Pháp luật về phát hành và giao dịch trái phiếu chính phủ ở việt nam

Với mục tiêu phấn đấu đưa dư nợ thị trường trái phiếu đạt khoảng 45% GDP vào năm 2020 và 65% GDP vào năm 2030, việc tạo ra một hành lang pháp lý với những chính sách thích hợp để tạo điề

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THÁI VINH

PH¸P LUËT VÒ PH¸T HµNH Vµ GIAO DÞCH TR¸I PHIÕU CHÝNH PHñ ë VIÖT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THÁI VINH

PH¸P LUËT VÒ PH¸T HµNH Vµ GIAO DÞCH TR¸I PHIÕU CHÝNH PHñ ë VIÖT NAM

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số: 8380101.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Ngƣ i hƣ ng n ho họ : PGS.TS LÊ THỊ THANH

H N I - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Thái Vinh

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các bảng, biểu đồ

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT H NH, GIAO DỊCH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ V PHÁP LUẬT VỀ PHÁT H NH, GIAO DỊCH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ 7

1.1 Lý luận về phát hành và gi o ị h trái phiếu Chính phủ 7

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm trái phiếu Chính phủ 7

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm phát hành và giao dịch trái phiếu Chính phủ 8

1.2 Những vấn đề lý luận về pháp luật phát hành và gi o ịch trái phiếu hính phủ 11

1.2.1 Khái niệm pháp luật về phát hành và giao dịch trái phiếu chính phủ 11

1.2.2 Nội dung chủ yếu của pháp luật về phát hành và giao dịch trái phiếu chính phủ 12

1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về phát hành và gi o dị h trái phiếu Chính phủ 22

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 24

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁT H NH V GIAO DỊCH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM 25

2.1 Quá trình hình thành và phát triển pháp luật về phát hành và giao dị h trái phiếu hính phủ ở Việt Nam 25

2.1.1 Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8 đến năm 1989 25

2.1.2 Giai đoạn từ năm 1989 đến nay 26

2.2 Thực trạng pháp luật Việt Nam về phát hành và gi o ịch

Chính phủ ra nước ngoài và phát hành trái phiếu Chính phủ bằng ngoại tệ 49 2.2.5 Quy định pháp luật Việt Nam về đăng ký, lưu ký và niêm yết trái

phiếu Chính phủ 54 2.2.6 Quy định pháp luật Việt Nam về giao dịch trái phiếu Chính phủ 54 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 61

CHƯƠNG 3: M T SỐ GIẢI PHÁP HO N THIỆN PHÁP LUẬT

VỀ PHÁT H NH V GIAO DỊCH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM 64 3.1 Định hư ng hoàn thiện pháp luật về phát hành và gi o ịch

trái phiếu hính phủ ở Việt Nam 64

3.1.1 Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật về phát hành và

giao dịch trái phiếu Chính phủ 64 3.1.2 Đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư và

của các chủ thể kinh doanh 65 3.1.3 Đáp ứng yêu cầu hội nhập tài chính quốc tế 65

3.2 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về phát hành và gi o

dị h trái phiếu hính phủ ở Việt Nam 66

3.2.1 Hoàn thiện quy định pháp luật về các loại trái phiếu chính phủ 66

3.2.2 Hoàn thiện quy định pháp luật về chủ thể tham gia quan hệ phát

hành và giao dịch trái phiếu chính phủ 68

3.2.3 Hoàn thiện quy định pháp luật về các phương thức phát hành trái phiếu Chính phủ 71

3.2.4 Hoàn thiện quy định pháp luật về giao dịch trái phiếu chính phủ 72

3.3 Một số giải pháp nâng o hiệu quả thực hiện pháp luật về phát hành và gi o ị h trái phiếu hính phủ ở Việt Nam 73

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 78

KẾT LUẬN 79

DANH MỤC T I LIỆU THAM KHẢO 80

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Luật chứng khoán năm 2006 Luật chứng khoán số 70/2006/QH11 ngày

29/6/2006 Luật chứng khoán năm 2019 Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày

26/11/2019 Nghị định 95/2018/NĐ-CP Nghị định 95/2018/NĐ-CP ngày 30/6/2018

của Chính phủ quy định về phát hành, đăng

ký, lưu ký, niêm yết và giao dịch công cụ nợ của Chính phủ trên thị trường chứng khoán

Thông tư 30/2019/TT- BTC Thông tư 30/2019/TT- BTC ngày 28/5/2019

của Bộ Tài chính hướng dẫn đăng ký, lưu ký, niêm yết và giao dịch công cụ nợ của Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh do Ngân hàng chính sách phát hành và trái phiếu chính quyền địa phương

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Bảng 2.1 Cơ cấu Nhà đầu tư trong các lần phát hành trái phiếu

Bảng 2.2 Cơ cấu nhà đầu tư theo khu vực trong các lần phát

hành trái phiếu quốc tế của Việt Nam 52

Biểu đồ 2.1 Cơ sở nhà đầu tư trên thị trường TPCP giai đoạn

MỞ ĐẦU

1 Tính ấp thiết ủ đề tài

Trái phiếu Chính phủ là một loại hàng hoá trên thị trường chứng khoán và là bộ phận có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia Thông qua việc phát hành trái phiếu, Chính phủ có thể huy động được một lượng vốn trong xã hội để bù đắp thiếu hụt ngân sách, thực thi các chính sách tiền tệ của quốc gia và thực hiện đầu tư phát triển kinh tế xã hội

Ngay từ những ngày đầu xây dựng Nhà nước CHXHCN Việt Nam, Chính phủ đã áp dụng hình thức công phiếu để huy động sự đóng góp và vay tiền nhàn rỗi trong dân để tăng nguồn lực tài chính phục vụ cho các mục tiêu chính trị, quân sự và phát triển kinh tế đất nước Từ đó đến nay, trải qua hàng chục năm hình thành và phát triển, hoạt động phát hành trái phiếu chính phủ ngày càng phát triển, giữ vị trí quan trọng trong việc tạo lập kênh huy động vốn cho ngân sách nhà nước để xử lý bội chi, tái cơ cấu nợ và giải quyết những yêu cầu về vốn trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội của đất nước Việc phát hành trái phiếu Chính phủ đã có nhiều bước tiến đáng kể Thời kỳ đầu, TPCP phát hành trực tiếp đến các cá nhân với thời hạn ngắn, thì nay đã thực hiện việc phát hành theo lô lớn, thời hạn ngày càng dài hơn; TPCP không chỉ được phát hành ở thị trường trong nước mà đã phát hành thành công ở thị trường nước ngoài Tuy nhiên, so với tiềm năng của nền kinh tế và các nước trong khu vực, quy mô thị trường trái phiếu Việt Nam vẫn còn nhỏ Tính đến tháng 7/2018, dư nợ thị trường trái phiếu Việt Nam là 39,9% GDP năm 2017, trong đó dư nợ thị trường trái phiếu Chính phủ là 29,2% GDP năm

2017 Trong khi đó, tại cùng thời điểm, quy mô thị trường trái phiếu của Malaysia là 95% GDP (thị trường trái phiếu Chính phủ chiếm 49,7% GDP);

Thái Lan là 73% GDP (thị trường trái phiếu Chính phủ chiếm 53% GDP), Hàn Quốc là 124,6% GDP (thị trường trái phiếu Chính phủ chiếm 73,6% GDP), Trung Quốc là 68,8% GDP (thị trường trái phiếu Chính phủ chiếm 49,8% GDP) [41]

Với mục tiêu phấn đấu đưa dư nợ thị trường trái phiếu đạt khoảng 45% GDP vào năm 2020 và 65% GDP vào năm 2030, việc tạo ra một hành lang pháp lý với những chính sách thích hợp để tạo điều kiện cho hoạt động phát hành và giao dịch TPCP phát triển đúng hướng nhằm đạt được mục tiêu và đáp ứng nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển cũng như tạo công cụ điều chỉnh chính sách tiền tệ của đất nước là một nhu cầu thiết yếu

Trước những yêu cầu đó, hoạt động phát hành và giao dịch TPCP của Việt Nam còn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa tương xứng với vị trí và tiềm năng của nền kinh tế Có thể kể một số vấn đề như: khung khổ pháp lý tạo sự liên thông giữa thị trường vốn với thị trường tiền tệ, tín dụng; tính công khai, minh bạch trên thị trường; việc thu hút nhà đầu tư; hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan quản lý nhà nước về TPCP và thị trường TPCP Do đó, việc tăng cường công tác quản lý nhà nước về phát hành và giao dịch TPCP, đặc biệt việc rà soát nhằm sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện các quy định pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn: “Pháp luật về phát hành

và giao dịch trái phiếu chính phủ ở Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sĩ

