TIỂU LUẬN (TRIẾT học MAC LÊNIN 1) quan hệ giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng và vận dụng phân tích quan hệ giữa kinh tế với chính trị trong công cuộc đổi mới ở nước ta

Trường Đại học Ngoại ThươngKhoa lý luận chính trị TIỂU LUẬN Môn: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin Đề tài: Quan hệ giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng và vận dụng

Trường Đại học Ngoại Thương

Khoa lý luận chính trị

TIỂU LUẬN

Môn: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Đề tài:

Quan hệ giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng

và vận dụng phân tích quan hệ giữa kinh tế với chính

trị trong công cuộc đổi mới ở nước ta

Họ & tên sinh viên:

Lớp:

Giáo viên hướng dẫn:

Hà Nội

Mục lục

Tính cấp thiết của đề tài tiểu luận 4

1 Một số khái niệm liên quan đến cơ sở lí luận của đề tài tiểu luận 5

1.1 cơ sở hạ tầng 5

1.1.1 khái niệm 5

1.1.2 đặc điểm và tính chất 5

1.2 kiến trúc thượng tầng 6

1.2.1 khái niệm 6

1.2.2 đặc điểm và tính chất 6

2 mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng 7

2.1 Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng 8

2.2 Vai trò tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng 9

3 vận dụng quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng vào phân tích quan hệ giữa kinh tế với chính trị trong công cuộc đổi mới ở nước ta 10

Kết luận 13

Tài liệu tham khảo 14

Trường Đại học Ngoại Thương Khoa lý luận chính trị

TIỂU LUẬN

Môn: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Đề tài:

Quan hệ giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng

và vận dụng phân tích quan hệ giữa kinh tế với chính

trị trong công cuộc đổi mới ở nước ta

Họ & tên sinh viên:

Lớp:

Giáo viên hướng dẫn:

Hà Nội,

Mục lục

Tính cấp thiết của đề tài tiểu luận 3

1 Một số khái niệm liên quan đến cơ sở lí luận của đề tài tiểu luận 4

1.1 cơ sở hạ tầng 4

1.1.1 khái niệm 4

1.1.2 đặc điểm và tính chất 4

1.2 kiến trúc thượng tầng 5

1.2.1 khái niệm 5

1.2.2 đặc điểm và tính chất 5

2 mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng 6

2.1 Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng 7

2.2 Vai trò tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng 8

3 vận dụng quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng vào phân tích quan hệ giữa kinh tế với chính trị trong công cuộc đổi mới ở nước ta 10

Kết luận 14

Tài liệu tham khảo 15

Tính cấp thiết của đề tài tiểu luận

Ngày nay, khụng một trường phỏi chớnh trị hay kinh tế nào phủ nhận sự liờn

hệ trực tiếp giữa kinh tế và chớnh trị Hai nhà kinh tế được đỏnh giỏ là vĩ đại nhất thế kỉ 20 là : John Maynard Keynes (1883-1946) và Milton Friedman (1912-2006) đại diện cho 2 trường phỏi tư tưởng khỏc nhau về vai trũ của chớnh phủ trong nền kinh tế quốc gia Nếu như Keynes cho rằng chớnh phủ nờn chủ động sử dụng cỏc chớnh sỏch và quyền lực chớnh trị của mỡnh để đảm bảo nền kinh tế luụn duy trỡ ở mức đỳng với tiền năng của nú, can thiệp và ảnh hưởng tương đối rừ rệt đến sự phỏt triển của kinh tế; thỡ Friedman lại cho rằng nờn để nền kinh tế phỏt triển đỳng theo những gỡ tự nhiờn của nú mà khụng cú sự can thiệp của chớnh phủ chớnh phủ chỉ đúng vai trũ tạo mụi trường cho phỏt triển kinh tế và trỏnh suy thoỏi Trong vài thập niờn gần đõy, cỏc nhà hoạch định chớnh sỏch ở khắp thế giới ớt nhiều chịu ảnh hưởng bởi lý thuyết của Keynes và Friedman Vấn đề tỏc động qua lại giữa chớnh trị

và kinh tế là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu đối với sự phỏt triển kinh

tế cũng như ổn đinh chớnh trị của một quốc gia trờn thế giới dự theo chế độ xó hội nào và vỡ thế cần phải cú những hiểu biết sõu sắc mối quan hệ này để cú cỏch nhỡn đỳng đắn và điều chỉnh chinh sỏch thớch hợp để xõy dựng nờn một xó hội khụng mạnh về kinh tế mà cũn bền vững về xó hội

