Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án đường cao tốc hạ long vân đồn và dự án cải tạo nâng cấp quốc lộ 18 đoạn hạ long mông dương trên địa bàn thành phố hạ long, tỉnh quảng ninh

Kết quả điều tra 24 cán bộ tham gia vào công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại 02 dự án nghiên cứu cho thấy: trình độ của nguồn nhân nhân lực được đánh giá là cao do nguồn nhân lực

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

ĐÀM NAM TRUNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ DỰ ÁN ĐƯỜNG CAO TỐC HẠ LONG - VÂN ĐỒN VÀ DỰ ÁN CẢI TẠO NÂNG CẤP QUỐC LỘ 18 ĐOẠN HẠ LONG - MÔNG DƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: Quản lý đất đai

Người hướng dẫn khoa học: TS Phan Thị Thanh Huyền

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ luận văn nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm Tác giả luận văn

Đàm Nam Trung

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình điều tra, nghiên cứu để hoàn thành luận văn, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của các nhà khoa học, các thầy cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình, chu đáo của cơ quan, đồng nghiệp và nhân dân địa phương

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới giảng viên hướng dẫn khoa học TS Phan Thị Thanh Huyền đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

Tôi xin cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo Khoa Quản lý đất đai - Học Viện Nông nghiệp Việt Nam, lãnh đạo, cán bộ Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Quảng Ninh, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Phòng Tài Nguyên và Môi trường TP Hạ Long, Trung tâm phát triển quỹ đất Thành phố, Văn phòng UBND thành phố Hạ Long; UBND phường Đại Yên, phường Việt Hưng, phường Hà Phong, phường Hà Tu thành phố Hạ Long và nhân dân thuộc diện giải phóng mặt bằng dự án

đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ đồng nghiệp

và bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm Tác giả luận văn

Đàm Nam Trung

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục bảng vi

Danh mục hình ảnh viii

Danh mục các chữ viết tắt vi

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 2

1.3 Phạm vi nghiên cứu 3

1.4 Những đóng góp mới, ỹ nghĩa khoa học và thực tiễn 3

Phần 2 Tổng quan tài liệu 4

2.1 Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4

2.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4

2.1.2 Vai trò của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 4

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 9

2.2 Kinh nghiệm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số nước trên thế giới 13

2.2.1 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Hàn Quốc 13

2.2.2 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Trung Quốc 14

2.2.3 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Singapore 15

2.2.4 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Thái Lan 16

2.2.5 Bài học kinh nghiệm về bồi thường, hỗ trợ và TĐC tại một số nước trên thế giới 17

2.3 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam 17

2.3.1 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam qua các thời kỳ 17

2.3.2 Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam và tỉnh Quảng Ninh 26

Phần 3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu 29

3.1 Địa điểm nghiên cứu 29

3.2 Thời gian nghiên cứu 29

3.3 Đối tượng nghiên cứu 29

3.4 Nội dung nghiên cứu 29

3.4.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Hạ Long 29

3.4.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất của thành phố Hạ Long 29

3.4.3 Khái quát công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại thành phố Hạ Long 29

3.4.4 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án Đường cao tốc Hạ Long- Vân Đồn và dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn Hạ Long-Mông Dương trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (Đoạn qua thành phố Hạ Long) 30

3.4.5 Đề xuất một số giải pháp đẩy mạnh công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại thành phố Hạ Long 30

3.5 Phương pháp nghiên cứu 30

3.5.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp 30

3.5.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp 31

3.5.3 Phương pháp thống kê, tổng hợp, xử lý và phân tích số liệu 32

3.5.4 Phương pháp so sánh 32

Phần 4 Kết quả và thảo luận 33

4.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Hạ Long 33

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 33

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 36

4.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội thành phố Hạ Long 39

4.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất đai của thành phố Hạ Long 40

4.2.1 Tình hình quản lý đất đai 40

4.2.2 Hiện trạng sử dụng đất thành phố Hạ Long 48

4.3 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại thành phố Hạ Long 51

4.3.1 Trình tự thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 51

4.3.2 Kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại thành phố Hạ Long 53

4.4 Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại dự án đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn và dự án cải tạo nâng quốc lộ 18 đoạn Hạ Long - Mông Dương (đoạn qua thành phố Hạ Long) 55

4.4.1 Giới thiệu các dự án nghiên cứu 55

4.4.2 Kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại hai dự án nghiên cứu 58

4.4.3 Đánh giá về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại 2 dự án nghiên cứu 69

4.4.4 Những thuận lợi, tồn tại và nguyên nhân trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại 02 dự án nghiên cứu 77

4.5 Đề xuất một số giải pháp đẩy mạnh công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại thành phố Hạ Long 79

4.5.1 Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục chính sách pháp luật về đất đai 79

4.5.2 Tăng cường quản lý Nhà nước về đất đai và hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai 79

4.5.3 Nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả làm việc của Trung tâm phát triển qũy đất Thành phố 80

4.5.4 Giải pháp hoàn thiện cơ sở dữ liệu hồ sơ địa chính 80

4.5.5 Giải pháp cải cách thủ tục hành chính trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 81

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 83

5.1 Kết luận 83

5.2 Kiến nghị 84

Tài liệu tham khảo 85

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

ADB Ngân hàng phát triển Châu Á BĐĐC Bản đồ địa chính

CNH-HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GPMB Giải phóng mặt bằng

HĐBT Hội đồng bồi thường

TNMT Tài nguyên môi trường

TTH Trước thu hồi

UBND Ủy ban nhân dân

WB Ngân hàng thế giới

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1 Tình hình dân số thành phố Hạ Long năm 2016 37 Bảng 4.2 Số liệu kiểm kê, thống kê đất đai thành phố Hạ Long giai đoạn 2012

- 2016 45 Bảng 4.3 Hiện trạng sử dụng đất thành phố Hạ Long năm 2016 49 Bảng 4.4 Tổng hợp kết quả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn

thành phố Hạ Long giai đoạn 2012-2016 55 Bảng 4.5 Tổng hợp diện tích và số hộ đủ điều kiện bồi thường về đất tại dự án

đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn và dự án cải tạo, nâng cấp Quốc

lộ 18 đoạn Hạ Long-Mông Dương (Đoạn qua thành phố Hạ Long) 59 Bảng 4.6 Tổng hợp kết quả bồi thường về đất tại 02 dự án nghiên cứu 63 Bảng 4.7 Tổng hợp đối tượng được bồi thường tài sản, cây cối hoa màu tại 02

dự án nghiên cứu 64 Bảng 4.8 Kết quả bồi thường về công trình kiến trúc, cây cối hoa màu tại 02

dự án nghiên cứu 65 Bảng 4.10 Tổng hợp kết quả thực hiện hỗ trợ tại 2 dự án nghiên cứu 67 Bảng 4.11 Đánh giá của người dân về đơn giá bồi thường tại 02 dự án nghiên

cứu 69 Bảng 4.12 Đánh giá của người dân về chính sách hỗ trợ tại 02 dự án nghiên cứu 71 Bảng 4.13 Đánh giá của người dân về cán bộ thực hiện công tác bồi thường, hỗ

trợ, tái định cư tại 02 dự án nhiên cứu 72 Bảng 4.14 Tổng hợp đánh giá về năng lực của cán bộ về thực hiện công tác bồi

thường, hỗ trợ, tái định cư dự án đường cao tốc Hạ Long-Vân Đồn (Đoạn qua thành phố Hạ Long) 73 Bảng 4.15 Tổng hợp đánh giá của cán bộ, viên chức về trình tự, thủ tục thực

hiện, đơn giá bồi thường hỗ trợ tại 02 dự án nghiên cứu 75 Bảng 4.16 Tổng hợp đánh giá của cán bộ, viên chức về tình hình phổ biến

chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình độ hiểu biết của người dân tại 02 dự án nghiên cứu 75 Bảng 4.17 Tổng hợp đánh giá của cán bộ, viên chức về chính sách bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư tại 02 dự án nghiên cứu 77

DANH MỤC HÌNH

Hình 4.1 Sơ đồ hành chính thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 33 Hinh 4.2 Sơ đồ tuyến đường cao tốc Hạ Long-Vân Đồn 56 Hinh 4.3 Hình ảnh đường cao tốc Hạ Long-Vân Đồn 56

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Tên tác giả: Đàm Nam Trung

Tên luận văn: “Đánh g á công tác bồ thường, hỗ trợ, tá định cư dự án đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn và dự án cả tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn Hạ Long - Mông Dương trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng N nh”

Ngành: Quản lý đất đai Mã số: 60 85 01 03

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Mục đích nghiên cứu

- Đánh g á công tác bồ thường, hỗ trợ, tá định cư dự án đường cao tốc Hạ Long

- Vân Đồn và dự án cả tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn Hạ Long – Mông Dương trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng N nh

- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định trên địa bàn thành phố Hạ Long trong thời gian tới

Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp được sử dụng trong đề tài gồm: phương pháp điều tra thu thập

số liệu thứ cấp; phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp; phương pháp thống kê, tổng hợp, xử lý và phân tích số liệu; phương pháp so sánh

