Nguyên lý kế toán

ĐỊNH NGHĨA KẾ TOÁN Tồn tại nhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau về Kế toán  Theo Meigs và cộng sự 1994: Kế toán là nghệ thuật đo lường, mô tả và giải thích các hoạt động kinh tế  T

G V: L Ƣ Ơ N G T H Ị G I A N G

NGUYÊN LÝ KẾ TOÁN

NỘI QUY TRONG LỚP

5 Ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế

6 Báo cáo kế toán

7 Kế toán một số nghiệp vụ kinh doanh chủ yếu

8 Sổ kế toán và hình thức kế toán

TÀI LIỆU HỌC TẬP

 Tài liệu chính:

• PGS.TS Nghiêm Văn Lợi, “Nguyên lý Kế toán”, NXB Tài Chính,

2018,

• Bài tập, slide, bài giảng do Bộ môn Kế toán biên soạn

 Tài liệu tham khảo:

• Nguyễn Thị Đông, Lý thuyết hạch toán kế toán, NXB Tài chính, 2007

• Phan Đức Dũng - LĐXH, Nguyên lý Kế toán: Lý thuyết, Bài tập và bài giải, NXB LĐXH, 2015

• Luật Kế toán Việt Nam năm 2015

• Các thông tƣ, nghị định liên quan

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC

Link website:

http://fem.tlu.edu.vn/Portals/0/2_%20W%20Nguyen%20Ly%20k%20toan_1.pdf

CHƯƠNG 1 – BẢN CHẤT

KẾ TOÁN

MUC TIÊU HỌC TẬP

Tại sao doanh nghiệp cần kế toán?

Hiểu được Kế toán là gì?

Ai là người sử dụng thông tin Kế toán

Kế toán có những loại nào>

Hiểu được ý nghĩa và nội dung các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung

NỘI DUNG

1 Bản chất và mục đích của Kế toán

2.Các nguyên tắc kế toán đƣợc chấp nhận chng

I BẢN CHẤT VÀ MỤC ĐÍCH CỦA KẾ TOÁN

1 Tại sao doanh nghiệp cần kế toán

- Doanh nghiệp có đạt mục tiêu đặt ra hay không

Kế toán cung cấp

Công cụ đo lường Thước đo phù hợp

1 ĐỊNH NGHĨA KẾ TOÁN

Tồn tại nhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau về Kế toán

 Theo Meigs và cộng sự (1994): Kế toán là nghệ thuật đo

lường, mô tả và giải thích các hoạt động kinh tế

 Theo John Wild: Kế toán là một hệ thống thông tin và đo

lường thực hiện xác định, ghi nhận và báo cáo thông tin phù hợp, tin cậy và so sánh được về các hoạt động kinh doanh của một tổ chức

1 ĐỊNH NGHĨA KẾ TOÁN

xác định, ghi nhận và báo cáo các thông tin về các sự kiện kinh

tế của một tổ chức cho những người quan tâm

 Theo Hiệp hội Kế toán Mỹ ( AAA): Kế toán là quá trình xác

định, đo lường và báo cáo thông tin kinh tế nhằm cho phép người sử dụng thông tin có thể đánh giá và ra quyết định trên

cở sở được thông tin đầy đủ

1 ĐỊNH NGHĨA KẾ TOÁN

thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động

1 ĐỊNH NGHĨA KẾ TOÁN

• Kế toán là một hệ thống xác định, đo lường, thu thập, xử lý và báo cáo thông tin về các hoạt động kinh tế của một tổ chức cho người sử dụng

1 ĐỊNH NGHĨA KẾ TOÁN

hợp để ghi nhận vào một hệ thống Kế toán

hoặc ảnh hưởng đến tình hình tài chính của một tổ

chức

VÍ DỤ

Trong các sự kiện kinh tế sau, sự kiện nào không được ghi nhận vào hệ thống kế toán?

A Mua một lo hàng về nhập kho

B Thanh toán tiền lương cho người lao động

C Một cán bộ trong phòng Marketing xin nghỉ việc

D Trả nợ tiền còn đang nợ cho nhà cung cấp

1 ĐỊNH NGHĨA KẾ TOÁN

phù hợp sẽ được ghi nhận vào hệ thống kế toán

• Quá trình : Đo lường => Phân loại => Tổng hợp thông tin

1 ĐỊNH NGHĨA KẾ TOÁN

mục đích khác nhau sẽ được cung cấp cho người sử dụng dưới hình thức các báo cáo Kế toán

2 ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG THÔNG TIN KẾ TOÁN

Hoạt động của doanh

nghiệp

Người sử dụng trong doanh

nghiệp Người sử dụng ngoài doanh nghiệp Thông tin Kế toán

C Xác định khả năng thanh toán của doanh nghiệp

D Tất cả các phương án trên đều sai

VÍ DỤ

Các nhà đầu tư sử dụng thông tin kế toán của doanh nghiệp để làm gì?

