Quản lý hoạt động kinh tế báo chí của báo nhân dân

LỜI MỞ ĐẦU 1 Tính ấp thiết ủ đề tài Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế đất nước, báo chí Việt Nam trong những năm gần đây đã không ngừng bám sát đời sống, phản ánh một cách

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

TRẦN THỊ HẢI YẾN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO CHÍ

CỦA BÁO NHÂN DÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

HÀ NỘI - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

TRẦN THỊ HẢI YẾN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO CHÍ

CỦA BÁO NHÂN DÂN

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn “Quản lý hoạt động kinh tế báo hí ủ Báo Nhân Dân”

đƣợc hoàn thành với sự cố gắng nỗ lực của bản thân và sự giúp đỡ của các thầy, cô cũng nhƣ các bạn đồng nghiệp trong cơ quan

Em xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu, học tập khoa học, độc lập, các số liệu và kết quả trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, trung thực

TÁC GIẢ

Trần Thị Hải Yến

Cuối cùng tác giả xin cảm ơn bạn bèvà người thân trong gia đình đã quan tâm, động viên và giúp đỡ cho tác giả hoàn thiện đề tài luận văn

TÁC GIẢ

Trần Thị Hải Yến

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT i

DANH MỤC BẢNG BIỂU ii

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO CHÍ 5

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động kinh tế báo chí 7

1.2.1 Khái niệm và vai trò của quản lý hoạt động kinh tế báo chí 7

1.2.2 Nội dung của quản lý hoạt động kinh tế báo chí 14

1.2.3 Các tiêu chí đánh giá công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí 27

1.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí 28

1.3 Kinh nghiệm thực tiễn về quản lý hoạt động kinh tế báo chí 32

1.3.1 Công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí tại một số nước trên thế giới 32

1.3.2 Công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí tại một số cơ quan báo chí của Việt Nam 34

1.3.3 Bài học kinh nghiệm đối với Báo Nhân Dân về quản lý hoạt động kinh tế báo chí 36

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38

2.1 Quy trình nghiên cứu 38

2.2.Phương pháp thu thập dữ liệu 38

2.3 Phương pháp phân tích dữ liệu 39

2.3.1 Phương pháp thống kê mô tả 39

2.3.2 Phương pháp phân tích, tổng hợp 39

2.3.3 Phương pháp so sánh 40

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

KINH TẾ BÁO CHÍ CỦA BÁO NHÂN DÂN 41

3.1 Tổng quan về Báo Nhân Dân 41

3.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển 41

3.1.2 Chức năng và nhiệm vụ của Báo Nhân Dân 42

3.1.3 Cơ cấu tổ chức của Báo Nhân Dân 44

3.1.4 Khái quát về các ấn phẩm của Báo Nhân Dân 48

3.1.5 Tình hình số lượng cán bộ công nhân viên của Báo Nhân Dân giai đoạn 2017-2019 48

3.2 Thực trạng công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân giai đoạn 2017-2019 50

3.2.1 Lập kế hoạch quản lý các hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân 50

3.2.2 Hoạt động phát hành 55

3.2.3 Hoạt động quảng cáo 62

3.2.4 Hoạt động kinh tế báo chí khác 66

3.2.5 Kiểm tra, đánh giá hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân 67

3.3 Đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân 75

3.3.1 Kết quả đạt được 75

3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 76

CHƯƠNG 4 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁPHOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾBÁO CHÍ CỦA BÁO NHÂN DÂN 79

4.1 Quan điểm và định hướng phát triển, hoàn thiện công tác quản lý hoạt động báo chí của Báo Nhân Dân trong giai đoạn 2020-2025 79

4.2.Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân trong giai đoạn 2020-2025 80

4.2.1 Các giải pháp chung 80

4.2.2 Các giải pháp cụ thể 83

4.2.3 Giải pháp kiểm tra, đánh giá quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân 93

4.3 Kiến nghị với các cơ quan quản lý nhà nước 93

KẾT LUẬN 95

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 96 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Opportunities (Cơ hội), Threats (Thách thức)

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1 Số lƣợng cán bộ công nhân viên của Báo Nhân Dân (2017 - 2019) 49

Bảng 3.2 Số lƣợng phát hành các ấn phẩm báo giấy của Báo Nhân Dân từ năm 2017 - 2019 60

Bảng 3.3 Số lƣợng truy cập trên các ấn phẩm điện tử của Báo Nhân Dân từ năm 2017 - 2019 62

Bảng 3.4 Giá quảng cáo trên ấn phẩm báo giấy của Báo Nhân Dân 64

Bảng 3.5 Giá quảng cáo trên các ấn phẩm điện tử của Báo Nhân Dân 65

Bảng 3.6 Hoạt động kinh tế báo chí khác của Báo Nhân Dân 66

Bảng 3.7.Doanh thu từ hoạt động kinh tế tại Báo Nhân Dân giai đoạn 2017 - 2019 70

Bảng 3.8 Bảng kết quả hoạt động có thu tại Báo Nhân Dân tại Báo Nhân Dân từ năm 2017 - 2019 71

Bảng 3.9 Phân phối kết quả hoạt động có thu (chênh lệch thu chi) tại Báo Nhân Dân từ năm 2017 - 2019 71

Bảng 3.10 Ma trận SWOT trong công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí tại Báo Nhân Dân 72

Bảng 3.11 Đánh giá sự phù hợp của chính sách quản lý kinh tế báo chí 73

Bảng 3.12 Đánh giá số lƣợng nhân viên 74

Bảng 3.13 Đánh giá chất lƣợng nhân viên 74

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Số lƣợng cán bộ công nhân viên theo giới tính 50 Hình 3.2 Số lƣợng phát hành ấn phẩm 60 Hình 3.3.Hoạt động kinh tế báo chí khác của Báo Nhân Dân 67

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 3.1 Quy trình xuất bản trên Báo Nhân Dân 56

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính ấp thiết ủ đề tài

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế đất nước, báo chí Việt Nam trong những năm gần đây đã không ngừng bám sát đời sống, phản ánh một cách chân thực, khách quan các vấn đề của xã hội, thực hiện tốt vai trò là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước, của các tổ chức chính trị - xã hội và là diễn đàn của nhân dân Không chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội, báo chí còn thực hiện nhiệm

vụ phát triển kinh tế, bảo đảm sự tồn tại của hoạt động báo chí nói riêng và góp

phần vào sự phát triển của nền kinh tế đất nước nói chung

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, nhà nước hạn chế hoặc ngừng bao cấp ngân sách cho báo chí, vấn đề đặt ra cho các

cơ quan báo chí đó là tự chủ Bước ra tự chủ đồng nghĩa với đơn vị báo chí cũng giống như doanh nghiệp, làm thế nào để có kinh phí vận hành bộ máy như: chi trả lương, thưởng, nhuận bút,…Từ đó, các hoạt động kinh tế báo chí được chú trọng đầu tư phát triển bên cạnh hoạt động sản xuất thông tin Một số bài toán được các tòa soạn áp dụng tạo ra nguồn thu bằng việc xuất bản các ấn phẩm, ký kết quảng cáo và tự tiến hành hạch toán chi tiêu, hoặc có những phương án hoạt động kinh doanh khác nhau tùy vào đặc điểm riêng của từng loại hình báo chí

Kinh tế báo chí đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi cơ quan báo chí, trong quy luật chịu sự chi phối của kinh tế thị trường Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế báo chí dẫn đến sự tác động có tính hai mặt vào đời sống báo chí truyền thông: Thứ nhất, nó mang lại nguồn lực tài chính quan trọng, bảo đảm cho sự phát triển, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới thiết bị kỹ thuật công nghệ, mở mang thêm các nguồn thông tin, tài liệu, cũng như công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ những người làm báo, nói chung, kinh tế báo chí trở thành động lực phát triển cho báo chí; Thứ hai, sự phát triển kinh tế báo chí dẫn tới hiện tượng thương mại hóa hoạt động báo chí, xuất hiện những sản phẩm báo chí thuần túy phục vụ các mục đích thương mại, chạy theo lợi nhuận, không quan tâm đến chức năng thông tin, tuyên truyền hoặc coi chức năng thông tin, tuyên

tuyền như vỏ bọc cho hoạt động kinh tế

Vấn đề đặt ra đối với các cơ quan báo chí đó là vừa đảm bảo về nội dung thông tin, định hướng nội dung thông tin theo tôn chỉ mục đích, chủ trương đường lối, phản ánh đúng bản chất sự thật nhưng lại hấp dẫn, thu hút được nhiều thị hiếu khác nhau của độc giả, đồng thời, tích cực tham gia phát huy các kỹ năng truyền thông, nhằm tạo ra những phần giá trị gia tăng, nguồn thu một cách hợp pháp, chính đáng, để duy trì phát triển toà soạn, góp phần vào công cuộc đổi mới phát triển của báo chí nước nhà Để làm được điều đó, mỗi tòa soạn cần có những chiến lược, cách thức quản lý hoạt động kinh tế báo chí phù hợp, trong khuôn khổ hành lang pháp lý

Báo Nhân Dân là đơn vị sự nghiệp của Trung ương Đảng, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và thường xuyên của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; có chức năng là cơ quan ngôn luận Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam, tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam; ngọn cờ chính trị - tư tưởng của Đảng trên mặt trận báo chí nước ta; cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân Là tờ báo Đảng nhưng Báo Nhân Dân cũng không nằm ngoài xu hướng dịch chuyển sang cơ chế tự chủ Thực hiện các quy định của Đảng và Nhà nước về cơ chế tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập, tiếp tục bám sát quan điểm chỉ đạo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 (Khóa XII) về bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm toàn diện về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự và tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, trong những năm qua, Báo Nhân Dân đã tự chủ một phần về kinh phí chi thường xuyên Vừa thực hiện nhiệm

vụ chính trị, đồng thời Báo Nhân Dân vừa song song phát triển kinh tế báo chí để tạo nguồn thu cho hoạt động Tuy nhiên, việc làm kinh tế báo chí đối với Báo Nhân Dân gặp rất nhiều khó khăn khi phải cạnh tranh khốc liệt với nhiều loại hình báo chí phong phú, đa dạng khác nhau và mạng xã hội mà vẫn bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ đặt lên hàng đầu Đây cũng chính là thách thức, vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân

Từ tình hình thực tế, Báo Nhân Dân đã và đang có những hoạt động thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế báo chí Nhưng vì những lý do

khách quan và chủ quan, việc quản lý hoạt động kinh tế báo chí tại Báo Nhân Dân chưa phát huy được tốt nhất, vẫn còn một số hạn chế trong công tác xây dựng kế hoạch và đa dạng hoá loại hình sản phẩm báo chí, doanh thu và chênh lệch thu chi

từ hoạt động phát hành còn thấp, nguy cơ thương mại hoá hoạt động báo chí Từ

những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động kinh tế báo hí ủ

Báo Nhân Dân” để nghiên cứu, nhằm chỉ rõ thực trạng của vấn đề và đề xuất

những giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân trong giai đoạn mới

2 Mụ tiêu và nhiệm vụ nghiên ứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở đánh giá thực trạng quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí của đơn vị

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu đề ra, luận văn tiến hành các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Khái quát chung một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý hoạt động kinh tế báo chí

- Tham khảo kinh nghiệm thực tiễn trong và ngoài nước về quản lý hoạt động kinh tế báo chí và rút ra bài học kinh nghiệm đối với Báo Nhân dân

- Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động kinh tế báo chí tại Báo Nhân Dân giai đoạn 2017-2019, từ đó chỉ ra những kết quả đạt được và những hạn chế cũng như nguyên nhân của hạn chế đó

- Đề xuất một số giải nhằm hoàn thiện công tác quản lý hoạt động kinh tế của Báo Nhân Dân giai đoạn 2020-2025

3 Câu hỏi nghiên ứu

Luận văn được nghiên cứu để trả lời câu hỏi sau:Ban Lãnh đạo Báo Nhân Dân cần thực hiện những giải pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý hoạt động kinh tế của Báo Nhân Dân giai đoạn 2020-2025?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên ứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quản lý hoạt động kinh tế báo chí, được nghiên cứu cụ thể tại Báo Nhân Dân

Phạm vi về thời gian: Luận văn nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân chủ yếu trong giai đoạn 2017 - 2019 và đề xuất giải pháp đến năm 2025

Phạm vi về không gian: Báo Nhân Dân của Việt Nam

5 Kết ấu ủ luận văn

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về

quản lý hoạt động kinh tế báo chí

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo

Nhân Dân

Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý hoạt động

kinh tế báo chí tại Báo Nhân Dân

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN

VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO CHÍ 1.1 Tổng qu n tình hình nghiên ứu

Trong những năm gần đây khi xã hội phát triển, nhu cầu cập nhật và tìm hiểu thông tin ngày càng cao thì vai trò của ngành báo chí càng trở nên quan trọng và cấp thiết Kèm theo đó nâng cao vai trò quản lý hoạt động kinh tế báo chí càng được chú trọng hơn, khi nhà nước đang xu hướng chuyển đổi nền kinh tế tự chủ Đã có không ít các công trình nghiên cứu liên quan đến việc quản lý hoạt động lĩnh vực báo chí, nhưng các công trình mới chỉ dừng lại ở mức nghiên cứu quản lý nhân lực, quản lý bài viết và chưa có nhiều công trình đi sâu nghiên cứu hoạt động kinh tế của lĩnh vực báo chí, cụ thể có một số các công trình nghiên cứu như sau:

Hà Khắc Huy (2017) đã đi sâu phân tích khái quát tình hình hoạt động báo chí trên địa bàn tỉnh Hòa Bình trong thời gian từ năm 2015 đến 2017, luận văn đã chỉ ra được những kết quả đạt được, những hạn chế và giải pháp giải quyết những khó khăn đó nhằm nâng cao phát triển quản lý nhà nước về hoạt động kinh tế của báo chí trên địa bàn tỉnh Hòa Bình Tuy nhiên, tác giả đã chưa đi sâu nghiên cứu và phân tích cụ thể doanh thu ngành báo chí đã mang lại cho tỉnh Hòa Bình như thế nào Đồng thời tác giả cũng chưa làm rõ được nội hàm ý nghĩa của ngành báo chí ngoài việc cung cấp cập nhật thông tin cho độc giả, báo chí còn là một trong những

bộ phận đóng góp nguồn thu, ngân sách cho sự phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh

Nguyễn Văn Dũng (2018)đã tiếp cận báo chí dưới góc độ lý luận (khái niệm, đặc điểm báo chí ); mối quan hệ của báo chí với dư luận xã hội và hoạt động báo chí cách mạng Việt Nam phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng như tiếp cận hoạt động quản lý nhà nước đối với báo chí cách mạng nước ta trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hóa kinh tế quốc tế

Nguyễn Văn Dũng (2017) đã đưa ra một số khái quát của tác giả liên quan đến quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về công tác tư tưởng, lý luận và quản lý báo chí trong giai đoạn nền kinh tế Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và

sự bùng nổ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã tác động rất mạnh mẽ đến lĩnh vực báo chí

Nguyễn Mỹ Linh (2018) đã đưa ra những nhận định khái lược về bức tranh toàn cảnh công tác quản lý kinh về báo chí năm 2018 đặt dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Thôngtin và Truyền thông Trong đó bài viết nhận định rất rõ những yếu kém, hạn chế trong công tác quản lý cần phải khắc phục thời gian tới, đó là: công tác chỉ đạo, quản lý báo chí thời gian qua đôi lúc vẫn chưa chủ động, lúng túng, chạy theo sự vụ Một bộ phận cán bộ quản lý hạn chế về năng lực, nhận thức chưa đầy đủ về các văn bản chỉ đạo, QPPL về báo chí Vai trò của cơ quan chủ quản chưa được phát huy đầy đủ, còn có hiện tượng né tránh trách nhiệm với sai phạm của cơ quan báo chí thuộc quyền Tuy vậy, tác giả cũng đưa ra các con số thống kê để chứng minh và đề xuất những giải pháp, kiến nghị để công tác quản lý kinh với hoạt động báo chí được tăng cường hơn trong thời gian tới

Hà Huy Bình (2017) đã khái quát thực trạng về tình hình hoạt động báo chí ở nước ta trong thời gian qua, từ đó nhận định 5 vấn đề còn tồn tại, cũng như những thách thức và hạn chế trong công tác quản lý kinh về báo chí trong tình hình mới

Từ đó, tác giả đã khẳng định: để nâng cao hiệu quả quản lý kinh đối với hoạt động báo chí đáp ứng yêu cầu nền báo chí cách mạng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, cần tập trung vào 4 nhóm giải pháp lớn: nhóm giải pháp nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật, chính sách; nhóm giải pháp về nguồn nhân lực; nhóm giải pháp tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong hoạt động báo chí

và nhóm giải pháp về tăng cường hợp tác quốc tế và ứng dụng khoa học, công nghệ trong công tác quản lý báo chí

Hà Bình Minh (2017) đã nêu lên những kiến thức về lý luận, làm cơ sở cho việc đánh giá, phân tích thực trạng hoạt động quản lý kinh tế và tìm ra nguyên nhân của những hạn chế trong hoạt động quản lý kinh tế đối với hoạt động báo chí của TP.Hà Nội, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý kinh

tế đối với hoạt động báo chỉ tại tỉnh như: xây dựng quy hoạch phát triển báo chí; kiện toàn bộ máy và cơ chế quản lý kinh tế về báo chí; hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, về đào tạo, quy hoạch cán bộ quản lý báo chí, về chế độ chính sách và về công tác kiểm tra, thanh tra Có thể nói, việc nghiên cứu của các công trình trước đây chưa tập trung vào mảng quản lý kinh tế đối với hoạt động

báo chí và nhất là theo phạm vi một tỉnh cụ thể

Như vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý hoạt động kinh tế báo chí và các đề tài nghiên cứu đã tập trung xem xét về cơ sở lý luận của quản lý nhà nước, vai trò và chức năng của ngành báo chí, đồng thời cũng phân tích rất kỹ về thực trạng quản lý hoạt động kinh tế báo chí tại điểm nghiên cứu Song các

đề tài đều còn những khoảng trống nhất định, đặc biệt chưa có đề tài nào khai thác thực tế về công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí của Báo Nhân Dân, vì vậy bài luận văn của tác giả là điểm nhấn mới cho vấn đề được nêu trên

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động kinh tế báo hí

1.2.1 Khái niệm và vai trò của quản lý hoạt động kinh tế báo chí

1.2.1.1 Khái niệm báo chí

Theo cách gọi truyền thống, báo chí xuất phát từ 2 từ chữ Hán là “báo” (thông báo) và “chí” hay “chỉ” (giấy), đầu tiên là dùng để chỉ báo in

Theo Hoàng Phê chủ biên (2012), báo chí là “báo và tạp chí xuất bản định kỳ; xuất bản phẩm định kỳ”

Theo Luật Báo chí (2016): “Báo chí ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam là phương tiện thông tin thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của cơ quan Đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp; là diễn đàn của Nhân dân” Trích 103/2016/QH13

Theo Nguyễn Văn Dững (2017): Báo chí là hiện tượng xã hội luôn tồn tại và phát triển trong những điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể dưới sự tác động và chi phối trực tiếp của thiết chế chính trị, quyền lực chính trị

Theo Bộ Thông tin và Truyền thông (2013): Báo chí là phương tiện truyền thông đại chúng truyền tải thông tin về các sự kiện, sự việc, hiện tượng đang diễn ra trong hiện thực khách quan một cách nhanh chóng, chính xác và trung thực đến đông đảo công chúng nhằm tích cực hóa đời sống thực tiễn