Kết quả chính và kết luận

- Thành phố Hạ Long nằm ở trung tâm của tỉnh Quảng Ninh, nằm dọc theo bờ vịnh Hạ Long với chiều dài khoảng 50 km, cách thủ đô Hà Nội 165 km về phía Tây, cách thành phố Hải Phòng 70 km về phía Tây Nam và cách thành phố cửa khẩu Móng Cái 184 km về phía Đông Bắc, phía nam thông ra Biển Đông Hạ Long có vị trí chiến lược về địa chính trị, địa kinh tế, an ninh quốc phòng của khu vực và quốc gia Công tác Quản lý Nhà nước về đất đai về cơ bản đã thực hiện đúng theo 15 nội dung được quy định tại Luật Đất đai năm 2003 và năm 2013 Năm 2016, tổng diện tích tự nhiên của thành phố là 27.509,75 ha; trong đó đất nông nghiệp có 9.858,64 ha, chiếm 35,84%; đất phi nông nghiệp có 14.283,94 ha, chiếm 51,92% và đất chưa sử dụng chỉ còn 3.367,17

ha, chiếm 12,24%

- Trong giai đoạn 2012 - 2016, tổng số có 182 dự án phải giải phóng mặt bằng với diện tích đất thu hồi 3111,5 ha; số hộ dân và tổ chức bị ảnh hưởng 7.057 trường hợp; số hộ phải bố trí tái định cư 1.968 hộ; kinh phí bồi thường 2.500 tỷ đồng Trong những năm qua, môi trường đầu tư, kinh doanh của Thành phố được cải thiện rõ rệt, thực hiện đồng thời các biện pháp đồng hành cùng doanh nghiệp, tháo gỡ khó khăn cho

sản xuất kinh doanh về: đất đai, mặt bằng; tập trung, xử lý vướng mắc, tồn tại đối với các dự án được gia hạn; đề xuất thu hồi đối với các dự án vi phạm Luật Đất đai và Luật Xây dựng hoặc không có hiệu quả, tạo môi trường đầu tư minh bạch, lành mạnh

- Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại được Trung tâm phát triển quỹ đất Thành phố phối hợp với các cơ quan chuyên môn và UBND các phường triển khai thực hiện theo đúng các quy định pháp luật hiện hành Tổng số hộ dân bị ảnh hưởng GPMB của dự án Đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn là 624 hộ, kinh phí cho việc thực hiện công tác giải phóng mặt bằng của dự án là 260.824.248.750đồng Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn Hạ Long - Mông Dương ảnh hưởng đến 210 hộ dân, tổng kinh phí bồi thường là 19.897.557.000đồng Kết quả đánh giá sự hài lòng của người dân

về công tác bồi thường, hỗ trợ của dự án cho thấy: hầu hết người dân đều đồng thuận với đơn giá bồi thường, hỗ trợ về đất ở, công trình kiến trúc và cây cối hoa màu Tuy nhiên, đơn giá bồi thường, hỗ trợ về đất nông nghiệp vẫn chưa được sự đồng thuận của

đa số người có đất bị thu hồi tại 02 dự án Kết quả điều tra 24 cán bộ tham gia vào công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại 02 dự án nghiên cứu cho thấy: trình độ của nguồn nhân nhân lực được đánh giá là cao do nguồn nhân lực đều có trình độ từ đại học trở lên

và có nhiều năm kinh nghiệm trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; trình tự thực hiện công tác bồi thường GPMB tại 02 dự án nghiên cứu đã được triển khai thực hiện đầy đủ các bước theo đúng quy định; công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của

2 dự án đã được phổ biến, thông tin đến tất cả những người dân có đất bị thu hồi

- Nhằm đẩy mạnh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố

Hạ Long, nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp sau: (i) Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục chính sách pháp luật về đất đai; (ii) Tăng cường quản lý Nhà nước về đất đai và hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai; (iii) Nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả làm việc của Trung tâm phát triển qũy đất Thành phố; (iv) Giải pháp hoàn thiện cơ

sở dữ liệu hồ sơ địa chính; (v) Giải pháp cải cách thủ tục hành chính trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

THESIS ABSTRACT

Master candidate: Dam Nam Trung

Thesis title: Assessment of compensation, support and resettlement for the Ha Long-Van Don expressway project and the renovation and upgrading project of National Road No 18 in the Ha Long - Mong Duong section of Ha Long city, Quang Ninh province

Major: Land Management Code: 60.85.01.03

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research Objectives

- To assess the compensation, support and resettlement of the Ha Long-Van Don expressway project and the renovation and upgrading project of National Road No.18 in the Ha Long-Mong Duong section of Ha Long city, Quang Ninh province

- To propose some solutions to improve the compensation, support and resettlement in Ha Long city in the coming time

Methods

The methods used in the study included the method of secondary data survey and collection; methods of investigation and collection of primary data; statistical method, data aggregation, processing and analysis; comparative method

Main findings and conclusions

- Ha Long city is located in the center of Quang Ninh province, lying along the coast of Ha Long Bay with a length of about 50 km, 165 km far in the west of Hanoi, 70

km far in the southwest of Haiphong city, and 184 km far in the northeast of Mong Cai border gate, the south of Ha Long is China sea Ha Long has a strategical location in geo-politics, geo-economics, regional security and national defense State management

of land has basically been implemented in accordance with the 15 contents stipulated in the Land Law 2003 and 2013 In 2016, the total natural area of the city was 27,509.75 ha; In which, agricultural land had 9,858.64 ha, accounting for 35.84%; Non-agricultural land had 14,283.94 ha, accounting for 51.92% and unused land area was only 3,367.17 ha, accounting for 12.24%

- In the 2012-2016 period, a total of 182 projects must be clearanced with a recovered land area of 3111.5 hectares; number of households and organizations affected was 7,057; the number of households must resettle was 1,968; The

compensation cost was 2,500 billion VND Over the past years, the city's investment and business environment has been improved remarkably, simultaneously implementing measures to accompany enterprises, removing difficulties for production and business

on land and space, focus on handle problems for extended projects; To propose the withdrawal of projects violating the Land law and the Construction law or not effective, create a transparent and clean investment environment

- Compensation, support and resettlement work was carried out by the Land fund Development Center of the city in collaboration with specialized agencies and the People's Committees of wards in accordance with the current law Total number of affected households by the clearance of the Ha Long - Van Don expressway project was

624 The cost for site clearance of the project was VND260,824,248,750 The project of renovation and upgrading National way 18 of Hai Long - Mong Duong section affected

210 households with total compensation of VND19,897,557,000 The results of the people's satisfaction assessment on the compensation and support of the project showed that most people agreed with the compensation price, support for residential land, buildings and trees, crops However, the unit price of compensation, support for agricultural land has not been agreed by the majority of people have land recovered in

02 projects The results of the survey of 24 staff involved in compensation, support and resettlement in 02 research projects showed that: the level of human resource was considered to be high due to human resource level from university or above and have many years of experience in compensation, support and resettlement; the order of implementation the clearance and compensation of 2 study projects has been done all steps according to the regulation; the compensation, support and resettlement of 2 projects were disseminated, informed to all the people whose land was recovered

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân; là tư liệu sản xuất đặc biệt; là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất làm cho xã hội ngày càng phát triển Trong quá trình đổi mới nền kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay, cơ chế thị trườngđã từng bước đã từng bước được hình thành và đang dần hội nhập với nền kinh tế thế giới, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ và xu hướng tất yếu

về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra đều phải trở thành hàng hóa trong đó đất đai cũng không phải là một ngoại lệ

Thực hiện chủ trương, đường lối đổi mới của Đảng, trong những năm gần đây kinh tế nước ta tiếp tục tăng trưởng ổn định, các lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, khoa học, an sinh xã hội ngày càng được cải thiện, an ninh - quốc phòng được giữ vững Sự phát triển chung của hệ thống Kinh tế - xã hội của đất nước trước hết đặt ra phải xây dựng đồng bộ cả về kết cấu hạ tầng kỹ thuật tại đô thị và nông thôn, hệ thống giao thông đường bộ, thủy lợi, lưới điện quốc gia….đây là điều kiện cơ bản để thúc đẩy phát triển công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ và du lịch Để triển khai xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, thương mại dịch vụ, giao dục, y tế… Nhà nước phải thu hồi đất của người sử dụng đất và bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị thu hồi Công tác thực hiện bồi thường giữ vị trí hết sức quan trọng, là yếu tố có tính quyết định trong toàn bộ quá trình triển khai bồi thường giải phóng mặt bằng

