Đánh giá thực trạng dư lượng một số hóa chất bảo vệ thực vật trong rau quả và nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe

Lời cảm ơn Trải qua 2 năm học tập và nghiêm cứu khóa Cao học 2012B tại Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội và Trường Đại học Y Hà Nội, học viên đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ và tạo điều

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

*******

Vũ Thị Quý

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG DƯ LƯỢNG MỘT SỐ

HOÁ CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT TRONG RAU QUẢ VÀ

NGUY CƠ ẢNH HƯỞNG TỚI SỨC KHOẺ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ THỰC PHẨM

Hà Nội – 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

*******

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG DƯ LƯỢNG MỘT SỐ HOÁ CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT TRONG RAU QUẢ VÀ

NGUY CƠ ẢNH HƯỞNG TỚI SỨC KHOẺ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ THỰC PHẨM

Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Thu Thủy Học viên thực hiện: Vũ Thị Quý

Hà Nội – 2014

Lời cảm ơn

Trải qua 2 năm học tập và nghiêm cứu khóa Cao học 2012B tại Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội và Trường Đại học Y Hà Nội, học viên đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ và tạo điều kiện về mọi mặt của các nhà khoa học, các thầy cô, các bạn đồng nghiệp, các phòng ban chức năng và đặc biệt là các thầy, cô là chủ

nhiệm đề tài, giảng viên hướng dẫn… đến nay khóa luận về “Đánh giá thực trạng

dư lượng một số hóa chất bảo vệ thực vật trong rau quả và nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe” của học viên Vũ Thị Quý đã cơ bản hoàn thành

Để khóa luận tốt nghiệp này hoàn thành và đạt được mục tiêu yêu cầu đã đề ra, học viên xin được trân trọng bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất gửi tới:Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội; Tập thể Lãnh đạo Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, Trường Đại học Y Hà Nội, nơi học viên học tập, nghiên cứu và công tác

Các Thầy, Cô giảng viên khoa Công nghệ thực phẩm Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội; các Thầy, Cô giảng viên bộ môn Dinh dưỡng; Labo Trung tâm thuộc Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, Trường Đại học Y Hà Nội

và đặc biệt là GS TS Phạm Duy Tường, phụ trách Viện đào tạo Y học dự phòng

được tham gia nghiên cứu và đã tạo điều kiện giúp đỡ học viên trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện khóa luận

PGS.TS Phạm Thu Thủy, giảng viên bộ môn công nghệ Sinh học, Viện Công nghệ sinh học & Công nghệ Thực Phẩm, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội; TS Trịnh Bảo Ngọc, giảng viên bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm, Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, Trường Đại học Y Hà Nội, là người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo học viên tận tình trong suốt quá trình làm khóa luận

Cuối cùng, học viên xin gửi lòng biết ơn sâu sắc tới cha mẹ kính yêu, chồng

và các anh, chị em trong gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ học viên trong quá trình học tập, công tác và nghiên cứu để đạt được những kết quả như ngày hôm nay

Một lần nữa học viên xin được trân trọng cảm ơn!

Người thực hiện

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

-o0o -

LỜI CAM ĐOAN

Kính gửi:

Ban Giám hiệu trường Đại học Bách Khoa Hà Nội

Viện sau đại học trường Đại học Bách Khoa Hà Nội

Viện CNSH & CNTP, trường Đại học Bách Khoa Hà Nội

Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp trường Đại học Bách Khoa Hà Nội

Em xin cam đoan đã thực hiện quá trình làm luận văn một cách khoa học,

chính xác và trung thực Các kết quả, số liệu trong luận văn này đều khách quan,

chân thực và chưa được đăng tải trên bất cứ tài liệu khoa học nào khác

Hà Nội, ngày 28 tháng 03 năm 2014

Giáo viên hướng dẫn

PGS.TS Phạm Thu Thủy

Học viên thực hiện

Vũ Thị Quý

BVTV : Bảo vệ thực vật

(Food and Agriculture Organization)

(Integrated Pest Management)

(Maximum Residue Level)

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG I TỔNG QUAN 3

1.1 Đại cương về HCBVTV 3

1.1.1 Định nghĩa 3

1.1.2 Phân loại 3

1.1.3 Con đường xâm nhập của HCBVTV 5

1.1.4 Ảnh hưởng của dư lượng HCBVTV đến sức khỏe con người 6

1.2 Dư lượng HCBVTV 8

1.2.1 Tác dụng độc của một số HCBVTV đối với con người và côn trùng 8

1.2.2 Dư lượng HCBVTV 10

1.2.3 Xác định thành phần HH bằng phương pháp sắc ký khối phổGC/MS) 17

1.3 Tình hình sản xuất và sử dụng HCBVTV 18

1.3.1 Trên thế giới 18

1.3.2 Tại Việt Nam 20

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng tồn dư HCBVTV trên rau quả 22

CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

2.1 Địa điểm nghiên cứu 26

2.2 Đối tượng nghiên cứu 26

2.3 Xác định dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật trong rau quả 277

2.3.1 Tiêu chuẩn chọn mẫu và lấy mẫu 27

2.3.2 Cỡ mẫu: Mẫu xét nghiệm tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật 297

2.3.3 Bảng tổng hợp nghiên cứu 307

2.3.4 Kỹ thuật định lượng dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật 30

2.3.5 Xử lý, phân tích số liệu 31

2.4 Đạo đức nghiên cứu 31

CHƯƠNG III : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33

3.1 Thực trạng dư lượng HCBVTV tại nơi nghiên cứu 33

quận Hai bà trưng và huyện Thanh trì 33

3.1.2 Thực trạng dư lượng của các HCBVTV trong rau/ quả 37

3.2 Thăm dò biện pháp giảm thiểu dư lượng HCBVTV trong rau quả 38 3.3 Khảo sát các yếu tố liên quan đến dư lượng HCBVTV 41

3.3.1 Đặc điểm chung của các đối tượng nghiên cứu 41

3.3.2 Khảo sát các người bán HCBVTV 42

3.3.3 Người trồng rau 44

KẾT LUẬN 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 50

PHỤ LỤC 55

DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

Bảng 1.1: Một số nhóm hóa chất HCBVTV hóa học thông dụng 4

Bảng 1.2: Phân loại HCBVTV 5

Bảng 1.3 Dư lượng tối đa cho phép của một số HCBVTV thường trên rau 12

Bảng 2.1 Biến số trong nghiên cứu 30

Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ mẫu rau/quả nhiễm và tồn dư HCBVTV cao hơn giới hạn 33

Biểu đồ 3.2: Tỷ lệ các loại rau/quả bị nhiễm HCBVTV tại hai quận huyện 27

Biểu đồ 3.3: Phân bố tỷ lệ nhiễm HCBVTV trên các loại rau tại hai quận huyện 28 Biểu đồ 3.4: Lí do hóa chất được bán nhiều nhất tại các cửa hàng HCBVTV 42

Biểu đồ 3.5: Loại HCBVTV được bày bán nhiều nhất tại cửa hàng 43

Biểu đổ 3.6 Người trồng rau có sử dụng HCBVTV cho cây trồng 44

Biểu đồ 3.7: Hiểu biết của người trồng rau về tên loại HCBVTV mình sử dụng 45

Bảng 3.1 Tỷ lệ % các loại rau bị nhiễm nhiều loại HCBVTV 36

Bảng 3.2: Tỷ lệ mẫu rau có tồn dư HCBVTV cao hơn giới hạn theo mùa 30

Bảng 3.3a: Hiệu suất dự phòng sau khi rửa sạch 33

Bảng 3.3b: Tỷ lệ sạch hoàn toàn HCBVTV sau khi rửa sạch 33

Bảng 3.4: Lí do lựa chọn sử dụng loại HCBVTV 44 Bảng 3.5: Những tuân thủ về thực hành sử dụng HCBVTV của người trồng rau 46

_Toc383772468

_Toc383772469

_Toc383772470

_Toc383772476

ĐẶT VẤN ĐỀ

Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của mọi người, nhưng rau cũng là loại cây trồng có nhiều sâu bệnh gây hại Vì vậy một trong những khâu quyết định quan trọng đến năng suất và chất lượng rau là phòng chống và diệt trừ sâu bệnh kịp thời bằng hóa chất bảo vệ thực vật (HCBVTV)

Sử dụng HCBVTV được coi là công cụ quan trọng nhằm hạn chế dịch hại, bảo

vệ cây trồng, giữ vững và nâng cao sản lượng, chất lượng nông sản và đây là một trong những biện pháp cụ thể trong hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) Tuy

cho rau quả với mục đích lợi nhuận, mà thiếu những hiểu biết cần thiết về cách sử dụng an toàn cho sức khỏe con người Thực tế, dư lượng HCBVTV tồn dư trong rau quả như rau cải, bắp cải, dưa lê, dưa chuột, cà chua và rau muống đã gây ra nhiều vụ ngộ độc cấp tính hoặc trường diễn cho người tiêu dùng Theo thống kê chưa đầy đủ, ngộ độc thực phẩm do nguyên nhân hóa chất có thể chiếm 11% -25 % tổng số ca ngộ độc trong đó HCBVTV có thể là một nguyên nhân