Chủ nghĩa Mỏc- Lenin đó khỏi quỏt mối quan hệ giữa kinh tế và chớnh trị trong cỏc phạm trự cơ sở hạ tầng và kiến trỳc thượng tầng và quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trỳc thượng tầng và tỏc động trở lại của kiến trỳc thượng tầng đến

cơ sở hạ tầng Với thế giới quan duy vật cựng phộp biện chứng duy vật, và đặc biệt

là chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mỏc- lenin đó chỉ rừ phạm trự cơ sở hạ tầng

và kiến trỳc thượng tầng và mối quan hệ biện chứng giữa chỳng

Cụng cuộc đổi mới được tiến hành từ năm 1986 đó mang lại rất nhiều sự thay đổi trờn tất cả cỏc phương diện,từ khi mới chỉ mới nằm trờn giấy cho đến khi đi vào cuộc sống đó cú rất nhiều văn kiện chớnh trị và luận văn khoa học đề cập sõu sắc đến

nú Và ngay trong thực tại, sự vận dụng quan hệ kinh tế chớnh trị vào cụng cuộc đổi

mới ở nước ta vẫn được đỏnh giỏ là một trong những vấn đề cú tầm trọng đặc biệt đúi với sự phỏt triển bền vững trờn con đường đi lờn chủ nghĩa xó hội ở Việt Nam

Trong khuụn khổ hạn chế của bài tiểu luận này, em mong sao cú thể làm rừ được phần nào quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trỳc thượng tầng và vận dụng quan hệ giữa kinh tế với chớnh trị trong cụng cuộc đổi mới ở nước ta Do thời gian sưu tầm tài liệu khụng nhiều và trỡnh độ nhận thức cũn hạn chế nờn bài tiểu luận khụng trỏnh khỏi sai sút và bất cập, em mong sao nhận được sự nhận xột của thầy

và đúng gúp của cỏc bạn để bài tiểu luận hoàn thiện hơn

Em xin chõn thành cảm ơn

1 Một số khái niệm liên quan đến cơ sở lý luận của đề tài tiểu luận

1.1 Cơ sở hạ tầng

1.1.1 Khỏi niệm

Khỏi niệm cơ sở hạ tầng dựng để chỉ toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của xó hội

Khỏi niệm cơ sở hạ tầng phản ỏnh chức năng xó hội của cỏc quan hệ sản xuất với tư cỏch là cơ sở kinh tế của cỏc hiện tượng xó hội.Cơ sở hạ tầng cú bản chất là những quan hệ sản xuất đồng thời quan hệ sản xuất được xem như “hỡnh thức xó hội” của quỏ trỡnh sản xuất, một quỏ trỡnh đặc trưng cho con người và xó hội loài người và là

cơ sở cho sự hỡnh thành, tồn tại, biến đổi và phỏt triển của xó hội loài người Cơ sở hạ tầng khụng chỉ đơn thuần là những mối quan hệ trực tiếp giữa con người với con người trong sản xuất vật chất mà nú cũn bao gồm cả những quan hệ kinh tế, trao đổi trong quỏ trỡnh tỏi sản xuất trong đời sống vật chất của con người Vỡ vậy cú thể nhỡn nhận cơ sở hạ tầng với tư cỏch là cơ sở kinh tế của cỏc hiện tượng xó hội

1.1.2 Đặc điểm và tính chất

Cơ sở hạ tầng của một xã hội, trong toàn bộ sự vận động của nó được tạo nên bởi các quan hệ sản xuất thống trị, quan hệ sản xuất tàn dư và quan hệ sản xuất mới tồn tại

Quan hệ sản xuất thống trị chiếm địa vị chủ đạo, chi phối các quan hệ sản xuất khác, định hướng sự phát triển của đời sống kinh tế- xã hội và giữ vai trò là đặc trưng cho chế độ kinh tế của một xã hội nhất định

Sự tồn tại của ba loại hình quan hệ sản xuất cấu thành cơ sở hạ tầng cho một xã hội phản ánh tính chất vận động , phát triển liên tục của lực lượng sản xuất với các tính chất kế thừa, phát huy và phát triển Vì chính sự vận động của mối quan

hệ mâu thuẫn biện chứng giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất là một quá trình đi từ thống nhất đến khác biệt và đối lập, xung đột và cuối cùng thì quan hệ sản xuất phải phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất Cũng như mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, quá trình này cũng tuân theo những phạm trù và quy luật chung nhất, đó là “ từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại” và quy luật “ phủ định của phủ định” Sự thay đổi về lực lượng sản xuất kéo theo là sự thay đổi quan hệ sản xuất và tất yếu cơ sở hạ tầng cũng sẽ biến đổi theo Vì vậy , cơ sở hạ tầng cùng các quan hệ sản xuất bên trong nó phản ánh tính kế thừa, phát huy và phát triển của lực lượng sản xuất

