Bài giảng chính sách thương mại quốc tế đại học thủy lợi

Hệ thống chỉ tiêu hiệu quả KTNT Các chỉ tiêu biểu hiện hiệu quả cụ thể của các hoạt động XNK • Chỉ tiêu lợi nhuận XK, NK • Chỉ tiêu so sánh giá XNK so với giá quốc tế • Chỉ tiêu so sánh

Chương 4

Hiệu quả kinh tế của hoạt động ngoại thương

Hiệu quả kinh tế của hoạt động ngoại thương

I Khái niệm, phân loại hiệu quả kinh tế hoạt động ngoại

thương

II Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế ngoại

thương

III Phương pháp xác định một số chỉ tiêu hiệu quả kinh tế

hoạt động ngoại thương

IV Những biện pháp chủ yếu để nâng cao hiệu quả kinh tế

ngoại thương

I Khái niệm, phân loại hiệu quả kinh tế hoạt

động ngoại thương

1.1 Khái niệm

• KN: Hiệu quả kinh tế là một phạm trù so sánh thể hiện mối quan hệ giữa cái phải bỏ ra và cái thu về được.

• Phân biệt Hiệu quả và Kết quả

• Hiệu quả KTNT = Kết quả đầu ra

Chi phí đầu vào

• Hai yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi ngoại thương:

– Sự khác nhau giữa chi phí sx dân tộc và chi phí sx quốc

tế phản ánh mức chi phí trung bình của các nước khác nhau trên thế giới

– Hiệu quả ngoại thương xuất hiện trên cơ sở sự khác

nhau về chi phí sản xuất trong nước của các hàng hóa khác nhau

1.2 Phân loại hiệu quả kinh tế ngoại thương

• Hiệu quả kinh tế cá biệt và hiệu quả kinh tế xã hội của nền kinh tế quốc dân

– Hiệu quả kinh tế cá biệt: thu được từ hoạt động ngoại

thương của từng DN, từng thương vụ, mặt hàng => thể hiện ở doanh lợi

– Hiệu quả kinh tế xã hội: những đóng góp của hoạt động ngoại thương vào việc phát triển nhiều mặt kinh tế xã hội

1.2 Phân loại hiệu quả kinh tế ngoại thương

• Hiệu quả chi phí bộ phận và chi phí tổng hợp

– Quy luật giá trị:

– Chi phí bỏ ra: Chi phí lao động xã hội, cụ thể

• Giá thành sx (NVL, nhân công, bao bì,U )

• Chi phí ngoài sx (NCPT, vận chuyển, bảo quản, thuế )

– Nguồn gốc hiệu quả KTNT: từ kết quả và chi phí

sx trong nước

1.2 Phân loại hiệu quả kinh tế ngoại thương

• Hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả so sánh

– Mục đích xác định hiệu quả

• Thể hiện và đánh giá trình độ sd các loại chi phí

• Phân tích, luận chứng về kinh tế để tìm phương ántốt nhất

– Hiệu quả tuyệt đối: mức lợi ích thu được trên lượng chi phí bỏ ra

– Hiệu quả so sánh: so sánh các chỉ tiêu hiệu quả tuyệt đối các phương án với nhau

• 2 chỉ tiêu trên vừa quan hệ chặt chẽ vừa độc lậptương đối

II Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả KTNT

2.1 Tiêu chuẩn hiệu quả KTNT

• Hiệu quả KT thể hiện ở 2 mặt:

– Lượng: mối tương quan giữa kết quả và chi phí

– Chất: tiết kiệm lao động xã hội, tăng NSLĐXH,

phát triển kinh tế xã hội => Tiêu chuẩn của hiệu quả

• Hiệu quả xuất phát từ lợi ích của xã hội, DN

và người lao động => những lợi ích về mặt

kinh tế, chính trị, xã hội

• Tiêu chuẩn hiệu quả KTNT biểu hiện gián

tiếp qua một hệ thống chỉ tiêu

2.2 Hệ thống chỉ tiêu hiệu quả KTNT

Chỉ tiêu tổng hợp

Nv: Thu nhập quốc dân được sử dụng

Np: Thu nhập quốc dân được sx ra

• HQNT >1: Ngoại thương làm tăng thu nhập quốc dân

• HQNT <1: Ngoại thương làm giảm thu nhập quốc dân

– Chỉ tiêu điều kiện thương mại

Tc: Điều kiện thương mại

x, n: Chỉ số giá xuất khẩu, nhập khẩu

1, 0: Thời kỳ tính toán và thời kỳ gốc

• Tc >1: cải thiện các mối quan hệ trao đổi

• Tc <1: hủy hoại các mối quan hệ trao đổi

2.2 Hệ thống chỉ tiêu hiệu quả KTNT

Các chỉ tiêu biểu hiện hiệu quả cụ thể của các hoạt động XNK

• Chỉ tiêu lợi nhuận XK, NK

• Chỉ tiêu so sánh giá XNK so với giá quốc tế

• Chỉ tiêu so sánh DTXK với giá thành XK trong nước (tính ra tiền VN)

• Chỉ tiêu so sánh DTNK với chi phí NK (tính ra tiền VN)

• Chỉ tiêu so sánh giá cả NK giữa các khu vực thị trường và giữa các thương nhân

• Chỉ tiêu hiệu quả XNK kết hợp tính cho cả nước hay từng dịch

vụ đổi hàng riêng lẻ

Giá trị tiền tệ:

• Quy đổi ra USD để so sánh với giá quốc tế

• Tính ra đồng VN theo tỷ giá hiện hành liên ngân hàng để so

sánh với chi phí NK và DTXK trong nước

Phương thức thanh toán:

• XNK trả tiền ngay: không tính đến lãi suất tín dụng

• XNK trả tiền sau: tính đến lãi suất tín dụng

III Phương pháp xác định một số chỉ tiêu hiệu quả kinh tế hoạt động ngoại thương

– Giá thành XK (CPxk)

– Giá thành NK (CPnk)

3.1 Xác định một số chỉ tiêu hiệu quả tài chính hoạt động kinh doanh XNK

• Đánh giá các tỷ lệ sinh lời:

– Tỷ suất ngoại tệ xuất khẩu

– Tỷ suất ngoại tệ nhập khẩu

Lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận

• Lợi nhuận:

LN = DT – CP

LN phụ thuộc vào nhiều yếu tố: nỗ lực của DN, các yếu tố đầu vào, thuế, biến động thị trườngU

• Tỷ suất lợi nhuận:

Tính theo giá thành Tính theo vốn kinh Tính theo

Tính theo giá thành

(hiệu quả của một

đơn vị chi phí )

Tính theo vốn kinh doanh (hệ số sinh lời của vốn)

Tính theo doanh thu

Pz = LN

LNDT

Pv = LN

Vcđ + Vlđ

Lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận

• Thời gian hoàn vốn: khoảng thời gian mà vốn đầu tư bỏ ra

có thể thu hồi được nhờ lợi nhuận và khấu hao cơ bản thu được hàng năm.

CT: Tv = Vdt

P + Kc

• Vdt: Tổng lượng vốn đầu tư hàng năm

• Kc: Mức khấu hao cơ bản hàng năm

• Tv càng ngắn hiệu quả càng cao

• Hệ số hoàn vốn đầu tư

LN + KcVdt

=

1Tv

E =

3.2 Hiệu quả tài chính của hoạt động ngoại

thương trong điều kiện có tín dụng

Một số khái niệm

 Lãi tức

 Lãi suất

Đánh giá hiệu quả tài chính các hợp đồng mua bán chịu

 Lãi tức đơn: Tính theo vốn gốc mà không tính thêm lãi tích lũy phát sinh ở các thời điểm trước đó:

I = V i t

 Lãi tức ghép: Lãi của thời kỳ trước được cộng vào vốn gốc

để tính lãi cho thời kỳ sau

• Tổng vốn và lãi tại thời điểm t (Giá trị tương lai):

Vt = V (1+i)t

• Lãi tích lũy đến thời điểm t:

It = Vt – V = V (1+i)t – V

= Vi + Vi2 + Vi3 +U+ Vit

3.2 Hiệu quả tài chính của hoạt động ngoại

thương trong điều kiện có tín dụng

Đánh giá hiệu quả tài chính hoạt động kinh doanh bằng

phương pháp hiện giá

• Giá trị hiện tại (hiện giá)

- Giá trị của đồng tiền thay đổi theo thời gian, theo lãi suất

- Ta chỉ xét đến trường hợp lãi tức ghép

V = Vt

(1+i)t

3.2 Hiệu quả tài chính của hoạt động ngoại

thương trong điều kiện có tín dụng

Ví dụ 1:

Có số liệu về công ty X như sau:

- Doanh thu lô hàng xuất khẩu: $ 500000

- Chi phí sản xuất và dịch vụ thương mại: $ 370000

Yêu cầu:

- Công ty X có nên bán chịu hay không nếu thời gian thanh toán là 3 năm, lãi suất 8%/năm và hiệu quả vốn kinh tế quốc dân (Kv) là 10%

3.2 Hiệu quả tài chính của hoạt động ngoại

thương trong điều kiện có tín dụng

3.3 Xác định hiệu quả kinh tế xã hội của

hoạt động kinh doanh ngoại thương

Sự khác nhau giữa xác định hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế xã hội:

Hiệu quả tài chính

3.3 Xác định hiệu quả kinh tế xã hội của

hoạt động kinh doanh ngoại thương

• Phân biệt lợi nhuận tài chính – lợi nhuận kinh tế

- Lợi nhuận tài chính (Lợi nhuận kế toán) = Tổng

doanh thu tài chính - Tổng chi phí tài chính

- Lợi nhuận kinh tế = Tổng doanh thu – Tổng chi phí kinh tế

= Lợi nhuận kế toán - chi phí cơ hội – chi phí chìm

3.3 Xác định hiệu quả kinh tế xã hội của

hoạt động kinh doanh ngoại thương

• Quan điểm về tiền lương, thuế, trợ giá, bù giá

Doanh nghiệp Xã hội

Thu nhập Chi phí Thu nhập Chi phíThu nhập Chi phí Thu nhập Chi phí

Tiềnlương

3.3 Xác định hiệu quả kinh tế xã hội của

hoạt động kinh doanh ngoại thương

Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế - xã hội

• Xác định giá trị hàng hóa gia tăng

Giá trị gia tăng trực tiếp = Lãi ròng + Lương + Thuế

- Trợ giá, bù giá

• Hiệu quả kinh tế của vốn

Giá trị gia tăng Vốn kinh doanh bình quân

= Hv

3.3 Xác định hiệu quả kinh tế xã hội của

hoạt động kinh doanh ngoại thương

• Tăng thu và tiết kiệm ngoại tệ

Tăng thu ngoại tệ = Thu ngoại tệ do xuất khẩu – Chi phí

ngoại tệ cho nhập khẩu

Tiết kiệm ngoại tệ = Chi phí ngoại tệ nếu nhập khẩu –

Chi phí ngoại tệ cần nhập khẩu

Tỷ giá hối đoái thực tế:

Ht Hc

Rt =

3.3 Xác định hiệu quả kinh tế xã hội của

hoạt động kinh doanh ngoại thương

Ví dụ: Doanh nghiệp X có doanh thu xuất khẩu một lô hàng trị giá 7 triệu USD Để có được khoản doanh thu này, DN

đã phải chi ra 0,8 triệu USD để mua vât tư sản xuất sản phẩm xuất khẩu Tổng chi phí xuất khẩu hết 100000 triệu VNĐ Lãi suất chiết khấu tiền Việt là 8%/năm, tiền đô la

Mỹ là 5%/năm Tỷ giá hối đoái do ngân hàng VCB công

bố là 16000/USD

Hỏi: DN X có tiết kiệm được ngoại tệ không?

3.3 Xác định hiệu quả kinh tế xã hội của

hoạt động kinh doanh ngoại thương

• Mức đóng góp vào ngân sách nhà nước (A)

Mức đóng góp vào ngân sách nhà nước

Tổng vốn bình quân

=

A

Tổng vốn bình quân 3.4 Phân tích, đánh giá, lựa chọn phương án kinh doanh (Giáo trình)