Báo chí là thông tin, nhưng không phải thông tin nào cũng có thể trở thành

báo chí Thông tin là chức năng sơ khai và là chức năng quan trọng hàng đầu của báo chí Báo chí ra đời, tồn tại và phát triển dựa trên nhu cầu thông tin giao tiếp của con người Thực hiện chức năng thông tin, báo chí cung cấp cho công chúng về tất

cả các vấn đề, sự kiện của đời sống xã hội, đáp ứng nhu cầu khám phá, tìm hiểu về thế giới tự nhiên, xã hội

Thông tin báo chí phải là thông tin đại chúng, tức là nó hướng tới các tầng lớp công chúng rộng rãi, có mục đích và có ý nghĩa chính trị xã hội nhất định Trong một thế gới chứa đầy thông tin, báo chí có cách riêng của mình để pản ánh hiện thực, mục đích nhằm tác động tới nhiều tầng lớp xã hội với những mối quan tâm, nhu cầu và sở thích khác nhau Chính điều đó đã khiến cho báo chí trở thành một hoạt động thông tin đại chúng rộng rãi và năng động nhất mà không một hình thái ý thức xã hội nào có được

Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng và đánh giá cao vai trò của thông tin báo chí Đây không chỉ là phương tiện cung cấp tông tin, cung cấp tri thức giúp cho công tác chỉ đạo điều hành đất nước mà còn là nơi để người dân có thể phản hồi lại những chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, qua đó có cái nhìn tốt hơn và hướng chỉ đạo hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển

Khi một xã hội phát triển, đời sống của người dân cũng được nâng lên, chính

vì thế, nhu cầu về thông tin giao tiếp ngày càng cao hơn Giá trị của thông tin là ở chỗ nó cung cấp tri thức cho công chúng, giúp công chúng hiểu rõ các hiện tượng

xã hội cơ bản cần thiết cho việc định hướng và tạo dư luận xã hội lành mạnh, nhằm ủng hộ các mục tiêu phát triển kinh tế, chính trị, xã hội Chính vì thế, không phải thông tin nào cũng là thông tin báo chí, mà thông tin báo chí là những thông tin được chắt lọc, có tác dụng định hướng cho công chúng và có ý nghĩa chính trị xã hội nhắm hướng đến các mục tiêu và các giá trị xã hội tiến bộ

Theo Nguyễn Thị Thanh Kim Huệ (2004): “Báo chí bao gồm những loại hình khác nhau như: Báo in (còn gọi là Báo viết), Báo nói (Phát thanh), Báo hình (Truyền hình), Thông tấn, Báo ảnh và Báo điện tử (Báo trên mạng Internet)

Báo chí vẫn là phương tiện thông tin đại chúng nhanh nhất, hiệu quả nhất và có nhiều công chúng nhất Báo chí đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống, trở thành một trong những động lực quan trọng cho sự phát triển của xã hội.”

Như vậy, nhìn chung, có thể hiểu báo chí là khái niệm được dùng để chỉ tổng thể các phương tiện truyền thông đại chúng, cung cấp nhiều nguồn thông tin cho công chúng một cách nhanh chóng, hiệu quả nhất và là động lực quan trọng cho sự phát triển của một xã hội

1.2.1.2 Khái niệm về hoạt động kinh tế báo chí

Theo từ điển Bách khoa toàn thư mở: Kinh tế là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau của con người và xã hội liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, nhằm thoản mãn nhu cầu ngày càng cao của con người trong một xã hội với nguồn lực có giới hạn Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội

Theo các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin:Kinh tế là tổng hòa các quan

hệ sản xuất dựa trên một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất, tạo thành cơ sở kinh tế của một chế độ nhất định

Theo Phan Huy Đường (2017): Hoạt động kinh tế là hoạt động sản xuất, kinh doanh của con người nhằm tìm kiếm lợi ích kinh tế của mình Nếu kinh tế là một khái niệm chỉ mối liên hệ xã hội của con người trong quá trình tái sản xuất xã hội dựa trên sở hữu và lợi ích kinh tế thì hoạt động kinh tế là khái niệm chỉ rõ hoạt động của con người, của các chủ thể kinh tế nhằm đạt được lợi ích kinh tế

Theo Nguyễn Gia Quý (2009): “Thuật ngữ “kinh tế báo chí” cần được hiểu theo nghĩa rộng Trước hết, “Kinh tế báo chí” là các người ta tổ chức hoạt động báo chí nhằm đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất, đem lại lợi nhận của cơ quan báo chí, bảo đảm cho sự tồn tại, phát triển của tờ báo, nâng cao đời sống người làm báo; đồng thời đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước “Kinh tế báo chí”, hiểu theo nghĩa thứ hai là báo chí tham gia làm kinh tế trong khuôn khổ pháp

luật quy định”

Như vậy, nếu xét ở phạm trù khái niệm, thì thuật ngữ “kinh tế” mang ý nghĩa rất rộng tùy thuộc vào góc độ, quan điểm lập trường của chủ thể khởi xướng.Từ những phân tích trên, theo tác giả, thuật ngữ kinh tế còn được hiểu theo hai nghĩa:

Thứ nhất, là toàn bộ các lĩnh vực, các ngành khác nhau của một nền sản xuất quốc dân mà cơ sở của nó là các quan hệ sở hữu về tư kiệu sản xuất, quan hệ tổ chức và quản lý sản xuất, quan hệ phân phối những sản phẩm làm ra trên nền tảng của sự phát triển lực lượng sản xuất

Thứ hai, là một ngành kinh tế cụ thể của nền kinh tế quốc dân Nếu đặt từ kinh tế trong thuật ngữ “Kinh tế báo chí” thì đây là thuật ngữ để chỉ một ngành kinh

tế cụ thể.Theo từ điển tiếng Việt: “Ngành kinh tế là một bộ phận của nền kinh tế chuyên tạo ra hành hóa và dịch vụ” Theo Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg ngày 23/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ, hệ thống ngành kinh tế ở nước ta gồm có 21 nhóm ngành, 642 hoạt động kinh tế cụ thể, trong đó báo chí thuộc nhóm ngành Thông tin và Truyền thông

Như vậy, “Hoạt động kinh tế báo chí” là thuật ngữ để chỉ một ngành kinh tế cụ thể trong một nền kinh tế Trong hoạt động kinh tế báo chí, các cơ quan báo chí sẽ cung cấp những sản phẩm và dịch vụ và thực hiện những hoạt động kinh tế khác trong khuôn khổ pháp luật cho phép nhằm duy trì và phát triểu sự nghiệp của đơn vị mình

1.2.1.3 Khái niệm về quản lý hoạt động kinh tế báo chí

Theo Phan Huy Đường (2017): Quản lý nói chung là sự tác động có tổ chức,

có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý và khách thể quản lý nhằm

sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để đạt được các mục tiêu đặt ra trong sự vận động của sự vật

Đối tượng quản lý, khách thể quản lý chủ yếu là quản lý con người, ngoài ra còn quản lý các chủ thể khác như tài nguyên, cơ sở vật chất kỹ thuật… Chủ thể quản lý có thể là một người, một tổ chức, một bộ máy…

Quản lý là sự kết hợp giữa trí tuệ và lao động, bởi vì ba nhân tố có tính chất

quyết định sự thành bại, phát triển của một công việc, một chế độ xã hội là trí lực, sức lao động và quản lý, trong đó quản lý là sự phối, kết hợp giữa sức lao động và trí thức Nếu phối hợp tốt thì xã hội, nền kinh tế sẽ phát triển, ngược lại thì sẽ trì trệ, rối ren Vì thế, nói đến quản lý là phải nói đến một cơ chế vận hành, tức là cơ chế quản lý (như chế độ, chính sách, biện pháp tổ chức, tâm lý xã hội…)

Quản lý hoạt động kinh tế báo chí là tiến trình xác định các mục tiêu, thiết lập các kế hoạch kinh doanh, cũng như phân bổ các nguồn lực và tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát để thực hiện các mục tiêu, các kế hoạch hoạt động kinh tế của tờ báo

1.2.1.4 Vai trò của quản lý hoạt động kinh tế báo chí

Công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí đóng vai trò hết sức quan trọng, giúp định hướng cho các tờ báo làm kinh tế nhưng không bị nhầm lẫn với thương mại hóa báo chí, chỉ biết chạy theo lợi nhuận thuần túy Báo chí nước ta là báo chí cách mạng, là tiếng nói của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội, không có báo chí tư nhân Trong điều kiện tự chủ tài chính, cơ quan báo chí cần giữ vững tôn chỉ mục đích khi tham gia làm kinh tế, xử lý được mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị để giải quyết vấn đề thương mại hóa báo chí

1.2.1.5 Đặc điểm kinh tế báo chí

Kinh tế báo chí là một bộ phận của nền kinh tế, là lĩnh vực sản xuất hàng hóa tinh thần, vật chất phục vụ nhu cầu nâng cao nhận thức, giải trí của con người Ngành báo chí truyền thông chỉ trở thành một ngành công nghiệp khi nó thực sự là một hoạt động kinh tế sản xuất quy mô lớn, được sự hỗ trợ thúc đẩy mạnh mẽ của các cơ chế chính sách và các tiền bộ công nghệ, khoa học - kỹ thuật