A Xem xét khả năng sinh lời của doanh nghiệp

B Xem xét nguồn lực của doanh nghiệp có hiệu quả

• C Giám đốc phân xưởng

• D Chủ tịch liên đoàn lao động

3 PHÂN LOẠI KẾ TOÁN

Phân loại Kế toán

(1) Theo mục đích cung cấp thông tin

Kế toán tài chính ( Finacial accounting)

Kế toán quản trị (Managerial accounting)

Kế toán thuế ( Tax accounting)

(2) Theo nguyên tắc ghi nhận thông tin

Kế toán dồn tích ( Accrual basis of accounting)

Kế toán trên cơ sở tiền ( Cash basis accounting)

Tiêu thức Kế toán thuế tài chính Kế toán quản trị Kế toán

Người sử dụng

thông tin Cơ quan thuế Người sử dụng ngoài DN Các nhà quản trị DN

Mẫu biểu báo

cáo Theo mẫu của cơ quan thuế Theo chế độ và chuẩn mực kế

Thông thường theo quý và năm tài chính

Theo yêu cầu của nhà quản trị

(1) PHÂN LOẠI THEO MỤC ĐÍCH CUNG CẤP THÔNG TIN

Tiêu thức Kế toán thuế tài chính Kế toán quản trị Kế toán

Nguyên tắc

ghi nhận

thông tin

Theo quy định của luật thuế Theo chuẩn mực và

nguyên tắc của KTTC

Không theo quy tắc cụ thể nào

Loại thông tin Thông tin tài

chính Thông tin tài chính Thông tin tài chính và phi

tài chính

(1) PHÂN LOẠI THEO MỤC ĐÍCH CUNG CẤP THÔNG TIN

VÍ DỤ 1.1 ĐÁNH DẤU X VÀO Ô THÍCH HỢP

Cung cấp thông tin cho nhà đầu tư, chủ nợ

Thông tin không cần tuân thủ các quy định kế toán

Bắt buộc phải lập báo cáo

Được lập định kỳ (thường là 1 năm)

Thông tin phục vụ cho nhà quản lý trong tổ chức

Thông tin thể hiện qua các báo cáo nội bộ

Thời điểm lập báo cáo tùy theo nhu cầu của doanh

nghiệp

VÍ DỤ 1.1 ĐÁNH DẤU X VÀO Ô THÍCH HỢP

Cung cấp thông tin cho nhà đầu tƣ, chủ nợ x

Thông tin không cần tuân thủ các quy định kế toán x Bắt buộc phải lập báo cáo x

(2) THEO NGUYÊN TẮC GHI NHẬN THÔNG TIN

 Kế toán dồn tích: Ghi nhận doanh thu và chi phí khi chúng phát sinh

không kể đã thu hoặc chi tiền hay chƣa

 Doanh thu đƣợc ghi nhận khi doanh nghiệp có đƣợc đầy đủ bằng chứng

về sự chuyển giao phần lớn rủi ro và quyền sở hữu liên quan đến hàng hoá cho bên mua và đƣợc bên mua chấp nhận thanh toán

 Đối với bên mua: Khi nhận đƣợc hàng mua và chấp nhận thanh toán thì tài sản đã thuộc sở hữu của doanh nghiệp nên đƣợc ghi nhận là tài sản hoặc chi phí

(2) THEO NGUYÊN TẮC GHI NHẬN THÔNG TIN

 Kế toán trên cơ sở tiền: Là một loại kế toán chỉ ghi nhận doanh

thu và chi phí dựa trên số tiền thực thu hoặc thực chi

Slide 32

Ví dụ:

Số tiền từ việc bán hàng của công ty A trong tháng 2

là 300 triệu Người mua trả ngay 60%, số tiền còn lại trả sau 1 tháng Tính doanh thu và số tiền thực tế thu được từ việc bán hàng trong tháng 2 của công ty A