2 Tình hình nghiên ứu liên qu n đến đề tài

Liên quan đến đề tài nghiên cứu pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP đã có những công trình nghiên cứu ở nhiều góc độ, mức độ rộng, hẹp khác nhau Tuy nhiên các vấn đề pháp luật đối với phát hành và giao dịch TPCP chưa có nhiều tác giả quan tâm Các công trình nghiên cứu khoa học,

phần lớn các tác giả đề cập đến một số vấn đề liên quan đến TPCP từ góc độ kinh tế, có rất ít các công trình, bài viết đi sâu nghiên cứu dưới góc độ pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP Do đó đây là một đề tài nghiên cứu mang tính tiên phong và thực tiễn cao góp phần xây dựng cơ sở lý luận về pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP ở Việt Nam

Một số nhà khoa học đã có nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến TPCP như:

Luận án tiến sĩ kinh tế “Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở

Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính” năm 2019 của tác giả Trần Thị

Thu Hương [16] Luận án đã hệ thống cơ sở lý luận về thị trường TPCP, phát triển thị trường TPCP dưới tác động của hội nhập tài chính, luận án đã phân tích toàn diện thực trạng thị trường TPCP Việt Nam trên tất cả các khía cạnh đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, có cơ sở khoa học và có giá trị ứng dụng cao nhằm phát triển thị trường TPCP Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính

Luận án tiến sĩ kinh tế “Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở

Việt Nam” năm 2011 của tác giả Lê Anh Tuấn [20] Luận án đã phân tích,

đánh giá thực trạng thị trường TPCP ở Việt Nam giai đoạn 1990-2009 đồng thời đề xuất quan điểm, mục tiêu để phát triển và hoàn thiện thị trường TPCP trong giai đoạn tới Luận văn kế thừa một số nội dung đã được giải quyết trong luận án trên như: vấn đề lý luận cơ bản về TPCP và thị trường TPCP, các tiêu chí đánh giá thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp

Luận văn thạc sĩ “Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt

Nam” của tác giả Nguyễn Thị Thụy Hương, Khoa Kinh tế, Đại học quốc gia

Hà Nội (2006) [15] nghiên cứu bản chất và vai trò của TTTPCP trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam Từ đó xác định nhân tố ảnh hưởng đến sự phát

triển của TTTPCP, đánh giá thực trạng TTTPCP ở Việt Nam trong thời gian 2001-2004 và đề xuất các giải pháp phát triển TTTPCP trong thời gian tới

Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng “Huy động vốn thông qua phát

hành TPCP tại Kho bạc nhà nước ở Việt Nam” tác giả Nguyễn Thị Tình, Đại

học Kinh tế- Đại học quốc gia Hà Nội (2013) [19] Luận văn phân tích có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn công tác huy động trái phiếu chính phủ tại kho bạc nhà nước Trên cơ sở đó, chỉ ra những mặt mạnh, những mặt con tồn tại của công tác huy động và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả công tác huy động vốn thông qua phát hành TPCP

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Ủy ban “Định hướng phát triển thị

trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2020” do TKSH Nguyễn Thành Long

chủ biên (2010) Đề tài đã xây dựng một nền tảng cơ sở lý luận, bao gồm cả lý thuyết và kinh nghiệm cũng như kết quả nghiên cứu thực nghiệm về phát triển thị trường chứng khoán các nước trên thế giới Dựa trên nền tảng cơ sở lý luận

đó, đề tài xây dựng định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam

3 Mụ đí h, nhiệm vụ nghiên ứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn có mục đích nghiên cứu những vấn đề lý luận về phát hành, giao dịch TPCP và pháp luật về phát hành, giao dịch TPCP; đánh giá thực trạng và thực tiễn thực hiện pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP

ở Việt Nam; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về phát hành

và giao dịch TPCP ở Việt Nam

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Luận văn phân tích và làm rõ các vấn đề lý luận về phát hành, giao dịch TPCP và pháp luật về vấn đề này như: khái niệm, đặc điểm của TPCP, phát hành TPCP, giao dịch TPCP, nội dung chủ yếu của pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP

- Luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam về phát hành và giao dịch TPCP; phân tích, đánh giá thực hiện pháp luật Việt Nam về phát hành và giao dịch TPCP Trên cơ sở đó đánh giá những điểm chưa phù hợp, bất cập trong các quy định của pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP

ở Việt Nam

- Luận văn đưa ra những định hướng hoàn thiện pháp luật cũng như những đề xuất cụ thể cho việc sửa đổi pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động phát hành và giao dịch TPCP ở Việt Nam

4 Đối tượng, phạm vi nghiên ứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quan điểm, lý thuyết, hoạt động phát hành và giao dịch TPCP; những quy định của pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP và thực tiễn thực thi pháp luật

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Luận văn nghiên cứu pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP ở Việt Nam

- Về thời gian: luận văn nghiên cứu việc thực hiện hoạt động phát hành

và giao dịch TPCP, chủ yếu trong 2 năm 2017 và 2018

5 Phương pháp nghiên ứu

Phương pháp luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh… Các phương pháp này được sử dụng để làm rõ cơ sở lý luận về phát hành và giao dịch TPCP; để phân tích thực trạng hoạt động phát hành và giao dịch TPCP và sự điều chỉnh pháp luật đối với các hoạt động phát hành và giao dịch TPCP Luận văn sử dụng phương pháp thống kê để thống kê số liệu kết

quả phát hành TPCP, các chỉ số giao dịch TPCP để làm cơ sở đánh giá tính hiệu quả của quy định pháp luật trong lĩnh vực này

Phương pháp phân tích quy phạm được sử dụng xuyên suốt trong luận văn Các quy phạm pháp luật của Việt Nam được phân tích cụ thể trong phần thực trạng pháp luật để hiểu rõ hơn việc thực hiện quy phạm và trên cơ sở đó, luận văn đề xuất những sửa đổi, bổ sung các quy phạm pháp luật cho phù hợp với thực tiễn khách quan của Việt Nam

6 Ý nghĩ ho họ và thự tiễn ủ luận văn

Luận văn góp phần phát hiện, hệ thống một số tồn tại, bất cập trong pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP và thực tiễn thực hiện pháp luật

về phát hành và giao dịch TPCP ở Việt Nam Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP ở Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như thực hiện pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP ở Việt Nam trong thời gian tới Với kết quả nghiên cứu này, đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan trong việc quản lý, điều hành công tác phát hành và giao dịch TPCP hiệu quả góp phần thúc đẩy kinh

tế - xã hội ở Việt Nam

7 Kết ấu ủ luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về phát hành, giao dịch trái phiếu

chính phủ và pháp luật về phát hành, giao dịch trái phiếu chính phủ

Chương 2: Thực trạng pháp luật về phát hành và giao dịch trái phiếu

chính phủ ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về phát hành và giao

dịch trái phiếu chính phủ ở Việt Nam

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT H NH, GIAO DỊCH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ V PHÁP LUẬT VỀ PHÁT H NH,

GIAO DỊCH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ

1.1 Lý luận về phát hành và gi o ị h trái phiếu Chính phủ

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm trái phiếu Chính phủ

Trái phiếu chính phủ (còn gọi là công trái hoặc công khố phiếu) là trái phiếu được phát hành bởi Chính phủ một quốc gia, xác nhận nghĩa vụ trả gốc, lãi và các nghĩa vụ khác (nếu có) của Chính phủ đối với chủ sở hữu trái phiếu Trái phiếu chính phủ do Chính phủ ban hành thường được đánh giá là có độ

an toàn cao hơn cho người đầu tư [21, tr.9]

Trái phiếu chính phủ đóng hai vai trò cơ bản: thứ nhất, TPCP là công

cụ nợ để huy động vốn bù đắp bội chi NSNN, trả nợ gốc đến hạn, cơ cấu lại

nợ Chính phủ; thứ hai, việc phát hành TPCP thường xuyên hỗ trợ phát triển

thị trường vốn trong nước, tạo lãi suất chuẩn để các công cụ nợ khác trên thị trường tham chiếu

Trái phiếu chính phủ có đặc điểm chung của trái phiếu như: TPCP xác nhận quyền sở hữu tài sản nhất định và nó có thể được chuyển nhượng từ chủ thể này sang chủ thể khác; mệnh giá của TPCP không phải là giá trị thực tế của trái phiếu mà chỉ là giá trị danh nghĩa; TPCP có khả năng sinh lời; TPCP

có tính thanh khoản; TPCP có tính rủi ro

Bên cạnh đó, TPCP còn có những đặc điểm riêng như:

Một là, chủ thể phát hành TPCP là chủ thể đặc biệt: Chính phủ của một

quốc gia So với các chủ thể phát hành chứng khoán khác trong quốc gia, Chính phủ được coi là chủ thể có uy tín cao nhất trong việc vay và trả nợ Chính vì vậy, TPCP có rủi ro thấp hơn so với các loại chứng khoán khác Do

đó, TPCP thường có lãi suất thấp hơn so với lãi suất trái phiếu doanh nghiệp ở cùng kỳ hạn [1]

Hai là, TPCP là loại trái phiếu có uy tín và độ an toàn cao nhất trên thị

trường, do Chính phủ là nhà phát hành có hệ số tín nhiệm cao nhất Vì thế, TPCP có tính thanh khoản rất cao

Ba là, TPCP là công cụ an toàn, khối lượng phát hành lớn nên TPCP

thường do các trung gian tài chính nắm giữ Trên thị trường tài chính, TPCP

Dưới góc độ pháp lý, phát hành trái phiếu Chính phủ là việc chào bán TPCP trong đó trái phiếu được chuyển từ Chính phủ sang nhà đầu tư theo đúng quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục

Như vậy, việc phát hành TPCP nhằm mục đích:

Thứ nhất, đầu tư phát triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân

sách trung ương theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước;

Thứ hai, bù đắp thiếu hụt tạm thời của ngân sách nhà nước từ vay trái

phiếu ngắn hạn;

Thứ ba, cơ cấu lại khoản nợ, danh mục nợ Chính phủ;

Thứ tư, cho doanh nghiệp, tổ chức tài chính, tín dụng, chính quyền địa

phương vay lại theo quy định của pháp luật;

Thứ năm, các mục đích khác nhằm bảo đảm an ninh tài chính quốc gia

Phát hành trái phiếu Chính phủ có một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, chủ thể phát hành TPCP là Chính phủ hoặc chủ thể được

Chính phủ uỷ quyền

Thứ hai, phát hành TPCP xác lập mối quan hệ pháp lý trực tiếp giữa

chủ thể phát hành và nhà đầu tư trên thị trường sơ cấp Do đó, thông qua phát hành chứng khoán, nguồn vốn được chuyển trực tiếp từ nhà đầu tư vào nguồn ngân sách của Nhà nước

Thứ ba, phát hành TPCP phải được thực hiện theo trình tự, thủ tục

do pháp luật quy định Việc tuân thủ này một mặt đảm bảo giá trị pháp lý cho TPCP, mặt khác bảo vệ quyền tài sản cho nhà đầu tư và các chủ thể

có liên quan

Thứ tư, phát hành TPCP ngoài hai chủ thể chính là chủ thể phát hành và

nhà đầu tư còn có thể có sự tham gia của các chủ thể hỗ trợ khác như nhà bảo lãnh phát hành, đại lý phát hành, đại diện chủ sở hữu trái phiếu… Sự tham gia của các chủ thể này mang tính chất tự nguyện, do các bên thoả thuận Tuy nhiên trong một số trường hợp pháp luật quy định bắt buộc phải có sự tham gia của một hoặc một số chủ thể hỗ trợ này

* Giao dịch trái phiếu Chính phủ

Giao dịch TPCP là hoạt động mua bán TPCP trên thị trường Giao dịch TPCP có thể được thực hiện trên thị trường tập trung (như Sở Giao dịch Chứng khoán) hoặc thị trường phi tập trung (OTC)

Mục đích giao dịch trái phiếu Chính phủ như sau:

Trái phiếu tuy không mang lại lợi nhuận cao cho nhà đầu tư như cổ phiếu nhưng mức độ rủi ro ít hơn so với việc đầu tư vào cổ phiếu Thị trường trái phiếu cũng đa dạng với những kỳ hạn trái phiếu khác nhau nên nhà đầu tư

có thể lựa chọn cho mình phương án đầu tư phù hợp nhất Trái phiếu luôn có thời hạn nhất định, khi hết thời hạn trên trái phiếu thì nhà đầu tư sẽ nhận được

cả gốc và lãi Thu nhập của trái phiếu là tiền lãi và đây là khoản thu nhập cố định mà không phụ thuộc vào tình hình tăng trưởng hay suy giảm của nền kinh tế Hơn nữa, so với trái phiếu doanh nghiệp, TPCP có mức độ rủi ro thấp hơn, tính thanh khoản cao hơn vì có sự bảo đảm thanh toán bởi Nhà nước nên TPCP cũng là một kênh đầu tư hấp dẫn đối với các đầu tư ít ưa mạo hiểm

Trên thị trường, để đa dạng hóa danh mục đầu tư, phân bổ dòng tiền, các doanh nghiệp có thể sử dụng TPCP như một công cụ đầu tư an toàn Các

tổ chức tài chính có nguồn tiền lớn, đòi hỏi tính an toàn trong đầu tư như các công ty bảo hiểm, Quỹ đầu tư an toàn, Quỹ hưu trí tự nguyện cũng coi TPCP như một kênh đầu tư quan trọng

Đối với nhà đầu tư cá nhân tìm kiếm sự an toàn, thì kênh trái phiếu Trái phiếu Chính phủ cũng đem lại lãi suất tốt hơn so với tiền gửi tiết kiệm tại các ngân hàng thương mại Trong trường hợp lãi suất ngân hàng có xu hướng giảm, đồng thời với cơ chế ngân hàng có thể bị phá sản làm tăng rủi ro của người gửi tiền thì nhà đầu tư cá nhân, thì kênh đầu tư này cũng dần dần trở nên khá hấp dẫn, đặc biệt với các nước phát triển

Giao dịch trái phiếu Chính phủ có một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, chủ thể tham gia giao dịch TPCP là nhà đầu tư, tổ chức kinh

doanh chứng khoán và các chủ thể hỗ trợ cho các hoạt động mua bán TPCP, trong đó, các cơ quan quản lý nhà nước về TPCP có trách nhiệm quản lý các hoạt động trên thị trường

Thứ hai, giao dịch TPCP thực hiện việc mua bán giữa các nhà đầu tư,

tiền thu được không thuộc về chủ thể phát hành mà thuộc về nhà đầu tư Do

đó, hoạt động giao dịch TPCP trên thị trường thứ cấp không tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước

Thứ ba, giao dịch TPCP có thể được thực hiện trên thị trường chứng

khoán tập trung hoặc thị trường chứng khoán phi tập trung

Thứ tư, giao dịch TPCP ngoài hai chủ thể chính là nhà đầu tư sơ cấp

và nhà đầu tư thứ cấp còn có thể có sự tham gia của các chủ thể hỗ trợ khác như Trung tâm lưu ký, thành viên lưu ký, quỹ hỗ trợ thanh toán… Các chủ thể này hỗ trợ cho các giao dịch TPCP được thực hiện đúng quy trình do pháp luật quy định

1.2 Những vấn đề lý luận về pháp luật phát hành và gi o ị h trái phiếu hính phủ

1.2.1 Khái niệm pháp luật về phát hành và giao dịch trái phiếu chính phủ

Hoạt động phát hành và giao dịch TPCP có phạm vi ảnh hưởng rộng, không chỉ tác động trực tiếp đến lợi ích kinh tế của các nhà đầu tư, các doanh nghiệp mà còn tác động đến nền kinh tế của các quốc gia Do đó, để bảo vệ sự phát triển bình thường của các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực chứng khoán nói chung, TPCP nói riêng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, bảo vệ và duy trì sự an toàn, tính ổn định cũng như sự phát triển của toàn hệ thống giao dịch, của bộ máy nhà nước về TP và thị trường TPCP cũng như của toàn bộ thị trường TPCP và nền kinh tế nói chung, các quốc gia đều ban hành văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh liên quan đến hoạt động phát hành và giao dịch TPCP

