Thu hoạch Sách lý luận dạy học hiện đại

Thu hoạch Sách lý luận dạy học hiện đại Quan điểm dạy học hiện nay đều dựa trên sự: Kế thừa, điển hình, giải quyết vấn đề, theo tình huống, định hướng hành động, định hướng người học, khám phá, nghiên cứu….Tuy nhiên việc thực hiện chủ yếu trên quan điểm kế thừa, điển hình, định hướng hành động còn các quan điểm khác có vận dụng nhưng chưa nhiểu và chưa thực sự hiệu quả. Các kỹ thuật dạy học chủ yếu tiến hành kỹ thuật động não, sau đó là kỹ thuật dạy học bể cá. Các kỹ thuật khác được áp dụng rất ít. Phương pháp dạy học được áp dụng nhiều nhất là phương pháp thuyết trình, sau đó là các phương pháp đàm thoại, trình diễn, làm mẫu, luyện tập, thảo luận

Đọc sách là hoạt động lĩnh hội các kiến thức, tri thức khoa học để vận dụng trong học tập, phục vụ cuộc sống một cách hiệu quả Đặc biệt đối với các học viên đào tạo giảng viên khoa học xã hội và nhân văn, việc đọc sách, nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học là rất cần thiết, là thiết thực Sách lý luận dạy học hiện đại “Cơ sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học”

do Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường thực hiện và xuất bản Tháng 01 năm 2014

Nội dung sách đề cập đến các chủ đề cơ bản của lý luận dạy học đại cương Cách tiếp cận mới từ kinh nghiệm quốc tế

Đã định hướng một số quan điểm:

Lý luận dạy học định hướng mục tiêu giáo dục Câu hỏi ở đây là: Chúng ta

hiểu mục tiêu giáo dục là gì trong xã hội tri thức?

Định hướng Năng lực: Câu hỏi: Chúng ta hiểu năng lực là gì, các thành

phần cơ bản của nó với thanh niên thời đại ngày nay và phát triển năng lực thông qua dạy học thế nào?

Định hướng người học Câu hỏi: Làm thế nào để phát huy tính tích cực,

sáng tạo của người học?

Lý luận dạy học hiện đại có cơ sở là các lý thuyết học tập Câu hỏi đặt ra:

Các quá trình học tập có thể được thực hiện theo cơ chế và cái gì đặc trưng cho môi trường học tập?

Nhấn mạnh tính đa dạng của phương pháp dạy học Câu hỏi: Phương pháp

dạy học có thể được phân loại, mở rộng và kết hợp với nhau thế nào?

Chú ý xu hướng Quốc tế và hội nhập Câu hỏi: Có thể vận dụng những kiên

thức và kinh nghiệm quốc tế vào giáo dục ở Việt Nam như thế nào?

Định hướng thực tiễn đổi mới giáo dục ở Việt Nam Câu hỏi: Môn học có

giúp ích cho những người giáo viên trong sự nghiệp đổi mới giáo dục của họ như thế nào?

Sách được xây dựng trên cơ sở kinh nghiệm và tài liệu giảng dạy của các tác giả ở Cộng hoà Liên Bang Đức và Việt Nam, đặc biệt là trong hợp tác giảng dạy giữa trường Đại học potsdam vàĐại học Sư Phạm Hà Nội năm 2003 Sách đã sử dụng kinh nghiệm và tài liệu tư vấn của các tác giả trong vị trí chuyên gia quốc

tế tại các dự án quốc gia về phát triển giáo dục ở Việt Nam như dự án đào tạo giáo viên, phương án phát triển giáo dục THPT, dự án phát triển Trung học phổ thông và Trung cấp chuyên nghiệp

Cuốn sách này dung làm tài liệu học tập lý luận, tài liệu tham khảo cho sinh viên các ngành Sư phạm nói chung cũng như các giáo viên và tất cả những ai quan tâm đến giáo dục và lý luận dạy học

Sách gồm 10 chương:

Chương 1 Lí luận dạy học với tư cách một khoa học giáo dục.