KẾ TOÁN DỒN TÍCH VÀ KẾ TOÁN CƠ SỞ TIỀN

(ACCRUAL – BASIC ACCOUNTING & CASH BASIC ACCOUNTING)

Slide 33

Ví dụ:

Doanh thu trong tháng 2: 300 triệu

Số tiền thực thu trong tháng 2: 180 triệu

KẾ TOÁN DỒN TÍCH VÀ KẾ TOÁN CƠ SỞ TIỀN

(ACCRUAL – BASIC ACCOUNTING & CASH BASIC ACCOUNTING)

KẾ TOÁN DỒN TÍCH VÀ KẾ TOÁN CƠ SỞ TIỀN

(ACCRUAL – BASIC ACCOUNTING & CASH BASIC ACCOUNTING)

Slide 34

Ví dụ:

Tiền thuê nhà Thời điểm nhận thông

báo Thời điểm trả tiền

Tháng 1: 5.000.000 28/1/N 2/2/N

Tháng 2: 5.000.000 28/2/N 2/3/N

Tháng 3: 5.000.000 28/3/N 2/4/N

Hãy ghi nhận chi phí thuê nhà theo kế toán dồn

tích và kế toán cơ sở tiền?

KẾ TOÁN DỒN TÍCH VÀ KẾ TOÁN CƠ SỞ TIỀN

(ACCRUAL – BASIC ACCOUNTING & CASH BASIC ACCOUNTING)

1.4.PHÂN BIỆT NGHỀ KẾ TOÁN VÀ GHI SỔ KẾ TOÁN

1.5 THÔNG TIN KẾ TOÁN

Truyền tin

Hoạt động báo cáo

HỆ THỐNG KẾ TOÁN

Quyết định

Nhu cầu thông tin Thông tin

1.5 THÔNG TIN KẾ TOÁN

Định lượng hay định tính?

Đo bằng thước đo gì?

 Phản ánh tình trạng của 1 đơn vị hay nhiều đơn vị?

CHẤT LƢỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN

Chất lượng TTKT

Đặc tính

cơ bản

Phù hợp Chân thực

Đặc tính tăng cường

So sánh được

Kiểm chứng được Kịp thời Dễ hiểu

ĐẶC TÍNH CƠ BẢN

• Phù hợp với nhu cầu của người sử dụng thông tin => giúp

người sử dụng thông tin có thể ra quyết định

• Để coi là phù hợp thông tin đó phải có giá trị xác nhận và giá

trị dự đoán

• Phụ thuộc vào tính trọng yếu của thông tin

• Giá trị xác nhận và giá trị dự đoán: Dựa trên các thông tin kế toán cung cấp, người ta có thể xác nhận và dự đoán được các thông tin quan tâm

Ví dụ: Thông qua lợi nhuận đạt được có thể xác nhận tặng hoạt động của doanh nghiệp là có hiệu quả hay không?

So sánh lợi nhuận của công ty qua một số năm để có thể dự đoán lợi nhuận năm tới tăng hay giảm

ĐẶC TÍNH CƠ BẢN

• Thông tin kế toán phải đáp ứng các đặc tính:

• Đầy đủ: các thông tin kế toán đƣợc trình bày đầy đủ và chân thực

• Trung lập: Không thiên vị

• Không sai sót: thông tin trong báo cáo là thông tin tốt nhất hiện có

SO SÁNH ĐƯỢC

• Thông tin kế toán có thể được so sánh với các thông tin kế toán của kỳ trước, với các công ty khác

• => Phải đảm bảo khả năng có thể so sánh được của chúng

• Khả năng so sánh được của thông tin kế toán sẽ gips người sử dụng có thể dự đoán được xu hướng trong tương lai => làm tăng đặc tính dự đoán và xác nhận của thông tin

CÓ THỂ KIỂM CHỨNG

• Thông tin chỉ tin cậy khi có thể kiểm chứng được

• Việc kiểm chứng: trực tiếp hoặc gián tiếp

• Kiểm chứng trực tiếp liên qan đến việc xem xét một khoản mục dựa trên các bằng chứng

• Ví dụ: Giá gốc của một tài sản cố định có thể kiểm chứng được thông qua hợp đồng mua bán, hóa đơn bán hàng, biên bản giao nhận tài sản