Một mặt, với lực lượng sản xuất, cơ sở hạ tầng giữ vai trò là hình thức kinh

tế - xã hội cho sự duy trì, phát huy, phát triển của lực lượng sản xuất; mặt khác với các quan hệ chính trị- xã hội, nó đóng vai trò là cơ sở hình thành kết cấu kinh tế, làm

cơ sở hiện thực cho sự thiết lập một hệ thống kiến trúc thương tầng của xã hội

1.2 Kiến trúc thượng tầng

1.2.1 khái niệm

Theo quan điểm của Mác, khái niệm kiến trúc thượng tầng dùng để chỉ toàn bộ hệ thống kết cấu hình thái ý thức xã hội cùng với các thiết chế chính trị- xã hội tương ứng, được hình thành trên một cơ sở hạ tầng kinh tế nhất định

Kiến trúc thượng tầng là toàn bộ những hệ thống hình thái ý thức xã hội: quan điểm chính trị pháp quyền, triết học , đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật… và các

hệ thống thiết chế chính trị tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn

thể xã hội,… được hình thành trên cơ sở hạ tầng nhất định.

1.2.2 đặc điểm và tính chất

Mỗi yếu tố của kiến trúc thượng tầng có đặc điểm riêng, có quy luật phát triển riêng, nhưng có liên hệ tác động lẫn nhau và đều nảy sinh trên cơ sở hạ tầng, phản ánh cơ sở hạ tầng, trong đó nhà nước là bộ phận có quyền lực mạnh mẽ nhất của kiến trúc thượng tầng

Nhà nước là một bộ máy tổ chức quyền lực và thực thi quyền lực đặc biệt của xã hội trong điều kiện xã hội có đối kháng giai cấp

Nhà nước có trong tay những công cụ hữu hiệu có tính chất bạo lực: cảnh sát, quân đội, toà án, nhà tù, Chính nhờ có nhà nước mà tư tưởng của giai cấp thống trị mới thống trị được toàn bộ đời sống xã hội.Các chính sách và pháp luật của nhà nước, suy đến cùng chỉ là phản ánh nhu cầu thống trị về kinh tế của giai cấp nắm giữ quyền sở hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội Về thực chất, bất

cứ nhà nước nào cũng là công cụ quyền lực thực hiện chuyên chính giai cấp của giai cấp thống trị- giai cấp nắm giữ tư liệu sản xuất chính của xã hội, đây mới chính là chủ thể thực sự của quyền lực nhà nước

Kiến trúc thượng tầng của xã hội có đối kháng giai cấp bao gồm hệ tư tưởng và thể chế của giai cấp thống trị, tàn dư của các quan điểm của xã hội trước, các quan điểm và tổ chức của các giai cấp mới ra đời, quan điểm tư tưởng của các tầng lớp trung gian Hệ tư tưởng của giai cấp thống trị quyết định tính chất cơ bản của kiến trúc thượng tầng trong một hình thái xã hội nhất định Tính chất đối kháng

về quan điểm tư tưởng và cuộc đấu tranh tư tưởng của các giai cấp đối kháng phản ánh tính chất đối kháng của cơ sở hạ tầng

2 Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng là hai phương diện cơ bản của đời sống xã hội, đó chính là hai phương diện kinh tế và phương diện chính trị- xã hội, mối quan hệ giữa hai phương diện này cũng có rất nhiều điểm tương đồng với mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Theo quan điểm duy tâm thì nhà nước với các công cụ pháp luật, hành pháp quyết định quan hệ kinh tế, ý thức và hệ tư tưởng quyết định quá trình phát

triển của xã hội Nhưng qua quá trình thực tiễn, có thể thấy rằng quan điểm duy tâm như trên là không chính xác và cũng không thể nói rằng kinh tế là yếu tố duy nhất quyết định ý thức còn ý thức tư tưởng, chính trị không có vai trò gì trong sự phát triển xã hội

Trong quan điểm của chủ nghĩa Mác, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng có mối quan hện thống nhất biện chứng với nhau , tác động lẫn nhau, trong đó

cơ sở hạ tầng đóng vai trò quyết đinh kiến trúc thượng tầng đồng thời kiến trúc thượng tầng phản ánh cơ sở hạ tầng và thường xuyên có sự tác động trở lại cơ sở hạ tầng đã sinh ra nó

