Thanh niên là lực lượng đông đảo trong xã hội, có sức khỏe, có trí lực, tiềm lực sáng tạo và khả năng làm chủ khoa học hiện đại nên có sứ mệnh vô cùng to lớn đối với sự phát triển của đất nước. Nhận thấy tầm quan trọng này, Nhà nước ta luôn đặc biệt quan tâm đến thanh niên thông qua các chính sách, chương trình hành động. Đặc biệt là việc ban hành Luật Thanh niên năm 2005 và hiện nay là Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật này. Là lực lượng “xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, bên cạnh các quyền và lợi ích được nhận, thanh niên còn phải thực hiện những nghĩa vụ, trách nhiệm tương xứng với sứ mệnh của mình. Nghĩa vụ của thanh niên cũng là nội dung quan trọng được quy định trong Luật Thanh niên và Dự thảo. Do đó, với bài viết “Bàn về nghĩa vụ của thanh niên theo Luật Thanh niên 2005 và Dự thảo sửa đổi, bổ sung”, nhóm tác giả không hướng đến phân tích quyền mà đi sâu, tập trung phân tích nghĩa vụ của thanh niên dưới góc độ Luật Thanh niên và các văn bản pháp luật liên quan cũng như liên hệ với pháp luật nước ngoài.
Trang 1BÀN VỀ NGHĨA VỤ CỦA THANH NIÊN THEO LUẬT THANH NIÊN
2005 VÀ DỰ THẢO SỬA ĐỔI, BỔ SUNG
Tóm tắt
Thanh niên là lực lượng đông đảo trong xã hội, có sức khỏe, có trí lực, tiềm lực sáng tạo và khả năng làm chủ khoa học hiện đại nên có sứ mệnh vô cùng to lớn đối với sự phát triển của đất nước Nhận thấy tầm quan trọng này, Nhà nước ta luôn đặc biệt quan tâm đến thanh niên thông qua các chính sách, chương trình hành động Đặc biệt là việc ban hành Luật Thanh niên năm 2005 và hiện nay là Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật này Là lực lượng “xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, bên cạnh các quyền và lợi ích được nhận, thanh niên còn phải thực hiện những nghĩa vụ, trách nhiệm tương xứng với sứ mệnh của mình Nghĩa vụ của thanh niên cũng là nội dung quan trọng được quy định trong Luật
Thanh niên và Dự thảo Do đó, với bài viết “Bàn về nghĩa vụ của thanh niên theo Luật Thanh niên
2005 và Dự thảo sửa đổi, bổ sung”, nhóm tác giả không hướng đến phân tích quyền mà đi sâu, tập
trung phân tích nghĩa vụ của thanh niên dưới góc độ Luật Thanh niên và các văn bản pháp luật liên quan cũng như liên hệ với pháp luật nước ngoài
Từ khóa: Thanh niên, Luật Thanh niên 2005, Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung; nghĩa
vụ
Summary
Young people are a large force in our society, they have good health, intelligence, potential creation and the ability to master modern science so they have a tremendous mission for the development of the country Recognizing this importance, our government always pays special attention to young people through policies, programs of action, etc., especially the promulgation of the Youth Law Act 2005 and now the Bill for the amendments and supplements of Youth Law As a "key force in national construction and defense", in addition to the rights and benefits received, young people also must fulfill their duties and responsibilities commensurate with their mission The obligation of the youth is also important content provided in the Youth Law Act and the Bill
Therefore, in the article "Discussion about the obligations of youth under the Youth Law Act 2005
and the Bill for the amendments and supplements of Youth Law", the authors only aim to focus on
analyzing the obligations of the youth under the Youth Law and the related legal documents as well as contact with foreign laws, without any analysis about the rights of youth
Keywords: Youth, Youth Law 2005, the Bill for the amendments and supplements of Youth Law;
Obligation.