Lượng HCBVTV sử dụng ngày càng tăng kéo theo những ảnh hưởng vô cùng lớn đến môi trường sống cũng như sức khỏe lâu dài của con người Theo thống kê sơ bộ tại 38 tỉnh, thành phố ở nước ta, trong năm 2007 đã xảy ra gần 4.700 vụ ngộ độc thực phẩm, trong đó 5.207 trường hợp bị nhiễm độc HCBVTV và 106 người đã tử vong [7]

Tại Hội nghị về công tác vệ sinh an toàn thực phẩm trong ngành Nông nghiệp diễn ra tháng 8/2009, Cục Bảo vệ thực vật – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

đã công bố kết quả kiểm tra 25 mẫu rau tại các tỉnh phía Bắc, có tới 44% mẫu rau có

dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật, trong đó 4% có hoạt chất độc hại vượt quá giới hạn cho phép Kiểm tra 35 mẫu rau tại các tỉnh phía Nam có tới 8,6% mẫu được phát

hiện có hàm lượng hóa chất bảo vệ thực vật đủ khả năng gây ngộ độc cho người sử dụng [14]

nên hệ thống cung cấp nước tưới cho cây trồng chủ yếu từ các sông Lừ, Tô Lịch, Kim Ngưu… Đặc biệt việc sử dụng HCBVTV tại huyện diễn ra thường xuyên để đủ rau quả đáp ứng nhu cầu của thị trường quá lớn trong nội thành Quận Hai Bà Trưng là quận nội thành có nhiều chợ nhỏ cũng như chợ đầu mối rau quả; dân số hơn 378 nghìn người tập trung nhiều sinh viên và người làm thuê nên lượng tiêu thụ rau hàng ngày khá lớn

bảo vệ thực vật trong rau quả và nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe”.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU:

1 Khảo sát thực trạng dư lượng HCBVTV trong một số rau quả thông dụng được bày bán ở các chợ thuộc quận Hai Bà Trưng và huyện Thanh Trì, Hà Nội năm 2013

2 Phân tích các yếu tố liên quan đến dư lượng HCBVTV trong các loại rau quả được khảo sát gây ảnh hưởng tới sức khỏe

CHƯƠNG I:TỔNG QUAN

1.1.1 Định nghĩa

vật làm hại cây trồng (cỏ dại, côn trùng, nấm mốc, động vật gặm nhấm…) Theo định nghĩa của tổ chức Nông nghiệp và Thực phẩm thế giới (FAO) (1986), HCBVTV là bất kỳ một chất nào đó hay hỗn hợp các chất nào đó được dùng để phòng, phá hủy hay diệt bất kỳ một vật hại nào kể cả vectơ bệnh của người hay súc vật, những loại cỏ dại hoặc các động vật gây hại hoặc can thiệp trong quá trình sản xuất, lưu kho, vận chuyển hoặc tiếp thị thực phẩm, thức ăn gia súc [36, 37, 38, 39]

1.1.2 Phân lo ại

Trên thế giới có tới hàng nghìn chế phẩm HCBVTV Người ta phân chia theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào đối tượng sâu bệnh, cấu trúc hóa học và hợp chất được sử dụng hoặc mức độ và độc tính tác động nguy hại cho sức khỏe

chất trừ cỏ; Hóa chất trừ chuột; Hóa chất kích thích sinh trưởng cây trồng; Hóa chất

dụ côn trùng; Hóa chất trừ ốc sên; Chất hỗ trợ [4]

nhóm lân hữu cơ; nhóm Pyrethroit (nguồn gốc sinh học) (bảng 1.1) [11, 23]

Bảng 1.1: Một số nhóm hóa chất HCBVTV hóa học thông dụng [10]

- Theo độc tính (bảng 1.2) [43]

10 hay ít hơn

40 hay ít hơn

Xanh nước biển

Xanh lá cây

Trên

500 Trên 2000 Trên 1000 Trên 4000

1.1.3 Con đường xâm nhập của HCBVTV

+ Qua đường hô hấp: hơi, bụi của HCBVTV qua đường hô hấp đi vào phổi, sau

đó vào máu của người

+ Qua da: HCBVTV tiếp xúc trực tiếp da thường gây mẩn đỏ hoặc kích ứng, một

số làm hư da, nếu hóa chất thấm qua da sẽ đi vào máu đến các cơ quan của cơ thể Các hóa chất dễ hoà tan trong dầu thấm sâu vào da hơn các hóa chất để hoà tan trong nước

máu qua màng lót của miệng, bao tử, ruột

+ Qua mắt: HCBVTV khi xâm nhập vào mắt sẽ gây nên những tổn hại nghiêm trọng và từ đó hóa chất có thể vào máu