Hai yếu tố quyết định cho phát triển kinh tế báo chí là sản phẩm hàng hóa báo chí và dịch vụ quảng cáo trên các phương tiện truyền thông Xã hội càng phát triển thì yêu cầu thông tin báo chí càng tăng lên, do đó nhu cầu về sản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên Báo chí là hàng hóa tồn tại hai quan điểm: Quan niệm thứ nhất coi báo chí là “hàng hóa thông thường” vì trong kinh tế thị trường định thì mọi thứ đều trở thành hàng hóa, chịu sự tác động và chi phối của những quy luật kinh tế: cung, cầu, cạnh tranh, giá trị…; Quan niệm thứ hai cũng coi báo chí là hàng

hóa, nhưng là “hàng hóa đặc biệt” vì thừa nhận cách lý giải của quan niệm thứ nhất, đồng thời nhấn mạnh tính “đặc biệt” ở chỗ sản phẩm báo chí là kết tinh giá trị vô hình về thời gian, công sức, trí tuệ, không thể cân, đong, đo, đếm như một hàng hóa bình thường được “Đặc biệt” còn ở chỗ trong điều kiện nước ta, báo chí không chỉ

là hàng hóa mà còn là phương tiện, là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân trong việc thực hiện chức năng thông tin, văn hóa, tư tưởng, tinh thần cho xã hội Tức là phải hài hòa giữa chính trị, tư tưởng và kinh tế trong hoạt động báo chí Hai quan niệm này song song tồn tại, không phủ nhận nhau Tuy nhiên, với môi trường, điều kiện và lợi ích chung của đất nước, quan niệm thứ hai được đa số mọi người nhìn nhận

Bên cạnh đó, nền kinh tế tăng trưởng dẫn đến nhu cầu ngày càng lớn về thông tin, quảng cáo về sản phẩm, đơn vị nhằm đưa hàng hóa, dịch vụ đến người tiêu dùng Sản phẩm dịch vụ mà báo chí cung cấp cho các nhà quảng cáo, doanh nghiệp là cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận với công chúng Vì lẽ đó, thị trường quảng cáo cũng là một trong những đặc điểm cơ bản của kinh tế báo chí - truyền thông, ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ ngành hoạt động này

Ngoài ra, điều kiện tiên quyết để thực hiện hoạt động kinh tế báo chí đó là cơ quan báo chí đó phải thực hiện cơ chế tự chủ tài chính Chỉ có việc tự chủ, tự chịu trách nhiệm về nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế tài chính, cơ quan báo chí mới

có đủ điều kiện chuyển đổi từ một đơn vị sự nghiệp có thu được Nhà nước bao cấp hoàn toàn hoặc bao cấp một phần sang đơn vị hạch toán độc lập về tài chính, tạo thế chủ động của một doanh nghiệp trong cơ chế thị trường

Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế báo chí còn dẫn đến sự tác động có tính hai mặt vào đời sống báo chí - truyền thông:

Mặt thứ nhất, nó mang lại nguồn lực tài chính quan trọng, bảo đảm cho sự tiếp tục phát triển, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới thiết bị kỹ thuật, công nghệ,

mở mang thêm các nguồn thông tin, tài liệu, cũng như công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ những người làm báo Nghĩa là kinh tế báo chí trở thành động lực phát triển cho cơ quan báo chí

Mặt thứ hai, sự phát triển kinh tế báo chí dễ dấn tới hiện tượng thương mại hóa báo chí, hay là sự xuất hiện những sản phẩm báo chí thuần túy hàng hóa, chỉ quan tâm thu lợi nhuận, không quan tâm đến chức năng thông tin tuyên truyền hoặc coi chức năng thông tin, tuyên truyền như vỏ bọc cho hoạt động kinh tế

Một vấn đề nữa đáng quan tâm đó là vấn đề hình thành các tập đoàn báo chí, một dạng của sự phát triển kinh tế báo chí hay thương mại hóa báo chí trong nền kinh tế thị trường hay còn gọi là tập đoàn truyền thông Ở các nước tư bản chủ nghĩa, các tập đoàn báo chí hình thành trên cơ sở tích tụ tư bản, cá lớn nuốt cá bé hay các công ty truyền thông tự nguyện liên kết lại bằng hình thức mua bán hoặc hợp nhất với nhau nhằm tăng nguồn lực, tạo ra sức mạnh đủ khả năng cạnh tranh để tồn tại và phát triển Cũng có thể, các quá trình trên diễn ra giữa những tập đoàn kinh tế công nghiệp, thương mại, dịch vụ với cơ quan hoặc các công ty báo chí nhằm mở rộng lĩnh vực kinh doanh, tạo ra lợi thế xã hội trong cạnh tranh và phát triển Vì thế, thực chất của việc hình thành các tập đoàn báo chí là một quá trình thuần túy kinh tế, nhằm mục đích kinh tế Những yếu tố liên quan đến khuynh hướng, tác động chính trị của chúng, thực ra cũng là nhằm tìm đến lợi nhuận và bị lợi nhuận chi phối

Ở nước ta, Chỉ thị 08/CT-TƯ ngày 31/3/1992 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, lần đầu đề cập đến khuynh hướng thương mại hóa báo chí, theo hướng báo chí chạy theo lợi nhuận đơn thuần khá nặng nề, dẫn tới đua nhau đăng và phát những tin, bài, hình ảnh giật gân, câu khách Trong thời gian qua, báo chí đã tốn nhiều giấy mực để phê phán những biểu hiện của thương mại hóa báo chí với mục đích tạo nguồn thu hơn là tạo uy tín bằng những bài viết giật gân, câu khách…

Xã hội hóa báo chí là điều cần thiết để huy động được nhiều nguồn lực xã hội vào việc thực hiện các chuyên mục, viết tin bài Tuy nhiên, hoạt động này nếu không được quản lý chặt chẽ sẽ rất dễ dẫn đến hiện tượng “thương mại hóa” theo nghĩa tiêu cực trong lĩnh vực báo chí, vì nếu chỉ chú trọng làm kinh tế, các tòa soạn

sẽ dễ rơi vào tình trạng các tin bài bị chi phối theo ý đồ của doanh nghiệp liên kết

Những đặc trưng chủ yếu của quản lý hoạt động kinh tế báo chí:

Một là: Thiết lập các mục tiêu và kế hoạch hoạt động kinh tế của tờ báo Hai là: Xác định và phân bổ các nguồn lực cho việc thực hiện các mục tiêu

Ba là: Quản lý kinh tế báo chí được xem là những tiến trình liên tục vận hành Bốn là: Một lĩnh vực hoạt động tồn tại cùng với các lĩnh vực hoạt hộng, nghiệp vụ khác được tiến hành thường xuyên trong tiến trình hoạt động kinh tế của

1.2.2 Nội dung của quản lý hoạt động kinh tế báo chí

Trong phạm vi đề tài, luận văn chỉ tập trung vào các nội dung cơ bản quản lý hoạt động kinh tế báo chí: Quản lý hoạt động phát hành; quản lý hoạt động quảng cáo; quản lý hoạt động kinh tế khác như cho thuê trụ sở, tài trợ chương trình…

1.2.2.1 Lập kế hoạch các hoạt động kinh tế báo chí

Các văn bản pháp luật có liên quan tới quản lý hoạt động kinh tế báo chí

Báo chí có nhiều chức năng, trong đó chức năng tư tưởng có tầm quan trọng đặc biệt Báo chí luôn được coi là lực lượng chủ lực và xung kích trên mặt trận tư tưởng, tạo sự thống nhất và liên kết trong xã hội nhằm giải quyết các nhiệm vụ xã hội.Công tác tư tưởng thực chất là việc tác động vào ý thức của con người nhằm hình thành và củng cố hệ tư tưởng chính trị lãnh đạo xã hội.Cơ sở lý luận báo chí đã chỉ ra, báo chí là phương tiện thông tin tác động đến đông đảo công chúng một cách thường xuyên, liên tục nhất Hoạt động của báo chí luôn gắn với chính trị, mục đích của báo chí là mục đích chính trị, báo chí lôi kéo, tập hợp, giáo dục và thuyết phục,

tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề về kinh tế - văn hóa - xã hội Báo chí tuyên truyền thông qua sự kiện và vấn đề thời sự, lựa chọn thông tin sự

kiện, qua đó tác động đến nhận thức của công chúng theo định hướng tư tưởng đã được hoạch định

Lập kế hoạch xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, trọng tâm là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; đổi mới căn bản cơ chế xây dựng

và thực hiện pháp luật; phát huy vai trò và hiệu lực của pháp luật để góp phần quản

lý xã hội, giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế, xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực hiện quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, góp phần đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2025

Căn cứ các quy định của Đảng và Nhà nước về cơ chế quản lý có liên quan đến hoạt động kinh tế báo chí; căn cứ các chức năng, nhiệm vụ được giao, cơ quan báo chí cụ thể hóa thành các quy định, quy chế làm việc của cơ quan: Quyết định phân công và chế độ làm việc; văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ của các đơn

vị trực thuộc, quản lý hoạt động xuất bản, phát hành, quảng cáo…

Báo chí là sản phẩm văn hóa, đồng thời, cũng là sản phẩm chính trị, không thể bằng mọi giá để có nguồn thu Do vậy, các cơ quan quản lý và các nhà lãnh đạo, quản lý cơ quan báo chí phải xác định việc chủ động đề xuất, xây dựng cơ chế, chính sách về kinh tế báo chí một cách khoa học, khả thi, phù hợp với xu hướng phát triển truyền thông hiện đại