1 Sơ lược về sự hình thành và phát triển của lí luận dạy học.

2 Đối tượng, nhiệm vụ và các khái niệm cơ bản của lí luận dạy học

Chương 2 Các lí thuyết học tập và chiến lược học tập.

1 Cơ sở triết học nhận thức của các lí thuyết học tập 2 Thuyết phản xạ có điều kiện của Pavlov

3 Thuyết hành vi: Học là sự thay đổi hành vi.

4 Thuyết nhận thức: Học là giải quyết vấn đề 5 Thuyết kiến tạo: Học là tự kiến tạo tri thức

6 Các chiến lược hoc tập

Chương 3 Các lí thuyết giáo dục 1 Về khái niệm giáo dục

2 Lí thuyết giáo dục nội dung 3 Lí thuyết giáo dục hình thức

4 Lí thuyết giáo dục theo phạm trù

Chương 4 Các mô hình lí luận dạy học.

1 Lí luận dạy học biện chứng 2 Lí luận dạy học dựa trên lí thuyết giáo dục.

3 Lí luận dạy học dựa trên lí thuyết dạy và học Chương

5 Phát triển năng lực và mục tiêu dạy học 1 Những thách thức của toàn cầu hoá và xã hội tri thức đối với giáo dục.

2 Phát triển năng lực như là mục tiêu dạy học 3 Phân loại và trình bày mục tiêu dạy học 4 Chuẩn giáo dục và chương trình giáo dục

Chương 6 Nội dung dạy học.

1 Nguồn của nội dung dạy học 2 Chuẩn bị nội dung dạy học.

3 Tinh giản nội dung dạy học,

Chương 7 Phương pháp dạy học 1 Khái niệm và phân loại phương pháp dạy học.

2 Các quan điểm dạy học

3 Các phương pháp dạy học

4 Các kĩ thuật dạy học tích cực

Chương 8 Phương tiện dạy học

1 Khái niệm phương tiện dạy học 2 Các loại phương tiện dạy học

Chương 9 Bài tập định hướng năng lực

1 Định hướng năng lực là văn hoá bài tập mới

2 Phân loại bài tập

3 Những đặc điểm của bài tập định hướng năng lực

Chương 10 Đánh giá và cho điểm thành tích học tập 1 Các đặc điểm của khái niệm thành tích học tập.

2 Chức năng và chuẩn tham chiếu của việc xác định và đánh giá thành t

3 Các hình thức xác định thành tích và đánh giá thành tích 4 Những vấn đề của việc đánh giá thành tích

Và 231 trang

Trong đó chương 7: Phương pháp dạy học

Mục tiêu

Sau khi nghiên cứu chương này, người học cần có khả năng: - Phân biệt khái niệm phương pháp dạy học theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng

Mô tả các quan điểm, phương pháp và kĩ thuật dạy học điển hình về những đặc điểm cơ bản và giải thích tiến trình của chúng Sử dụng phối hợp các phương pháp một cách thích hợp, trong mối liên hệ với mục tiêu và nội dung, đánh giá sự thích hợp của việc sử dụng phương pháp về phương diện ý nghĩa của nó đối với hoạt động dạy và học

Khái niệm và phân loại phương pháp dạy học

Phân loại phương pháp dạy học:

Mặt bên trong và bên ngoài của phương pháp dạy học

Mặt bên ngoài của phương pháp dạy học là những hình thức bên ngoài của hoạt động của giáo viên và người học trong dạy học, có thể dễ dàng nhận biết ngay khi quan sát Mặt bên ngoài phương pháp dạy học bao gồm: Các hình thức

cơ bản ( dạy học thông báo, cùng làm việc, giao nhiệm vụ); Các hình thức hợp tác ( Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, dạy học đối tác, dạy học cá thể)