Đặng Khánh Bảo Ngọc
Phạm Đinh Hiền Nhi Đặng Thị Như Quỳnh Trần Ngọc Bảo Trâm Câu Lạc Bộ Luật Sư Quốc Tế
Trang 2I Khái quát chung về Luật Thanh niên năm 2005 và Dự thảo sửa đổi, bổ sung
Luật Thanh niên gồm có 6 chương với 36 Điều được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005 Sau 13 năm triển khai và thực hiện, cho thấy việc ban hành Luật Thanh niên đã tạo cơ sở pháp lý cho việc chăm lo, giáo dục, bồi dưỡng thanh niên; giúp đẩy mạnh công tác Đoàn và phong trào thanh niên, phát huy vai trò của xung kích của thanh niên Luật Thanh niên đã từng bước đi vào thực tiễn, là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc đảm bảo thực hiện quyền, nghĩa vụ, lợi ích hợp pháp của thanh niên, phát huy vai trò, trách nhiệm của thanh niên đối với đất nước và xã hội, góp phần xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện Luật Thanh niên cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc và bất cập Vì thế, việc sửa đổi Luật Thanh niên năm 2005 là hoàn toàn cần thiết để đáp ứng những yêu cầu trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế
II Nghĩa vụ của thanh niên theo Luật Thanh niên 2005 và Dự thảo sửa đổi, bổ sung
Luật Thanh niên 2005 quy định quyền và nghĩa vụ của thanh niên trong cùng một chương Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung trên cơ sở kế thừa quy định quyền và nghĩa vụ của thanh niên trong Luật Thanh niên 2005 và xuất phát từ đặc trưng cơ bản của thanh niên để hoàn thiện, bổ sung quy định về quyền và nghĩa vụ Cụ thể Dự thảo Luật quy định 08 quyền và nghĩa vụ cơ bản có tác động nhiều đến phát triển thanh niên, đó là quyền và nghĩa vụ về học tập; lao động và khởi nghiệp; bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe; về văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao; bảo vệ Tổ quốc; về hoạt động khoa học, công nghệ và bảo vệ môi trường; về hôn nhân và gia đình; về tham gia quản lý nhà nước, giám sát và phản biện xã hội Về kỹ thuật lập pháp, dự thảo Luật lần này đã tách quyền và nghĩa
vụ của thanh niên nhằm làm rõ trách nhiệm của thanh niên trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình Đồng thời, quy định các chính sách của Nhà nước tương ứng với từng quyền, nghĩa vụ cụ thể của thanh niên Đây là một điểm khác biệt lớn trong Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung lần này, thể hiện sự thay đổi tư duy và kỹ thuật lập pháp của Nhà nước
1 Nghĩa vụ về học tập
Sinh thời, Bác Hồ đã khẳng định vị thế chủ chốt của thanh niên trong xã hội và có ảnh hưởng mạnh mẽ đến tình hình quốc gia “Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên Thanh niên muốn làm chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó”1
Để đất nước trở thành một cường quốc thì chính thanh niên phải ra sức học tập và không ngừng trau dồi kiến thức Vì vậy, nghĩa vụ của thanh niên trong học tập được quy định đầu tiên trong Chương
II về Quyền và nghĩa vụ của thanh niên (Điều 9 Luật Thanh niên 2005) Với quy định đó, ta có thể nhận thấy được tầm quan trọng của việc học tập, cụ thể thanh niên phải tích cực học tập và phải hoàn thành chương trình giáo dục phổ cập Chương trình giáo dục phổ cập theo Điểm a Khoản 1 Điều 1 Nghị định 31/2011/NĐ-CP là phổ cập giáo dục tiểu học và phổ cập giáo dục trung học cơ sở Như vậy, nghĩa vụ của thanh niên là phải tích cực hoàn thành chương trình học ở các bậc tiểu học và trung học
cơ sở; thanh niên phải năng động trong việc vươn lên học tập các trình độ cao hơn, tham gia xây dựng môi trường văn hóa học đường và trung thực trong học tập Ngoài ra thanh niên còn có nghĩa vụ tự nguyện, tích cực tham gia vào các chương trình phát triển giáo dục và đào tạo, xây dựng xã hội học tập
Dự thảo Luật Thanh niên 2005 đã thay đổi cơ bản về nghĩa vụ của thanh niên trong học tập Cụ thể tại khoản 1 Điều 22 đã quy định nghĩa vụ của thanh niên trong việc học tập để nâng cao trình độ
1 “Thư gửi các bạn thanh niên”, ngày 12/8/1947 của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Trang 3chuyên môn, bỏ quy định thanh niên có nghĩa vụ phải hoàn thành chương trình giáo dục phổ cập như khoản 2 Điều 9 Luật Thanh niên 2005 Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 22 còn quy định thêm thanh niên phải tu dưỡng và rèn luyện các giá trị đạo đức, nhân phẩm, nhân cách sống tốt đẹp Với các quy định như vậy, ta có thể thấy được sự tiến bộ của nhà làm luật khi quan niệm rằng học tập không chỉ ở trình
độ, cấp bậc mà còn phải học tập từ trong lối sống văn hóa Dự thảo Luật Thanh niên 2005 quy định như vậy là phù hợp, mở rộng hơn nghĩa vụ của thanh niên trong học tập trong xã hội hiện nay khi thanh niên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc học tập và ra sức phấn đấu để ngày càng tiến bộ hơn trên nhiều phương diện