Kế hoạch của nhà nước về cơ chế tự chủ

Theo Nghị định, Bộ TT&TT có nhiệm vụ triển khai thực hiện cơ chế tự chủ gồm: Quy định lộ trình tính giá dịch vụ sự nghiệp công trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền; Xác định danh mục dịch vụ sự nghiệp công

sử dụng ngân sách nhà nước của ngành, lĩnh vực quản lý trình Thủ tướng Chính phủ quyết định, sau khi có ý kiến của Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư; Xem xét quyết định đơn vị sự nghiệp công trực thuộc được vận dụng cơ chế tài chính như doanh nghiệp, sau khi có ý kiến bằng văn bản của Bộ Tài chính, chỉ đạo các đơn vị

sự nghiệp công rà soát, xây dựng lộ trình để đơn vị sự nghiệp công đủ điều kiện được vận dụng cơ chế tài chính như doanh nghiệp; Chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, cơ quan có liên quan xây dựng và trình Chính phủ sửa đổi, ban hành Nghị định quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công trong lĩnh vực quản lý; Rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng, cơ chế giám sát, đánh giá, kiểm định chất lượng dịch vụ sự nghiệp công; Để ban hành Quy hoạch mạng lưới các đơn vị sự nghiệp công theo ngành, lĩnh vực, danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước thuộc lĩnh vực quản lý; Ban hành theo thẩm quyền định mức kinh tế - kỹ thuật áp dụng trong các lĩnh vực dịch vụ sự nghiệp công do nhà nước quản lý, làm cơ sở ban hành giá dịch vụ sự

nghiệp công tính đủ chi phí và các quy định tại Điều 4 Nghị định này

Theo thông tin từ Bộ Thông tin và Truyền thông, báo chí hiện tồn tại 3 hình thức: được ngân sách Nhà nước bao cấp toàn bộ hoặc một phần; được cơ quan chủ quản bao cấp một phần, tự cân đối thu chi; tự chủ hoàn toàn về tài chính Trong khi

cơ quan báo Đảng phần lớn được hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước thì báo của các bộ, ngành và các tổ chức đoàn thể phần lớn tự hạch toán, tiếp tục gặp nhiều khó khăn

Bước ra tự chủ đồng nghĩa với đơn vị báo chí cũng giống như doanh nghiệp, làm thế nào để có kinh phí vận hành bộ máy như: chi trả lương, thưởng, nhuận bút, văn phòng phẩm Một điều khó hơn so với doanh nghiệp và cũng là khó nhất của báo chí bước ra tự chủ, đó chính là định hướng nội dung thông tin, bởi báo chí là công cụ tuyên truyền của Đảng và Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân, vì thế không thể vì chuyện tăng doanh thu mà để bị cuốn vào cơn lốc “lá cải hóa”, xa rời tôn chỉ mục đích Thông tin thế nào để vừa trung thực khách quan, đúng bản chất sự thật

mà lại hấp dẫn, thu hút nhiều kiểu thị hiếu khác nhau của độc giả là một lời giải luôn đặt ra đối với mỗi tòa soạn, trước mỗi quyết định xuất bản một tin, bài

Kế hoạch nhân sự liên quan tới quản lý hoạt động kinh tế báo chí

Kế hoạchphát triển báo chí đi đôi với quản lý hoạt động kinh tế báo chí tốt, theo hướng cách mạng, chuyên nghiệp, hiện đại, chất lượng, hiệu quả đáp ứng nhu cầu thông tin của nhân dân, tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật

của Nhà nước, đoàn kết tập hợp quần chúng, tạo đồng thuận trong xã hội, định hướng tư tưởng và thẩm mỹ, góp phần nâng cao dân trí, phát triển văn hóa và con

người Việt Nam

Các đơn vị báo chí cần có cơ chế, chính sách tài chính, đào tạo, tạo điều kiện cần thiết cho báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền đồng thời khuyến khích các cơ quan báo chí tăng cường huy động nguồn lực phát triển nhưng phải bảo đảm đúng tôn chỉ, mục đích, không chạy theo lợi nhuận thuần túy, không để tư

nhân sở hữu báo chí, không để nhóm lợi ích chi phối báo chí

Phát triển báo chí phù hợp với xu thế phát triển khoa học công nghệ và thông tin, truyền thông thế giới Kết hợp chặt chẽ các loại hình báo chí đồng thời phát huy lợi thế của các phương tiện, dịch vụ thông tin Internet nhằm chủ động cung cấp thông tin chính thống, có định hướng, tăng diện bao phủ trong nước và quốc tế; hạn chế ảnh hưởng tiêu cực và bảo đảm an toàn, an ninh thông tin mạng

Cần phân tích và xác định nhu cầu về nguồn nhân lực để cơ quan báo chí có thể đạt được mục tiêu của mình Mỗi bộ phận khác nhau sẽ có những yêu cầu công việc cũng như nền tảng nhân sự khác nhau Vì thế cần xem xét một cách có hệ thống các nhu cầu về nguồn nhân lực, bảo đảm bố trí nhân sự phù hợp với cơ cấu cán bộ của đơn vị, thành lập các đơn vị, bộ phận chuyên trách bảo đảm công việc đạt hiệu quả tốt nhất

1.2.2.2 Hoạt động phát hành

Phát hành chính là hoạt động tiếp thị và phân phối sản phẩm báo chí tới người tiêu dùng Chính vì vậy mà công tác phát hành báo chí phải sử dụng các phương thức khác nhằm tiếp cận với các đối tượng độc giả Thông thường, các cơ quan xuất bản và phát hành báo chí thường cố gắng tăng doanh số phát hành bằng cách khai thác tối đa mạng lưới các điểm phân phối báo chí như các trụ sở bưu điện, các hiệu sách, các nhà bán buôn, các thư viện, hệ thống các cơ quan nhà nước, các

tổ chức giáo dục, các câu lạc bộ… Do sự đa dạng và phức tạp trong nhu cầu của công chúng nên ngoài một số lượng nhất định (các ấn phẩm được cung cấp cho các nguồn tiêu thụ ổn định) thì tuỳ theo mức độ hấp dẫn của thông tin mà lượng xuất

bản của mỗi kỳ ấn phẩm báo chí là ít hay nhiều

Công tác phát hành báo chí còn chịu sự tác động của số lượng và sự phân bố của các địa điểm bán lẻ báo chí, nhất là ở các vùng nông thôn Sự yếu kém về đường xá cũng là một trở ngại cho công tác phát hành đến những nơi này Từ khi tờ báo được in ra, để chuyển được đến tay người đọc là một công việc không hề đơn giản Nếu như không lường trước và giải quyết tốt các vấn đề nảy sinh trong khâu phát hành các sản phẩm báo chí, mà chỉ đối phó một cách qua loa, để mặc ấn phẩm đến được tay người đọc theo bất kỳ cách nào mà không được sự chú ý phát triển của toà báo thì có nghĩa là toà báo đã liều lĩnh làm giảm đi giá trị công sức đã bỏ ra cho

sự hình thành, chuẩn bị và xuất bản ấn phẩm báo chí Việc lựa chọn một hay một số các giải pháp phù hợp như là ký kết và bán ấn phẩm cho các đại lý phân phối lẻ của toà soạn, gửi báo cho những người đạt mua và bán cho các cửa hàng bán hàng lẻ…Toà soạn sẽ lựa chọn phương án nào, điều này phụ thuộc vào khả năng tài chính

và đặc điểm riêng của từng ấn phẩm

Hoạt động phát hành báo chí có ba mục đích cơ bản:

Thứ nhất: Đáp ứng nhu cầu thông tin và những đòi hỏi của độc giả

Thứ hai: Tạo điều kiện phát triển báo, tạp chí trên thị trường

Thứ ba: Bằng cách đó đảm bảo cho sự tồn tại, hoạt động hiệu quả của ấn phẩm và sự phát hành chúng

Những mục đích này đã định ra những nhiệm vụ và phương hướng cụ thể cho phát hành báo chí gắn với việc giải quyết những hoạt động thực tiễn Đó là việc nghiên cứu đối tượng độc giả-những người đặt mua báo Sau đó thì tìm kiếm thị trường xuất bản ấn phẩm nơi mà chính tờ báo, sự tương ứng của nó với các yêu cầu

và đặc điểm của tầng lớp độc giả Và cuối cùng là xem xét quá trình chuẩn bị, sản xuất báo cũng như nền tảng vật chất, sự cần thiết và khả năng thay đổi chúng

Phương thức đặt mua báo hiện đang tồn tại ở Việt Nam là trước tiên độc giả trả tiền, sau đó mới nhận được báo hay tạp chí mà mình đã đặt mua Phương thức này tồn tại như một hiện tượng hiển nhiên và cũng đã từng tồn tại phổ biến trên hầu

hết các nước có nền báo chí phát triển Nhưng hiện nay, cách thức phát hành đã có nhiều thay đổi, không chỉ còn đơn giản như vậy nữa Trước hết, người đọc sẽ nhận được báo hay tạp chí được đưa đến, sau đó họ mới phải trả tiền (thường là sau thời gian nửa năm) và người đọc, cho dù chỉ đặt mua một lần nhưng sẽ bị thu hút và trở thành “suốt đời” ở trong nhóm các độc giả của tờ báo đó Đây cũng là một kinh nghiệm rất tốt của các quốc gia đi trước có thể để cho các nhà quản lý các tờ báo của Việt Nam học tập

Điều này xuất phát từ hoạt động tiếp thị (marketing) và phát hành báo chí của các tờ báo của các nước hiện nay đã được đưa lên mức công nghệ hoàn hảo và trở thành một nghệ thuật tinh vi Nếu như khách hàng đặt mua dù chỉ một lần báo hay tạp chí thì người đó sẽ không cần hàng năm phải đặt mua lại Báo và tạp chí sẽ tiếp tục được gửi đến hàng năm với các hoá đơn thanh toán từng nửa năm một (6 tháng) Người đọc cũng có thể thôi không đặt mua khi viết thư gửi đến cho toà soạn trong thời hạn 2 tháng trước khi kết thúc năm Nhưng trên thực tế thì khả năng này rất ít xảy ra Khi báo chí đã được tự động gửi đến theo một lần đặt mua thì có nghĩa

là người đó sẽ tiếp tục đặt mua trong một thời gian dài Còn nếu như người đọc mỗi quý, mỗi năm đều phải ra bưu điện và phải trả tiền trước để đặt mua báo và tạp chí

mà mình quan tâm thì chắc chắn là lượng ấn hành của báo chí ở các nước có hoạt động báo chí tiêntiến sẽ ít đi rất nhiều