1.1.4 Ảnh hưởng của dư lượng HCBVTV đến sức khỏe con người

Mặc dù hóa chất bảo vệ thực vật (HCBVTV) đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, góp phần tích cực bảo vệ mùa màng trong thời kỳ sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa với mức độ thâm canh cao và tính đa dạng trong sử dụng giống đang giảm đi Tuy nhiên, do việc lạm dụng và sử dụng HCBVTV không đúng

kỹ thuật cũng làm tăng nguy cơ tồn dư (dư lượng) HCBVTV vượt mức dư lượng tối

đa cho phép (MRL- maximum residue limit) trong thực phẩm- đó là một trong những nguyên nhân gây mất an toàn thực phẩm và có thể gây ra ảnh hưởng xấu tới sức khỏe người tiêu dùng Dư lượng HCBVTV vượt mức dư lượng tối đa cho phép có thể gây

ra ngộ độc cấp tính và mãn tính cho người tiêu dùng Theo thống kê chưa đầy đủ, ngộ độc thực phẩm do nguyên nhân hóa chất có thể chiếm 11-25 tổng số ca ngộ độc trong

đó HCBVTV có thể là một nguyên nhân Tuy nhiên, do sự nỗ lực của các cơ quan chức năng và sự hiểu biết của người sản xuất và tiêu dùng được nâng lên trong vài năm trở lại đây, chưa ghi nhận các ca ngộ độc thực phẩm do HCBVTV gây ra Tuy nhiên, nếu tiếp xúc hoặc ăn thực phẩm có tồn dư HCBVTV vượt mức tối đa cho phép lâu dài hoặc có thể gây ra nhiều bệnh hiểm nghèo cho con người như ung thư, dị tật bẩm sinh và có thể anh hưởng đến sự phát triển trí não của trẻ em, gây hại cho hệ miễn dịch, bệnh về thần kinh và rối loạn hóc môn (gây ra vô sinh, dậy thì sớm…) Dư lượng HCBVTV vượt quá mức cho phép trong thực phẩm nói chung và rau tươi nói riêng là một mối nguy đối với sức khỏe của người tiêu dùng và cần được kiểm soát

để bảo vệ và nâng cao năng suất cây trồng, đặc biệt được dùng nhiều trong quá trình sản xuất thực phẩm của người nông dân ở khắp các nơi trên thế giới Dư lượng

và sức khỏe con người Dư lượng và thời gian tồn lưu của chúng phụ thuộc vào nhiều yếu tố [25]:

Tình trạng lạm dụng và sử dụng HCBVTV không đúng quy định sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng đối với người tiếp xúc với HCBVTV [29], gây ô nhiễm rau quả

và môi trường làm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng thực phẩm bị nhiễm HCBVTV [17]

Một số nghiên cứu đã được tiến hành để xác nhận rằng HCBVTV có trách nhiệm với bệnh ung thư và các bệnh khác ở trên toàn thế giới Các nghiên cứu đã cho thấy rằng HCBVTV đã sản xuất ra những hiệu ứng này Những giám sát sinh học cung cấp cho cơ sở để ước tính nồng độ HCBVTV và chất chuyển hóa của chúng trong các mô, các dịch thể, hoặc chất thải (phân và nước tiểu) (Len, 1993) Những bằng chứng xét nghiệm máu về HCBVTV đã có phân tích máu cung cấp bằng chứng

về tiếp xúc HCBVTV bởi (Wessels et al, 2003) đã thấy xuất hiện ở 4 trong 20 mẫu máu ở 1 làng với các loại organochlorine, organophosphorus

Một nghiên cứu từ Ontario, trong đó cặp mẫu mô mỡ và máu được lấy từ autopsies ngày nạn nhân bị tai nạn thường trú tại Norfolk County và 52 mẫu và 315 từ các cư dân của Hà Lan Kết quả cho thấy DDT tương đương là 0,032 và 0,016 pm (Brown và Chow, 1975) Đối với con người, dư lượng HCBVTV là nguyên nhân gây

ra nhiều ngộ độc cấp và mãn tính Nhận xét của FAO/WHO: “Thực phẩm luôn là

nguyên nhân gây nhiễm độc cấp và mãn tính” [8] Những triệu chứng nhiễm độc cấp

tính có thể gồm nhức đầu, thị giác mờ, buồn nôn, nôn, thay đổi nhịp tim, yếu tim, liệt

cơ hô hấp, tinh thần lẫn lộn, co giật, mê man và tử vong Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm

– Việt Nam (năm 1993) có 220 người bị nhiễm độc do ăn rau cải bị nhiễm HCBVTV [9] Điều tra của Hoàng Đình Hồi trong 4 năm từ 1994 đến 1997 tại 4 tỉnh Tiền Giang, Cần Thơ, Khánh Hòa và Huế có 4.899 người bị nhiễm độc HCBVTV, chết 286 người, số nhiễm độc tăng dần hàng năm [11] HCBVTV không chỉ ảnh hưởng nhất định tới sức khỏe của những người phun hóa chất hay những người dân sống trong