Liên hệ với Luật Giáo dục 2019, Điều 19 quy định “học tập là nghĩa vụ của mọi công dân”, trong đó bao gồm thanh niên Điều 14 quy định mọi công dân đều phải có nghĩa vụ học tập để thực hiện phổ cập giáo dục và hoàn thành giáo dục bắt buộc Liên hệ với thanh niên thì thanh niên cũng có nghĩa vụ hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc, tức là phải hoàn thành chương trình giáo dục ở bậc tiểu học Như vậy, Luật Giáo dục 2019 đã quy định cụ thể hơn về nghĩa vụ phải hoàn thành chương trình học của thanh niên so với Luật Thanh niên 2005 nhưng lại thiếu đi các nghĩa vụ của thanh niên trong việc rèn luyện đạo đức, nhân cách sống so với Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung
2 Nghĩa vụ về lao động
Lao động là hoạt động có mục đích của con người nhằm tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần của con người, là hoạt động tất yếu của sự tồn tại và phát triển của xã hội Trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay thì thanh niên – đối tượng quyết định sự phát triển của một quốc gia, càng đóng vai trò quan trọng trong lao động Bên cạnh các quyền, chính sách nhằm tạo điều kiện để thanh niên tích cực tham gia vào hoạt động có hiệu quả thì không thể không đề cập đến nghĩa vụ của thanh niên trong lao động Luật Thanh niên 2005 đã lồng ghép quyền và nghĩa vụ lao động của thanh niên trong Điều 10 Quy định như vậy không thật sự rõ ràng, khó phân biệt đâu là quyền và đâu là nghĩa vụ của thanh niên Điều 23 Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung đã quy định riêng nghĩa vụ này của thanh niên
Trong quá trình phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế, thanh niên nắm vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững, tạo nền tảng cho sự phát triển chung của xã hội Sự phát triển của xã hội kéo theo sự cạnh tranh gay gắt của thị trường lao động Bởi vậy, chủ động tiếp cận thông tin, làm chủ thông tin và chủ động tìm kiếm cho bản thân một công việc và một nơi làm việc là một tất yếu đối với thanh niên trong lao động Thanh niên phải lựa chọn công việc hợp pháp, phù hợp với năng lực của bản thân, góp phần đáp ứng nhu cầu của bản thân và xã hội
Khi thanh niên tham gia vào quan hệ lao động phải thực hiện đúng, đầy đủ những nghĩa vụ mà luật lao động hiện hành quy định Theo quy định Bộ luật Lao động 2012, người lao động có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể; chấp hành kỷ luật lao động, nội quy lao động; thực hiện quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, và nhiều nghĩa vụ khác Đối với đối tượng lao động là người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thì người sử dụng có nghĩa vụ theo quy định của pháp luật lao động; và luật khác có liên quan để đảm bảo quyền của đối tượng lao động này Từ đó
có thể nhìn nhận theo hướng từ chính đối tượng này có trách nhiệm chủ động lựa chọn công việc phù hợp với phù hợp sức khỏe, không làm những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc chỗ làm việc ảnh hưởng xấu đến sự phát triển nhân cách của bản thân
Tóm lại, nghĩa vụ của thanh niên trong lao động được quy định trong Luật Thanh niên 2005 và
Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung quy định chưa cụ thể, chưa quy định đặc thù về nghĩa vụ của
Trang 4thanh niên trong lao động Hiện nay, để xác định nghĩa vụ của thanh niên trong lao động thì vẫn cần phải dựa trên Bộ luật Lao động hiện hành
3 Nghĩa vụ về bảo vệ Tổ quốc
Bảo vệ Tổ quốc là trách nhiệm cao cả và thiêng liêng của công dân, đặc biệt thanh niên là lực lượng nòng cốt Điều 11 Luật Thanh niên 2005 quy định nghĩa vụ của thanh niên trong hoạt động bảo
vệ Tổ quốc Theo đó, khoản 2 và khoản 3 Điều 11 quy định rằng thanh niên phải thực hiện nghĩa vụ quân sự, tham gia lực lượng vũ trang theo quy định của pháp luật Tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân, giữ gìn bí mật quốc gia, xung kích đấu tranh chống mọi hành vi xâm hại đến an ninh quốc gia
và trật tự, an toàn xã hội Theo quy định tại Điều 30 Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015, độ tuổi để thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự là từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi Riêng trường hợp công dân được đào tạo trình độ cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ thì độ tuổi gọi nhập ngũ đến hết năm 27 tuổi Nhà nước đưa nghĩa vụ quân sự lên đầu để cho thấy đây là nhiệm vụ cần thiết, quan trọng, mang tính lâu dài Hoạt động kêu gọi thanh niên đi nhập ngũ hàng năm nhằm đảm bảo nguồn lực cho hoạt động quốc phòng và bảo vệ Tổ quốc Đây là nhiệm vụ mà thanh niên Việt Nam đủ điều kiện đều phải thực hiện Vì bên cạnh việc xây dựng Tổ quốc thì bảo vệ Tổ quốc luôn là hoạt động cần thiết và quan trọng Nghĩa vụ quân sự đặt ra để xác định trách nhiệm của thanh niên trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc
Bên cạnh đó, thanh niên có nghĩa vụ xây dựng nền quốc phòng toàn dân, giữ gìn bí mật quốc gia, xung kích, đấu tranh chống mọi hành vi xâm hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội Thanh niên là lực lượng nhạy bén với thời cuộc, họ là người tiếp cận nhanh với các vấn đề xã hội Lực lượng thanh niên phải là nguồn lực xung kích quan trọng, dám đấu tranh chống lại các hành vi xâm hại đến an ninh quốc gia Thanh niên cần thể hiện lập trường của mình với các vấn đề về xã hội Tư tưởng
đó phải đúng đắn, không trái với chủ trương, đường lối của Đảng
Bảo vệ Tổ quốc, giữ vững chủ quyền, an ninh quốc gia là nhiệm vụ hàng đầu của công dân nói chung và đối tượng thanh niên nói riêng Các quy định nghĩa vụ bảo vệ tổ quốc của thanh niên đã được quy định cụ thể trong luật về nghĩa vụ quân sự, dự bị động viên Do đó, Luật Thanh niên 2005 cần có
sự cụ thể hóa, quy định đặc thù về trách nhiệm của thanh niên
4 Nghĩa vụ về hoạt động khoa học, công nghệ và bảo vệ tài nguyên, môi trường
Theo Luật Thanh niên 2005, bên cạnh quyền được tham gia nghiên cứu, thanh niên phải có nghĩa vụ trung thực, có tinh thần hợp tác trong nghiên cứu khoa học công nghệ Trong bối cảnh đất nước đang phát triển mạnh mẽ với nền công nghiệp 4.0, hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ ngày càng được quan tâm và được tạo điều kiện phát triển cho con người, đặc biệt là ở đối tượng thanh niên Các cuộc thi học thuật, các buổi tọa đàm được tổ chức thường niên trong các cơ sở giáo dục phổ thông, cao đẳng, đại học tạo điều kiện cho thanh niên được tiếp cận và tìm hiểu về các hoạt động nghiên cứu khoa học Và với những điều kiện thuận lợi đó, thanh niên cần thực hiện nghĩa vụ của mình Trong Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung ở khoản 1 Điều 21, trước yêu cầu cấp thiết trong thời đại mới, nhà nước đã quy định cụ thể nghĩa vụ của thanh niên trong lĩnh vực này, “thanh niên có nghĩa vụ tham gia nghiên cứu khoa học và công nghệ đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp” Tuy nhiên, luật còn mang tính phổ quát, chung chung Ở Luật Nghiên cứu khoa học và công nghệ 2013 đã quy định rõ hơn về nghĩa vụ của người tham gia nghiên cứu Trong đó, thanh niên
có nghĩa vụ chủ động trong việc đăng ký và thực hiện hoạt động khoa học và công nghệ theo đúng lĩnh vực đã được quy định trong giấy chứng nhận đăng ký hoạt động Bên cạnh đó, thanh niên phải bảo đảm kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học cơ bản thường xuyên theo chức năng của mình; sử dụng
Trang 5kinh phí đầu tư cho khoa học và công nghệ đúng pháp luật Đồng thời thực hiện chế độ báo cáo, thống
kê về khoa học và công nghệ Tất cả các hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ nêu trên của thanh niên phải nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân hoạt động khoa học và công nghệ trong tổ chức mình; giữ bí mật nhà nước về khoa học và công nghệ So với Luật Thanh niên 2005 và Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung thì Luật nghiên cứu khoa học và công nghệ 2013 quy định cụ thể các nghĩa vụ của người tham gia nghiên cứu, trong đó có đối tượng là thanh niên
5 Nghĩa vụ về văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao
Điều 13 Luật Thanh niên 2005 quy định nghĩa vụ của thanh niên trong hoạt động văn hoá, nghệ thuật, vui chơi, giải trí Cụ thể như sau: thường xuyên rèn luyện đạo đức, tác phong, hành vi ứng xử văn hoá; thực hiện nếp sống văn minh; Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, bảo vệ di sản văn hoá; tích cực tham gia xây dựng đời sống văn hoá cộng đồng Thanh niên Việt Nam là thế hệ tương lai của đất nước Ngoài việc trang bị những kiến thức thì đạo đức, tác phong, cách ứng xử cũng vô cùng quan trọng Đây là nghĩa vụ giúp thanh niên ngày càng hoàn thiện tốt bản thân mình Hiện nay, sự phát triển kinh tế, sự hòa nhập, giao lưu văn hóa làm cho những giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc chìm vào quên lãng Thanh niên phải có nghĩa vụ giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống, hồi sinh những giá trị tốt đẹp, bảo vệ nó khỏi sự hòa tan với những trào lưu hiện đại
Còn ở Dự thảo bổ sung, thanh niên còn có trách nhiệm đấu tranh với các quan điểm, hành vi sai trái, tiêu cực trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao Hiện nay, trên các phương tiện thông tin đại chúng, đặc biệt là mạng xã hội như Facebook, các thông tin về nghệ thuật, về giải trí, về thể thao luôn thu hút sự chú ý hơn cả Đó là nơi công chúng bày tỏ những suy nghĩ, những quan điểm của mình nhưng có những ý kiến lại mang tính mạt sát, những quan điểm là lệch lạc, sai lầm Thanh niên có nghĩa vụ đấu tranh với các hành vi sai trái đó bằng quan điểm và sự hiểu biết đúng đắn của mình Với nghĩa vụ đó, thanh niên không thể bỏ qua và thờ ơ trước những quan điểm lệch lạc, sai trái
Sự im lặng không lên tiếng về lâu dài sẽ trở thành sự ngầm chấp thuận cho những hành vi không đúng Tiếng nói của thanh niên có vai trò quan trọng, đại diện cho tầng lớp tri thức trẻ có kiến thức và hiểu biết