Nói như vậy, pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP là một bộ phận trong tổng thể pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán, được

hình thành do nhu cầu của xã hội Với tư cách là một lĩnh vực pháp luật, pháp luật về phát hành và gi o ị h TPCP được hiểu là tổng thể á quy phạm pháp luật o Nhà nư b n hành hoặc thừa nhận quy định về á loại TPCP; quy định về địa vị pháp lý ủ á hủ thể tham gia quan hệ phát

hành và gi o ị h TPCP; quy định về á phương thứ phát hành TPCP; quy định về đăng ý, lưu ý, niêm yết TPCP; quy định về phát hành TPCP quốc tế; quy định về giao dị h TPCP; quy định xá định á hành

vi vi phạm pháp luật về phát hành và gi o ị h TPCP, á biện pháp xử

lý đối v i á hành vi đó và á quy định há ó liên qu n

Các quy định của pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP đóng vai trò quan trọng đối với sự vận hành của thị trường trái phiếu Chính phủ Pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP là công cụ hữu hiệu đảm bảo cho hoạt động phát hành và giao dịch TPCP diễn ra an toàn, ổn định và hiệu quả Bên cạnh đó, các quy định pháp luật trong lĩnh vực này không chỉ bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư và làm cho nhà đầu tư yên tâm khi đầu tư vào TPCP

mà còn là cơ sở quan trọng để xây dựng và hoàn thiện địa vị pháp lý của các

cơ quan quản lý Nhà nước đối với thị trường TPCP

1.2.2 Nội dung chủ yếu của pháp luật về phát hành và giao dịch trái phiếu chính phủ

Pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP là tổng thể các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động phát hành và giao dịch TPCP, bao gồm các nội dung chủ yếu sau:

i) Quy định về các loại TPCP là tổng hợp các quy phạm pháp luật do

cơ quan nhà nước ban hành nhằm xác định các loại TPCP

Trong từng thời kỳ, tuỳ theo nhu cầu huy động vốn và tính toán nhu cầu thị trường mà các quốc gia phát hành các loại TPCP khác nhau về kỳ hạn, mệnh giá, hình thức, cách tính lãi suất…

Ở Mỹ [19, tr.21], TPCP gồm hai loại là trái phiếu chiết khấu và trái phiếu coupon, được phát hành dưới hình thức ghi sổ tại Ngân hàng dự trữ liên

bang Việc phát hành trái phiếu ghi sổ sẽ giúp giảm chi phí phát hành trái phiếu và tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao dịch chuyển nhượng trái phiếu Thời hạn của TPCP do Kho bạc Mỹ quyết định, thông thường là 3,5,7,10 và

30 năm Còn ở Trung Quốc, TPCP được phát hành dưới 2 hình thức: trái phiếu ghi sổ và trái phiếu chứng chỉ [19, tr.26] Kỳ hạn trái phiếu gồm 3 loại: ngắn hạn (3,6 và 12 tháng) trả lãi sau; trung hạn (2,3,5 và 7 năm) và trả lãi một lần; dài hạn (10,15,20 và 30 năm) trả lãi 6 tháng một lần

ii) Quy định về địa vị pháp lý của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật phát hành và giao dịch TPCP là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ban hành nhằm quy định thẩm quyền của các cơ quan nhà nước, quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động phát hành và giao dịch TPCP

Các chủ thể tham gia quan hệ phát hành và giao dịch TPCP đa dạng, trong đó có thể chia làm các nhóm chính:

Bộ Kinh tế và Tài chính là cơ quan phát hành TPCP; còn ở Canada, Thái Lan, TPCP được phát hành bởi Ngân hàng trung ương [14, tr.30, 32]

của nhà đầu tư mới thu hút được họ tham gia

- Các tổ chức kinh doanh TPCP

Đây là các chủ thể có chức năng hoạt động kinh doanh TPCP, đầu tư TPCP khi được sự cho phép của cơ quan quản lý nhà nước về TPCP và thị trường TPCP như: nhà tạo lập thị trường, môi giới, tư vấn đầu tư, …Các chủ thể này là những trung gian kết nối các nhà đầu tư, thúc đẩy các giao dịch mua bán TPCP trên thị trường Pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP bên cạnh các quy định về điều kiện, thủ tục để xác định các tổ chức đủ điều kiện tham gia hoạt động kinh doanh TPCP cũng đồng thời xây dựng những quy định về quyền và nghĩa vụ tạo điều kiện cho các tổ chức này hoạt động trên thị trường TPCP

- Sở Giao dịch Chứng khoán và các chủ thể hỗ trợ cho các giao dịch TPCP

Sở Giao dịch Chứng khoán là thị trường tập trung, nơi mua bán các loại chứng khoán đủ điều kiện niêm yết trên sở, trong đó có TPCP Sở GDCK có thể được thành lập dưới hình thức công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn nhưng không phải do bất kỳ tổ chức, cá nhân nào góp vốn thành lập mà

do Nhà nước quyết định thành lập Sở GDCK thực hiện các chức năng tổ

chức và giám sát các giao dịch mua, bán chứng khoán và giám sát hoạt động của các chủ thể niêm yết, các thành viên của Sở GDCK, giám sát hoạt động công bố thông tin của các tổ chức niêm yết…

Bên cạnh Sở GDCK còn có các tổ chức hỗ trợ cho các giao dịch chứng khoán được thực hiện đúng quy trình luật định như Trung tâm lưu

ký chứng khoán, thành viên lưu ký, quỹ hỗ trợ thanh toán [18, tr.73] TPCP phát hành và giao dịch trên thị trường đều được quản lý tại Trung tâm lưu

ký chứng khoán

Việc quy định pháp luật về Sở GDCK và các chủ thể hỗ trợ cho các giao dịch TPCP thể hiện sự quản lý thống nhất của nhà nước đối với loại hình thị trường tập trung này để tăng cường bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư

iii) Quy định pháp luật về phương thức phát hành TPCP là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ban hành quy định về các phương thức phát hành TPCP

Các phương thức phát hành TPCP là các cách thức Nhà nước sử dụng

để chào bán TPCP đến nhà đầu tư Phát hành TPCP có thể thực hiện theo các phương thức: bán lẻ trái phiếu, bảo lãnh phát hành, đại lý phát hành, đấu thầu phát hành và phát hành qua tổ hợp ngân hàng đầu tư

Bán lẻ trái phiếu là hình thức phát hành mà nhà phát hành tiến hành tự tổ chức phát hành trái phiếu cho nhà đầu tư mà không thông qua bất cứ một tổ chức trung gian nào Hình thức này được sử dụng nhiều trong thời gian đầu của thị trường sơ cấp, khi thị trường chưa phát triển, nhu cầu phát hành trái phiếu còn nhỏ, TPCP chưa nhận được sự quan tâm của nhà đầu tư trên thị trường

Bảo lãnh phát hành trái phiếu là việc tổ chức bảo lãnh giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi phát hành trái phiếu chính phủ ra thị trường chứng khoán, phân phối trái phiếu cho các nhà đầu tư, nhận mua trái phiếu để bán lại hoặc mua số trái phiếu còn lại chưa phân phối hết trong đợt phát hành

Một số phương thức bảo lãnh đang được sử dụng bao gồm [14, tr.16]:

Bảo lãnh với cam kết chắc chắn (bảo lãnh toàn phần) là phương thức,

trong đó tổ chức bảo lãnh cam kết sẽ mua toàn bộ trái phiếu của nhà phát hành cho dù trong trường hợp không phân phối hết Hay nói một cách khác,

tổ chức bảo lãnh phát hành phải cam kết thanh toán đầy đủ số tiền bán trái phiếu cho nhà phát hành kể cả có bán được hết hay không;

Bảo lãnh từng phần là phương thức mà tổ chức bảo lãnh nhận mua một

phần (được quy định trong hợp đồng) số trái phiếu của nhà phát hành nếu phân phối không hết;

Bảo lãnh với cố gắng cao nhất là hình thức trong đó, tổ chức bảo lãnh

hoạt động như một đại lý cho nhà phát hành, tổ chức bảo lãnh sẽ nỗ lực tối đa nhưng không cam kết trong việc phân phối trái phiếu cho các nhà đầu tư Trong trường hợp nếu không bán hết, tổ chức bảo lãnh sẽ được quyền hoàn trả số trái phiếu còn lại cho nhà phát hành mà không bị chịu phạt và đây là hình thức được các tổ chức bảo lãnh hay áp dụng nhất

Bảo lãnh theo phương thức bán tất cả hoặc không là hình thức mà tổ

chức bảo lãnh cũng phải cố gắng tối đa để bán hết số trái phiếu do tổ chức phát hành yêu cầu Trường hợp không bán hết, đợt phát hành sẽ bị huỷ bỏ và

tổ chức bảo lãnh sẽ không được nhận bất kỳ một khoản hoa hồng nào và số tiền đã bán trái phiếu sẽ được hoàn trả cho các nhà đầu tư

Bảo lãnh theo phương thức tối thiểu- tối đa đây là phương thức mà tổ

chức phát hành yêu cầu tổ chức bảo lãnh phải phân phối một tỷ lệ tối thiểu nhất định trái phiếu phát hành Nếu không đạt được tỷ lệ đó thì toàn bộ đợt phát hành bị huỷ bỏ và tổ chức bảo lãnh sẽ không được nhận bất kỳ một khoản hoa hồng nào