Tiền Giang, Cần Thơ, Khánh Hòa và Huế cũng cho thấy 23,7% người trực tiếp tiếp xúc với HCBVTV trong sản xuất nông nghiệp có biểu hiện mệt mỏi; 14,8% có biểu hiện đâu đầu và 16,8% có các biểu hiện ngoài da như ngứa, nổi mẩn [26]

Dư lượng HCBVTV là một vấn đề mà rất nhiều tổ chức quốc tế như FAO, WHO GEMS, UNDP quan tâm nghiên cứu và tìm các giải pháp giảm dư lượng

dụng HCBVTV hợp lý theo hệ thống IPM… [28].Tuy nhiên, chưa có một tiêu chuẩn quốc tế nào về giới hạn dư lượng HCBVTV trong thực phẩm được đưa ra mà chỉ là những khuyến cáo về giới hạn dư lượng tối đa cho phép Các khuyến cáo này thay đổi

ở từng quốc gia và ở từng thời gian khác nhau [8]

Do vậy, cần phải xác định dư lượng HCBVTV và phối hợp với giới hạn dư lượng cho phép trong từng loại thực phẩm nhằm đưa ra quy trình sử dụng HCBVTV hợp lý [9] theo nguyên tắc 4 đúng: Đúng chủng loại thuốc đối với mỗi loại sâu hay bệnh; Đúng liều lượng và nồng độ để phòng và trừ sâu bệnh; Đúng thời điểm (Đúng lúc); Đúng kỹ thuật (đúng cách) là dùng thuốc phải căn cứ vào đặc điểm của sâu bệnh hại

1.2.1 Các nhóm HCBVTV độc đối với con người và côn trùng

1.2.1.1 Nhóm Pyrethroid (họ hoa cúc) (Cypermethrin, Permethrin)

A/ Permethrin

Permethrin là dẫn xuất của este cacboxylat (còn gọi là este pyrethrum hoặc este

của pyrethrin), có nguồn gốc tự nhiên từ cây hoa cúc Chrysanthemum

Permethrin dễ phân hủy dưới tác dụng của ánh nắng mặt trời Các hoạt chất pyrethrin

có thể được chiết xuất từ hoa, lá khô và rễ cây bằng một dung môi, chúng có tác dụng gây chết tức thời đối với côn trùng Trong dịch chiết của pyrethrin có sáu este của hai axit cacboxylic với ba xyclopentenolon với tỷ lệ khác nhau Trong nông nghiệp, permethrin được sử dụng nhiều trong trồng cây bông, cây lúa mì, ngô và các loại rau quả như đậu đũa, rau muống, cải xanh để diệt hầu như tất cả các loài côn trùng cụ thể:

bọ xít, sâu ăn lá, sâu cuốn lá lúa, sâu đục bông, đục trái trên, rầy mềm

tiết ra nhiều nước bọt, đau tim cấp và co giật Permethrin chưa cho thấy bất kỳ sự tác hại gen đáng chú ý nào hay ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch trên người và động vật nhưng theo phân loại của cơ quan bảo vệ môi trường mỹ (EPA), nó có khả năng gây ung thư, kết luận này dựa trên các nghiên cứu lặp lại trên chuột cho ăn permethrin đã phát triển các khối u trên gan và phổi Hoạt tính gây ung thư trong các tế bào niêm mạc mũi vì sự hít phơi nhiễm được nghiên cứu

B/ Cypermethrin

Cypermethrin tác dụng độc qua đường tiếp xúc, có phổ tác động rất rộng, trừ được nhiều loại côn trùng và nhện gây hại, đặc biệt là côn trùng thuộc bộ Lepidoptera Lượng dùng từ 25-200 g/ha tùy thuộc vào loại cây trồng ngoài đồng

nhiều nước bọt, suy hô hấp cấp và tai biến Những nghiên cứu trên chuột cho thấy Cypermethrin còn ảnh hưởng lên quá trình sinh sản của động vật, gây dị tật cột sống, gây đột biến nhiễm sắc thể của tế bào tủy xương và hình thành khối u trong phổi của

thành các không bào trong nhu mô và thoái hóa tế bào gan Cypermethrin được phân loại là chất có thể gây ung thư cho người vì nó gây ra sự gia tăng tần xuất khối u phổi trong chuột cái Cypermethrin có liên quan đến sự tăng nhân tế bào tủy xương ở cả chuột và người

