Bài giảng môn học quản lý dự án (đại học thủy lợi ) (đại học thủy lợi )

Cơ sở lý luận Phương pháp lấy chỉ tiêu tài chính - kinh tế tổng hợp làm chỉ tiêu chính để lựa chọn phương án vì phương án phản ánh khái quát một cách tương đối toàn diện các mặt kinh tế,

Chương 5

PHƯƠNG PHÁP SO SÁNH, LỰA CHỌN

PHƯƠNG ÁN CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG

5.1 PHƯƠNG PHÁP DÙNG MỘT VÀI CHỈ TIÊU TÀI CHÍNH KINH TẾ

TỔNG HỢP KẾT HỢP VỚI MỘT HỆ CHỈ TIÊU BỔ SUNG

5.2 PHƯƠNG PHÁP DÙNG MỘT CHỈ TIÊU TỔNG HỢP KHÔNG ĐƠN VỊ ĐO 5.3 PHƯƠNG PHÁP GIÁ TRỊ - GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

5.1 PHƯƠNG PHÁP DÙNG MỘT VÀI CHỈ TIÊU TÀI CHÍNH KINH TẾ

TỔNG HỢP KẾT HỢP VỚI MỘT HỆ CHỈ TIÊU BỔ SUNG

5.1.1 Cơ sở lý luận

Phương pháp lấy chỉ tiêu tài chính - kinh tế

tổng hợp làm chỉ tiêu chính để lựa chọn

phương án vì phương án phản ánh khái quát

một cách tương đối toàn diện các mặt kinh

tế, tài chính, kỹ thuật và xã hội Còn hệ chỉ

tiêu bổ sung chỉ có vai trò phụ, hỗ trợ khẳng

định rõ thêm tính đúng đắn của kết quả lựa

chọn

Phương pháp có một số nhược điểm: Chịu

sự biến động của giá cả, tỷ giá hối đoái

5.1.2 Hệ chỉ tiêu sử dụng để đánh giá

A Nhóm các chỉ tiêu tài chính và kinh tế - xã hội

1 Các chỉ tiêu hiệu quả tài chính gồm

a Các chỉ tiêu tĩnh:

• Lợi nhuận tính trên một đơn vị sản phẩm:

• Mức doanh lợi một đồng vốn đầu tư;

• Thời hạn thu hồi vốn đầu tư

b

L DL

K

=

L LN

W

h

K T

W

=

b Các chỉ tiêu động bao gồm:

• Hiệu số thu chi (NPV hoặc NFW, NAW);

• Suất thu lợi nội tại (IRR);

• Tỷ số thu chi BCR (B/C)

2 Các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội

Ngoài lấy chỉ tiêu kinh tế tổng hợp làm chỉ tiêu chính để xemxét, trong phân tích kinh tế - xã hội người tra còn sử dụng cácchỉ tiêu như mức đóng góp hàng năm cho ngân sách Nhà nước,làm tăng mức sống dân cư, tạo thêm công ăn việc làm, giảiquyết nạn thất nghiệp, bảo vệ môi trường…

3 Các chỉ tiêu chi phí

Gồm các chỉ tiêu như giá thành, tổng chi phí xây dựng công

B Nhóm chỉ tiêu kỹ thuật

* Các nhóm chỉ tiêu về khối lượng xây lắp

* Các nhóm chỉ tiêu về tuyến (giao thông)

* Các chỉ tiêu khai thác

C Các chỉ tiêu về môi trường và các chỉ tiêu xã hội khác

1 Diện tích xây dựng, diện tích chiếm đất;

2 Mức độ ảnh hưởng đến mùa màng nông nghiệp;

3 Mức độ ảnh hưởng đến môi trường: xói lở, thay đổi

dòng chảy, ảnh hưởng đến hệ động thực vật, tiếng ồn,chất lượng không khí, cảnh quan, ảnh hưởng đến các

di sản văn hóa, …

4 Vấn đề an ninh quốc phòng

5 Các ảnh hưởng thứ cấp

5.2 PHƯƠNG PHÁP DÙNG MỘT CHỈ TIÊU TỔNG HỢP KHÔNG ĐƠN VỊ ĐO

5.2.1 Cơ sở lý luận chung

1 Sự cần thiết của phương pháp

Trong so sánh, đánh giá, các phương án đầu tư có trường hợpphải xét tới nhiều chỉ tiêu với các đơn vị đo khác nhau Dovậy, nảy sinh nhu cầu so sánh các phương án bằng một chỉtiêu tổng hợp, tính gộp được tất cả các chỉ tiêu muốn so sánh