6 Nghĩa vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe
Thanh niên là rường cột nước nhà, là chủ nhân tương lai của đất nước Bởi vậy, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cho thanh niên là một vấn đề hết sức quan trọng Bên cạnh quyền được chăm sóc, bảo vệ sức khỏe, thanh niên phải có nghĩa vụ bảo vệ sức khỏe và điều này đã được quy định tại khoản 3 Điều
14 Luật Thanh niên 2005 “phòng chống HIV/AIDS; phòng, chống ma túy và các tệ nạn xã hội khác” HIV/AIDS, ma túy hay các tệ nạn xã hội khác là hiểm họa đối với con người, đặc biệt đối với thanh niên, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe, kinh tế, thậm chỉ cả tương lai của mỗi con người Bởi vậy, thanh niên phải là đối tượng đi đầu trong việc phòng chống HIV/AIDS; phòng, chống ma túy và các tệ nạn xã hội khác, tuyên truyền cho bạn bè, gia đình về tác hại của những hiểm họa này
Dự thảo Luật quy định nghĩa vụ của thanh niên “chủ động, tích cực rèn luyện, bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần của bản thân”, “không sử dụng ma túy và các chất gây nghiện”, “không lạm dụng bia rượu và các chất kích thích mà pháp luật cấm” (Điều 19) Thanh niên cần quan tâm không chỉ sức khỏe thể chất mà còn cả sức khỏe tinh thần Hiện nay, tình hình tiêu thụ rượu, bia tại Việt Nam đang rất báo động “Việt Nam đứng thứ hai thuộc các nước Đông Nam Á, đứng
Trang 6thứ 10 châu Á và đứng thứ 29 trên toàn thế giới”2 Trong đó, thanh niên là một thành phần tiêu thụ rượu bia lớn ở Việt Nam Đặc biệt, xu hướng trẻ hóa tuổi sử dụng rượu, bia đang gia tăng đáng quan ngại, tăng gần 10% số trẻ vị thành niên/thanh niên có sử dụng đồ uống có cồn này sau năm năm, với tỷ
lệ nam chiếm 79,9% và nữ chiếm 36,5% Tỷ lệ sử dụng rượu, bia trong độ tuổi pháp luật không cho phép khá cao, tới 47,5%3 Bia rượu là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tai nạn giao thông; gây bạo lực gia đình, mất an toàn trật tự xã hội và hệ lụy về sức khỏe - xã hội liên quan đến giới trẻ4 Bên cạnh rượu bia, ma túy, các chất gây nghiện và chất kích thích cũng là một hiểm họa to lớn đối với thanh niên Vài năm trở lại đây, Việt Nam liên tục xuất hiện nhiều loại ma túy, chất kích thích mới đáp ứng nhu cầu ăn chơi, thác loạn của giới trẻ Chính vì vậy, thanh niên cần nhận thức được tác hại của những hiểm họa ấy, từ đó nâng cao trách nhiệm phòng, chống cho bản thân và xã hội, tích cực chủ động rèn luyện thể chất và tinh thần, đảm bảo sức khỏe học tập và đóng góp xây dựng đất nước
7 Nghĩa vụ về hôn nhân và gia đình
Gia đình là tế bào của xã hội Gia đình có vai trò quan trọng trong việc hình thành, giáo dục, phát triển nhân cách của một con người Theo Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, thì gia đình là
sự liên kết của nhiều người dựa trên cơ sở hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng, có quyền và nghĩa vụ tương ứng với nhau, cùng quan tâm giúp đỡ lẫn nhau về vật chất và tinh thần, xây dựng gia đình, nuôi dạy thế hệ trẻ dưới sự giúp đỡ của Nhà nước và xã hội Do đó, thanh niên phải có nghĩa vụ về hôn nhân
và gia đình
Thanh niên là cháu đối với ông bà, là con đối với cha mẹ, là anh – chị - em hay chính là người chuẩn bị xây dựng hạnh phúc cho gia đình của mình Bởi thế, thanh niên cần ý thức vai trò và trách nhiệm của mình trong vấn đề hôn nhân và gia đình Luật Thanh niên 2005 đã giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam khi quy định thanh niên có trách nhiệm kính trọng ông bà, cha mẹ và các thành viên khác trong gia đình (Điều 15) Thanh niên cần phát huy và tiếp nối truyền thống ấy Bên cạnh đó, thanh niên có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục con, em trong gia đình Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định cụ thể về nghĩa vụ của cha mẹ đối với con5 và anh chị em6 Thanh niên cần biết và nhận thức đúng đắn, tuyên truyền pháp luật về Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng chống bạo lực gia đình,…cho gia đình và mọi người xung quanh
Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung giữ nguyên tinh thần của Luật Thanh niên 2005 về nghĩa vụ của thanh niên trong hôn nhân và gia đình Ngoài ra, bổ sung trách nhiệm của thanh niên trong phòng, chống bạo lực gia đình (khoản 2 Điều 30) và vấn đề xóa bỏ hủ tục lạc hậu trong hôn nhân gia đình (khoản 3 Điều 30) Các tập quán lạc hậu về hôn nhân và gia đình cần vận động xóa bỏ hoặc cấm áp dụng được quy định tại Mục I Phụ lục về danh mục ban hành kèm theo Nghị định 126/2014/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Hôn nhân và gia đình Thanh niên là những người gương
2 Nhân dân, “Việt Nam đứng thứ 29 trên thế giới về sử dụng rượu, bia”,
[https://www.nhandan.com.vn/nation_news/item/36072902-viet-nam-dung-thu-29-tren-the-gioi-ve-su-dung-ruou-bia.html] (truy cập lần cuối vào 8:54, ngày 23/10/2019).