1.2.1.2 Nhóm phospho hữu cơ (Chlorpyrifos và Propenofos)

A/ Chlorpyrifos

qua đường tiếp xúc Chlorpyrifos ðýợc sử dụng ðể xử lý hạt giống chống mốc, cũng như trừ một số loại sâu hại cho rau quả

Nghiên cứu tác dụng độc đối với con người cho thấy liều phơi nhiễm nền

với những người trực tiếp phun rải chlorpyrifos trên đồng ruộng có tới 33% đối tượng

Propenofos có tác dụng độc đối với con người như gây ngộ độc cấp tính với các

Mức dư lượng tối đa cho phép là lượng tối đa một loại HCBVTV được chấp nhận cho phép tồn tại trong nông sản, thực phẩm hay thức ăn gia súc mà không gây độc hại cho người và vật nuôi Mức dư lượng tối đa cho phép được biểu thị bằng

phép có thể qui định khác nhau ở mỗi nước, tuỳ theo đặc điểm sinh lý, sinh thái và

đặc điểm dinh dưỡng của người dân nước đó

Như vậy trong nông sản, thực phẩm hay thức ăn gia súc có mức dư lượng

dụng nông sản Mức độ gây độc thể hiện ở 2 cấp độ khác nhau là độc cấp tính và độc mãn tính

giới hạn nhất định chịu đựng lượng HCBVTV gọi là giới hạn chịu đựng của cơ thể Nếu như loại hóa chất đó xâm nhập vào cơ thể với một lượng thấp hơn lượng giới hạn nói trên thì chưa gây hại cho cơ thể Loại HCBVTV nào có độc tính càng cao thì giới hạn chịu đựng của cơ thể càng thấp và ngược lại loại HCBVTV nào có độc tính càng thấp thì giới hạn chịu đựng của cơ thể càng cao Song quá trình hấp thu lương thực, thực phẩm của cơ thể thì việc tích lũy HCBVTV lâu dài cũng làm ảnh hưởng đến sức

khỏe của con người

Những lương thực, thực phẩm chứa dư lượng HCBVTV ít hơn mức tối đa cho

nông sản chứa dư lượng HCBVTV vượt quá dư lượng tối đa cho phép thì không được

dùng làm lương thực thực phẩm cho người tiêu dùng [21]

Bộ Y tế ban hành Quy định giới hạn tối đa ô nhiễm sinh học và hóa học trong thực phẩm trong Quyết định số 46/2007/QĐ – BYT ngày 19/12/2007 của Bộ trưởng

Bộ Y tế đối với dư lượng tối đa cho phép của một số HCBVTV thường gặp trên

Bảng 1.3 Dư lượng tối đa cho phép của một số HCBVTV trên rau

chuột - - 0,2 0,01 (1) 0,01 1 0,05 2 0,5 5 1 - -

Bắp cải 0,5 0,2 1 0,05 1 1 1 0,5 2 5 1 0,5 2 0,2

Đậu rau 0,1 (2) 0,5 0,01 0,1 0,1 (0,5) 0,5 0,5 1 5 1 0,5 (2) Cải xanh 0,2 2 1 0,01 1 0,01 (1) 0,5 2 5 1 (0,5) 0,5 2 Rau

muống 0,5 (2) 2 0,01 (1) 0,01 (1) (0,2) 2 2 1 1 1 (2)

*Ghi chú: Giá trị trong (…) là của Đài Loan, các giá trị khác là của FAO, WHO và Bộ Y tế

1.2.3 Xác định thành phần hóa học bằng phương pháp sắc ký khối phổ (GC/MS)

1.2.3.1 Khái niệm sắc ký khí

Cơ sở để tách bằng sắc kí khí là sự phân bố của mẫu thử giữa hai pha: pha tĩnh

có bề mặt tiếp xúc lớn, pha động là khí thấm qua toàn bề mặt tĩnh đó

Nếu pha tĩnh là rắn thì gọi là sắc kí khí-rắn Chất rắn nhồi cột thường là silicagel, rây phân tử hoặc than hoạt tính Quá trình này chủ yếu là hấp phụ

Nếu pha tĩnh là lỏng, ta có sắc kí khí-lỏng Chất lỏng bao bọc quanh bề mặt một chất rắn trơ, gọi là chất mang, tạo nên một lớp phim mỏng Cơ sở cho sự tách ở đây chính là sự phân bố của mẫu trong và ngoài lớp phim mỏng này

1.2.3.2 Sơ đồ hệ thống sắc ký khí

1.2.3.3 Hệ thống cung cấp khí mang

Các khí mang phải trơ về mặt hóa học như He, Ar, N2, CO2 và H2 và việc chọn lựa khí mang thường được quyết định bởi loại detector sử dụng