Thành phố Hạ Long là một trong những khu vực phát triển quan trọng của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, là đô thị đối trọng trong Vùng Hà Nội, sẽ là động lực kích thích phát triển kinh tế đối với chuỗi đô thị Vùng duyên Hải Bắc Bộ Thành phố Hạ Long nằm trong dải hành lang ven biển của Vịnh Bắc Bộ, là một cực quan trọng trong tam giác tăng trưởng Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, với lợi thế về phát triển cảng nước sâu, du lịch kinh tế biển, khoáng sản, hệ thống giao thông thuận lợi Hạ Long có nhiều ưu thế để có thể phát triển trong tương lai Do vậy, tỉnh Quảng Ninh nói chung và thành phố Hạ Long nói riêng, trong những năm gần đây đã có nhiều dự án được triển khai nhằm mục đích thu hút, tranh thủ nguồn

vốn đầu tư tạo nguồn lực phát triển nền kinh tế, cải thiện hạ tầng xã hội nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của tỉnh Quảng Ninh cũng như của cả nước Trong điều kiện phát triển kinh

tế - xã hội hiện nay của thành phố Hạ Long, cùng với nhiệm vụ chung của tỉnh Quảng Ninh là phấn đấu đến năm 2020 cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp và thành phố Hạ Long là đầu tầu về kinh tế của Tỉnh Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng để góp phần đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Thành phố; góp phần quan trọng trong chuyển dịch và phát triển kinh tế - xã hội cung như tăng trưởng về GDP Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng triển khai đúng tiến độ, đúng kế hoạch đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian, kinh phí và thực hiện dự án có hiệu quả Ngược lại, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng chậm, kéo dài ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình cũng như phát sinh chi phí cho dự án, đôi khi gây thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng, ảnh hưởng xấu đến năng lực cạnh tranh của địa phương Mặt khác, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng không thực hiện tốt sẽ xẩy ra hiện tượng “dự án treo” làm cho chất lượng công trình bị giảm, các mục tiêu đề ra không thực hiện được, từ đó gây lãng phí rất lớn cho ngân sách nhà nước Trong thực tiễn triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại thành phố Hạ Long cho thấy, đây là vẫn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến nhiều hộ dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội; nhiều đơn thư, khiếu nại được gửi tới cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền, tòa án đề nghị giải quyết các vấn đề liên quan đến việc bồi thường giải phóng mặt bằng, thời gian khiếu kiện kéo dài, đông người và đôi khi phát sinh nhiều diễn biến phức tạp…

Xuất phát từ những vẫn đề trên, em thực hiện nghiên cứu đề tài “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn và dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn Hạ Long - Mông Dương trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng N nh”

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

- Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án đường cao tốc

Hạ Long - Vân Đồn và dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn Hạ Long – Mông Dương trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng N nh

- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định trên địa bàn thành phố Hạ Long trong thời gian tới

Hạ Long-Mông Dương (Đoạn qua địa bàn thành phố Hạ Long)

1.4 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ỹ NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 1.4.1 Những đóng góp mới của đề tài

Xác định được những vấn đề tồn tại trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thực hiện giải phóng mặt bằng tại dự án Đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn và dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn Hạ Long - Mông Dương (Đoạn qua địa bàn thành phố Hạ Long) Trên cơ sở đó, đã đề xuất được giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố Hạ Long trong thời gian tới

1.4.2 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Góp phần bổ sung cơ sở khoa học về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.4.3 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp cho cơ quan quản lý đất đai đưa ra các giải pháp nhằm góp phần đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ tiến trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, nâng cao hiệu quả quản lý và

sử dụng đất

PHẦN 2.TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ

2.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

2.1.1.2 Hỗ trợ

Hỗ trợ là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào (Nguyễn Như Ý, 2001) Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013)

2.1.1.3 Tái định cư

Pháp luật Việt Nam không giải thích khái niệm “tái định cư”, tuy nhiên nhiều văn bản vẫn quy định về tái định cư Như vậy, có thể khái quát rằng, “tái định cư” là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó

Như vậy, tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về KT

- XH đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung

Hiện nay, ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: (1) Bồi thường bằng nhà ở; (2) Bồi thường bằng giao đất ở mới; (3) Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013)

2.1.2 Vai trò của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trước hết là nhằm đảm bảo lợi ích công cộng: Thông qua việc thu hồi đất nhà nước tạo được một quỹ đất sạch cần thiết để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, đảm

bảo an ninh quốc phòng, an ninh xã hội và phục vụ phát triển kinh tế; phát triển

cơ sở kinh tế, các khu công nghiệp, các cơ sở sản xuất-kinh doanh, khu đô thị, vui chơi giải trí, công viên cây xanh Qua đó, làm tăng thêm khả năng thu hút đầu tư trong nước và ngoài nước, phục vụ phát triển kinh tế Việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tốt làm tăng tiến độ thu hồi đất góp phần gián tiếp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng g ảm tỷ trọng sản xuất nông ngh ệp, tăng

tỉ trọng sản xuất công ngh ệp, dịch vụ Kh d ện tích đất nông ngh ệp ngày càng

bị thu hẹp, nhà nước thực h ện các b ện pháp hỗ trợ cho ngườ nông dân mất đất sản xuất trong v ệc đào tạo chuyển đổ nghề ngh ệp, t́m kiếm việc làm mới Qua

đó, góp phần rút bớt một lực lượng lao động ở nông thôn chuyển sang làm việc trong khu vực sản xuất phi nông nghiệp và dịch vụ

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm đảm bảo giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước chủ đầu tư và người bị thu hồi đất: Nguyên nhân chủ yếu còn chưa giải quyết được quan hệ lợi ích kinh tế - xã hội trong các quan hệ đất đai giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người có đất bị thu hồi (3 bên) là do một phần nguồn lực đất đai vẫn chưa được sử dụng có hiệu quả, tác động đến mục tiêu kinh tế - xã hội, tăng trưởng kinh tế, gây thất thu cho ngân sách nhà nước Tình trạng chung hiện nay mới chỉ chú trọng đến lợi ích trước mắt nhắm đến khoản lợi nhuận từ đất đai mang lại, các chủ thể đang ra sức khai thác, chuyển nhượng, cho thuê, chuyển đổi nhiều diện tích đất màu mỡ sang loại đất phi nông nghiệp, trong khi tình trạng người dân thiếu việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp chưa được coi trọng Quan hệ lợi ích giữa 3 bên hiện nay còn nhiều bất cập: người sử dụng đất

bị thu hồi luôn mong muốn được bồi thường thỏa đáng, nhà đầu tư muốn tối đa hóa lợi nhuận bằng mọi cách, trong khi đó Nhà nước chỉ thực hiện thu các khoản với mức thu thấp và trong nhiều trường hợp còn bị khấu trừ hết bởi tiền bồi thường mà nhà đầu tư đã ứng trước Trên cơ sở nhận thức rõ quan điểm phát triển kinh tế gắn liền với thực hiện tiến bộ xã hội, cần thống nhất, đồng bộ chính sách kinh tế với chính sách xã hội trên cơ sở xem xét các yếu tố khách quan và chủ quan một cách khoa học, đánh giá đúng mức lợi ích giữa các bên từ đó tìm ra cách giải quyết hài hòa lợi ích, không triệt tiêu bất cứ bên nào và lợi ích các bên cần được tôn trọng, bảo vệ, tăng sự đồng thuận, phù hợp với xu hướng của xã hội hiện đại Cũng như các loại tài nguyên thiên nhiên khác, đất đai hàm chứa những giá trị sử dụng khác nhau: Giá trị sử dụng trực tiếp, giá trị sử dụng gián tiếp và giá trị vô hình Vì vậy mức bồi thường cho người dân bị thu hồi đất như thế nào

cho hợp lý và hài hòa lợi ích cần được giải quyết trong thực tiễn quản lý và sử dụng đất của chúng ta

Hiện nay, những lợi nhuận mà nhà đầu tư có được mà một phần là họ không xử lý môi trường gây ô nhiễm cho xã hội, cộng đồng dân cư địa phương

mà đáng ra lợi nhuận đó phải được phân bổ hài hòa cho xã hội và cộng đồng dân

cư địa phương, cộng đồng dân cư bị mất đất chưa được hưởng lợi ích của sự phát triển này mà đúng ra lợi ích của dự án phát triển phải được phân chia một cách công bằng giữa ba đối tượng: Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng đất Tuy nhiên cũng phải thừa nhận rằng, các doanh nghiệp là nhà đầu tư tiền của, công sức, trí tuệ để tạo ra giá trị thặng dư, tạo công ăn việc làm ổn định cho người lao động, góp phần đưa giá trị quyền sử dụng đất trở thành nguồn vốn, nguồn nội lực quan trọng cho đất nước Do đó, việc đảm bảo hài hòa lời ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người có đất bị thu hồi cần được xác định rõ ràng trên cơ sở Nhà nước điều tiết lợi ích giữa nhà đấu tư với người bị thu hồi đất đảm bảo nhà đầu tư vẫn

có lãi trong khi người bị thu hồi đất vẫn chấp thuận, ổn định đời sống; đồng thời, Nhà nước cần ban hành các chính sách bồi thường hợp lý để buộc các doanh nghiệp sử dụng đất một cách tiết kiệm, phát triển theo hướng bền vững nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, đổi mới công nghệ theo hướng thân thiện với môi trường

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần duy trì ổn định chính trị, trật tự,

an toàn xã hội: công tác bồi thường, hỗ trợ được thực hiện nhanh, hiệu quả thì công trình đã được hoàn thành một nửa Quá trình thực hiện công tác bồi thường,

hỗ trợ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân tại thời điểm thu hồi đất dẫn đến tình trạng thiếu việc làm, người dân khồn có thu nhập ảnh hưởng đến đời sống của gia đình Thiếu việc làm là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mất tình hình trật tự an ninh xã hội Đời sống của nhân dân sau khi bị thu hồi đất có thể nâng cao nhanh chóng nhưng thiếu bền vững do người dân không biết sử dụng khoản tiền hỗ trợ để chuyển đổi nghề nghiệp dẫn đến tình trạng ăn tiêu lãng phí dễ dàng mắc các tệ nạn xã hội Việc thu hồi đất không đúng mục đích, các dự