Phương pháp dùng một chỉ tiêu tông hợp không đơn vị đothường được áp dụng để so sánh lựa chọn các phương án khi

mà chúng có nhiều chỉ tiêu, mà mức độ quan trọng của mỗichỉ tiêu đều đáng kể

a Ưu điểm:

v Việc so sánh lựa chọn đơn giản và thống nhất vì chỉ dùngmột chỉ tiêu duy nhất - Chỉ tiêu tổng hợp không đơn vịđo;

v Có thể đưa nhiều chỉ tiêu vào so sánh, giúp cho việc sosánh có tính tổng hợp và phản ánh được tất cả các mặt,các khía cạnh của các phương án;

v Có thể tính đến cả các chỉ tiêu khó thể lượng hóa và cácchỉ tiêu chỉ có thể diễn tả bằng lời, ví dụ như tính thẩm

mỹ, khía cạnh tâm lý… bằng phương pháp cho điểm củachuyên gia

2 Phương pháp xác định mức độ quan trọng của các chỉ tiêu

Để xác định tầm quan trọng của các chỉ tiêu

người ta thường dùng phương pháp lấy ý kiến

chuyên gia Để lấy ý kiến chuyên gia, người ta có

thể sử các phương pháp: phương pháp ma trân

vuông Warkentin, phương pháp cho điểm theo

thang điểm trước, phương pháp số bình quân

Nội dung của phương pháp ma trận vuông Warkentin:

a Trước hết lập một ma trận gồm có m+3 cột và m+2 dòng m

là số lượng các chỉ tiêu cần xác định trọng số t và k dùng để chỉ

thứ tự của dòng và cột

Ví dụ 5.1

Hãy xác định mức độ quan trọng của 4 chỉ tiêu đưa vào so

sánh trong phương án thực hiện một dự án giao thông bằngphương pháp ma trận vuông Warkentin

1 Mức độ đảm bảo an ninh quốc gia - ký hiệu AN;

2 Mức độ ảnh hưởng đến môi trường sinh thái - MT;

3 Khả năng thúc đẩy nền KT khu vực phát triển - KT;

4 Mức độ giải quyết vấn đề an toàn giao thông - AT;

b Tiến hành cho điểm bằng cách so sánh từng cặp các chỉ tiêu theo các ô ma trận:

b1 Điểm Htk là điểm ghi tại ô của dòng thứ t, cột thứ k, là điểm

số chỉ tầm quan trọng của chỉ tiêu NR t so sánh với chỉ tiêu NR k

b2 Giá trị của Htk được từng chuyên gia xác định theo quan

điểm của mình về tầm quan trọng của các chỉ tiêu dựa trênnguyên tắc so sánh cặp đôi và cho điểm như sau:

Nếu NRt kém ý nghĩa hơn nhiều so với NRk thì cho Htk = 0;

Nếu NRt kém ý nghĩa hơn không nhiều so với NRk thì cho Htk = 1; Nếu NRt bằng nhau về ý nghĩa so với NRk thì cho Htk = 2;

Nếu NRt có ý nghĩa hơn không nhiều so với NRk thì cho Htk = 3;

b3 Các trị số Htk trong bảng đảm bảo quy luật:

(1) Htk + Hkt phải luôn luôn bằng 4

(2) Htk = Hkt = 2 với i=j

(3) Bảng điểm tạo nên từ m cột và m dòng nên có m2 ô Tổng

của điểm số trong 2 ô đối xứng theo đường chéo luôn luônbằng 4 (theo quy luật (1) nên tổng đại số tất cả các ô củabảng điểm phải bằng 2m2:

b4 Việc cho điểm tiến hành theo từng dòng của bảng điểm:

bắt đầu từ dòng thứ nhất Sau khi đã cho điểm xong dòng thứnhất thì chuyển tiếp sang dòng thứ hai và quan điểm chođiểm đã đưa ra phải nhất quán cho tất cả các bước so sánhtiếp theo, nghĩa là đảm bảo các quy luật nêu trong mục b3

Kết quả cho điểm của một chuyên gia khi so sánh 4 chỉ tiêu ví dụ 5.1:

5.2.2 Một số phương pháp cụ thể

1 Phương pháp đơn giản

Phương pháp áp dụng cho các trường hợp sau:

Các chỉ tiêu so sánh chỉ là định tính và không có đơn

vị đo;

Mức đáp ứng của các phương án theo các chỉ tiêu vàmức quan trọng (trọng số) của các chỉ tiêu so sánhđược xác định theo phương pháp chuyên gia

Phương pháp này mang nặng tính chủ quan và chỉ nên ápdụng cho các trường hợp không có hoặc không thể tính toáncác chỉ tiêu so sánh định lượng

Khả năng đáp ứng của các phương án đối với các chỉ tiêu so sánhđược đánh giá bằng cách cho điểm của chuyên gia với thang điểm

10 Tầm quan trọng của từng chỉ tiêu cũng được cho theo phươngpháp chuyên gia

Kết quả cho điểm của các chuyên gia

Các chỉ tiêu so sánh

Tầm quan trọng của chỉ tiêu so sánh

Mức độ đáp ứng của phương án

1 Mức độ đảm bảo an ninh quốc gia 24 36

2 Khả năng thúc đẩy kinh tế 25 15

3 Mức độ ít ảnh hưởng đến môi trường 21 9

4 Giải quyết vấn đề án toàn giao thông 15 15

Theo kết quả tính toán ở bảng trên ta thấy phương án A tốt hơn

2 Phương pháp pattern: Gồm các bước

Bước 1: Lựa chọn các chỉ tiêu để đưa vào so sánh

Bước 2: Làm cho các chỉ tiêu đồng hướng

Bước 3: Làm mất đơn vị đo của các chỉ tiêu

Có nhiều phương pháp làm mất đơn vị đo của các chỉ tiêu, phương pháp hay được dùng hơn cả là phương pháp Pattern:

Theo PPháp Pattern, trị số đã vô thứ nguyên hóa Pij của chỉ tiêu i trong phương án j (Cij) là:

C C P

i m

i

ij m

Bước 5. Xác định chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo Vj của các PA

Bước 4. Xác định tầm quan trọng của mỗi chỉ tiêu

Bước 6. So sánh lựa chọn phương án

Ví dụ 5.3: Theo phương pháp dùng một chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo

để xếp hạng 3 phương án đầu tư xây dựng công trình thủy lợi

X với các chỉ tiêu như sau:

Các chỉ tiêu so sánh của 3 phương án XDCT thủy lợi X

Tên chỉ tiêu Đơn

vị đo

Các phương án

1 Chỉ số chi phí XD - ký hiệu là V - 0,95 1,01 1

2 Diện tích chiếm đất - ký hiệu là W ha 68,3 70,7 61,7

3 Chiều dài đập - ký hiệu là Đ m 1860 2340 2340

4 Chiều dài kênh - ký hiệu là K km 11,6 12,05 12,3

Lời giải:

Bước 1 Lựa chọn chỉ tiêu so sánh:

Bước 2 Làm cho các chỉ tiêu đồng hướng:

(các chỉ tiêu đã chọn đều đồng hướng)