Mặt bên trong của phương pháp dạy học là những thành phần không dễ dàng nhận biết ngay thông qua việc quan sát giờ dạy mà cần có sự quan sát kỹ

và phân tích để nhận biết chúng Mặt bên trong của phương pháp dạy học gồm: Các bước dạy học ( Chuẩn bị, nhập đề, Làm việc với tài liệu mới, củng cố, luyện tập, vận dụng, kiểm tra - đánh giá); Các phương pháp logic ( Phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa, cụ thể hóa); Algorit hay giải quyết vấn đề ( Giải thích - minh họa, Algorit hóa, khám phá, giả quyết vấn đề)

Các bình diện hành động của phương pháp dạy học

Phương pháp vi mô

Quan điểm dạy học-phương pháp dạy học – Kĩ thuật dạy học

• là những định hướng tổng thể cho các hành động PP, trong đó có sự kết

hợp giữa các nguyên tắc dạy học làm nền tảng, những cơ sở lí thuyết của LLDH, những điều kiện dạy học và tổ chức cũng như những định hướng

về vai trò của GV và HS trong quá trình DH

Kế thừa, điển hình, giải quyết vấn đề, theo tình huống, định hướng hành động, định hướng người học, khám phá, nghiên cứu…

• : Khái niệm PPDH ở đây được hiểu với nghĩa hẹp, là những hình thức,

cách thức hành động của GV và HS nhằm thực hiện những mục tiêu DH xác định, phù hợp với những nội dung và những điều kiện DH cụ thể

• PPDH cụ thể quy định những mô hình hành động của GV và HS

• Cỏc PPDH được thể hiện trong cỏc hỡnh thức xó hội và cỏc tiến trỡnh PP

Thuyết trình, đàm thoại, trình diễn, làm mẫu, luyện tập, thực nghiệm, thảo luận, nghiên cứu trường hợp, đóng vai, phương pháp kịch bản, phương pháp điều pjoois, nhiệm vụ thiết kế, nhiệm vụ phân tích, phương pháp văn bản hướng dẫn, học theo trạm, WebQuest

• kĩ thuật dạy học (KTDH): là những biện phỏp, cách thức hành động của

của GV và HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học.

• Các KTDH chưa phải là các PPDH độc lập, mà là những thành phần của PPDH

• KTDH được hiểu là đơn vị nhỏ nhất của PPDH

• Sự phân biệt giữa kĩ thuật và phương pháp dạy họcc nhiều khi không rõ ràng

Động não, kĩ thuật phòng tranh, hỏi bằng phiếu, hỏi bằng điểm, Kỹ thuật

635, kĩ thuật bể cá, nhóm lắp ghép, thông tin phản hồi, tia chớp…

Thuyết trình của giáo viên

Khái niệm

Thuyết trình của giáo viên thuộc vào nhóm phương pháp thông báo trình bày Trong quan hệ với các quan điểm theo thuyết kiến tạo, các phiương pháp thông báo bị phê phán Những người phê phán phương pháp thuyết trình xuất phát từ quan điểm là các lí thuyết học tập hiện đại nhấn mạnh ý nghĩa của kiến tạo chủ động - tích cực đối với tri thức, trong khi đó thuyết trình chủ yếu là người học tiếp thu tri thức bị động theo cơ chế của thuyết hành vi Ngoài ra các phương tiện hiện đại tạo điều kiện dễ dàng cho việc tiếp cận các thông tin thời sự

Tuy nhiên các nhận thức và kinh nghiệm chứng minh rằng các phương pháp dạy học thông báo có ý nghĩa không thể đánh giá thấp đối với việc hỗ trợ cần thiết cho sự tiếp thu tri thức và kĩ năng Một chân lí cơ bản được biết đến là không có các năng lực hành động và quyết định nào lại không phát triển dựa trên các hệ thống kiến thức đầy đủ Điều đó cũng cho thấy là cần thiết phải sử dụng sự đa dạng hài hoà với các hinh thức và phương pháp dạy học.