án treo dẫn đến mất sản xuất, người dân không có việc làm, đây là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng người dân kích động bởi những thế lực chống đối gây mất trật tự an ninh, quốc phòng, mất niềm tin cuẩ nhân dân vào Ðảng và Nhà nước Chính vì vậy, vai trò của công tác bồi thường hỗ trợ với mục tiêu không chỉ là làm thế nào để thực hiện việc thu hồi một cách nhanh chóng mà

phải tạo ra được bài toán ổn định và phát triển bền vững cho những người dân sau khi bị thu hồi đất Nếu không giải quyết tốt việc bồi thường, hỗ trợ người dân

bị thu hồi đất thì sẽ phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu kiện kéo dài, vượt cấp với

số đông người tham gia Đây cũng là nguyên nhân cơ bản phát sinh những tụ điểm gây mất trật tự về chính trị, trật tự an toàn xã hội và dễ bị kẻ xấu lợi dụng kích động Do vậy, thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất góp phần vào ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, tránh nảy sinh các xung đột xã hội

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trước hết là nhằm đảm bảo lợi ích công cộng: Thông qua việc thu hồi đất nhà nước tạo được một quỹ đất sạch cần thiết để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, đảm bảo an ninh quốc phòng, an ninh xã hội và phục vụ phát triển kinh tế; phát triển

cơ sở kinh tế, các khu công nghiệp, các cơ sở sản xuất-kinh doanh, khu đô thị, vui chơi giải trí, công viên cây xanh Qua đó, làm tăng thêm khả năng thu hút đầu tư trong nước và ngoài nước, phục vụ phát triển kinh tế Việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tốt làm tăng tiến độ thu hồi đất góp phần gián tiếp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng giảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng

tỉ trọng sản xuất công nghiệp, dịch vụ Khi diện tích đất nông nghiệp ngày càng

bị thu hẹp, nhà nước thực hiện các biện pháp hỗ trợ cho người nông dân mất đất sản xuất trong việc đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm mới Qua

đó, góp phần rút bớt một lực lượng lao động ở nông thôn chuyển sang làm việc trong khu vực sản xuất phi nông nghiệp và dịch vụ

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm đảm bảo giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước chủ đầu tư và người bị thu hồi đất: Nguyên nhân chủ yếu còn chưa giải quyết được quan hệ lợi ích kinh tế - xã hội trong các quan hệ đất đai giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người có đất bị thu hồi (3 bên) là do một phần nguồn lực đất đai vẫn chưa được sử dụng có hiệu quả, tác động đến mục tiêu kinh tế - xã hội, tăng trưởng kinh tế, gây thất thu cho ngân sách nhà nước Tình trạng chung hiện nay mới chỉ chú trọng đến lợi ích trước mắt nhắm đến khoản lợi nhuận từ đất đai mang lại, các chủ thể đang ra sức khai thác, chuyển nhượng, cho thuê, chuyển đổi nhiều diện tích đất màu mỡ sang loại đất phi nông nghiệp, trong khi tình trạng người dân thiếu việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp chưa được coi trọng Quan hệ lợi ích giữa 3 bên hiện nay còn nhiều bất cập: người sử dụng đất

bị thu hồi luôn mong muốn được bồi thường thỏa đáng, nhà đầu tư muốn tối đa

hóa lợi nhuận bằng mọi cách, trong khi đó Nhà nước chỉ thực hiện thu các khoản với mức thu thấp và trong nhiều trường hợp còn bị khấu trừ hết bởi tiền bồi thường mà nhà đầu tư đã ứng trước Trên cơ sở nhận thức rõ quan điểm phát triển kinh tế gắn liền với thực hiện tiến bộ xã hội, cần thống nhất, đồng bộ chính sách kinh tế với chính sách xã hội trên cơ sở xem xét các yếu tố khách quan và chủ quan một cách khoa học, đánh giá đúng mức lợi ích giữa các bên từ đó tìm ra cách giải quyết hài hòa lợi ích, không triệt tiêu bất cứ bên nào và lợi ích các bên cần được tôn trọng, bảo vệ, tăng sự đồng thuận, phù hợp với xu hướng của xã hội hiện đại Cũng như các loại tài nguyên thiên nhiên khác, đất đai hàm chứa những giá trị sử dụng khác nhau: Giá trị sử dụng trực tiếp, giá trị sử dụng gián tiếp và giá trị vô hình Vì vậy mức bồi thường cho người dân bị thu hồi đất như thế nào cho hợp lý và hài hòa lợi ích cần được giải quyết trong thực tiễn quản lý và sử dụng đất của chúng ta Hiện nay, những lợi nhuận mà nhà đầu tư có được mà một phần là họ không xử lý môi trường gây ô nhiễm cho xã hội, cộng đồng dân cư địa phương mà đáng ra lợi nhuận đó phải được phân bổ hài hòa cho xã hội và cộng đồng dân cư địa phương, cộng đồng dân cư bị mất đất chưa được hưởng lợi ích của sự phát triển này mà đúng ra lợi ích của dự án phát triển phải được phân chia một cách công bằng giữa ba đối tượng: Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng đất Tuy nhiên cũng phải thừa nhận rằng, các doanh nghiệp là nhà đầu tư tiền của, công sức, trí tuệ để tạo ra giá trị thặng dư, tạo công ăn việc làm ổn định cho người lao động, góp phần đưa giá trị quyền sử dụng đất trở thành nguồn vốn, nguồn nội lực quan trọng cho đất nước Do đó, việc đảm bảo hài hòa lời ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người có đất bị thu hồi cần được xác định rõ ràng trên

cơ sở Nhà nước điều tiết lợi ích giữa nhà đấu tư với người bị thu hồi đất đảm bảo nhà đầu tư vẫn có lãi trong khi người bị thu hồi đất vẫn chấp thuận, ổn định đời sống; đồng thời, Nhà nước cần ban hành các chính sách bồi thường hợp lý để buộc các doanh nghiệp sử dụng đất một cách tiết kiệm, phát triển theo hướng bền vững nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, đổi mới công nghệ theo hướng thân thiện với môi trường

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần duy trì ổn định chính trị, trật tự,

an toàn xã hội: Có thể nói công tác bồi thường, hỗ trợ được thực hiện nhanh, hiệu quả thì công trình đã được hoàn thành một nửa Quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân tại thời điểm thu hồi đất dẫn đến tình trạng thiếu việc làm, người dân khồn có thu nhập ảnh

hưởng đến đời sống của gia đình Thiếu việc làm là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mất tình hình trật tự an ninh xã hội Đời sống của nhân dân sau khi bị thu hồi đất có thể nâng cao nhanh chóng nhưng thiếu bền vững do người dân không biết sử dụng khoản tiền hỗ trợ để chuyển đổi nghề nghiệp dẫn đến tình trạng ăn tiêu lãng phí dễ dàng mắc các tệ nạn xã hội Việc thu hồi đất không đúng mục đích, các dự án treo dẫn đến mất sản xuất, người dân không có việc làm, đây

là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng người dân kích động bởi những thế lực chống đối gây mất trật tự an ninh, quốc phòng, mất niềm tin cuẩ nhân dân vào Đảng và Nhà nước Chính vì vậy, vai trò của công tác bồi thường

hỗ trợ với mục tiêu không chỉ là làm thế nào để thực hiện việc thu hồi một cách nhanh chóng mà phải tạo ra được bài toán ổn định và phát triển bền vững cho những người dân sau khi bị thu hồi đất Nếu không giải quyết tốt việc bồi thường, hỗ trợ người dân bị thu hồi đất thì sẽ phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu kiện kéo dài, vượt cấp với số đông người tham gia Đây cũng là nguyên nhân cơ bản phát sinh những tụ điểm gây mất trật tự về chính trị, trật tự an toàn xã hội và

dễ bị kẻ xấu lợi dụng kích động Do vậy, thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất góp phần vào ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, tránh nảy sinh các xung đột xã hội

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 2.1.3.1 Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Tất cả các quốc gia trong quá trình phát triển đều có nhu cầu sử dụng đất đai để xây đựng công trình hạ tầng, công trình phúc lợi xã hội, thực hiện các quy hoạch chi tiết để phục vụ lợi ích công cộng Do có tính chất đặc thù nên việc cung ứng đất đai cho nhu cầu này không thể dựa vào cơ chế thị trường mà phải thông qua biện pháp mang tính bắt buộc, gọi là trưng thu, trưng dụng có bồi thường (Trung Quốc, Đài Loan ), hoặc truất hữu (Pháp ) (Đào Trung Chính, 2014)

Ở nước ta, do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của đất nước trong mấy thập kỷ qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai cũng theo đó không ngừng được sửa đổi, bổ sung Từ năm 1993 đến năm 2003, Nhà nước đã ban hành hơn 200 văn bản quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất Sau khi Quốc hội thông qua Luật Đất đai 2003 cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành

đã nhanh chóng đi vào cuộc sống Để hướng dẫn thi hành Luật Đất đai năm 2003, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 15 Nghị định, Chỉ thị, Quyết định;

Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và các Bộ, ngành có liên quan ở Trung ương đã ban hành hơn 200 văn bản trong đó có hơn 60 văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đất đai và 42 văn bản liên quan đến pháp luật về đất đai (Viện nghiên cứu Quản lý đất đai, 2013)

Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã đạt những kết quả đáng khích lệ, cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác này còn gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Luật Đất đai năm 2003 đã có những bước tiến trong việc bảo đảm tốt hơn quyền lợi cho người có đất thu hồi Tuy nhiên, đây vẫn là một trong những vấn đề nổi cộm, làm chậm tiến độ bồi thường giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng đến môi trường và hiệu quả đầu tư, gây khiếu kiện kéo dài trong thời gian qua.Để khắc phục những bất cập trên, Luật Đất đai năm 2013 đã có những điểm đổi mới rất quan trọng từ nguyên tắc bồi thường

về đất, cho đến việc chi trả bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

2.1.3.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổ chức việc bồi thường GPMB thực sự trở thành sự nghiệp của cộng đồng mà Nhà nước đóng vai trò là người tổ chức Bất kỳ một phương án bồi thường GPMB nào đều dựa trên một quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như là phương án có hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy định của Luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi

có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

Tuy nhiên, chất lượng quy hoạch nói chung và quy hoạch nói riêng còn thấp, thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tính khả thi thấp, đặc biệt là thiếu tính bền vững

Phương án quy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quy hoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp quy hoạch theo phong trào Đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quy hoạch “treo”, dự án “treo” 2.1.3.3 Yếu tố giao đất, cho thuê đất

Việc giao đất, cho thuê đất có tác dụng rất lớn trong việc bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất phải căn cứ vào

kế hoạch sử dụng đất Tuy nhiên, vẫn còn nhiều địa phương chưa áp dụng nguyên tắc này dẫn đến việc hạn mức giao đất và nghĩa vụ đóng thuế chưa rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ gây khó khan cho công tác đền bù

Luật Đất đai 2013 ra đời giúp khắc phục những hạn chế này Điểm mới của Luật Đất đai 2013 so với Luật Đất đai 2003 là quy định rõ ràng các đối tượng được Nhà nước giao đất và điều kiện để triển khai thực hiện các dự án đầu tư để Nhà nước giao đất, cho thuê đất Qua đó, có thể khắc phục một cách có hiệu quả việc giao đất, cho thuê đất một cách tràn lan, chưa tính đến năng lực của các chủ đầu tư trong việc triển khai các dự án gây nên tình trạng sử dụng đất lãng phí kém hiệu quả như trong thời gian vừa qua

2.1.3.4 Công tác đăng ký đất đai và cấp GCNQSDĐ, lập và quản lý hồ sơ địa chính

Đăng ký đất đai là cơ sở pháp lý quan trọng để phục hồi cho việc theo dõi quản lý của Nhà nước đối với các hoạt động liên quan đến đất đai, là dữ liệu địa chính để xây dựng hệ thống thông tin đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính Theo quy định của Luật Đất đai (Quốc hội nước CHXHCNVN, 1993; 2003; 2013), người sử dụng đất đăng ký quyền sử dụng đất tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để được xét duyệt lập hồ sơ địa chính, cấp GCNQSDĐ Đây là căn

cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích bồi thường khi nhà nước thu hồi đất

Trong công tác bồi thường GPMB, GCNQSDĐ là căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt là công tác đăng ký biến động về sử dụng đất; việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàn tất Chính vì vậy mà công tác bồi thường GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì công tác bồi thường GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn

Lập và quản lý chặt chẽ hệ thống hồ sơ địa chính có vai trò quan trọng hàng đầu để quản lý chặt chẽ đất đai trong thị trường bất động sản

2.1.3.5.Yếu tố giá đất và định giá đất

Hiện nay ở nước ta đất đai thuộc sở hữu toàn dân, giá cả đất đai dựa trên chuyển nhượng quyền sử dụng, là tổng hòa giá trị hiện hành địa tô nhiều năm (Hồ Thị Lam Trà, Nguyễn Văn Quân, 2006)

Luật Đất đai 2013 quy định rõ nguyên tắc định giá đất phải theo mục đích

sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm định giá, theo thời hạn sử dụng đất; bổ sung quy định về cơ quan xây dựng, cơ quan thẩm định giá đất, vị trí của tư vấn giá đất trong việc xác định giá đất, thẩm định giá đất và thuê tư vấn để xác định giá đất cụ thể Luật quy định khung giá đất do Chính phủ ban hành, định kỳ 5 năm một lần đối với từng loại đất, theo từng vùng, và được công bố vào 01/01 của năm đầu kỳ; bỏ quy định việc công bố bảng giá đất vào ngày 01/01 hàng năm Bảng giá đất chỉ áp dụng với một số trường hợp thay cho việc áp dụng cho tất cả các mục đích như quy định hiện hành sẽ tạo ra khung giá đất hợp lý cho từng địa điểm, việc xác định rõ giá đất, khung giá đất theo thời điểm thu hồi đất tạo điều kiện thuận lợi cho việc bồi thường về đất cho người sử dụng đất, tạo ra khung giá đất hợp lý cho từng địa điểm Việc xác định rõ giá đất, khung giá đất theo thời điểm thu hồi tạo điều kiện thuận lợi cho việc bồi thường về đất cho người sử dụng đất, tạo ra sự công bằng giữa những người sử dụng đất

2.1.3.6 Thị trường bất động sản

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước ta, thị trường bất động sản cũng được hình thành và phát triển Ngày nay, thị trường bất động sản đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống các loại thị trường của nền kinh tế quốc dân, nó có những đóng góp to lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần giảm thiểu việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư (do người đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu về đất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thời người

bị thu hồi đất có thể tự mua hoặc cho thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua Nhà nước thực hiện chính sách TĐC và bồi thường

Giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động tới giá đất tính bồi thường

2.2 KINH NGHIỆM BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

2.2.1 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Hàn Quốc

Hàn Quốc hiện là một nước dân chủ toàn diện và theo chế độ cộng hòa tổng thống bao gồm 16 đơn vị hành chính, có diện tích 100.140 km2 Hàn Quốc

là nền kinh tế lớn thứ 4 ở châu Á và thứ 15 trên thế giới Hàn Quốc có 3 hình thức sở hữu đất đai gồm: quốc hữu, công hữu và tư hữu Hình thức tư hữu chiếm 70% diện tích đất Người dân có toàn quyền trên diện tích đất thuộc sở hữu của mình, kể cả bán hoặc cho người nước ngoài thuê (Hồ Thị Lam Trà và cs, 2017)

Ở Hàn Quốc, vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ

ạt từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô seoul đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đất định cư trầm trọng trong thành phố Để giải quyết nhà ở cho dân nhập

cư, chính quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc đền bù được thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyền mua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư đất (Nguyễn Thị Dung, 2009)

Chính sách bồi thường, tái định cư được thực hiện theo Đạo luật về Thu hồi đất cho các công trình công cộng năm 2009 (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012b), cụ thể:

- Cơ sở bồi thường, đối với thửa đất được sử dụng thông qua đàm phán hoặc xét xử của tòa án, khoản bồi thường sẽ được tính dựa trên mức giá công bằng, có tính tới giá thuê, mục đích sử dụng, thời gian sử dụng và giá của những thửa đất tương tự gần đó Định giá để bồi thường sẽ do chuyên gia định giá tư nhân thực hiện, mức bồi thường sẽ được tính là mức trung bình của các giá trị định giá Nếu giá trị định giá cao nhất và thấp nhất chênh lệch 10% hoặc nhiều hơn, sẽ phải có chuyên gia định giá khác thực hiện tiếp việc định giá, và từ đó, mức bồi thường sẽ được tính toán lại

- Về hình thức bồi thường: Bồi thường được trả bằng tiền mặt Các chủ sở hữu tài sản bị thu hồi có thể lựa chọn các hình thức khác, không phải tiền mặt, bao gồm đất thay thế hoặc nhà ở xã hội

- Những trường hợp không được đền bù: Các tòa nhà được xây dựng không phép thì không được bồi thường Các tòa nhà nhà xây không phép trước hoặc vào ngày 24/1/1989 thì được coi là hợp pháp và được bồi thường Những

người được sắp xếp địa điểm tái định cư là chủ sở hữu của tòa nhà hợp pháp và những người (kể cả người đi thuê) đã sống trong tòa nhà trước ngày công bố dự

án

- Quy định về khu tái định cư: Khu tái định cư phải bao gồm các cơ sở

hạ tầng thiết yếu như đường xá, hệ thống nước và nước thải; Chi phí cho việc xây dựng các cơ sở hạ tầng này sẽ do chủ đầu tư chi trả

2.2.2 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Trung Quốc

Luật Đất đai của Trung Quốc được xây dựng vào các năm 1954, 1975,

1978 và 1982 Trong đó, Luật Đất đai năm 1982 là bộ luật hoàn chỉnh nhất Từ năm 1982 Luật Đất đai Trung Quốc đã được sửa đổi 4 lần (qua các năm 1988,