Các nhà quản lý của các tờ báo cũng cần xác định mục tiêu coi các thế hệ trẻ

là lớp độc giả trung thành, tiềm năng và cần có các chính sách lâu dài để chăm sóc, thu hút họ Hiện nay, tất cả các tờ báo thực sự phải tham gia vào trong cuộc cạnh tranh để giành độc giả Do đó, các tờ báo nên có các chính sách khuyến khích bởi các giải thưởng, các cuộc thi dành cho khách hàng thường xuyên, Tất cả các khách hàng được đánh giá là “tiềm năng” đều cần được chú ý và để trong tương lai, những người này sẽ trở thành những người đặt mua thường xuyên

Hiện nay, ở Việt Nam, việc tiến hành bán báo lẻ đang thu hút được sự quan tâm của các nhà quản lý của các tờ báo mà chưa có sự chú ý đúng mức tới các chiến lược phát hành báo tới các đối tượng độc giả thường xuyên Điều này dường như là một

nghịch lý trong hoạt động phân phối sản phẩm, nhất là sản phẩm đó lại là báo chí- một mặt hàng luôn lấy sự cập nhật thông tin làm lợi thế tồn tại vì đó chính là một sự mạo hiểm rất lớn Tại các nước phát triển, các tờ báo thường in số lượng đủ cho những người đặt mua (Đây chính là lý do khiến cho cuộc chiến dành độc giả thường xuyên trở nên khốc liệt hơn và điều này đặc biệt khác với tình hình ở Việt Nam)

Các tờ báo nên tận dụng các hội nghị, các đại hội và thậm chí bất cứ hoạt động nào mà ở đó có sự tập trung công chúng để sử dụng vào việc triển lãm báo, tạp chí để tăng lượng phát hành Ví dụ như đối với tờ Tiền Phong thì các đại hội thanh niên, các cuộc hội nghị lớn của các đoàn thể sinh viên, thanh niên thì nên

có sự xuất hiện tại phòng nghỉ các giá trưng bày báo chí để trưng bày các ấn phẩm của báo Đoàn

Các toà soạn báo cũng nên sử dụng công tác giới thiệu trực tiếp tới công chúng Nếu như người được giới thiệu đã quen với ấn phẩm, người đó cũng có thể

có ý kiến theo quan điểm riêng và đôi khi rất có ích cho tờ báo Cần có quan điểm thực sự coi ấn phẩm báo chí là một sản phẩm, một mặt hàng (dù rằng nó cũng có các đặc thù riêng) để có chiến lược tiếp cận sản phẩm tới khách hàng Thông qua đó

có các kế hoạch quảng cáo, giới thiệu tên của ấn phẩm, và nếu có thể là một số nội dung chủ yếu của nó tới công chúng Hiện nay, tờ tạp chí Truyền hình của Đài truyền hình Việt Nam đang đi tiên phong trong việc quảng cáo tên tuổi và các nội dung cơ bản của mình theo cách thức như vậy và đây cũng là một hướng thích hợp

để các tờ báo có thể áp dụng cho mình

Mỗi tờ báo có thể sử dụng các phương thức quảng cáo, phát hành riêng không nhất thiết phải theo cách của các tờ báo trước Đó có thể là tại các nhà ga, bến xe, trên xe buýt, nhà chờ xe buýt để công chúng có thể dễ dàng xác định được một ấn phẩm hợp với sở thích hoặc đơn giản là biết đến sự tồn tại của các ấn phẩm này Chính qua những hành động như vậy mà nhiều người lần đầu tiên đã biết đến các ấn phẩm báo chí, đặc biệt là các ấn phẩm báo chí mới ra đời

Các nhà phát hành báo chí cũng nên chú ý tới việc gợi ý và tạo các điều kiện thuận lợi cho độc giả mua báo không chỉ mua báo cho bản thân mà còn xem việc

đặt mua báo dài hạn là một hình thức quà tặng lý tưởng và có ích cho bạn bè, người thân Đồng thời cũng cần có các hình thức đa dạng trong việc làm phong phú các hình thức đặt mua báo của độc giả trong điều kiện bùng nổ các phương tiện thanh toán, giao dịch như hiện nay Ví dụ như thanh toán qua ngân hàng, qua bưu điện, qua fax, qua điện thoại, qua Thư điện tử (E-mail) và Internet

Các tờ báo cũng cần có sự nghiên cứu và đem áp dụng chính sách giảm giá cho một số đối tượng như là sinh viên, học sinh phổ thông Trong trường hợp với các đối tượng này, đó là một chiến lược khôn ngoan lâu dài vì nó sẽ ràng buộc những người này với ấn phẩm rất lâu Ngay cả cho đến khi nghỉ hưu thì họ vẫn sẽ không quên và ra sức ủng hộ cho những người đã không để cho mình thiếu thức ăn tinh thần trong những năm tháng sinh viên vất vả, thiếu thốn

Ở nước ta hiện nay, ngoài Công ty Phát hành báo chí Trung ương, có nhiều công ty phát hành báo chí khác hoạt động Bên cạnh đó, tại nhiều cơ quan báo chí cũng có hệ thống phát hành riêng của mình

1.2.2.3 Hoạt động quảng cáo

Thực tiễn vận động của nền kinh tế thị trường đã chỉ ra những điều mang tính chân lý, rằng quảng cáo xuất phát từ nhu cầu thiết thân, nhu cầu sống còn và phát triển của nền kinh tế thị trường Bởi lẽ:

Thứ nhất, trong nền kinh tế thị trường, với sự hỗ trợ của kỹ thuật và công nghệ hiện đại, sản xuất hàng hóa hàng loạt đã tạo nên quá trình cạnh tranh gay gắt giữa các chủ thể sản xuất cùng, thậm chí khác sản phẩm hàng hóa và dịch vụ Quá trình cạnh tranh này buộc người ta tìm đến “các chiêu” quảng cáo để nhanh chóng

mở rộng thị trường và khách hàng, đẩy nhanh tốc độ tiêu thụ hàng hóa Như vậy, nếu báo chí làm tốt vai trò hay chức năng quảng cáo thì sẽ góp phần kích thích và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Kích thích nhu cầu và thị hiếu tiêu dùng để phát triển sản xuất hàng hóa là một trong những vấn đề cơ bản và rất quan trọng của kinh

tế thị trường Không có nhu cầu tiêu dùng hoặc nhu cầu thấp thì sẽ không có hoặc sản xuất kém phát triển

Thứ hai, quảng cáo là nhu cầu phát triển của chính bản thân cơ quan báo chí;

vì cơ quan báo chí muốn có tiền để tái đầu tư đổi mới kỹ thuật và công nghệ làm

báo, muốn nâng mức nhuận bút để hút bài hay và quy tụ người tài… thì cần có nguồn thu, mà nguồn thu từ quảng cáo chiếm phần lớn nguồn thu của cơ quan báo chí Dưới góc nhìn của kinh tế học, quảng cáo có thể tạo nên lợi nhuận siêu ngạch Nhờ quảng cáo, mỗi sản phẩm báo chí bán được hai lần; lần thứ nhất bán giá cực đắt - bán cho khách hàng quảng cáo; lần thứ hai bán giá cực rẻ - bán cho công chúng Như vậy, doanh thu từ quảng cáo đã làm cho công chúng được hưởng lợi, mua sản phẩm báo chí hay đăng ký thuê bao có thể dưới giá thành sản xuất sản phẩm báo chí

Tuy nhiên hiệu quả kinh tế quảng cáo của cơ quan báo chí tùy thuộc vào phương thức phát hành hay phủ sóng, phụ thuộc vào sản phẩm báo chí “sóng” nhờ chỉ số phát hành hay chủ yếu nhờ hợp đồng quảng cáo…

Thứ ba, xã hội càng phát triển thì phân công lao động, chuyên môn hóa lao động ngành nghề càng cao Quảng cáo không còn bị “nhốt” trong quan niệm “làm thêm, kiếm thêm” để cải thiện đời sống, mà là đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế bằng trách nhiệm xã hội của báo chí Do đó, nhận thức rõ rằng quảng cáo trên báo chí là trách nhiệm, vai trò và nghĩa vụ của báo chí trong việc đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội; mặt khác, với nhận thức như vậy, cần phải hình thành bộ phận

và đội ngũ những người làm quảng cáo chuyên nghiệp, thay vì đi “xin quảng cáo”

Thứ tư, thông điệp quảng cáo có thể được chuyển tải trên các kênh truyền thông đại chúng khác, như quảng cáo trên hè phố, quảng cáo tấm lớn hay tờ rơi tờ gấp, trên bao bì hàng hóa, thậm chí trên áo quần hay trong hội nghị… Nhưng thông điệp quảng cáo được chuyển tải trên các sản phẩm báo chí (bao gồm báo in và tạp chí, bản tin thời sự, trên sóng phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử…) thường đem lại hiệu quả kinh tế xã hội nhất Vì báo chí cũng là những kênh/ loại hình truyền thông đại chúng, nhưng là các kênh tác động đến công chúng xã hội thường xuyên và liên tục nhất, tác động nhanh chóng và kịp thời nhất, tác động trên phạm

vi rộng rãi và đến đông đảo người nhất; hình thức và nội dung thông điệp phong phú, đa dạng và sinh động nhất…

Do đó, với những đặc tính cố hữu và thế mạnh có một không hai của mình, báo chí đảm nhận vai trò, chức năng quảng cáo sản phẩm hàng hóa và dịch vụ có

hiệu quả nhất; thông qua vai trò này để có thể đóng góp thúc đẩy nền kinh tế xã hội phát triển

Tuy nhiên, không phải sản phẩm báo chí nào cũng có lợi thế và cơ hội đóng góp vai trò quảng cáo đối với sự phát triển kinh tế cũng như cơ may để tăng “hầu bao” tài chính và phát triển chiến lược nguồn thu Vai trò và cơ hội này phụ thuộc chủ yếu vào chỉ số phát hành và nhóm công chúng hướng tới (đối với báo in và tạp chí), chỉ số rating và phạm vi phủ sóng (đối với phát thanh, truyền hình), chỉ số truy cập và nhóm đối tượng truy cập (đối với báo mạng điện tử) Đây cũng là những chỉ báo quan trọng nhất khi doanh nghiệp lựa chọn sản phẩm báo chí đăng tải thông điệp quảng cáo