Đại lý phát hành trái phiếu là việc tổ chức được phép làm đại lý phát hành trái phiếu thoả thuận với tổ chức phát hành nhận bán trái phiếu cho các

nhà đầu tư Tổ chức nhận làm đại lý phát hành được hưởng phí đại lý phát hành căn cứ theo khối lượng trái phiếu tiêu thụ được, lượng trái phiếu tiêu thụ không hết của đợt phát hành, đại lý được quyền hoàn trả lại cho tổ chức phát hành Đây là phương thức phát hành trái phiếu ít được sử dụng

Đấu thầu trái phiếu là việc bán trái phiếu cho tổ chức, cá nhân tham gia đấu thầu, đáp ứng đủ các yêu cầu và có mức lãi suất đặt thầu thấp nhất (hay đặt giá thầu cao nhất) Việc đấu thầu trái phiếu có thể được thực hiện tại nơi phát hành, có thể đấu thầu thông qua các tổ chức trung gian tài chính hoặc có thể được thực hiện qua Sở Giao dịch Chứng khoán (các đối tượng tham gia tại

Sở Giao dịch Chứng khoán phải đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật) Các nhà đầu tư nhỏ tham gia đấu thầu trái phiếu thông qua các thành viên đấu thầu Đấu thầu trái phiếu là phương thức được áp dụng rộng rãi hiện nay vì tính công khai, minh bạch, có tốc độ tập trung vốn nhanh, góp phần thúc đẩy sự phát triển thị trường chứng khoán

Phát hành qua tổ hợp ngân hàng đầu tư là phương thức phát hành theo

đó, cơ quan phát hành uỷ thác việc phát hành trái phiếu cho Ngân hàng Trung ương Một tổ hợp ngân hàng đầu tư lớn sẽ đứng ra thảo luận mức lãi suất với ngân hàng Trung ương Sau đó toàn bộ khối lượng trái phiếu phát hành sẽ được tổ hợp đảm nhận mua và phân phối

Tại nhiều nước trên thế giới thường kết hợp các hình thức phát hành như đấu thầu (theo giá hoặc theo lãi suất) kết hợp với phát hành qua tổ hợp ngân hàng đầu tư và hình thức phát hành trực tiếp Việc kết hợp này nhằm mục tiêu thực hiện chính sách tài chính- tiền tệ, Chính phủ thường định kỳ phát hành nhằm tránh tác động tiêu cực tới thị trường tài chính và cung cấp lãi suất chuẩn cho thị trường

Tại Mỹ, TPCP thường được phát hành theo hình thức đấu thầu trong đó Cục dự trữ Liên bang đóng vai trò là cơ quan đại lý của Kho bạc trong việc tổ

chức các đợt đấu thầu và phân phối TPCP thông qua hệ thống của mình Mỹ hiện nay đang áp dụng hai hình thức đấu thầu để xác định mức lợi suất trái phiếu đấu thầu là đấu thầu một giá và đấu thầu nhiều giá Hình thức đấu thầu một giá được áp dụng đối với các TPCP ngắn hạn thường là từ 2 đến 5 năm trong đó những người đặt thầu nhận được trái phiếu theo mức lợi suất cao nhất của đặt thầu cạnh tranh được chấp nhận, các loại TPCP còn lại đều áp dụng theo hình thức đấu thầu nhiều giá và những người đặt thầu ở mức lợi suất thấp nhất sẽ nhận được trái phiếu theo giá đặt thầu của họ

Tại Trung Quốc, trái phiếu ghi sổ, chiếm tỷ trọng 70% chủ yếu bán cho các tổ chức, các nhà đầu tư, kinh doanh chứng khoán và được phát hành dưới hình thức đấu thầu hoặc bảo lãnh Từ năm 2003 đến nay, lãi suất trái phiếu ghi sổ hoàn toàn do thị trường quyết định, không có sự can thiệp của Nhà nước Hơn nữa, mỗi nhà bảo lãnh phát hành không được mua vượt quá 35% tổng lượng trái phiếu phát hành trong mỗi kỳ Trái phiếu chứng chỉ, chiếm 30%, chủ yếu phát hành trực tiếp ra công chúng TPCP được phát hành dưới dạng lô lớn, mỗi đợt phát hành khoảng 30 ngày, mỗi năm phát hành khoảng 7 đến 10 đợt

iv) Quy định về đăng ký, lưu ký, niêm yết TPCP là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ban hành quy định trách nhiệm của các bên trong việc đăng ký, lưu ký, niêm yết TPCP trong quá trình thực hiện hoạt động phát hành và giao dịch TPCP

Đăng ký TPCP là việc đăng ký thông tin tại Trung tâm lưu ký trước khi TPCP được niêm yết hay giao dịch trên thị trường Lưu ký TPCP là việc lưu giữ, bảo quản TPCP của khách hàng cả trái phiếu chứng chỉ và trái phiếu ghi

sổ Để theo dõi và quản lý luồng ra vào trái phiếu của khách hàng ký gửi tại Trung tâm lưu ký chứng khoán (ký gửi thông qua các tổ chức lưu ký thành viên), Trung tâm lưu ký chứng khoán phải thực hiện mở tài khoản lưu ký chứng khoán cho các tổ chức lưu ký thành viên và cho khách hàng

Việc đăng ký, lưu ký, niêm yết TPCP là bước phát triển trong hoạt động phát hành và giao dịch TPCP Một mặt, nó góp phần giảm chi phí in ấn chứng từ qua các lần giao dịch vì đã lưu trữ tại Trung tâm, mặt khác góp phần bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư thông qua việc minh bạch các thông tin khi thực hiện quy định về niêm yết TPCP

Tuỳ theo quy định của từng nước mà mô hình Trung tâm lưu ký sẽ khác nhau Có thể là mô hình doanh nghiệp- công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc mô hình Trung tâm thuộc Sở Giao dịch Chứng khoán

v) Quy định về phát hành TPCP quốc tế là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ban hành quy định về việc phát hành TPCP trên thị trường vốn quốc tế

Trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế nói chung, hội nhập tài chính nói riêng, việc phát hành TPCP ra thị trường vốn nước ngoài đã trở thành hoạt động cần thiết đối với Chính phủ các quốc gia Việc này cho phép các quốc gia tận dụng được cơ hội thu hút nguồn vốn từ các nước thừa vốn, đồng thời giúp Chính phủ giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn vốn trong nước, giảm thiểu rủi ro trong việc huy động vốn Bên cạnh đó, việc mở rộng thị trường TPCP, kết nối với thị trường khu vực và quốc tế, tạo cơ sở nhà đầu tư đa dạng, cùng với các sản phẩm giao dịch phong phú theo chuẩn quốc tế, tạo điều kiện cho nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro Tuy nhiên, việc phát hành TPCP quốc tế cũng tiềm ẩn những rủi ro như khủng hoảng dây chuyền của các nền kinh tế Do

đó, khi thực hiện việc phát hành TPCP quốc tế, các quốc gia phải tính toán chiến lược phát triển kinh tế vĩ mô của quốc gia đồng thời phải tuân thủ những quy định không chỉ của quốc gia mình mà phải tuân thủ cả quy định của quốc gia nơi thực hiện việc phát hành TPCP

vi) Quy định pháp luật về giao dịch TPCP là tổng thể các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội

phát sinh trong hoạt động giao dịch TPCP như: các phương pháp giao dịch TPCP, hình thức giao dịch TPCP, giá giao dịch TPCP, thu nhập trong giao dịch TPCP trên thị trường chứng khoán

Giao dịch TPCP có thể thực hiện theo phương thức khớp lệnh hoặc phương thức thoả thuận

Phương thức khớp lệnh là phương thức giao dịch do hệ thống giao dịch

thực hiện dựa trên so khớp các lệnh mua và lệnh bán Phương thức khớp lệnh bao gồm phương thức khớp lệnh định kỳ và phương thức khớp lệnh liên tục Phương thức giao dịch định kỳ là phương thức tập hợp đặt hàng trong một khoảng thời gian nhất định và trên cơ sở đó sẽ tìm ra được một mức giá giao dịch đảm bảo tối đa dung lượng giao dịch Phương thức khớp lệnh liên tục là phương thức giao dịch, theo đó việc mua bán được tiến hành liên tục bằng cách phối hợp các lệnh đặt hàng ngay khi có các lệnh đặt hàng khớp nhau [18, tr.443]