1993, 1999 và năm 2004) Luật Quản lý đất đai đề cập đến việc sử dụng các biện pháp pháp lý và hành chính quốc gia của hệ thống sở hữu đất đai và sử dụng hợp

lý các hoạt động quản lý tài nguyên đất được thực hiện để điều chỉnh một loạt các quy phạm pháp luật nói chung Theo quy định pháp luật, có 2 hình thức sở hữu đối với đất đai, đất đô thị thuộc sở hữu Nhà nước, đất vùng nông thôn phần lớn thuộc sở hữu tập thể (Hồ Thị Lam Trà và cs, 2017)

Về pháp luật đất đai, Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật của Việt Nam Tuy nhiên, nhìn về tổng thể, việc chấp hành pháp luật của người Trung Quốc là rất cao Việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhà nước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Do vậy, thị trường đất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà cửa

Ở Trung Quốc, có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương án đền bù, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể

và cá nhân, đảm bảo cho những người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bị thu hồi đất (Nguyễn Thị Dung, 2009)

Về đền bù thiệt hại về đất đai được thực hiện theo Luật quản lý đất đai của Trung Quốc năm 2004 và Quy định về trưng mua nhà trên đất thuộc sở hữu nhà nước và bồi thường năm 2011 (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012b)

Một số nội dung chính trong chính sách bồi thường, tái định cư của Trung Quốc được quy định như sau (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012b)

- Về phương thức đền bù thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức đền bù thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại Thủ đô Bắc Kinh và thành phố Thượng Hải Người dân thường lựa chọn đền bù thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với công việc nơi làm việc của mình

- Về cơ sở bồi thường: Bồi thường không căn cứ giá thị trường, mức bồi thường phụ thuộc vào mục đích sử dụng ban đầu của khu đất bị trưng mua, mức này thấp hơn nhiều so với phí giao đất; Trong trường hợp mức bồi thường không

đủ để duy trì mức sống ban đầu, có thể tăng thêm, tuy nhiên, tổng mức bồi thường không vượt quá 30 lần giá trị sản lượng trung bình của 3 năm trước khi thực hiện trưng mua; Bồi thường cho giá trị nhà ở không thấp hơn giá thị trường;

Cơ quan thẩm định giá bất động sản sẽ do chủ sở hữu lựa chọn

- Về hình thức bồi thường, Trung Quốc áp dụng các hình thức bồi thường

và tái định cư cho những hộ nông dân như sau: chỉ bồi thường tiền; tái định cư và

có việc làm; tái định cư với bảo hiểm phúc lợi

- Những trường hợp không được đền bù: Trước khi quyết định trưng mua nhà ở, chính quyền địa phương sẽ thành lập các bộ phận để điều tra, xác định các tòa nhà trong diện trưng mua nhưng chưa đăng ký; Đối với những tòa nhà tạm thời, được coi là xây hợp pháp và đáp ứng yêu cầu về mặt thời gian, sẽ được bồi thường Đối với những tòa nhà xây bất hợp pháp và không đáp ứng yêu cầu về mặt thời gian xây dựng thì sẽ không được bồi thường

2.2.3 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Singapore

Luật pháp Singgapore quy định về thu hồi đất sau khi có quy hoạch chi tiết và có dự án cụ thể, nhà nước tiến hành thu hồi đất để triển khai thực hiện Nhà nước toàn quyền quyết định trong vấn đề thu hồi đất, người dân có nghĩa vụ phải tuân thủ (theo Luật về thu hồi đất - Land Acquisition Act) Công tác thu hồi đất dựa trên nguyên tắc thu hồi đất bắt buộc phục vụ cho việc phát triển cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội và chỉnh trang đô thị Hạn chế thu hồi đất tư nhân, chỉ thu hồi khi thực sự cần thiết Công tác thu hồi đất phải được sự cho phép bởi Chính phủ và các thành viên trong Nội các Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham khảo ý kiến cộng đồng.Việc thu hồi đất được tiến hành theo từng bước chặt chẽ

và có thông báo trước cho người dân từ 2 đến 3 năm Nếu người dân không chịu

di dời, Nhà nước sẽ áp dụng cưỡng chế hoặc phạt theo Luật xâm chiếm đất công (State Lands Encroachment Act) (Tâm An, 2014)

Ở Singapore, mức bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất được xác định căn

cứ vào giá trị thực tế của bất động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua nguyên vật liệu xây dựng nhà ở mới… Trường hợp người bị thu hồi đất không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do Nhà nước xác định, họ có quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệt hại Nhà nước trả tiền cho công tác định lại giá này Việc xác định giá bồi thường được Singapore thực hiện căn cứ vào giá trị bất động sản do người bị thu hồi đất đầu tư chứ không căn cứ vào giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trị tăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường của bất động sản Điều này có nghĩa là Nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại mà bồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước Nhà nước chi trả tiền bồi thường thu hồi đất làm hai đợt: đợt thứ nhất, nhà nước trả 20% tổng giá trị bồi thường khi chủ nhà thực hiện việc tháo dỡ nhà ở Đợt thứ 2, phần còn lại sẽ được thanh toán khi người bị thu hồi đất ở hoàn tất việc di chuyển chỗ ở (Phương Thảo, 2013)

2.2.4 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Thái Lan

Thái Lan là một quốc gia quân chủ lập hiến Kinh tế Thái Lan phát triển nhanh từ 1985 đến 1995 Đất đai ở Thái Lan thuộc sở hữu tư nhân Đất đai ở Thái Lan được chia làm 4 loại chính gồm: đất rừng (chiếm 50,6%); đất đai nhà nước hay bất động sản của Chính phủ kể cả đất trường học và Chính phủ cũng sẵn sàng cho thuê loại đất này; đất đai của cơ quan hành chính và các xí nghiệp nhà nước do các cơ quan của Chính phủ quản lý bao gồm cả đất đai mà Nhà nước giao cho các tổ chức tôn giáo sử dụng; đất công cộng được quản lý theo Bộ Luật đất đai và Cục Quản lý đất đai Thái Lan (Hồ Thị Lam Trà và cs, 2017)

Ở Thái Lan, cũng giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá đền bù Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tính chiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường

Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền

bù với mức cao hơn giá thị trường (Changchui, 2003)

2.2.5 Bài học kinh nghiệm về bồi thường, hỗ trợ và TĐC tại một số nước trên thế giới

Việc thu hồi đất, trưng thu đất và bồi thường thiệt hại về đất tại mỗi quốc gia đều được thực hiện theo chính sách riêng do Nhà nước đó quy định Qua nghiên cứu chính sách bồi thường GPMB của một số nước, Việt Nam chúng ta cần học hỏi các kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách BT, GPMB, HT

và TĐC ở một số điểm sau:

Hoàn thiện các quy định về định giá đất nói chung và định giá đất bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nói riêng là cần thiết và cần phát huy vai trò của các đơn vị tư vấn trong việc điều tra, nghiên cứu và xây dựng giá đất ở các tỉnh, thành phố cả nước để giúp nhà nước xác định được giá đất ngang bằng giá đất thị trường đảm bảo lợi ích của người sử dụng đất có đất bị thu hồi

Công khai đầy đủ thông tin liên quan đến dự án cũng như quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để các hộ dân bị thu hồi được biết, được bàn và được kiểm tra

Quan tâm hơn nữa đối với việc lập quy hoạch và xây dựng các khu tái định

cư, các chế độ, chính sách của người bị thu hồi đất; xử lý hài hòa lợi ích và quyền lợi giữa người bị thu hồi đất, chủ đầu tư và Nhà nước

Ngoài việc bồi thường, hỗ trợ bằng tiền theo quy định, cần nghiên cứu chính sách hỗ trợ trong việc chuyển đồi nghề nghiệp và tạo công ăn việc làm, nghiên cứu chính sách đổi đất cho các hộ dân bị thu hồi trước khi thực hiện dự án

để đảm bảo ổn định cuộc sống

2.3 BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ Ở VIỆT NAM

2.3.1 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở Việt Nam qua các thời kỳ

2.3.1.1 Bồi thường, hỗ trợ giai đoạn trước năm 1993

Luật Đất đai năm 1987 ra đời dựa trên quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Tại Khoản 4 Điều 48 quy định: “Đền bù thiệt hại thực tế cho người đang sử dụng đất bị thu hồi để giao cho mình, bồi hoàn thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của pháp luật” (Quốc hội nước CHXHCNVN, 1987)

Ngày 31/5/1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 186-HĐBT về bồi thường thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khác Căn cứ để tính mức bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp và đất có rừng tại Quyết định này là diện tích, chất lượng và vị trí đất Toàn bộ tiền bồi thường phải nộp vào ngân sách Nhà nước và được điều tiết theo phân cấp ngân sách Trung ương 30%, địa phương 70% để sử dụng vào mục đích khai hoang, phục hoá và định canh, định cư cho nhân dân vùng bị thu hồi đất

Hiến pháp 1992 ra đời là bước ngoặt quan trọng trong việc xây dựng chính sách pháp luật đất đai nói chung và chính sách bồi thường, GPMB nói riêng Tại Điều 17 quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật” Tại Điều 18 quy định “Các tổ chức và

cá nhân được Nhà nước giao đất sử dụng lâu dài và được chuyển nhượng quyền

sử dụng đất theo quy định của pháp luật” Tại Điều 23 quy định “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hoá; Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh và vì lợi ích của quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường; Thể thức trưng mua, trưng dụng do luật định” (Quốc hội nước CHXHCNVN, 1992)