Thứ năm, quá trình báo chí thực hiện chức năng quảng cáo sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, tòa soạn báo chí không bao giờ cho phép mình được quên chức năng định hướng giá trị văn hóa và thị hiếu tiêu dùng cho công chúng xã hội Bởi vì buông lơi vấn đề này, sản phẩm báo chí sẽ nhanh chóng bị công chúng lãng quên và khách hàng quảng cáo khó có lý do tìm đến

Như trên đã nói, thực tế đã chứng minh có mối liên hệ “ruột” giữa chỉ số phát hành và công chúng - khách hàng, thị trường báo chí Có nghĩa là, sản phẩm báo chí nào càng có nhiều công chúng và nhóm công chúng ấy có nhu cầu tiêu dùng lớn thì sẽ có nhiều khách hàng quảng cáo tìm đến Do đó, cơ quan báo chí muốn tăng doanh thu quảng cáo, vấn đề quan trọng là nâng cao chất lượng thông tin báo chí trong sự phù hợp và đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng xã hội Cho nên,

cơ quan báo chí muốn phát triển bền vững và gia tăng vai trò, vị thế xã hội trước dư luận xã hội, cần coi trọng chất lượng nghề nghiệp và chăm lo đội ngũ nhà báo thay

vì nuôi đội quân “chạy” quảng cáo

1.2.2.4 Các hoạt động kinh tế khác

Bên cạnh các hoạt động kinh tế quảng cáo, phát hành, các cơ quan báo chí còn có những hoạt động kinh tế khác để tạo nguồn thu nhằm tăng doanh thu để tự trang trải chi phí cho bộ máy trong cơ quan, tổ chức của mình

Một trong những hình thức tạo doanh thu cho cơ quan báo chí hiện nay đó là cho thuê trụ sở hoạt động Nhiều cơ quan báo in có vị trí đẹp, thuận lợi, “đất vàng”

ở các thành phố, đô thị lớn thì hoặc tự mình, hoặc liên kết với đối tác xây dựng trụ

sở mới nhiều tầng, sau đó cho thuê một số diện tích trong đó để tăng nguồn thu Trong bối cảnh giá thuê nhà đắt đỏ ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ… thì hình thức này càng giá trị và hấp dẫn Tiêu biểu là các Báo Nhân Dân, Tạp chí cộng sản, Tuổi Trẻ, Sài Gòn giải phóng, Phụ Nữ thành phố Hồ Chí Minh và nhiều cơ quan báo in khác

Các cơ quan báo chí còn thực hiện việc liên kết hoặc liên doanh với các cơ quan nước ngoài trong việc trao đổi ấn phẩm, sản phẩm truyền thông Theo đó, thường các báo lớn thực hiện việc xuất khẩu sản phẩm báo in ra nước ngoài và thực hiện hoạt động nhập khẩu báo, tạp chí nước ngoài về Việt nam phục vụ nhu cầu thông tin trong thời đại công nghệ và thời đại phát triểu hình thức công dân toàn cầu Tuy vậy, cho đến nay hoạt động này chưa đạt được hiệu quả và đã dừng lại do việc quản lý của cơ quan báo chí của ta chưa tốt, chưa có kinh nghiệm kinh doanh sản phẩm báo in theo thông lệ quốc tế và chưa có cơ chế thực hiện quảng cáo hiệu quả

Một trong những hoạt động kinh doanh của cơ quan báo chí đó là việc tổ chức sự kiện Theo đó, các cơ quan báo chí đứng ra liên kết cùng với các cơ quan khác tổ chức những chương trình văn hóa, thể thao… Những sự kiện do các cơ quan báo chí tổ chức mang tầm vị thế cao, có uy tín và có những ảnh hưởng sâu rộng Từ

đó kêu gọi được các nhà tài trợ cho các chương trình, tạo thêm nguồn thu cho cơ quan báo chí

Từ thiện hay các hoạt động từ thiện từ lâu đã trở nên quen thuộc trong đời sống xã hội của tất cả các quốc gia trên thế giới Từ thiện là hành động trợ giúp người yếu kém thông qua nhiều hình thức như quyên góp, hiến tặng bằng tiền, vật phẩm, thời gian hay cứu trợ nhân đạo, xóa đói giảm nghèo… Mặc dù, hoạt động từ thiện mang ý nghĩa vô cùng tốt đẹp, tuy nhiên, một số quan niệm, cách tiếp cận không đúng đã làm giảm hiệu quả của hoạt động này

Nhiều cách tiếp cận mới được đưa ra đã làm thay đổi nhận thức về từ thiện Một ví dụ điển hình là ở châu Phi, cách tiếp cận truyền thống để giải quyết các vấn

đề khó khăn của châu lục này đó là thông qua viện trợ Điều này tạo ra một chu kỳ phụ thuộc của người dân và cả các chính phủ Cách tiếp cận tốt hơn đã được đưa ra,

đó là tài trợ cho các dự án tư nhân vì lợi nhuận Những liên doanh này sẽ tạo ra sự thay đổi lớn có hệ thống và bền vững hơn cho cộng đồng

Với cách tiếp cận truyền thống, các tổ chức từ thiện đã mang đến cho hàng triệu người dân trên khắp châu Phi lương thực, sự chăm sóc sức khỏe, ứng phó khẩn cấp và giáo dục Tuy nhiên, điểm yếu của những sự hỗ trợ này là kết quả của nó cho thấy sự thiếu bền vững Chính vì thế mà châu Phi vẫn liên tiếp nhận được sự viện trợ năm này qua năm khác, hiện trạng đời sống người dân vẫn chưa có sự thay đổi đáng kể Điều châu lục này thực sự cần đó là một môi trường chính trị, kinh tế và xã hội bền vững để có thể tự cung - tự cấp

1.2.2.5 Kiểm tra, đánh giá hoạt động kinh tế báo chí

Về việc thực hiện tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí, không bị chệch hướng trong quá trình hoạt động

Báo chí đã thực hiện nghiêm túc sự lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng thông tin của Đảng, Nhà nước, thông tin kịp thời, trung thực, toàn diện đời sống chính trị, kinh tế - xã hội ở trong nước và quốc tế, là diễn đàn tin cậy của nhân dân.Thực hiện ngày càng có hiệu quả chức năng giám sát, phản biện xã hội, đấu tranh kiên quyết với hành vi tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực; tích cực phát hiện, cổ vũ nhân

tố mới, điển hình tiên tiến, thành tựu công cuộc đổi mới; tích cực trong đấu tranh bảo vệ chủ quyền, biên giới lãnh thổ, đấu tranh chống “diễn biến hòa bình”,

phản bác các quan điểm, luận điệu sai trái của các thế lực thù địch…

Nhiều cơ quan báo chí đã đổi mới, tiếp cận công nghệ làm báo hiện đại để đưa thông tin báo chí lên các hạ tầng, nền tảng truyền thông khác nhau, đầu tư nâng cao chất lượng bài báo, trang báo, chương trình, kênh chương trình, tạo ra những tác phẩm báo chí có giá trị, có tác động xã hội lớn, đạt hiệu quả về thông tin tuyên

truyền…

Chất lượng các sản phẩm báo chí

Vấn đề nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí không chỉ là yêu cầu, nhiệm

vụ thường xuyên, mà còn là đòi hỏi cấp bách được các cơ quan báo chí đặc biệt chú trọng Bởi đó không chỉ là lương tâm, trách nhiệm, mà còn là sự khẳng định vị thế,

uy tín và sự tồn tại của mỗi cơ quan báo chí Vì chính những giá trị của các tác phẩm báo chí chất lượng cao sẽ tự nó chỉ ra rõ khả năng nghề nghiệp, tôn vinh sức

sáng tạo của mỗi nhà báo và hoạt động của các cơ quan báo chí

Thách thức lớn nhất của báo chí là làm thế nào để tác phẩm báo chí vừa đảm bảo được định hướng chính trị đúng đắn, đáp ứng yêu cầu thông tin đa dạng của công chúng, vừa thu hút được đông đảo bạn đọc và có sức lan tỏa, tác động vào tâm

tư tình cảm, lay động lòng người

Muốn nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí, trước hết cần nâng cao “chất lượng” các nhà báo - điều này phụ thuộc vào hai yếu tố: Tự thân nhà báo phải rèn luyện bản lĩnh chính trị, tích lũy kiến thức, không ngừng nâng cao nghiệp vụ; và các

cơ quan báo chí chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, nâng cao trình độ

cũng như đạo đức của những người làm báo

Trong xu thế bùng nổ công nghệ thông tin hiện nay, đặc biệt là thời đại công nghệ 4.0, đòi hỏi mỗi nhà báo phải có tư duy làm báo hiện đại và tính chuyên nghiệp cao, đồng thời phải ứng dụng thành thạo công nghệ làm báo hiện đại Thực

tế cho thấy, để có một tác phẩm báo chí chất lượng cao, hay một tác phẩm báo chí tốt, cần có “ba cái tốt” Đổi mới việc quản lý phóng viên theo hướng tạo môi trường hoạt động báo chí tốt cho phóng viên, kế hoạch hóa, sâu sát cơ sở; khuyến khích phóng viên tham gia các cuộc thi báo chí; tạo điều kiện để phóng viên phát huy cao nhất năng lực, sở trường và học tập, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn

nghiệp vụ

Doanh thu, lợi nhuận

Một sự thay đổi lớn lao trong mô hình kinh doanh báo chí cuối cùng đã xuất hiện sau nhiều năm thai nghén.Giả định cơ bản về mô hình kinh doanh báo chí - khoản lợi nhuận phụ mà các nhà quảng cáo từ lâu mang lại cho nội dung tin tức - đã không còn nữa thì độc giả đã trở thành nguồn doanh thu lớn nhất của các nhà xuất bản.Doanh thu từ xuất bản và quảng cáo của báo chí mang đến cho xã hội giống như một sự chuyển dịch chấn động từ mô hình lấy trọng tâm là từ doanh nghiệp tới doanh nghiệp, hay từ nhà xuất bản tới nhà quảng cáo - sang trọng tâm từ doanh