Hệ thống cung cấp khí mang bao gồm các bộ điều chỉnh áp suất, các thiết bị đo

áp suất, và thiết bị đo tốc độ dòng Hệ thống khí mang còn chứa một hệ thống lọc phân tử để tách nước và các chất nhiễm bẩn khác Tốc độ dòng được kiểm soát bởi các bộ điều chỉnh áp suất hai giai đoạn được lắp vào các bình chứa khí mang

Áp suất của khí vào thiết bị nằm trong khoảng từ 10 - 50 psi để có tốc độ dòng

từ khoảng 30 - 150 ml/ph đối với cột nhồi và khoảng từ 1 - 25 ml/ph đối với cột mao quản Nói chung, nếu áp suất đi vào thiết bị không đổi thì tốc độ dòng sẽ không đổi

Để đo tốc độ dòng khí người ta dùng thiết bị đo tốc độ dòng (flowmeter) với bọt xà phòng và đồng hồ bấm giây

* Khí mang: Độ giảm áp suất tỉ lệ với độ nhớt khí mang nên cần chọn khí mang có độ nhớt thấp cho cột mao quản và cột nhồi chặt Bảng sau dẫn ra một số đặc tính cơ bản của một số khí mang

Đối với các cột tách thông thường, cỡ mẫu thường thay đổi từ một vài đến 20µl Cột mao quản đòi hỏi lượng mẫu đưa vào nhỏ hơn nên trong trường hợp này hệ thống chia dòng mẫu được thiết kế trong bộ injector được sử dụng để chỉ giao một phần nhỏ lượng mẫu được tiêm đi vào cột, phần còn lại được thải ra ngoài

1.2.3.5 Cột sắc ký

* Cột nhồi: Cột thường được làm bằng thép không rỉ, nicken, thủy tinh với đường kính khoảng từ 3 - 6 mm và chiều dài khoảng từ 1 - 5 m Cột nhồi chứa các hạt chất

mang rắn được phủ một lớp pha tĩnh lỏng hoặc bản thân hạt rắn là pha tĩnh Chất mang rắn thường là diatomite đã được silan hóa để giảm liên kết hydro với các chất phân cực

Kích thước hạt đồng nhất sẽ làm giảm chiều cao cột và tăng độ phân giải Cỡ hạt nhỏ sẽ làm giảm thời gian cân bằng hòa tan nhờ vậy làm cải thiện hiệu quả của cột Tuy nhiên, nếu kích thước hạt càng nhỏ thì càng ít không gian trống giữa các hạt

và áp suất để ép pha động qua cột phải càng cao Kích thước hạt được biểu diễn theo micromet hoặc cỡ mesh, tức là cỡ lưới mà hạt có thể đi qua hoặc bị giữ lại trên sàng

Yêu cầu của chất mang rắn là không tham gia vào sự tách và có khả năng giữ được pha tĩnh (không ít hơn 10%)

* Cột mao quản: Đa số các phép phân tích trong sắc kí khí sử dụng các cột mao quản dài từ 15 - 100m và đường kính trong rất nhỏ từ 0,10 – 0,53 mm Các cột này được chế tạo từ thủy tinh oxit tinh khiết nấu chảy có mức độ liên kết ngang cao hơn nhiều

của ống thủy tinh cho phép chế tạo các cột có thành mỏng và dễ uốn

Các cột mao quản mở có lớp phim mỏng tráng trên thành ống cung cấp độ phân giải cao hơn, thời gian phân tích ngắn hơn và độ nhạy cao hơn cột nhồi nhưng chúng

có dung lượng thấp hơn cho các mẫu Cột mao quản mở hẹp cung cấp độ phân giải cao hơn cột mao quản mở rộng hơn nhưng chúng đòi hỏi áp suất cao hơn để hoạt động và có dung lượng cho mẫu nhỏ hơn

Lớp phim mỏng lỏng pha tĩnh dày khoảng từ 0,1 - 5 µm trên bề mặt bên trong Nếu giảm độ dày của lớp phim này sẽ làm tăng độ phân giải, giảm thời gian lưu và giảm dung lượng cho mẫu

Một loại khác là các cột mao quản có các hạt rắn chất mang phủ một lớp pha

tăng lên, cột có thể xử lý những mẫu lớn hơn cột phủ lớp phim mỏng trên thành cột Loại cột này là trung gian giữa cột mao quản phủ phim mỏng trên thành và cột nhồi

Một phổ khối là một biểu đồ cho thấy lượng tương đối của mỗi mảnh vỡ tạo ra

từ detector khối phổ Trong sắc ký khí mỗi pic của sắc kí đồ tương ứng với một chất phân tích đã được tách ra được nhận diện bởi một phổ khối