Thuyết trình là phương pháp dạy học đặc trung bởi sự phoi hợp giữa truyền

đạt trì thức mang tính thông báo của giáo viên và việc tiếp thu mang tinh tiếp

nhận thu động của người học, thông qua đó người học tiếp nhận thông tin, xử lí

vé mật nhận thức và phát triển các quá trình trí nhớ.

Thuyết trình giáo viên trước hết nhằm truyền đạt những tri thức cơ bản, điển hình Việc xây dựng chúng có thể được vận dụng theo tiếp cận lịch sử – phát triển cũng như theo logic - hệ thống Việc trình bày có thể đơn giản chỉ là giải thích minh hoạ nhưng cũng có thể có vấn đề.

Thuyết trình mang tính văn để (theo hướng giải quyết vấn đề, thuyết trình nêu vấn đề) có ý nghĩa trong nhứng trường hợp sau:

Truyền đạt về lý thuyết những nội dung cán thiết để giải quyết vấn đề Sẽ là vô nghĩa

và phi kinh tế nếu muốn cũng người học giải quyết một vấn đề mà các tiền để cho việc đó là không có ở họ hay chi phí thời gian lớn quá không t chấp nhận được.

Tác dụng trong việc thuyết trình của giáo viên Tất nhiên điều này điều kiện khả năng thuyết trình của giáo viên phải có chất lượng cao Việc V thu của người học có thể nói là phu thuộc vào "tay nghẻ" của môi giáo viên Giáo viên trình bày quá trình đặt

và giải quyết văn để như một

-để người học học tập không chỉ tri thức mà cả phương pháp giải quyết v

trong trình diễn về dẫn dất ý tưởng khi giải quyết vấn để, tư duy biện chứng k

tim và kiếm tra các ý tưởng giải pháp, khẳng định hay bác bỏ các già thu

Qua việc thuyết trình, giáo viên cũng là một sự "làm mẫu" (tư duy måu), g.

viên sở hữu những tiềm lực cơ bản cho việc truyền đạt gián tiếp các phương

thức tiếp cận theo phương pháp đánh giá Đặc biệt có ý nghĩa đối với việc giải quyết vấn đề là thuyết trình mang tinh vấn đề, trong đó các sự kiện, quan hệ, quy luật, lí thuyết, phương pháp không chỉ được trình bày ở "hình thức xong xuối" mà theo các giai đoạn giải quyết vấn đề, được phát triển hay các nội dung cũng được "vấn để hoá" Tỉnh có vấn để trong thuyết trinh của giáo viên có thể thực hiện như thông qua việc tạo ý thức về các mâu thuẫn, đặt ra các câu hỏi mở, mô tả các tình huống tướng tượng hay thức, so sánh các sự kiện thủ vị, các tiếp cận tư duy khác nhau, các con đường giải quyết, chất vấn các kinh nghiệm thường nhật.

Các dạng của thuyết trình

Thuyết trình của giáo viên có thể thực hiện dưới các hình thức khác nhau, độc lập hay kết hơp với nhau:

Báo cáo thông tin

Trinh bảy khách quan về các nội dung cũng như quá trình theo trình tự thời gian, cũng như thông báo các nội dung thời sự.

Giải thích giảng giải

Trình bày khách quan về các đối tượng hay quá trình trong các mối quan hệ và đặc điểm cơ bản

Tiến trình bài thuyết trình

118

Mô tải kế

Trình bày được nhấn mạnh về mặt cảm xúc bao gồm các thái độ và đánh giá của người trình bày.

Giới thiệu làm mẫu

Giới thiệu các nguyên mẫu, mô hình tài liệu và những giải thích của chung cũng như giới thiệu phim, ảnh chiếu,