nghiệp tới khách hàng, hay từ nhà xuất bản tới độc giả

1.2.3 Các tiêu chí đánh giá công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí

Bảo đảm tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí

Bảo đảm tôn chỉ, mục đích là yếu tố quan trọng hàng đầu của một tòa soạn báo Việc xác định và thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của báo chí là việc chấp hành nghiêm quy định của Đảng, Nhà nước về yêu cầu, chức năng, nhiệm vụ của báo chí Thực hiện chức năng, nhiệm vụ của báo chí phải đáp ứng yêu cầu: tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thành tựu văn hóa, khoa học, kỹ thuật trong nước và thế giới góp phần nâng cao kiến thức, đáp ứng nhu cầu văn hóa lành mạnh của nhân dân; bảo vệ và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, xây dựng và phát triển dân chủ xã hội chủ nghĩa; tăng cường khối đoàn kết toàn dân; phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội; thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân; phát hiện, biểu dương gương tốt, nhân tố mới; đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực xã hội; mở rộng sự hiểu biết lẫn nhau giữa các nước và các dân tộc, tham gia vào sự nghiệp vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của tòa soạn cũng là quá trình thực hiện các chức năng xã hội của báo chí Trong mỗi giai đoạn của lịch sử, các chức năng

xã hội của báo chí có thể không được đặt ngang hàng nhau Tuy nhiên, không được tuyệt đối hóa bất kỳ một chức năng nào, mà phải kết hợp hài hòa các chức năng, nhiệm vụ trên cơ sở đặt quyền và lợi ích quốc gia lên hàng đầu, kết hợp với đảm bảo lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí và cơ quan chủ quản của tòa soạn báo

Việc phát triển kinh tế báo chí sẽ vấp phải mâu thuẫn giữa kinh tế và chính trị Tuy nhiên, cần phải khẳng định rằng, đối với các cơ quan báo chí, cụ thể là Báo Nhân Dân nhiệm vụ chính trị là cốt lõi, là mục tiêu quan trọng hàng đầu Xét ở góc

độ tích cực, hoạt động kinh tế báo chí chính là động lực để cơ quan báo chí phát triển Làm kinh tế báo chí để khai thác tốt các nguồn thu, đầu tư phát triển cơ quan báo chí như nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ viên chức, mua sắm trang thiết bị, xây dựng cơ sở vật chất, viết bài phục vụ nhiệm vụ chính trị, từ thiện

xã hội Nói cách khác các cơ quan báo chí làm kinh tế để thực hiện tốt hơn nhiệm

vụ chính trị Quản lý hoạt động kinh tế báo chí nhằm đảm bảo tờ báo phát triển theo đúng định hướng, tôn chỉ, mục đích nhưng vẫn tạo ra các lợi ích

Chất lượng các bài báo, sản phẩm báo chí

Ngay cả khi không thực hiện chức năng kinh tế - dịch vụ thì chất lượng các bài viết cũng chính là yếu tố quan trọng để thực hiện tốt các chức năng tuyên truyền Chất lượng bài viết quyết định tới vị thế của tờ báo, thu hút các độc giả từ

đó mới có thể thu hút được quảng cáo để tạo nguồn thu

Ngày nay, trong sự bùng nổ thông tin, sự cạnh tranh khốc liệt giữa các hình thức truyền thông, áp lực đối với các tờ báo cần không ngừng nâng cao chất lượng các bài viết, vừa phải đảm bảo đúng tôn chỉ mục đích, vừa theo thị hiếu độc giả Có thể nói chất lượng bài viết chính là lợi thế cạnh tranh, là nền tảng để khai thác tốt các nguồn thu của tờ báo

Doanh thu, lợi nhuận

Tiêu chí đánh giá hiệu quả của công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí được lượng hóa bằng các con số cụ thể thông qua các chỉ số về doanh thu, lợi nhuận Hiện nay, hoạt động kinh tế báo chí của các cơ quan báo chí không nằm ngoài quỹ đạo của nền kinh tế thị trường Báo chí ngày nay là một sản phẩm và được lưu hành đúng quy luật của nền kinh tế thị trường Những yếu tố cung, cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật giá trị kể cả các vấn đề chi phí và lợi nhuận không còn

là câu chuyện của các doanh nghiệp kinh doanh đơn thuần mà còn là của các cơ quan báo chí Theo lý thuyết, một nền báo chí với tư cách là báo chí trong cơ chế thị trường thì không thể lỗ Trong điều kiện cơ quan báo chí hoạt động như một doanh nghiệp thì vấn đề doanh thu và lợi nhuận là những chỉ số quan trọng

1.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý hoạt động kinh tế báo chí

Căn cứ vào đặc tính và các mối quan hệ của cơ quan báo chí, nội dung quản

lý hoạt động kinh tế báo chí của một tờ báo sẽ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố mà ta

có thể tạm phân chia thành hai loại nhân tố bên ngoài và nhân tố bên trong

1.2.4.1 Các nhân tố bên ngoài

Môi trường luật pháp

Các văn bản pháp luật có tác động rất lớn đối với quản lý hoạt động kinh tế báo chí của một tờ báo Văn bản pháp luật sẽ là hành lanh pháp lý hoặc thuận lợi hoặc khó khăn cho các tờ báo Thực tế đã chứng minh, không riêng lĩnh vực báo chí

- truyền thông mà ở nhiều lĩnh vực khác, không ít cơ quan quản lý Nhà nước buộc phải thu hồi một số quyết định hay tuyên bố vô hiệu một văn bản pháp luật đã được lưu hành từ lâu hoặc mới được ban hành vì sợ không phù hợp, thậm chí gây khó khăn, phiền hà, cản trở sự phát triển của chính lĩnh vực mà cái quyết định hay văn bản pháp luật đó chi phối Và tất nhiên, những quyết định mới hay luật mới hay chỉ luật sửa đổi, bổ sung mang tính thực tiễn hơn cho các ngành, lĩnh vực sẽ được các

cơ quan quản lý Nhà nước tiếp tục ban hành

Số lượng độ giả

Nói đến sự tồn tại và phát triển của báo chí, không thể không nhắc đến vai trò cực kỳ quan trọng của độc giả Đó là đối tượng phục vụ, cũng là yếu tố quyết định sự thành bại của một tờ báo, hay bất kỳ một loại hình truyền thông nào Đồng thời, cũng là niềm hứng khởi, là nguồn động lực bất tận cho những người làm báo

Điều kiện kinh tế, văn hó , xã hội

Điều kiện kinh tế - xã hội, đặc trưng vùng miền là yếu tố tác động đến việc khai thác các dịch vụ, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh tế báo chí của các tờ báo Một địa bàn dân cư thưa thớt, thu nhập thấp thì chắc chắn không phải là thị trường mà các nhà quảng cáo hướng đến để quảng bá sản phẩm Ngược lại, với những trung tâm kinh tế văn hóa xã hội lớn của cả nước, chẳng hạn như Thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh với nhiều tầng lớp dân cư, chắc chắn sẽ là một thị trường tiêu thụ sản phẩm lớn.Do đó những tờ báo lớn như Báo Nhân Dân sẽ là ưu tiên lựa chọn cho việc quảng bá sản phẩm, hành ảnh của các doanh nghiệp, nhà quảng cáo Mỗi tờ báo sẽ có những định hướng quản lý phù hợp để đạt được hiệu quả tối đa từ những hoạt động kinh tế của mình

Thự trạng nền kinh tế quố ân

Thực trạng nền kinh tế quốc dân cũng là một yếu tố không nhỏ ảnh hưởng

đến việc quản lý hoạt động kinh tế tại các tờ báo Đây là yếu tố quyết định đến doanh thu của các doanh nghiệp chi trả nguồn kinh phí quảng cáo cũng như mức độ của nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm báo chí trên thị trường Nếu nền kinh tế phát triển, mức thu nhập của người dân được nâng lên, kéo theo nhu cầu tiêu dùng cũng tăng lên, đồng thời các doanh nghiệp ngày càng phát triển, doanh thu tăng cao họ sẽ chi trả cho việc quảng cáo nhiều hơn Ngược lại, nếu nền kinh tế kém phát triển thì chắc chắn doanh thu của các tờ báo cũng bị sụt giảm, việc khai thác các nguồn thu

do đó nó có ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của bộ máy quản lý, quyết định sự thành bại của công tác quản lý nói chung cũng như công tác quản lý hoạt động kinh

tế báo chí nói riêng

Đối với các cơ quan quản lý cấp trên, nếu cán bộ quản lý có kinh nghiệm và trình độ chuyên môn nghiệp vụ, sẽ đưa ra được những biện pháp quản lý phù hợp,

xử lý thông tin quản lý kịp thời, chính xác làm cho hoạt động quản lý ngày càng đạt hiệu quả cao Ngược lại, nếu cán bộ cấp trên yếu kém, không dám chịu trách nhiệm thì cơ chế quản lý sẽ trì trệ, lạc hậu, kém hiệu quả

Đối với đội ngũ phóng viên, biên tập viên có năng lực, họ sẽ tạo ra những sản phẩm báo chí chất lượng để tờ báo hấp dẫn bạn đọc từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh và uy tín cho tờ báo; cán bộ trực tiếp làm công tác liên quan tới các hoạt động kinh tế của tờ báo như phát hành, quảng cáo, tài chính kế toán, nếu có năng lực, trình độ chuyên môn tốt, có kinh nghiệm công tác sẽ đưa hoạt động kinh tếđi vào nền nếp, tuân thủ các quy định của pháp luật, góp phần vào hiệu quả của công tác quản lý hoạt động kinh tế