Bước 3 Làm mất đơn vị đo của các chỉ tiêu

11

0,95

.100 32,1 0,95 1,01 1, 00

, 0 3 , 32 19

, 0 4 , 28 28

, 0 1 , 34 41

, 0 1 ,

32

1

1 1

i

i P W S

V

3 Phương pháp so sánh cặp đôi

Các bước tính toán của PP này cũng giống như của phương phápPattern, chỉ khác cách làm mất đơn vị đo của các chỉ tiêu

a Cách làm mất đơn vị đo của các chỉ tiêu

Khi so sánh cặp đôi 2 phương án a và b theo chỉ tiêu i nào đó thìtrị số không đơn vị đo của chỉ tiêu i của phương án:

i

â i ab

i

NR

NR

D =

2 Cách xác định chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo

Nếu có 2 phương án đem ra so sánh là a và b theo m chỉ tiêu thì chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo của phương án

∑

= m ab b so với a là = ∑m ba

W D

V

3 Cách lựa chọn phương án tốt nhất

Các trị số của chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo V được tính toántrong so sánh từng cặp sau đó được tính theo % so với nhau,

trong đó phương án nào có V lớn hơn thì được cho là 100% Sau

đó ta lập ma trận vuông từ các phương án trong so sánh cặp đôi

Giá trị của mỗi ô trong ma trận là trị số % của phương án của dòng đó so với phương án của cột tương ứng

Từ ma trận thu được, ta lựa chọn phương án tốt nhất

(Xem ví dụ 5.5 tài liệu)

5.3 PHƯƠNG PHÁP GIÁ TRỊ - GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

5.3.1 Cơ sở lý luận chung

1 Sự cần thiết của phương pháp

• Chỉ tiêu giá trị: Vốn đầu tư, GXD, NPV, FPV,…

• Chỉ tiêu giá trị sử dụng: Công suất, tuổi thọ, chất lượng…

Phương pháp áp dụng cho các trường hợp:

So sánh các phương án đầu tư có giá trị sửdụng khác nhau;

Các dự án phục vụ lợi ích công cộng, khônglấy mục tiêu lợi nhuận là chính;

Phân tích hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án

Dễ mang tính chủ quan trong bước cho điểm mức quantrọng của các chỉ tiêu và đễ bị che lấp mất chỉ tiêu chủ yếunếu đưa quá nhiều các chỉ tiêu vào so sánh…

5.3.2 Nội dung của phương pháp

G d

Cầu dây văng

Chỉ tiêu giá trị: Tổng chi phí xây dựng cả

Các chỉ tiêu giá trị sử dụng:

-Lợi ích cho người sử dụng năm đầu khai

thác (tỷ VNĐ)

-Diện tích đất đai yêu cầu (ha)

-Số nhà dân bị ảnh hưởng (hộ gia đình)

-Kiến trúc – thẩm mỹ

530

68,3 315 6điểm/10 điểm

410

61,7 422

8 điểm/10 điểm

Các bước tính toán:

A Trước tiên ta phải tính chỉ tiêu giá trị sử dụng tổng hợp

A1 Làm đồng hướng các chỉ tiêu giá trị sử dụng

Hàm mục tiêu là cực đại

Diện tích đất đai yêu cầu, số nhà dân bị ảnh hưởng càng nhỏ càng tốt nên phải lấy số nghịch đảo (bảng 5.15)

A2 Làm mất đơn vị đo các chỉ tiêu giá trị sử dụng theo công thức

Với chỉ tiêu lợi ích cho người sử dụng năm đầu khai thác:

PA1:

PA2:

38 , 56 )

410 530

/(

100

410 100 /(530 410) 43, 62 × + =

A3 Xác định trọng số của các chỉ tiêu giá trị sử dụng:

Lập ma trận vuông Warkentin cho 4 chỉ tiêu giá trị sử dụng

Lợi ích Người sử dụng k=1

Diện tích đất yêu cầu k=2

Số nhà dân

bị ảnh hưởng k=3

Kiến trúc – thẩm mỹ

Chỉ tiêu Trọng số W PA1: cầu dầm hộp PA2: cầu dây văng

b Tính chỉ tiêu giá trị sử dụng tổng hợp (không đơn vị đo):