2.3.1.2 Bồi thường hỗ trợ, tái định cư giai đoạn từ năm 1993 - 2003

Trên cơ sở Hiến pháp 1992, Luật Đất đai 1993 được Quốc hội thông qua

và có hiệu lực từ ngày 15 thàng 10 năm 1993 thay thế cho Luật Đất đai 1987 Với quy định "đất có giá" và người sử dụng đất có các quyền và nghĩa vụ, đây là

sự đổi mới có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác bồi thường GPMB của Luật đất đai năm 1993 Điều 27 và Điều 28 của Luật Đất đai năm 1993 đã quy định về vấn đề thu hồi đất, cụ thể: trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất

để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được đền bù thiệt hại, trước khi thu hồi đất phải thông báo cho người đang sử dụng biết về lý do thu hồi, thời gian, kế hoạch di chuyển, phương án đền bù thiệt hại

Sau khi Luật Đất đai 1993 có hiệu lực, Chính phủ và các bộ ngành có liên quan đã ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật quy định về thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vớinhững nội dung quy định như sau:

- Người có đất bị thu hồi được đền bù bằng tiền, nhà ở hoặc bằng đất (có

tính phần chênh lệch diện tích và giá trị), điều kiện để được đến bù có nới rộng cho nhiều trường hợp phát sinh trong thực tế sử dụng đất để đảm bảo quyền lợi

có đất bị thu hồi Giá đất để tính đền bù thiệt hại do cấp tỉnh quyết định cho từng

dự án và được xác định trên cơ sở giá đất của địa phương ban hành theo quy định của Chính phủ nhân với hệ số K để đảm bảo giá đất tính đền bù phù hợp với khả năng sinh lợi và giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất ở địa phương Bên cạnh

đó, Nghị định 22/1998/NĐ-CP quy định chi tiết đền bù thiệt hại đối với đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất làm muối, đất có mặt nước nuôi trồng thủy sản, đất chuyên dùng; đền bù thiệt hại đối với đất ở đô thị; đền bù thiệt hại đối với đất ở nông thôn; đền bù thiệt hại đối với hoa màu Về đền bù thiệt hại đối với tài sản (nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất) được tính theo mức đền bù thiệt hại và quy định tổng mức đền bù tối đa không >100% và tối thiểu không <60% giá trị của nhà, công trình tính theo giá xây dựng mới có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương với công trình đã phá dỡ:

- Khi Nhà nước thu hồi đất, người bị thu hồi đất được pháp luật bảo hộ thông qua các chính sách hỗ trợ đảm bảo đời sống, việc làm cho các hộ gia đình,

cá nhân Các khoản hỗ trợ bao gồm: Hỗ trợ để ổn định sản xuất và đời sống (cho những người phải di chuyển chỗ ở), đền bù thiệt hại theo chế độ trợ cấp ngừng việc cho cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp trong thời gian ngừng sản xuất, kinh doanh (đối với doanh nghiệp), hỗ trợ chi phí đào tạo, tuyển dụng cho người lao động nông nghiệp phải chuyển nghề và các chính sách hỗ trợ khác

- Trước khi Nghị định 22/1998/NĐ-CP có hiệu lực, khi thu hồi đất Nhà nước chỉ thực hiện các chính sách đền bù thiệt hại cho người có đất bị thu hồi bằng tiền và một khoản kinh phí hỗ trợ nhất định, không có chính sách tái định

cư dẫn đến hậu quả là hầu hết người bị thu hồi đất không đủ điều kiện để tái tạo lại cuộc sống như ban đầu, nhiều hộ gia đình, cá nhân không có nhà… Do vậy,

để khắc phục tình trạng này, tại Điều 28 Nghị định 22/1998/NĐ-CP có quy định

về việc lập khu tái định cư, cụ thể: “Căn cứ vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; căn cứ vào quy mô thực tế của đất bị thu hồi, khả năng quỹ đất dùng để đền bù, số hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất ở phải di chuyển đến nơi ở khác, ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định hoặc uỷ quyền cho ủy ban nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh quyết định và tổ chức thực hiện lập khu tái định cư tập trung hoặc tái định cư phân tán cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương; Việc xây dựng khu

tái định cư phải quy hoạch theo dự án đầu tư và phải được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt theo quy định hiện hành về đầu tư và xây dựng”

2.3.1.3 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giai đoạn 2003 - 2013

Tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XI, Luật Đất đai 2003 đã được thông qua

và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2004 thay thế Luật Đất đai 1993 Trong giai đoạn này, chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở nước ta đã có nhiều thay đổi và ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế thị trường đặt ra Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thời kỳ này có những điểm đáng chú ý sau:

* Về bồi thường thiệt hại về đất:

- Điều kiện, hình thức bồi thường: Người đang sử dụng đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền

sử dụng đất đều được bồi thường; Người bị thu hồi đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi; trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc bằng nhà, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thực hiện thanh toán bằng tiền

- Xác định diện tích đất để bồi thường: Để khắc phục tình trạng người dân khiếu nại khi bồi thường theo diện tích ghi trên giấy CNQSDĐ do kết quả đo đạc không chính xác khi cấp giấy CNQSDĐ, Chính phủ đã quy định trường hợp thu hồi đất mà diện tích đo đạc thực tế lớn hơn diện tích ghi trên giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng toàn bộ ranh giới thửa đất đã được xác định, không có tranh chấp với những người sử dụng đất liền kề, do khai hoang, nhận chuyển quyền và không phải là đất lấn, chiếm thì được bồi thường theo diện tích đo đạc thực tế

- Về giá đất để tính bồi thường: Giá đất để tính bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng tại thời điểm có quyết định thu hồi đất do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh công bố theo quy định của Chính phủ; trường hợp tại thời điểm có quyết định thu hồi đất mà giá này chưa sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường thì Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định giá đất cụ thể cho phù hợp

* Bồi thường tài sản: Quy định về bồi thường tài sản được sửa đổi, bổ sung ngày càng có lợi cho người bị thu hồi đất, cụ thể như sau:

- Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân, được bồi thường bằng giá trị xây dựng mới

- Đối với nhà, công trình xây dựng khác không phải nhà ở được bồi thường theo giá trị hiện có của nhà, công trình bị thiệt hại và cộng thêm một khoản tiền tính bằng tỷ lệ phần trăm theo giá trị hiện có của nhà, công tŕnh và tối

đa bằng giá trị xây mới nhà, công trình

- Đối với cây hàng năm được tính bằng giá trị sản lượng một vụ thu hoạch

- Đối với cây lâu năm được tính bằng giá trị hiện có của vườn cây

- Bồi thường đối với vật nuôi: đối với vật nuôi mà tại thời điểm thu hồi đất

đã đến thời kỳ thu hoạch thì không phải bồi thường; đối với vật nuôi mà tại thời điểm thu hồi đất chưa đến thời kỳ thu hoạch thì được bồi thường thiệt hại thực tế

do phải thu hoạch sớm

- Bồi thường về di chuyển mồ mả, công trình văn hoá, di tích lịch sử, nhà thờ, đình, chùa, am, miếu theo mức thiệt hại thực tế

- Bồi thường cho người lao động do ngừng việc theo mức thiệt hại thực tế được xác định trong hợp đồng lao động

- Hỗ trợ di chuyển: Chính sách hỗ trợ di chuyển được tiếp tục kế thừa theo các quy định từ giai đoạn trước, tuy nhiên nội dung quy định đã “mở” hơn, cụ thể

là phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể mà không khống chế mức tối đa là 5 triệu đồng như trước đây

- Hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất được nâng dần lên theo khả năng của nền kinh tế, có lợi hơn cho người bị thu hồi đất so với giai đoạn trước

và chia thành các mức cụ thể: Mức thu hồi từ 30% đến 70% diện tích đất nông

nghiệp thì được hỗ trợ ổn định đời sống trong thời gian 06 tháng nếu không phải

di chuyển chỗ ở và trong thời gian 12 tháng nếu phải di chuyển chỗ ở; trường hợp phải di chuyển đến các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc

có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa là 24 tháng; Thu hồi trên 70% diện tích đất nông nghiệp thì mức hỗ trợ tương ứng là

12 tháng, 24 tháng và 36 tháng

- Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm: Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm cho người có đất bị thu hồi là một trong những nội dung quan trọng trong hệ thống chính sách về bồi thường, giải phóng mặt bằng, được quan tâm nhất, có nhiều đổi mới nhất qua từng mốc thời gian

* Về tái định cư: Giai đoạn này tiếp tục hoàn thiện các qui định về tái định

cư đảm bảo yêu cầu ổn định đời sống cho người có đất bị thu hồi:

- Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất theo mà phải di chuyển chỗ

ở thì được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức bằng nhà ở, bằng giao đất ở mới, bằng tiền để tự lo chỗ ở mới

- Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất Khu tái định cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ Nguồn vốn xây dựng khu tái định cư từ quỹ phát triển đất và ứng từ ngân sách nhà nước

- Hộ gia đình, cá nhân nhận đất ở, nhà ở tái định cư mà số tiền được bồi thường, hỗ trợ nhỏ hơn giá trị một suất tái định cư tối thiểu thì được hỗ trợ khoản chênh lệch đó

2.3.1.4 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giai đoạn 2013 đến nay