3 Báo cáo lồng ghép bình đẳng giới trong quá trình xây dựng Dự án Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia
4 Theo Tổ chức Y tế thế giới,não bộ của một người trưởng thành tiếp tục phát triển đến tuổi 25 Việc sử dụng rượu, bia ở tuổi vị thành niên và thanh niên ảnh hưởng đến quá trình phát triển đó Não của vị thành niên đặc biệt dễ bị tổn thương bởi rượu, bia Tuổi sử dụng rượu, bia càng sớm thì nguy cơ lệ thuộc rượu càng cao (WHO Europe 2016)
5 Khoản 2 Điều 69 “Trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình”
6 Điều 105 “Anh, chị, em có quyền, nghĩa vụ thương yêu, chăm sóc, giúp đỡ nhau; có quyền, nghĩa vụ nuôi dưỡng nhau trong trường hợp không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không có điều kiện trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con”
Trang 7mẫu trong việc vận động thay đổi nhận thức và xóa bỏ hủ tục lạc hậu Đây là việc làm khó khăn, cần sự đồng lòng và chung tay của cả xã hội mà thanh niên là những người xung kích đi đầu
8 Nghĩa vụ của thanh niên về tham gia quản lý nhà nước, giám sát và phản biện xã hội
Ngoài việc quy định quyền và nghĩa vụ của thanh niên trong học tập, lao động, bảo vệ Tổ quốc, trong hoạt động khoa học, công nghệ, hoạt động văn hoá, nghệ thuật, vui chơi, giải trí thì quyền và nghĩa vụ của thanh niên trong tham gia xây dựng chính sách, pháp luật đã được Luật Thanh niên 2005 chú trọng quy định Điều 16, Luật Thanh niên năm 2005 về quyền và nghĩa vụ của thanh niên trong quản lý nhà nước và xã hội quy định rõ thanh niên được quyền tham gia góp ý xây dựng các chính sách, pháp luật liên quan đến thanh niên và các chính sách, pháp luật khác và tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước Bên cạnh đó, thanh niên có nghĩa vụ tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước Ngoài ra, Điều
23, Luật Thanh niên năm 2005 cũng quy định cụ thể về trách nhiệm của Nhà nước, gia đình và xã hội đối với thanh niên trong tham gia quản lý nhà nước và xã hội, theo đó các cơ quan, tổ chức trước khi quyết định những chủ trương, chính sách liên quan đến thanh niên có trách nhiệm lấy ý kiến của thanh niên hoặc tổ chức thanh niên
Như vậy, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi xây dựng, ban hành chính sách pháp luật, văn bản quy phạm pháp luật nói chung hoặc chính sách pháp luật, văn bản quy phạm pháp luật về thanh niên thì trước khi ban hành phải có trách nhiệm lấy ý kiến của thanh niên, thanh niên được quyền bày tỏ quan điểm của mình đối với chính sách, pháp luật của nhà nước; đồng thời với đó, thanh niên phải có trách nhiệm đóng góp ý kiến đối với các dự thảo chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật sắp được ban hành Bên cạnh đó, thanh niên với vai trò là lực lượng đi đầu phải tuyên truyền mọi người về việc thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước
Phát huy hơn nữa những quy định của Luật Thanh niên 2005 về vai trò nòng cốt của Đoàn thanh niên trong các phong trào thanh niên, vai trò giám sát, phản biện xã hội đối với việc xây dựng pháp luật và thực thi chính sách, pháp luật đối với thanh niên Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung quy định cơ chế tạo điều kiện, khuyến khích và bảo đảm sự tham gia của thanh niên trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật liên quan đến thanh niên (tham vấn thanh niên) một cách rõ nét hơn giúp thanh niên phát huy và thực hiện đầy đủ các quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của mình trong việc tham gia xây dựng chính sách, pháp luật Điều 32, 33 Chương II của Dự thảo Luật về quyền và nghĩa vụ của thanh niên quy định về quyền và nghĩa vụ của thanh niên trong tham gia quản lý nhà nước và phản biện xã hội Cụ thể như sau: thanh niên được đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật theo quy định; thanh niên được giám sát, phản biện xã hội trong quá trình xây dựng và thực thi các chính sách, pháp luật thông qua tổ chức Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh hoặc các tổ chức thanh niên được thành lập theo quy định của pháp luật Song song với quyền thì thanh niên có nghĩa vụ phải gương mẫu và nghiêm túc thực hiện các quy định của pháp luật; tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước; tích cực đấu tranh với các hoạt động có âm mưu gây phương hại đến lợi ích quốc gia và lợi ích dân tộc
Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung 01 điều quy định về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của thanh niên trong giám sát và phản biện xã hội về chính sách, pháp luật, để thanh niên tham gia ở tất
cả các khâu trong quá trình đưa ra quyết định các chính sách, pháp luật có liên quan tới thanh niên và thực hiện quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị về việc ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội
Trang 8III Liên hệ một số quy định về nghĩa vụ của thanh niên của pháp luật nước ngoài
Trên thế giới hiện nay, có nhiều nước không xây dựng luật thanh niên Cụ thể như Hungary, Crotaita, Denmark, Poland, Slovakia,…7
Vấn đề không xây dựng luật riêng quy định về đối tượng thanh niên không đồng nghĩa với việc nhà nước đó không quan tâm đến đối tượng này Điển hình như nước Ý Ở Ý không có luật quốc gia riêng biệt về thanh niên, tuy nhiên các quy định về đối tượng là thanh niên được các văn bản pháp luật khác nhau quy định Cụ thể trong Hiến pháp, Luật giáo dục, việc làm, y tế được đề cập rất rõ ràng Năm 2016, Ý thông qua cải cách khu vực lần thứ 3 khi thông qua luật số 106 ngày 6/6/2016 quy định
về những phát triển mới, quan trọng trong chính sách thanh niên và thanh niên trong các dịch vụ công dân toàn cầu Thông qua luật trên, Ý muốn đề cập đến trách nhiệm của thanh niên đối với các vấn đề xã hội Bên cạnh đó, quốc gia này hợp tác xuyên biên giới trong lĩnh vực thanh niên cùng với Liên minh Châu Âu (EU), Hội đồng Châu Âu và UNESCO Sự hợp tác trên cho thấy Ý đã xem đối tượng thanh niên trở thành nhân tố quan trọng trong quá trình hội nhập toàn cầu Đồng thời khẳng định “Thanh niên hội nhập toàn cầu” thông qua Hội nghị liên Chính Phủ của Pháp và Ý Mục đích của hội nghị hướng đến là nhấn mạng hoạt động tạo cơ hội cho các bạn trẻ bình đẳng trong việc trải nghiệm một nền giáo dục mang tính lưu động với tư cách là công dân Châu Âu và chính thanh niên cũng phải có trách nhiệm chủ động tiếp cận các cơ hội đó Thấy rằng các chủ đề liên quan đến người trẻ tuổi ở Châu Âu được xác định là rất quan trọng, những người trẻ tuổi sẽ được trao quyền phù hợp, tương xứng để có cơ hội thuận lợi phát triển kỹ năng, làm việc để đóng góp tích cực cho xã hội
Khác với Ý, Phần Lan là quốc gia đã có luật riêng về công tác thanh niên bắt đầu từ năm 1970 Mục đích chính của luật này là khuyến khích người trẻ trở thành thành viên có trách nhiệm cho xã hội Thanh niên sẽ được hỗ trợ các điều kiện để tham gia vào quá trình ra quyết định các hoạt động quốc tế Luật thanh niên (2006) và chương trình chính sách thanh thiếu niên hiện tại của Phần Lan8 cũng có các quy định tương tự như Luật thanh niên của Việt Nam gồm chín mục tiêu chiến lược liên quan đến vấn
đề công dân tích cực, việc làm, không phân biệt đối xử, bình đẳng giới, giáo dục và y tế.9
Thấy rằng, hướng quy định hiện nay liên quan đến đối tượng thanh niên là nhấn mạnh trách nhiệm của thanh niên trong thế giới hội nhâp toàn cầu Bên cạnh đưa ra các quyền thì không thể thiếu quy định về trách nhiệm của thanh niên đối với sự phát triển bền vững của xã hội, cộng đồng Thay vì đưa ra một văn bản luật mang tính chung chung quy định về quyền và nghĩa vụ của thanh niên thì nhiều quốc gia lựa chọn việc quan tâm đến đối tượng này bằng cách quy định quyền và nghĩa vụ của thanh niên cụ thể trong từng luật chuyên ngành Đồng thời tham gia các tổ chức, chương trình liên quan đến đối tượng của thanh niên từ đó nhấn mạnh trách nhiệm của thanh niên trong từng giai đoạn, thời kỳ
cụ thể với những thay đổi của xã hội
Dù thực tế hiện nay không ít các quốc gia không quy định về đối tượng này trong một văn bản luật chuyên ngành Tuy nhiên, không thể phủ nhận trách nhiệm, nghĩa vụ cũng như quyền của thanh
7 Eusurvey, “Published Results: YouthPolicyGovernance”,
[https://ec.europa.eu/eusurvey/publication/YouthPolicyGovernance] (truy cập lần cuối vào 9:49 ngày 23/10/2019)
8 “Children’s and youths’ rights and obligations”, [https://www.infofinland.fi/en/living-in finland/family/children/children-s-and-youths-rights-and-obligations], (truy cập lần cuối vào 9:58 ngày 23/10/2019)
9 “Youth laws or national legislation on youth”,
[https://ec.europa.eu/youth/sites/youth/files/2018_youth_strat_1_youth_law_or_national_legislation_on_youth.pdf?
fbclid=IwAR1A6RWpwtj11ByRd3F_8ebh2QOgUnhKcoksCcjAaXN9sUvTc5u-RSG81Fk], (truy cập lần cuối vào 9:49 ngày 23/10/2019)
Trang 9niên trong xã hội Và đây là đối tượng mà tất cả các quốc gia đều rất quan tâm dù đó là đối tượng được quy định cụ thể trong luật chuyên ngành hay chưa
IV Kiến nghị hoàn thiện về Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung có quy định cụ thể rõ ràng, minh bạch về nghĩa vụ của thanh niên hơn so với Luật Thanh niên 2005 Dự thảo đã xây dựng Chương IV về nghĩa vụ của thanh niên bằng cách tiếp cận thực tế, nắm bắt được nhu cầu của xã hội và quá trình phát triển của đất nước Do đó
đã quy định đầy đủ và phù hợp với thực tiễn hơn so với Luật Thanh niên 2005 Tuy nhiên quy định như vậy vẫn còn mang tính khẩu hiệu, chung chung chưa thể hiện sự đặc trưng của đối tượng thanh niên
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn cũng như quá trình áp dụng Luật Thanh niên 2005, nhóm chúng tôi đề xuất một số kiến nghị về Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng như sau:
Thứ nhất, thanh niên là lực lượng chính yếu đóng góp cho sự phát triển của đất nước nhưng
Luật quy định theo hướng nhấn mạnh quyền của thanh niên và trách nhiệm của nhà nước đối với thanh niên Do đó, quy định cần nhấn mạnh trách nhiệm của thanh niên chứ không phải tạo ra đặc quyền, đặc lợi đặc biệt cho thanh niên
Thứ hai, để thanh niên có thể phát huy tối đa trách nhiệm và khả năng của mình cống hiến cho
đất nước thì luật cần quy định rõ ràng nghĩa vụ đặc trưng của thanh niên, đặt trong mối tương quan với những luật có liên quan như: Bộ luật Lao động, Bộ luật Hình sự, Luật Giáo dục,
Thứ ba, xét về bản chất, Luật Thanh niên là luật điều chỉnh về đối tượng mà không phải là luật
điều chỉnh hành vi10 Trong toàn bộ Luật này, chúng ta không thấy có sự đề cập đến bất cứ một chế tài nào đối với hành vi của thanh niên Vì vậy, cần sửa đổi, bổ sung Luật Thanh niên theo hướng vừa là luật về đối tượng, vừa là luật về hành vi để nâng cao tinh thần trách nhiệm của thanh niên đối với các vấn đề xã hội, đất nước và chính bản thân thanh niên
Thứ tư, nhằm thực hiện có hiệu quả các quy định của Luật trên thực tế thì cần quy định rõ trách
nhiệm của các cấp, các ngành, cá nhân có thẩm quyền từ trung ương đến địa phương trong việc quản
lý, giáo dục và phát triển thanh niên
Cuối cùng, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia trên thế
giới thì bên cạnh Luật quy định về nghĩa vụ của thanh niên trong các nhóm lĩnh vực cụ thể, cần có sự
bổ sung trách nhiệm của thanh niên trong hội nhập quốc tế
Kết luận
Luật Thanh niên 2005 là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc đảm bảo thực hiện quyền, nghĩa vụ, lợi ích hợp pháp của thanh niên, phát huy vai trò, trách nhiệm của thanh niên đối với đất nước và xã hội, góp phần xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai thực hiện Luật Thanh niên cho thấy, một số quy định của Luật đã bộc lộ những bất cập cần phải được tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với yêu cầu phát triển của thanh niên Việt Nam và điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung đã khắc phục được một số tồn tại, hạn chế của Luật Thanh niên 2005 nhưng vẫn cần thời gian để tiếp tục hoàn thiện, bổ sung một số quy định, đặc biệt về vấn đề nghĩa vụ của thanh niên Quy định về nghĩa vụ thanh niên sẽ
10 Lương Văn Tuấn (2013), “Tác động của Luật Thanh niên đối với xã hội Việt Nam sau 6 năm có hiệu lực”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Số 3 (252), tr 12.
Trang 10tạo cơ sở pháp lý cho thanh niên thực hiện trách nghiệm, nghĩa vụ của mình, từ đó giúp thanh niên nhận thức được vai trò, sứ mệnh của bản thân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./
Tài liệu tham khảo:
1 Dự thảo Luật Thanh niên sửa đổi, bổ sung tháng 10/2019
2 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015
3 Luật Nghiên cứu khoa học và công nghệ 2013
4 Luật Hôn nhân và gia đình 2014
5 Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị về việc ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội
6 Luật Giáo dục 2019
7 Bộ luật Lao động 2012
8 Nghị định số 120/2007/NĐ-CP của Chính phủ: Hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh niên
9 Thu Hiền, Văn phòng Bộ Nội vụ “Hội thảo lấy ý kiến vào dự thảo Luật Thanh niên (sửa đổi)”, Cổng thông tin điện tử Bầu cử Quốc hội khóa XIV và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kì 2016-2021 [https://www.moha.gov.vn/baucu/tin-tuc-su-kien/hoi-thao-lay-y-kien-vao-du-thao-luat-thanh-nien-sua-doi-40866.html] (Truy cập lần cuối lúc 8.15 ngày 5/11/2019)
10 Anh Cao, “Hội nghị triển khai thực hiện các văn bản mới được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành về tổ chức và chính sách đối với thanh niên, Cổng thông tin điện tử Bộ nội vụ
[https://moha.gov.vn/tin-tuc-su-kien/tin-hoat-dong-cua-bo-noi-vu/hoi-nghi-trien-khai-thuc-hien-cac-van-ban-moi-36154.html] (Truy cập lần cuối lúc 8.20 ngày 5/11/2019)
11 TS Trần Văn Miều, “Xu thế thanh niên toàn cầu”, Cổng thông tin điện tử Thanh Niên
[https://thanhnien.vn/toi-viet/chao-buoi-sang/xu-the-thanh-nien-toan-cau-426422.html] (Truy cập lần cuối lúc 8.25 ngày 5/11/2019)
12 Thu Phương, “Tinh hình thực hiện Luật Thanh niên và những kiến nghị cho Luật Thanh niên (sửa đổi)”, Cổng thông tin điện tử Ủy ban văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng
[http://quochoi.vn/uybanvanhoagiaoducthanhnienthieunienvanhidong/lapphap/Pages/lap-phap.aspx? ItemID=419] (Truy cập lần cuối vào lúc 8.30 ngày 5/11/2019)
13 TS Cao Đức Thái, “Nhận thức đúng về thực hiện Luật Nghĩa vụ quân sự”, Tạp chí của Ban Tuyên giáo Trung ương (Thứ Hai, ngày 4/3/2019)
14 Ngọc Tuyết, “Tọa đàm “Giới trẻ Việt nam hiện nay: Thực trạng, những vấn đề đặt ra về văn hóa, giáo dục và những giải pháp”, Cổng thông tin điện tử Khoa Giáo dục