• Kiểm chứng gián tiếp thường khó hơn và phải thông qua mô hình định giá

KỊP THỜI

• Thông tin kế toán cần được cung cấp đủ sớm để người sử dụng

có thể sử dụng cho việc ra quyết định

• Nếu thông tin chậm trễ sẽ làm mất đi sự phù hợp

• Ngược lại nếu quá coi trọng tính kịp thời có thể sẽ dẫn tới không đáng tin cậy

DỄ HIỂU

• Thông tin do kế toán cung cấp phải dễ hiểu đối với những người sử dụng có những kiến thức nhất định về kế toán, có sự hiểu biết về kinh doanh và các hoạt động kinh doanh

QUAN HỆ LỢI ÍCH VÀ CHI PHÍ

• Yêu cầu: Lợi ích phải lớn hơn chi phí

• Kế toán phải lựa chọn các phương án để lợi ích của các thông tin kế toán với tất cả các đặc tính ở trên phải lớn hơn các chi phí để có các thông tin này

• Chi phí để có các thông tin: chi phí thu thập, xử lý, cung cấp thông tin Ngoài ra còn bao gồm những chi phí người sử dụng thông tin và những hậu quả kinh tế bất lợi do phải tân thủ theo các chuẩn mực và nguyên tắc kế toán

NHIỆM VỤ HỆ THỐNG KẾ TOÁN

• Sử dụng các phương pháp và phương tiện phù hợp để đo lường

và lượng hoá bằng thước đo tiền tệ thông tin về các nghiệp vụ kinh tế phát sinh

• Thu thập, xử lý các thông tin theo yêu cầu của người sử dụng

• Cung cấp thông tin cho người sử dụng

• Góp phần kiểm tra, giám sát, bảo vệ tài sản của đơn vị

• Tham mưu đề xuất các biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh và khai thác tốt tiềm năng của đơn vị

KHÁI NIỆM ĐƠN VỊ KẾ TOÁN

 Thông tin tài chính đƣợc phản ánh cho 1 đơn vị kế toán cụ thể Mỗi đơn vị kinh doanh riêng biệt phải đƣợc phân biệt là một đơn vị kế toán độc lập, có bộ báo cáo tài chính của riêng mình

 Một đơn vị kế toán sẽ độc lập với doanh nghiệp khác, độc lập với chủ sở hữu

GIẢ ĐỊNH HOẠT ĐỘNG LIÊN TỤC

 Báo cáo tài chính phải được lập dựa trên giả định rằng đơn vị

kế toán sẽ tiếp tục hoạt động trong thời gian đủ để không ảnh hưởng tới các hoạt động bình thường và đủ để thực hiện các nghĩa vụ hiện tại

ĐƠN VỊ THƯỚC ĐO TIỀN TỆ

• Thông tin do kế toán cung cấp phải được thể hiện bằng thước

KỲ KẾ TOÁN

 Là khoảng thời gian nhất định để lập các báo cáo kế toán Để đạt được yêu cầu có thể so sánh được của thông tin, kỳ kế toán phải bằng nhau

 Kỳ kế toán thường là tháng, quý, năm,

Kế toán ghi nhận giá trị chiếc xe ô tô là bao nhiêu?

NGUYÊN TẮC GIÁ PHÍ (GIÁ GỐC)

• Khi ghi nhận ban đầu các nghiệp vụ, kế toán dựa vào chi phí đã phát sinh để có được tài sản đó

• Giá trị một tài sản lần đầu ghi nhận vào bảng cân đối kế toán là chi phí

mà doanh nghiệp bỏ ra để có tài sản đó chứ không phải giá trị thị trường

• Ví dụ:

Tại doanh nghiệp ABC, ngày 1/1/N mua 1 chiếc xe ô tô với giá theo hóa đơn là 200tr đồng, chi phí vận chuyển:1tr Giá trị thị trường của những chiếc xe ô tô cùng loại là 250tr đồng

Kế toán ghi nhận giá trị chiếc xe ô tô là bao nhiêu?

NGUYÊN TẮC GIÁ HỢP LÝ

• Tài sản và nợ nên đƣợc báo cáo theo giá trị hợp lý là giả nhận đƣợc khi bán tài sản hoặc số tiền thực tế phải trả khi thanh toán các khoản nợ

NGUYÊN TẮC THẬN TRỌNG

• Khi ghi nhận các nghiệp vụ, nếu có một số bằng chứng khách quan nhƣ nhau thì kế toán sẽ ghi nhận sao cho giá trị tài sản hoặc lợi nhuận là thấp nhất trong số các khả năng có thể xảy ra

Ví dụ:

Tại doanh nghiệp ABC, ngày 1/1/N đƣợc tặng 1 chiếc xe ô tô cũ Công ty đã thuê 2 tổ chức giám định độc lập để đánh giá giá trị chiếc xe này Một tổ chức xác định giá trị là 300 triệu đồng, một

tổ chức khác đánh giá 320 triệu đồng

Kế toán ghi nhận giá trị thiết bị theo giá nào?

