đất do cơ sở tôn giáo đang sử dụng đất vào mục đích nông nghiệp, sản xuất lâm nghiệp, sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp, làm cơ sở hoạt động từ thiện không phải là đất do Nhà nước giao mà có nguồn gốc do nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hợp pháp hoặc khai hoang trước ngày 01/7/2004 nên gây vướng mắc trong việc thực hiện tại các địa phương

Thứ ba: Thể chế hóa các cơ chế, chính sách bồi thường về đất, chi phí đầu

tư vào đất còn lại thông qua các quy định chi tiết đối với từng loại đất, gồm: đất nông nghiệp, đất ở, đất phi nông nghiệp không phải là đất ở và theo từng loại đối

tượng sử dụng đất (từ Điều 77 đến Điều 81 của Luật)

Trong đó, theo quy định của Luật Đất đai năm 2013, việc xác định mức bồi thường cho người có đất thu hồi đối với sử dụng có thời hạn không chỉ căn cứ loại đất, đối tượng sử dụng đất mà còn phải căn cứ thời hạn sử dụng đất còn lại của người sử dụng đất đối với đất đó

Thứ tư: Quy định cụ thể về bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (Điều

76) cho một số trường hợp không được bồi thường về đất

Những trường hợp được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất, bao gồm:

- Đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân quy định tại Khoản 1, Điều 54;

- Đất được Nhà nước giao cho tổ chức thộc trường hợp có thu tiền sử dụng đất nhưng được miễn tiền sử dụng đất;

- Đất được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hàng năm; đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thuê do thực hiện chính sách đối với người

có công với cách mạng;

- Đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn;

- Đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối

Thứ năm: Bổ sung quy định về việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các dự án đặc biệt

Điều 87 của Luật quy định nội dung này theo hướng:

- Bổ sung trường hợp thu hồi đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người; Đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để ổn định đời sống sản xuất theo quy định của Chính phủ

- Đối với dự án đầu tư do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởngđến toàn bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng, các dự án thu hồi đất liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhà nước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư thì thực hiện theo khung chính sách đó

Thứ sáu Về chính sách hỗ trợ

Luật Đất đai năm 2013 bổ sung các quy định:

- Quy định về nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại Khoản 1, Điều

83 Cụ thể:

“1 Nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất:

a Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ;

b Việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật”

- Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường tại Khoản 1, Điều 84 Cụ thể:

“Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi Nhà nước thu

hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm

Trường hợp người được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm trong độ tuổi lao động có nhu cầu được đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ

sở đào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi

để phát triển sản xuất kinh doanh”

- Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ mà nguồn thu nhập chính từ hoạt động kinh doanh dịch vụ khi Nhà nước thu hồi đất ở mà phải di

chuyển chổ ở tại Khoản 2, Điều 84 Cụ thể: “Đối với hộ gia đình, cá nhân sử

dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mà nguồn thu nhập chính là từ hoạt động kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm”

Thứ bảy: Về tái định cư

Nhằm khắc phục tình trạng một số khu vực tái định cư chất lượng còn thấp, không đồng bộ về cơ sở hạ tầng, chưa đảm bảo tiêu chí có điều kiện phát triển bằng hoặc tố hơn nơi ở cũ Nhiều địa phương chưa lập khu tái định cư chung cho