4 Các biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế ngoại thương

IV Các biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế

ngoại thương

Nghiên cứu môi trường quốc tế của doanh nghiệp

• Môi trường kinh doanh quốc tế

• Môi trường kinh tế của nước khách hàng

• Môi trường chính trị, luật pháp của nước khách hàng

• Môi trường văn hóa

Đánh giá thực trạng tiềm năng của doanh nghiệp

• Đánh giá các nguồn tiềm năng của doanh nghiệp

• Đánh giá tốc độ tăng trưởng và biến động doanh lợi

IV Các biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế

ngoại thương

Chỉ quyết định kinh doanh ở thị trường nước ngoài sau khi đã có đủ thông tin

Xác định chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp

• Xác định quy mô và địa bàn hoạt động của doanh

nghiệp

• Quyết định phương pháp xâm nhập thị trường

• Quyêt định cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp

IV Các biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế

ngoại thương

Tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thông

qua việc đổi mới, hoàn thiện cơ chế chính sách

Đào tạo, xây dựng đội ngũ các nhà kinh doanh giỏi

CHƯƠNG V: TỔNG QUAN

VỀ CHÍNH SÁCH THƯƠNG

MẠI QuỐC TẾ

Nội dung chương

Lý luận chung về chính sách thương mại quốc tế

1

Các nguyên tắc điều chỉnh buôn bán quốc tế

2 Các nguyên tắc điều chỉnh buôn bán quốc tế

1 Lý luận chung về chính sách

thương mại quốc tế

1.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu chính sách TMQT

Giúp rút ra những kinh nghiệm về xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách ngoại thương của đất nước một cách có

khoa học và hiệu quả nhất

Nắm rõ chính sách ngoại thương của các nước mới tìm

cách xâm nhập và phát triển thị trường, chọn thị trường

thích hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động ngoại thương

1 Lý luận chung về chính sách

thương mại quốc tế

Giúp các nhà lãnh đạo ở tầm vĩ mô xây dựng chính

sách đối ngoại song phương và đa phương phù hợp

Đối với học viên: khái quát được chính sách thương mại quốc tế trên thế giới và cụ thể những nước thường có quan hệ mậu dịch với nước ta, từ đó có kiến thức cơ

bản để hiểu rõ hơn chính sách ngoại thương của nhà nước, tạo điều kiện vận dụng làm tốt công tác chuyên môn trong lĩnh vực ngoại thương

nhau trong mối quan hệ buôn bán với nước ngoài.

Phương pháp thương lượng: Nhà nước thực hiện

thương lượng với các bên tham gia quan hệ buôn bán, thỏa thuận, lựa chọn các biện pháp và mức độ áp dụng

nó vào quan hệ buôn bán lẫn nhau

2 Các nguyên tắc điều chỉnh buôn

2 Các nguyên tắc điều chỉnh buôn bán

- Áp dụng chế độ tối huệ quốc có điều kiện

- Áp dụng chế độ tối huệ quốc không điều kiện

Lưu ý: Các ngoại lệ khi áp dụng MFN

2 Các nguyên tắc điều chỉnh buôn bán

quốc tế

Chế độ tối huệ quốc dành cho các nước đang phát triển – Chế độ thuế quan ưu đãi phổ cập GSP

(Generalized System of Preference)

Nội dung của GSP:

Nội dung của GSP:

- Giảm thuế hoặc miễn thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ các nước đang hoặc kém phát triển.

- GSP áp dụng cho các loại hàng công nghiệp thành phẩm hoặc bán thành phẩm và hàng loạt các mặt

hàng công nghiệp chế biến

2 Các nguyên tắc điều chỉnh buôn bán

quốc tế

Đặc điểm của việc áp dụng GSP

- Không mang tính chất cam kết.

- GSP chỉ dành cho các quốc gia đang và kém phát triển.

Quy định đối với hàng hóa được hưởng GSP (3 điều

kiện)

- Điều kiện xuất xứ từ nước được hưởng

- Điều kiện về vận tải

- Điều kiện về giấy chứng nhận xuất xứ: Form A

2 Các nguyên tắc điều chỉnh buôn bán

quốc tế

2.3 Nguyên tắc đối xử quốc gia (National Treatment – NT)Các bên tham gia trong quan hệ thương mại quốc tế cam kết dành cho hàng hóa, công dân hay doanh

nghiệp nước khác các ưu đãi trên thị trường nội địa

giống như các ưu đãi dành cho hàng hóa, công dân và doanh nghiệp nước mình

Ngoại lệ: Mua sắm chính phủ

3 Các loại hình chính sách thương mại

quốc tế

3.1 Phân loại theo mức độ tham gia của Nhà nước trong điều tiết hoạt động ngoại thương

Chính sách bảo hộ mậu dịch

• Khái niệm: Là 1 hình thức trong chính sách TMQT trong

đó nhà nước áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ thị trường nội địa, bảo vệ nền sản xuất trong nước trước

sự cạnh tranh của hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài

• Biện pháp:

3 Các loại hình chính sách thương mại

quốc tế

- Đối với hàng nhập khẩu: giấy phép nhập khẩu, hạn

ngạch, hàng rào kỹ thuật, thuế quan d

- Đối với hàng xuất khẩu: giảm hoặc miễn các loại thuếxuất khẩu, thuế lợi tức, trợ cấp xuất khẩu,d

• Ưu, nhược điểm:

- Ưu điểm:

- Nhược điểm:

3 Các loại hình chính sách thương mại

quốc tế

Chính sách mậu dịch tự do

• Khái niệm: Là 1 hình thức trong chính sách TMQT trong đó nhà nước từng bước:

- giảm dần và tiến tới xóa bỏ những cản trở trong quan hệ

buôn bán với bên ngoài

- không can thiệp trực tiếp vào quá trình điều tiết ngoại thương

mà mở cửa hoàn toàn thị trường nội địa để cho hàng hóa và

tư bản được tự do lưu thông giữa trong và ngoài nước

3 Các loại hình chính sách thương mại

quốc tế

- tạo điều kiện cho thương mại quốc tế phát triển trên cơ

sở quy luật tự do cạnh tranh

• Ưu, nhược điểm

- Ưu điểm:

- Nhược điểm:

3 Các loại hình chính sách thương mại

quốc tế

3.2 Phân loại theo cách tiếp cận của nền kinh tế quốc gia với nền kinh tế thế giới

Chính sách hướng nội ( Inward Oriented Trade Policies)

• Khái niệm: Là chính sách mà nền kinh tế ít có quan hệ với thị trường thế giới, phát triển tự lực cánh sinh bằng sự can thiệp tuyệt đối của Nhà nước

• Ưu, nhược điểm:

- Ưu điểm

- Nhược điểm

• Ưu, nhược điểm:

4 Các công cụ của chính sách thương

mại quốc tế

4.1 Thuế quan

Khái niệm: Là một khoản tiền mà người chủ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu hoặc quá cảnh phải nộp cho hải quan là cơ quan đại diện cho nước chủ nhà Cách tính thuế

Thuế tính theo số lượng: là một số tiền nhất định đánh vào từng đơn vị hàng nhập khẩu

Ví dụ : 3 USD/1 thùng dầu

4 Các công cụ của chính sách thương

mại quốc tế

Thuế tính theo giá trị: là loại thuế được tính bằng

một tỷ lệ nhất định đánh vào giá trị hàng nhập khẩu

Ví dụ: thuế quan nhập khẩu xe tải của Mỹ là 25%

đánh vào giá trị xe tải

- Ở nước ta, cách tính thuế là căn cứ vào số lượng từng mặt hàng thực tế nhân với giá tính thuế, nhân với

thuế suất của từng mặt hàng ghi trong biểu thuế

- Lưu ý: Giá tính thuế nhập khẩu là giá CIF

4 Các công cụ của chính sách thương

mại quốc tế

Vai trò của thuế quan

Điều tiết xuất khẩu và nhập khẩu

Bảo hộ hàng nội địa

Tăng thu ngân sách nhà nước

Là công cụ phân biệt đối xử trong thương mại và gây áp lực đối với bạn hàng

4 Các công cụ của chính sách thương

đó trong một thời gian nhất định, thường là một năm

- Phân loại : hạn ngạch tuyệt đối – hạn ngạch thuế quan

- So sánh với thuế quan?

4 Các công cụ của chính sách thương

mại quốc tế

Trợ cấp xuất khẩu

- Trợ cấp xuất khẩu là khoản tiền Chính phủ trả cho một công ty hay một cá nhân đưa hàng ra bán ở nước ngoài

- Trợ cấp xuất khẩu có thể là theo khối lượng (một lượng trợ cấp cố định đối với mỗi đơn vị), hay theo giá trị (một tỷ lệ nào đó của giá trị xuất khẩu)

(Giống thuế quan)

- Trợ cấp có tác động ngược lại với thuế quan

4 Các công cụ của chính sách thương

- Giá xuất khẩu của sản phẩm < trị giá thông thường của sản

phẩm tương tự được tiêu thụ tại nước xuất khẩu Trị giá thông thường của sản phẩm tương tự được xác định theo qui tắc:

trung thực, cùng một mức độ và ở cùng một thời điểm.