NGUYÊN TẮC THẬN TRỌNG

• Theo nguyên tắc này, kế toán sẽ công nhận một khoản “lỗ” hay giảm vốn ngay khi nó đƣợc nghĩ rằng có thể xảy ra nhƣng chỉ công nhận một khoản “lãi” hay tăng vốn khi nó đã trở thành chắc chắn

Ví dụ:

Việc trích lập các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho,

Doanh thu đƣợc ghi nhận tại thời điểm nào? Gía trị là bao nhiêu?

NGUYÊN TẮC PHÙ HỢP

• Khi xác định kết quả kinh doanh của một kỳ thì kế toán phải trừ ra khỏi doanh thu tất cả các khoản chi phí phát sinh để tạo ra doanh thu của kỳ đó

• Phân biệt chi phí và chi tiêu?

NGUYÊN TẮC PHÙ HỢP

- Số tiền mà doanh nghiệp chi ra

trong một kỳ để mua sắm tài sản,

máy móc thiết bị, …

- Giá trị hàng hoá, dịch vụ đã tiêu dùng trong quá trình tạo

ra doanh thu (chi phí tạo doanh thu của một kỳ kế toán)

- Hay Giá trị tài sản bị hao phí trong kỳ để tạo ra sản phẩm hoặc doanh thu

- Có nghĩa rộng hơn chi phí, bao

gồm cả chi phí

- Là một phần của chi tiêu

VÍ DỤ VỀ NGUYÊN TẮC PHÙ HỢP

Tháng 2/N công ty A có các hoạt động sau

1 Ngày 5/2/N có khách hàng đến nhờ công ty bán hộ khu biệt thự

trị giá 10 tỷ đồng Hai bên đã ký hợp đồng, trong đó quy định nếu công ty A bán được căn nhà này sẽ được hưởng hoa hồng

50 triệu đồng

2 Ngày 10/2/N công ty tư vấn cho một khách hàng mua lô đất,

việc mua bán đã kết thúc Tiền từ hoạt động tư vấn là 17 triệu đồng sẽ được khách hàng thanh toán trong tháng 3

3 Ngày 15/2/N công ty A đăng tin quảng cáo trên mục mua, bán

của 1 tạp chí tiêu dùng Số tiền trả cho quảng cáo là 2,5 triệu đồng Công ty chưa thanh toán

5 28/2/N kế toán tính tiền lương trong tháng của nhân viên là 3

triệu đồng Công ty thanh toán 1/2 lương, số còn lại thanh toán vào tháng sau

Hỏi

Xác định thời điểm phát sinh doanh thu và chi phí

Giá trị doanh thu và chi phí được ghi nhận là bao nhiêu?

NGUYÊN TẮC NHẤT QUÁN

• Các chính sách và phương pháp kế toán phải đảm bảo tính nhất quán tương đối, không được thay đổi trong khoảng thời gian ít nhất 1 năm làm ảnh hưởng tới khả năng có thể so sánh của thông tin kế toán

• Trường hợp có sự thay đổi trong các chính sách và phương pháp kế toán, doanh nghiệp phải công bố ảnh hưởng của việc thay đổi này cho người sử dụng thông tin

doanh nghiệp qua các năm

NGUYÊN TẮC TRỌNG YẾU

• Một khoản mục được coi là trọng yếu nếu việc ghi nhận nó có thể tác động đáng kể tới các quyết định của người sử dụng thông tin

• Theo nguyên tắc này, kế toán chỉ chú ý đến những tài sản, yếu

tố mang tính trọng yếu mà việc bỏ qua các yếu tố này sẽ làm sai lệch tính chính xác của các báo cáo kế toán

• Các vấn đề không quan trọng có thể được “bỏ qua” nếu như chúng không làm thay đổi bản chất của thông tin kế toán

• Tuy nhiên, do giá trị CCDC nhỏ nên kế toán có thể áp dụng

nguyên tắc trọng yếu và tính một lần giá trị của CCDC vào

chi phí của một kỳ mà không dẫn đến sự biến động lớn của kết quả hoạt động của kỳ đó