Luật Đất đai năm 2003 đã có những bước tiến trong việc bảo đảm tốt hơn quyền lợi cho người có đất thu hồi Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề nổi cộm làm chậm tiến độ bồi thường giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng đến môi trường và hiệu quả đầu tư, gây khiếu kiện kéo dài trong thời gian qua Để khắc phục những bất cập trên, Ngày 29 tháng 11 năm 2013, tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa VIII, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Đất đai năm 2013 Nhằm đảm bảo tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất, giảm thiểu khiếu kiện trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, Luật Đất đai 2013 tiếp tục kế thừa những những quy định còn phù hợp của Luật đất đai 2003 đồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới nhằm đưa chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

trong Nghị quyết 19/NQ-TW đi vào cuộc sống Luật Đất đai năm 2013 đã có những điểm đổi mới rất quan trọng từ nguyên tắc bồi thường về đất, cho đến việc chi trả bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, cụ thể như sau:

- Về nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất: Luật Đất đai

2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (74 và 88) Trong đó, quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, nghành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện Điều 74 Luật Đất đai 2013, quy định các nguyên tắc bồi thường

về đất khi Nhà nước thu hồi đất gồm: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường (theo quy định tại Điều 75) thì được bồi thường; việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thế của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất; việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kip thời và đúng quy định của pháp luật Và Điều 88 quy định nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất: Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường; khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

- Về điều kiện bồi thường: Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nước thu hồi đất Luật Đất đai 2013 bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 75), cụ thể: (1) Bổ sung bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa người sử dụng đất theo hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với người được giao đất

có thu tiền sử dụng đất (có cùng nghĩa vụ tài chính như nhau); (2) Bổ sung bồi thường đối với trường hợp cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư đang sử dụng đất

mà không phải là đất do nhà nước giao, cho thuê và có giấy chứng nhận hoặc có

đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà

ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật Đất đai 2013 này mà chưa được cấp (Luật Đất đai 2003 chưa quy định việc bồi thường, hỗ trợ đất đối với đất do cơ sở tôn giáo đang sử dụng vào mục đích xản xuất nông nghiệp, sản xuất lâm nghiệp, sản xuất kinh doanh phi công nghiệp, làm cơ sở hoạt động từ thiện, không phải đất do được nhà nước giao mà có nguồn gốc do nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hợp pháp hoặc khai hoang trước ngày 01/7/2004 nên gây vướng mắc trong thực hiện tại nhiều địa phương)

- Thể chế hóa cơ chế, chính sách bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại thông qua các quy định chi tiết đối với từng loại đất, gồm: đất nông nghiệp, đất ở, đất phi công nghiệp không phải đất ở và theo từng loại đối tượng

sử dụng đất (từ Điều 77 đến Điều 81) Theo quy định của Luật Đất đai năm 2013, việc xác định mức bồi thường cho người có đất bị thu hồi đối với đất sử dụng có thời hạn không chỉ căn cứ loại đất, đối tượng sử dụng đất mà còn phải căn cứ thời hạn sử dụng đất còn lại của người sử dụng đất đối với đất đó

- Quy định cụ thể về bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại, cho một số trường hợp không được bồi thường đất (Điều 76) Theo Khoản 13, Điều 3 Luật Đất đai 2013, Chi phí đầu tư vào đất còn lại bao gồm chi phí san lấp mặt bằng và chi phí khác liên quan trực tiếp có căn cứ chứng minh đã đầu tư vào đất mà đến thời điểm Nhà nước thu hồi đất còn chưa thu hồi được Những trường hợp được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi, bao gồm: Đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân quy định tại khoản 1 Điều 54; đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc trường hợp có thu tiền sử dụng đất nhưng được được miễn tiền sử dụng đất; đất được Nhà nước cho thuê đất hàng năm, đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thuê do thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng; đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn; đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối

- Bổ sung quy định về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các

dự án đặc biệt tại Điều 87 như sau: (1) Bổ sung trường hợp thu hồi đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người, đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính

mạng con người thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để

ổn định đời sống, sản xuất theo quy định của Chính phủ; (2) Đối với dự án đầu tư

do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởng đến toàn

bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng, các dự án thu hồi liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (3) Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhà nước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì thực hiện theo khung chính sách sách đó

- Về chính sách hỗ trợ, Luật Đất đai năm 2013 bổ sung một số quy định so với Luật Đất đai năm 2003:

+ Quy định các nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ; việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật (Khoản 1, Điều 83)

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường Cụ thể: Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi nhà nước thu hồi đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm; trường hợp người được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm trong độ tuổi lao động có nhu cầu đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ sở đào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất kinh doanh” (Khoản 1, Điều 84)

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho

hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi đất ở mà phải di chuyển chổ ở Cụ thể: Đối với hộ gia đình, các nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mà nguồn thu nhập chính là từ nguồn kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi mà phải di chuyển chổ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm (Khoản 2, Điều 84)

- Về chính sách tái định cư Để khắc phục tình trạng nhiều dự án chưa có khu tái định cư đã thực hiện thu hồi đất ở, thậm chí có những dự án mà người có đất bị thu hồi phải đi thuê nhà ở nhiều năm mà vẫn chưa được bố trí vào khu tái định cư, Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định mới, như sau:

+ Bổ sung quy định về lập và thực hiện dự án tái định cư (Điều 85) theo hướng: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức và thực hiện

dự án tái định cư trước khi thu hồi đất; quy định khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền; quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng khu tái định cư

+ Sửa đổi, bổ sung quy định về bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất

ở mà phải di chuyển chổ ở (Điều 86), cụ thể: Người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện tái định cư (ưu tiên vị trí thuận lợi cho người sớm bàn giao mặt bằng, người

có công với cách mạng); giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định

cư, giá bán nhà ở tái định cư do UBND cấp tỉnh quyết định; quy định trường hợp người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không

đủ mua 01 suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền để mua một suất tái định cư tối thiểu

2.3.2 Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam và tỉnh Quảng Ninh 2.3.2.1 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Việt Nam

Sau gần 7 năm triển khai thực hiện Luật Đất đai (2004-2010), tổng diện tích đất đã thu hồi cả nước là 728 nghìn ha (trong đó có 536 nghìn ha đất nông nghiệp) của 826.012 hộ gia đình, cá nhân để sử dụng vào mục đích quốc phòng,

an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế Các tỉnh, thành phố thu hồi diện tích đất lớn là Đắk Lăk (114.524 ha), Điện Biên (66.944 ha), Sơn La (61.334 ha), Nghệ An (33.357 ha), Bình Phước (27.109 ha), Quảng Nam (24.541 ha), Quảng Ninh (13.529 ha), Gia Lai (12.301 ha) Tỉnh thu hồi diện tích đất ít là Vĩnh Long (325 ha), Tiền Giang (448 ha), Hậu Giang (974 ha) (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012b)

Tính riêng trong năm 2014, theo số liệu tổng hợp của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gửi báo cáo về Bộ Tài nguyên và Môi trường, các địa

phương đã triển khai thực hiện 2.194 công trình, dự án (địa phương triển khai nhiều công trình, dự án là: Quảng Nam (294 dự án), Lào Cai (211 dự án), Bắc Giang (162 dự án), Phú Yên (146 dự án), với tổng diện tích đất đã thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng là 7.882 ha (đất nông nghiệp 6.810 ha; đất ở 165 ha; đất khác 930 ha); số tổ chức, hộ gia đình cá nhân có đất thu hồi là 80.893 trường hợp (tổ chức 1.155 trường hợp; hộ gia đình, cá nhân 79.738 trường hợp) (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2015)

2.3.2.2 Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở tỉnh Quảng Ninh

a Các văn bản hướng dẫn thực hiện chính sách pháp luật bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở tỉnh Quảng Ninh

- Quyết định số 1768/2014/QĐ-UBND ngày 13/8/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành quy định hạn mức giao đất ở, hạn mức công nhận đất ở, diện tích đất ở tối thiểu được tách thửa cho hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- Quyết định số 1766/2014/QĐ-UBND ngày 13/8/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật đất đai năm 2013 trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- Quyết định số 398/2012/QĐ-UBND ngày 27/12/2012 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành Bộ đơn giá bồi thường tài sản đã đầu tư vào đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- Quyết định số 4234/QĐ-UBND ngày 28/12/2015 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành bộ đơn giá đền bù công trình kiến trúc và cây hoa màu khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- Quyết định số 3238/2014/QĐ-UBND ngày 26/12/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc quy định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh thực hiện từ ngày 01/01/2015 đến hết ngày 31/12/2019

b Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại tỉnh Quảng Ninh

Trong những năm qua, tỉnh Quảng Ninh đặc biệt quan tâm đến công tác giải phóng mặt bằng nhằm giải quyết dứt điểm những khó khăn, vướng mắc kéo dài của các dự án Nhờ vậy, công tác GPMB đã có nhiều bước chuyển biến tích cực Mặt khác, UBND tỉnh cũng đã phối hợp, huy động sự vào cuộc của Ủy ban MTTQ và các đoàn thể; tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến cơ chế chính sách, động viên thuyết phục các hội viên và nhân dân chấp hành tốt chính sách GPMB, bàn giao đất và tạo điều kiện cho các dự án được triển khai