Phương thức thoả thuận là phương thức giao dịch trong đó các bên

tham gia giao dịch thông qua thành viên giao dịch tự thoả thuận về các điều kiện giao dịch trên hệ thống giao dịch; hoặc các bên tham gia giao dịch tự thoả thuận, thực hiện giao dịch, sau đó thông qua thành viên giao dịch ghi nhận kết quả giao dịch vào hệ thống giao dịch

Giao dịch TPCP có thể thực hiện theo các loại hình: giao dịch mua bán thông thường, giao dịch mua bán lại, và giao dịch bán kết hợp mua lại, giao dịch vay và cho vay

Giao dịch mua bán thông thường là giao dịch trên hệ thống giao dịch

trong đó một bên bán và chuyển giao quyền sở hữu công cụ nợ cho một bên khác và không kèm theo cam kết mua lại công cụ nợ

Giao dịch mua bán lại là giao dịch trên hệ thống giao dịch trong đó một

bên bán và chuyển giao quyền sở hữu công cụ nợ cho một bên khác, đồng

thời cam kết sẽ mua lại và nhận lại quyền sở hữu công cụ nợ đó sau một thời gian xác định với một mức giá xác định Giao dịch mua bán lại bao gồm giao dịch bán (Giao dịch lần 1) và giao dịch mua lại (Giao dịch lần 2) Trong giao dịch mua bán lại, bên bán được hiểu là bên bán trong Giao dịch lần 1, bên mua được hiểu là bên mua trong Giao dịch lần 1

Giao dịch bán kết hợp mua lại là giao dịch trên hệ thống giao dịch kết

hợp hai giao dịch mua bán thông thường tại cùng một thời điểm với cùng một đối tác giao dịch, bao gồm một giao dịch bán công cụ nợ (Giao dịch thông thường lần 1) kết hợp với một giao dịch mua lại cùng công cụ nợ đó (Giao dịch thông thường lần 2) tại một thời điểm xác định trong tương lai Trong đó, bên bán trong giao dịch thông thường lần 1 là bên mua trong giao dịch thông thường lần 2

Giao dịch vay và cho vay là giao dịch trong đó bên đi vay thực hiện vay

trái phiếu và cam kết sẽ hoàn trả trái phiếu đã vay cho bên cho vay sau một thời gian xác định

vii) Quy định pháp luật về xử lý hành vi vi phạm pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP là tổng thể các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ban hành nhằm xác định các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến việc phát hành và giao dịch TPCP và các biện pháp xử lý các hành vi

… quy định các chế tài hình sự ngay trong Luật Chứng khoán [18, tr.124]

Các nội dung khác có liên quan đến pháp luật về phát hành và giao dịch

TPCP như các quy định về tranh chấp và giải quyết tranh chấp liên quan đến phát hành và giao dịch TPCP…

Tuy nhiên, trong phạm vi của khoá luận, tác giả không đi sâu vào các quy định pháp luật về xử lý hành vi vi phạm pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP và quy định pháp luật có liên quan đến phát hành và giao dịch TPCP

1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về phát hành và gi o

ị h trái phiếu Chính phủ

Thứ nhất, trình độ phát triển kinh tế của quốc gia Trình độ phát triển

kinh tế của mỗi quốc gia được đánh giá trên cơ sở các chỉ tiêu như: Tổng sản phẩm quốc dân (GNP), Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và Thu nhập bình quân đầu người Khi quốc gia có tình hình kinh tế tăng trưởng tốt thì tổng sản phẩm quốc nội tăng, đời sống người dân được nâng cao dẫn tới nguồn tiền nhàn rỗi tăng lên Do đó, Chính phủ có thể huy động được nhiều vốn hơn Ở chiều ngược lại, tại quốc gia mà thu nhập bình quân đầu người còn thấp, thói quen tiết kiệm và tích luỹ dài hạn của dân cư còn hạn chế sẽ khó thu hút được nguồn vốn dài hạn trong nền kinh tế Vì vậy, khó thu hút vốn dài hạn vào thị trường trái phiếu

Pháp luật về phát hành và giao dịch trái phiếu Chính phủ được xây dựng trên cơ sở trình độ phát triển kinh tế của mỗi quốc gia và phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế của quốc gia đó Vì thế, tại các nước các trình độ phát triển kinh tế khác nhau pháp luật về phát hành và giao dịch trái phiếu Chính phủ tại có mức phát triển khác nhau

Thứ hai, chính sách phát triển kinh tế của quốc gia Chính sách phát

triển kinh tế của quốc gia tác động trực tiếp đến pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP, đặc biệt là chính sách tài khoá và chính sách tiền tệ

Chỉ trên cơ sở các yếu tố của nền kinh tế như tăng trưởng kinh tế đều đặn, lãi suất trên thị trường vốn, tỷ giá hối đoái và lạm phát được kiểm soát

chặt mới có thể thu hút các nhà đầu tư và Chính phủ mới có thể huy động được vốn thông qua việc phát hành TPCP Việc kiểm soát tỷ lệ lạm phát ở mức hợp lý là hết sức cần thiết vì tỷ lệ lạm phát cao sẽ làm tăng cầu các tài sản như vàng, bất động sản và giảm mức cầu về trái phiếu Lạm phát cao cũng khiến lãi suất thực bị giảm xuống và rủi ro sẽ tăng lên, do đó trái phiếu sẽ kém hấp dẫn đối với nhà đầu tư Lãi suất trên thị trường vốn cũng cần được kiểm soát ở một mặt bằng ổn định vì nếu lãi suất đầu tư cao thì nhà đầu tư sẽ điều chỉnh các danh mục đầu tư của họ, thiên về các tài sản tạo ra mức sinh lợi cao và rủi ro thấp dẫn đến cầu trái phiếu giảm xuống Mặt khác, khi lãi suất trái phiếu thấp thì khả năng thu hút các nhà đầu tư sẽ không cao

Thứ ba, sự hoàn thiện của thị trường chứng khoán Thị trường TPCP

là một bộ phận của thị trường chứng khoán Do đó sự hoàn thiện của thị trường chứng khoán có ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển của thị trường TPCP nói chung, hoạt động phát hành và giao dịch TPCP nói riêng Trong đó, các yếu tố nền tảng cho việc phát triển của thị trường chứng khoán cũng tạo

cơ sở cho sự phát triển của hoạt động phát hành và giao dịch TPCP như việc xây dựng hệ thống thanh toán, phát triển hệ thống thông tin thị trường, lãi suất tham chiếu, hỗ trợ thanh khoản, việc củng cố và phát triển các thành viên thị trường, các nhà đầu tư có tổ chức, kể cả ngân hàng thương mại…

và tạo nguồn vốn cho đầu tư phát triển, tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia

Hoạt động phát hành và giao dịch TPCP phát triển vừa đáp ứng được nhu cầu huy động vốn vừa là công cụ hỗ trợ để NHNN điều hành chính sách tiền tệ, đồng thời thúc đẩy sự phát triển ổn định, bền vững của thị trường vốn, ảnh hưởng không nhỏ đến việc tăng cường sản xuất và năng suất trong nền kinh tế quốc gia Do đó, quản lý việc phát hành và giao dịch TPCP là một nội dung quan trọng, được quy định rõ ràng, chặt chẽ đối với các chủ thể tham gia cũng như trình tự, thủ tục thực hiện

Pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP được hiểu là tổng thể các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận quy định về các loại TPCP; quy định về địa vị pháp lý của các chủ thể tham gia quan hệ phát hành và giao dịch TPCP; quy định về các phương thức phát hành TPCP; quy định về đăng ký, lưu ký, niêm yết TPCP; quy định về phát hành TPCP quốc tế; quy định về giao dịch TPCP; quy định xác định các hành vi vi phạm pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP, các biện pháp xử lý đối với các hành vi

đó và các quy định khác có liên quan

Pháp luật về phát hành và giao dịch TPCP chịu sự tác động của một số yếu tố cơ bản như: trình độ phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, chính sách phát triển kinh tế và sự hoàn thiện của thị trường chứng khoán

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ PHÁT H NH V GIAO DỊCH

TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM

2.1 Quá trình hình thành và phát triển pháp luật về phát hành và

gi o ị h trái phiếu hính phủ ở Việt N m

2.1.1 Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8 đến năm 1989

Đây là thời kỳ đầu xây dựng Nhà nước CHXHCN Việt Nam, Chính phủ đã áp dụng hình thức công phiếu để huy động sự đóng góp và vay tiền nhàn rỗi trong dân để tăng nguồn lực tài chính phục vụ cho các mục tiêu chính trị, quân sự và phát triển kinh tế đất nước Một số văn bản pháp luật về phát hành TPCP được ban hành trong thời kỳ này như:

- Sắc lệnh số 122/ SL ngày 16/7/1946 của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa cho phép Ủy ban hành chính Nam bộ phát hành tại Nam bộ một công trái để lấy tiền dùng trong Nam bộ

- Sắc lệnh số 160/SL ngày 14/4/1948 của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa về việc cho phép phát hành Công phiếu kháng chiến

- Sắc lệnh số 139/SL ngày 19/9/1950 của Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa cho phép phát hành trong toàn quốc một công trái gọi là “Công trái quốc gia”

- Pháp lệnh ngày 25/11/1983 của Chính phủ về việc phát hành Công trái xây dựng Tổ quốc Việt Nam

Như vậy, trong giai đoạn này Chính phủ đã nhanh chóng thực hiện việc phát hành TPCP dưới dạng công trái hoặc công phiếu; hình thức huy động bằng thóc, bằng tiền, bằng ngoại tệ cho thấy tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện của người dân tại thời điểm đó Tuy nhiên, các văn bản pháp luật trên cho thấy, Chính phủ mới tập trung vào việc phát hành TPCP, mặc dù đã có quy định quyền của chủ sở hữu công trái được chuyển nhượng cho người

khác nhưng chưa có hành lang pháp lý quy định về giao dịch TPCP, chưa hình thành thị trường thứ cấp về TPCP

2.1.2 Giai đoạn từ năm 1989 đến nay

Đây là giai đoạn hình thành và phát triển thị trường trái phiếu, nói cách khác, giai đoạn này không chỉ quan tâm đến việc phát hành TPCP mà đã bắt đầu hình thành và phát triển các giao dịch TPCP trên thị trường

Năm 1990, đánh dấu sự tái lập hệ thống KBNN theo Quyết định số 07/HĐBT ngày 4/1/1990 của Hội đồng Bộ trưởng Theo đó, KBNN trực thuộc

Bộ Tài chính với chức năng và nhiệm vụ chủ yếu là quản lý quỹ NSNN và các quỹ dự trữ tài chính Nhà nước, tổ chức huy động vốn cho NSNN và cho đầu tư phát triển Với chức năng và nhiệm vụ trên, KBNN trở thành đầu mối phát hành TPCP trong thời kỳ này để thực hiện nhiệm vụ huy động vốn cho NSNN và cho đầu tư phát triển Các hình thức tín phiếu, trái phiếu của Chính phủ được phát hành dưới nhiều hình thức, các loại kỳ hạn, lãi suất khác nhau, nhằm huy động các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội, mà chủ yếu là nguồn vốn trong dân cư để bù đắp thiếu hụt NSNN và tăng cường nguồn vốn cho đầu tư phát triển

Ngày 13/1/2000, Chính phủ ban hành Nghị định số 01/2000/NĐ-CP

về Quy chế phát hành trái phiếu Chính phủ Nghị định này thay thế cho Nghị định số 72/CP về việc ban hành quy chế phát hành các loại trái phiếu Chính phủ Các văn bản này đã tạo cơ sở quan trọng cho việc hình thành thị trường giao dịch TPCP

Cùng với việc ngày càng hoàn thiện các văn bản pháp luật liên quan đến phát hành TPCP, các văn bản pháp luật liên quan đến việc tạo khung pháp

lý cho các giao dịch TPCP cũng không ngừng được hoàn thiện Năm 2000, NHNN đưa vào hoạt động thị trường mở, đây cũng là cơ sở quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển của TTTP Việt Nam Đến năm 2005, Trung tâm

Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HXN), được thành lập theo Quyết định số 127/1998/QĐ-TTg, ngày 11/7/1998 của Thủ tướng Chính phủ đã chính thức

đi vào hoạt động, với nhiệm vụ chính là tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán niêm yết, đấu giá cổ phần và đấu thầu trái phiếu

Ngày 27/7/2005, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 189/2005/QĐ-TTg về việc thành lập Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam Đây là nơi lưu ký duy nhất và bắt buộc cho tất cả các loại chứng khoán nói chung và trái phiếu nói riêng

Ngày 20/10/2008, Bộ Tài chính ban hành Quyết định số BTC quy định toàn bộ TPCP được niêm yết và giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (viết tắt là HNX) Đồng thời, hoạt động đấu thầu TPCP trên thị trường sơ cấp cũng được tập trung về Trung tâm này

86/2008/QĐ-Quyết định số 1191/QĐ-TTg ngày 14/8/2017 phê duyệt Lộ trình phát triển thị trường trái phiếu giai đoạn 2017 -2020, tầm nhìn đến năm 2030 xác định mục tiêu phát triển thị trường TPCP là trọng tâm của thị trường trái phiếu

Quyết định số 242/QĐ- TTg ngày 28/2/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án “Cơ cấu lại thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025” cho thấy định hướng của Chính phủ trong việc cơ cấu lại TTCK trong đó có TTTPCP

Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26/11/2019 do Quốc hội ban hành Luật này chưa áp dụng ở thời điểm hiện tại mà có hiệu lực từ ngày 01/01/2021 nhưng những điểm sửa đổi so với Luật chứng khoán số 70/2006/QH11 ngày 29/6/2006 cho thấy bước tiến lớn trong chính sách đối phát triển, vận hành thị trường chứng khoán của Việt Nam hiện nay

Như vậy có thể thấy, pháp luật phát hành và giao dịch TPCP không ngừng được hoàn thiện, ngày càng đáp ứng nhu cầu huy động vốn của Chính phủ cũng như yêu cầu bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư tham gia giao dịch TPCP

2.2 Thự trạng pháp luật Việt N m về phát hành và gi o ị h trái phiếu Chính phủ

2.2.1 Quy định pháp luật Việt Nam về các loại trái phiếu Chính phủ

Trái phiếu Chính phủ vừa là công cụ nợ của Chính phủ vừa là một loại hàng hóa trên thị trường chứng khoán Pháp luật Việt Nam quy định về TPCP trong cả Luật chứng khoán và Luật quản lý nợ công Theo đó, Khoản 3 Điều

4 Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26/11/2019 quy định trái phiếu là

“loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần nợ của tổ chức phát hành.” Khoản 10 Điều 3 Luật quản lý nợ công số 20/2017/QH14 ngày 23/11/2017 quy định “Trái phiếu chính phủ là công cụ nợ do Chính phủ phát hành để huy động vốn cho ngân sách nhà nước hoặc cơ cấu lại nợ” Như vậy, có thể thấy quy định của pháp luật Việt Nam về TPCP khá tương thích với các nước trên thế giới

Sau 10 năm xây dựng và phát triển của thị trường TPCP chuyên biệt Ngày 10/12/2019, Bộ tài chính tổ chức Hội nghị “tổng kết 10 năm hoạt động

và phát triển của thị trường TPCP” đã đánh giá những thành công của thị trường TPCP, trong đó phải kể đến “sản phẩm hàng hóa trên thị trường được phát triển đa dạng, đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư và yêu cầu huy động vốn cho NSNN” [50]

Căn cứ vào thị trường phát hành, TPCP bao gồm cả TPCP được phát hành tại thị trường trong nước và TPCP phát hành tại thị trường vốn quốc tế (hay còn gọi là trái phiếu quốc tế- theo Khoản 5 Điều 3 Nghị định số 95/2018/NĐ-CP)

Quy định pháp luật về TPCP phát hành tại thị trường trong nước cho thấy sự đa dạng của TPCP cả về kỳ hạn, mệnh giá phát hành, đồng tiền phát hành, hình thức trái phiếu, lãi suất và phương thức thanh toán lãi, gốc TPCP

Về kỳ hạn, TPCP “có kỳ hạn chuẩn là 3 năm, 5 năm, 7 năm, 10 năm, 15

năm, 20 năm, 30 năm và 50 năm” Các kỳ hạn khác của TPCP do Bộ trưởng

Bộ Tài chính quyết định trong từng thời kỳ

Về mệnh giá phát hành, TPCP có mệnh giá một trăm nghìn (100.000) đồng hoặc là bội số của một trăm nghìn (100.000) đồng [12, Điều 14], [13, Điều 6]

Về đồng tiền phát hành, thanh toán, TPCP được phát hành là đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ

Về hình thức, TPCP được phát hành dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử

Về lãi suất, TPCP được phát hành theo lãi suất cố định, lãi suất thả nổi hoặc lãi suất chiết khấu theo thông báo của KBNN Lãi suất do KBNN quyết định trong khung lãi suất do Bộ Tài chính quy định