Trong sự thống nhất biện chứng này, cơ sở hạ tầng đóng vai trò quan trọng đến kiến trúc thượng tầng.Kiến trúc thượng tầng phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng- cơ sở hạ tầng nào thì kiến trúc thượng tầng ấy Cũng tuân theo những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy; sự vận động và phát triển của cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng tuân theo quy luật “ từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại” và quy luật “ phủ đinh của phủ định”

Vì kiến trúc thượng tầng phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng cho nên khi cơ sở hạ tầng phát triển đến một mức độ nào đó ( điểm nút) thì kéo theo sự thay đổi về kiến trúc thượng tầng Đây là sự chuyển đổi

về cả một hình thái kinh tế chính trị- xã hội, không phải chỉ là một bộ phận xã hội thay đổi mà là cả một hệ thống, mà trong đó hình thái kinh tế chính trị chiếm ưu thế

sẽ chiếm giữ giai đoạn lịch sử này Trong giai đoạn lịch sử này, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng sẽ có sự thống nhất, dung hòa hay đạt giới hạn độ.Nhưng ngay trong sự dung hòa này, cơ sở hạ tầng vẫn không ngừng vận động và phát triển với những sự thay đổi của lực lượng sản xuất tuy nhiên vẫn trong giới hạn chưa làm thay đổi kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng ở mỗi giai đoạn lịch sử lại mâu thuẫn phủ định lẫn nhau, tuân theo quy luật phủ định của phủ định, dẫn đến quá trình loại bỏ cái cũ Mác nói:

“ nếu không có phủ định những hình thức tồn tại đã có trước thì không thể có sự phát triển trong bất kì lĩnh vực nào” Cơ sở hạ tầng cũ được thay thế bằng cơ sở hạ tầng mới bao hàm những mặt tích cực và tiến bộ của cái cũ đã đưa cơ sở hạ tầng

tiến lên và phát triển ngày càng hoàn thiện hơn, và kéo theo đó kiến trúc thượng tầng luôn luôn thay đổi nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của cơ sở hạ tầng

2.1 Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng.

Cơ sở hạ tầng sinh ra kiến trúc thượng tầng Cơ sở hạ tầng sản sinh ra một kiến trúc thượng tầng phù hợp, có tác dụng bảo vệ cơ sở hạ tầng đó Cơ sở hạ tầng của một xã hội nhất định như thế nào, tính chất của nó ra sao, giai cấp đại diện cho nó thế nào thì hệ thống tư tưởng chính trị, pháp quyền, đạo đức, triết học, v.v

và các quan hệ; các thể chế tương ứng với những tư tưởng ấy cũng như vậy Vì thế, mọi hiện tượng của đời sống xã hội đều trực tiếp hoặc gián tiếp do cơ sở hạ tầng kinh tế của xã hội quy định

Những biến đổi trong cơ sở hạ tầng tạo ra nhu cầu khách quan phải có sự biến đổi tương ứng trong kiến trúc thượng tầng Tính chất mâu thuẫn trong cơ sở hạ tầng được phản ánh thành mâu thuẫn trong hệ thống kiến trúc thượng tầng

Các thể chế của xã hội được hình thành như thế nào, cơ chế hoạt động của nó ra sao đều do cơ sở kinh tế quyết định.Tổ chức chính đảng và nhà nước là hai thiết chế, tổ chức quan trọng nhất trong hệ thống kiến trúc thượng tầng của xã hội Nhà nước- bộ máy tổ chức quyền lực và thực thi quyền lực đặc biệt của xã

hội-về thực chất cũng là công cụ quyền lực thực hiện chuyên chính giai cấp của giai cấp thống trị- giai cấp nắm giữ được những tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội, chủ thể thực sự của nhà nước Các chính sách và pháp luật nhà nước suy đến cùng cũng chỉ phản ánh nhu cầu thống trị về kinh tế của giai cấp nắm quyền sở hữu những tư liệu sản xuất của xã hội

Sự đấu tranh trong lĩnh vực ý thức hệ xã hội và những xung đột lợi ích chính trị- xã hội có nguyên nhân sâu xa từ mâu thuẫn và những cuộc đấu tranh giành lợi ích trong cơ sở kinh tế của xã hội.Giai cấp nắm quyền sở hữu tư liệu sản xuất của xã hội đồng thời nắm giữ được quyền lực nhà nước trong kiến trúc thượng tầng, còn giai cấp và tầng lớp xã hội khác ở vào địa vị phụ thuộc đối với quyền lực nhà nước Và vì thế trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về mặt kinh tế thì giai cấp đó cũng thống trị về mặt tinh thần

Tính chất phụ thuộc của kiến trúc thượng tầng vào cơ sở hạ tầng cũng có nguyên nhân từ tính tất yếu của kinh tế đối với toàn bộ lĩnh vực sinh hoạt của xã