Về phương thức thanh toán lãi, gốc TPCP, tiền lãi được thanh toán theo định kỳ 06 tháng 01 lần, hoặc 12 tháng một lần, hoặc thanh toán 01 lần vào ngày đáo hạn cùng với thanh toán gốc Tiền gốc được thanh toán 01 lần vào ngày đáo hạn hoặc thanh toán trước hạn theo thông báo của chủ thể phát hành đối với từng đợt phát hành

Thực tiễn phát hành TPCP cho thấy, nếu như năm 2009, TPCP phát hành chỉ có 4 kỳ hạn 2, 3, 5 và dài nhất là 10 năm trong đó kỳ hạn 5 năm trở lên chỉ chiếm 15% tổng khối lượng phát hành thì đến 2019 đã có thêm các kỳ hạn dài 15 năm, 20 năm và 30 năm, trong đó kỳ hạn dài từ 10 năm trở lên đã chiếm đến 90% tổng khối lượng phát hành Năm 2015, KBNN đưa ra thị trường trái phiếu kỳ hạn 20 và 30 năm lần đầu theo phương thức bán lẻ Nhờ

sự đa dạng kỳ hạn, nhà đầu tư có nhiều lựa chọn hơn trên thị trường này và ở góc độ quản lý điều này cũng giúp giảm áp lực trả nợ trong thời gian ngắn và làm tăng hiệu quả cho đầu tư phát triển của toàn xã hội

Bên cạnh trái phiếu truyền thống trả lãi cố định còn có các hình thức trái phiếu không trả lãi định kỳ, trái phiếu có kỳ trả lãi đầu tiên ngắn hơn hoặc

dài hơn kỳ trả lãi chuẩn để tăng hiệu quả quản lý ngân quỹ, quản lý danh mục

nợ TPCP [42] Trái phiếu không thanh toán lãi định kỳ được phát hành lần đầu tiên vào năm 2015, có kỳ hạn 3 năm và được phát hành bằng hình thức đấu thầu Từ đó đến nay chưa có thêm trái phiếu không trả lãi định kỳ nào được phát hành thêm Trái phiếu có kỳ trả lãi đầu tiên dài hơn kỳ trả lãi chuẩn (12 tháng) được phát hành vào năm 2015, 2016 Trái phiếu có kỳ trả lãi đầu tiên ngắn hơn kỳ trả lãi chuẩn (12 tháng) được phát hành đầu năm 2017

Điểm b Khoản 3 Điều 1 Quyết định số 1191/QĐ- TTg ngày 14/8/2017 phê duyệt lộ trình phát triển thị trường trái phiếu giai đoạn 2017-2020, tầm nhìn đến năm 2030 đã xác định mục tiêu “phát hành đa dạng trái phiếu Chính phủ”, trong đó, một số giải pháp cụ thể được đặt ra “Nghiên cứu khả năng phát hành các sản phẩm mới theo lộ trình phù hợp với sự phát triển của thị trường và nhu cầu của nhà đầu tư như: trái phiếu có lãi suất thả nổi, trái phiếu

có gốc, lãi được giao dịch tách biệt (strip bond) trái phiếu gắn với chỉ số lạm phát, Phát triển theo lộ trình các sản phẩm phái sinh trái phiếu phù hợp với

sự phát triển của thị trường và nhu cầu của nhà đầu tư như: hợp đồng tương lai/kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn”

Trên thực tế thị trường chứng khoán Việt Nam, chưa phát hành được trái phiếu có lãi suất thả nổi, trái phiếu có gốc, lãi được giao dịch tách biệt, trái phiếu gắn với chỉ số lạm phát… Còn đối với sản phẩm trái phiếu phái sinh, ngày 10/8/2017, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam đưa ra sản phẩm đầu tiên là Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 Tiếp nối thành công của sản phẩm này, ngày 04/7/2019, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam chính thức đưa sản phẩm thứ hai là Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ

kỳ hạn 5 năm vào giao dịch

Về Hợp đồng tương lai TPCP, có thể tham khảo một số nước châu Á

có thị trường chứng khoán phát triển hơn Việt Nam như Nhật Bản và Hàn

Quốc [22, tr.249], [38] Thị trường Hợp đồng tương lai TPCP Nhật Bản có 4 loại sản phẩm là Hợp đồng tương lai TPCP kỳ hạn 5 năm, 10 năm, 20 năm và Hợp đồng tương lai TPCP mini kỳ hạn 10 năm (có quy mô bằng 1/10 của HĐTL TPCP kỳ hạn 10 năm) Hợp đồng tương lai TPCP Nhật Bản kỳ hạn 10 năm được phát hành theo quý, bắt đầu vào tháng ba của mỗi năm Đây là những hợp đồng được chuẩn hóa với giá trị danh nghĩa 100 triệu Yên và có lãi suất danh nghĩa là 6%, được chi trả 6 tháng/lần

Các sản phẩm phái sinh TPCP tại Hàn Quốc phát triển khá đa dạng với

4 loại sản phẩm là: Hợp đồng tương lai Trái phiếu kho bạc 3 năm được đưa vào giao dịch năm 1999, Hợp đồng tương lai Trái phiếu kho bạc 5 năm được đưa vào giao dịch năm 2003, Hợp đồng tương lai Trái phiếu kho bạc 10 năm được đưa vào giao dịch năm 2008 và Hợp đồng tương lai Trái phiếu ổn định tiền tệ (Monetary stabilization bond) Hiện nay, Hợp đồng tương lai Trái phiếu kho bạc 3 năm là loại chứng khoán phái sinh có khối lượng giao dịch nhiều nhất và đặc trưng nhất cho thị trường chứng khoán phái sinh dựa trên trái phiếu tại Hàn Quốc

Có thể thấy, sự phát triển của thị trường Hợp đồng tương lai TPCP tại Nhật Bản và Hàn Quốc đều xuất phát từ nhu cầu phòng vệ rủi ro của các nhà đầu tư nắm giữ TPCP cơ sở trên nền tảng một thị trường TPCP tương đối tốt Tương tự như vậy, tại Việt Nam, có thể nghiên cứu loại TPCP được phát hành với tỷ trọng lớn và thanh khoản tương đối tốt trên thị trường cơ sở để thiết lập Hợp đồng tương lai TPCP Bên cạnh Hợp đồng tương lai TPCP kỳ hạn 3 năm

và 5 năm, trong thời gian tới Việt Nam có thể phát hành thêm các sản phẩm Hợp đồng tương lai kỳ hạn dài hơn như kỳ hạn 7 năm hoặc 10 năm

Ngoài ra, về lý thuyết, chứng khoán phái sinh có 4 loại chính: hợp đồng

kỳ hạn, hợp đồng tương lại, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi Hiện nay, trên thị trường Việt Nam mới có sản phẩm hợp đồng tương lai Do đó,

trong tương lai, có thể tham khảo kinh nghiệm nước ngoài và dựa trên thực tiễn Việt Nam để thí điểm phát hành các sản phẩm mới như: hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi TPCP để tăng tính đa dạng của các sản phẩm TPCP, đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư cũng như nhu cầu huy động vốn của Chính phủ

2.2.2 Quy định pháp luật Việt Nam về chủ thể tham gia quan hệ pháp luật phát hành và giao dịch trái phiếu Chính phủ

2.2.2.1 Chủ thể phát hành trái phiếu Chính phủ

* Chính phủ

Thông qua việc ban hành các cơ chế, chính sách, quy định điều chỉnh hoạt động của các đối tượng tham gia thị trường như nhà đầu tư, trung gian tài chính … Chính phủ là chủ thể phát hành trái phiếu Chính phủ

* Bộ Tài chính

Bộ Tài chính là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về nợ công Trong hoạt động phát hành và giao dịch TPCP, Bộ Tài chính là cơ quan thay mặt Chính phủ tổ chức huy động, phát hành TPCP trên thị trường vốn trong nước và quốc tế [12, Điều 15, Khoản 1]

* Kho bạc Nhà nước

Kho bạc Nhà nước “là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, có chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về quỹ ngân sách nhà nước, các quỹ tài chính nhà nước và các quỹ khác của nhà nước, quản lý ngân quỹ, tổng kế toán nhà nước, thực hiện việc huy động vốn cho NSNN và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành TPCP theo quy định của pháp luật” [9, Điều 1] Trong phạm vi thị trường trong nước, KBNN là tổ chức phát hành TPCP được Bộ Tài chính uỷ quyền

Kho bạc nhà nước được tổ chức thành hệ thống dọc từ Trung ương đến địa phương theo đơn vị hành chính, bảo đảm nguyên tắc tập trung,