1.2.3.7 Phân tích định lượng

* Phương pháp chuẩn hóa diện tích

Đây là phương pháp tính thành phần phần trăm của mẫu bằng cách đo diện tích từng pic trên sắc kí đồ Theo cách này đem diện tích pic của chất quan tâm A cho tổng diện tích của các pic: %A = (diện tích pic A/tổng diện tích các pic) x100 %

Khi phân tích thành phần có điểm sôi sát nhau của một dãy đồng đẳng, phương pháp này có thể dùng để tính tỷ lệ phần trăm khối lượng

Phương pháp này chỉ đúng nếu tất cả các cấu tử đều được rửa giải và đáp ứng của detector với mọi cấu tử là giống nhau Nếu những điều kiện này thõa mãn thì đây

là phương pháp nhanh và hiệu quả

* Phương pháp tính theo hệ số hiệu chỉnh

Như đã biết detector đáp ứng khác nhau đối với các chất khác nhau Vì vậy cần phải tính hệ số hiệu chỉnh Nhờ hệ số này có thể tính được thành phần phần trăm của các cấu tử trong mẫu

%A =

(Diện tích của Ai/F(Ai))

Cách xác định hệ số hiệu chỉnh:

- Sắc kí đồ thu được có các pic phân giải hoàn toàn và diện tích thu được tương ứng SA, SB, SC… tương ứng với các khối lượng trong mẫu mA, mB, mC…

* Phương pháp lập đường chuẩn:

Lập các đường chuẩn riêng rẽ đối với từng cấu tử trong hỗn hợp bằng cách tiêm những thể tích bằng nhau của một loạt dung dịch hỗn hợp chất chuẩn có nồng độ khác nhau

Như vậy một loạt các nồng độ của các chất chuẩn đã được phân tích và diện tích của chúng được xác định Một đường chuẩn được dựng cho mỗi cấu tử với một trục nồng độ và trục kia là diện tích tương ứng để kiểm tra sự tuyến tính của đáp ứng của detector

Tiêm cùng thể tích của mẫu có các cấu tử cần phân tích và chạy sắc kí trong cùng điều kiện như khi chạy chuẩn

Từ các diện tích thu được của các cấu tử cần phân tích và đường chuẩn vừa thiết lập suy ra được nồng độ của chúng

* Phương pháp dùng chuẩn nội

Phương pháp được gọi là phương pháp chuẩn hóa tương đối hay gián tiếp

Để định lượng một cấu tử X ta cần phải chọn một chất chuẩn S sao cho nếu trộn lẫn X với S ta phải thu được 2 đỉnh riêng biệt trên sắc kí đồ Pic của X và S phải khá gần nhau

Sau đó ta phải pha các hỗn hợp có tỷ lệ trọng lượng của X và S biết trước, chạy sắc kí, đo diện tích các pic, lập tỉ số diện tích tương ứng, cuối cùng lập đường chuẩn tương đối

GC/MS là công cụ được lựa chọn để phát hiện các hợp chất hữu cơ ô nhiễm trong môi trường Chi phí cho thiết bị GC/MS đã giảm đáng kể và đồng thời độ tin cậy cũng tăng cho nên việc sử dụng GC/MScho các nghiên cứu về môi trường ngày càng nhiều Có một số hợp chất như (thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu) không nhạy với GC/MS nhưng rất nhạy và hiệu quả với các hợp chất hữu cơ, bao gồm các loại thuốc trừ sâu chính Phương pháp 525.2 của cơ quan bảo vệ môi trường Hoa Kỳ (EPA) về

“Xác định các hợp chất hữu cơ trong nước uống bằng phương pháp chiết lỏng rắn và

hệ thống GCMS” được sử dụng để phân tích hơn 100hợp chất hữu cơ trong các mẫu nước sinh hoạt, nước đầu nguồn hoặc nước ở các bước xử lý Các hợp chất này bao gồm: các loại thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ, nhựa, hợp chất thơm đa vòng (PAH), PCB và các hóa chất công nghiệp khác

Phương pháp GC/MS còn được ứng dụng nhiều trong phân tích chất mùi nhân tạo, dược phẩm, pháp y, phân tích môi trường và định danh các hợp chất chưa biết GC/MS cũng được sử dụng cho an ninh sân bay để kiểm tra các loại chất trong hành

ước tính ngành công nghiệp sử dụng HCBVTV tăng cao ở nhiều khu vực như Ấn Độ 0,54kg/ha, Mỹ 3,7 kg/ha và châu Âu 2,7 kg/ha

Trên thế giới 10 năm gần đây đã có những thay đổi trong ngành công nghiệp

thay thế là các loại HCBVTV ít độc hại hơn đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng [41]

Trung Quốc là nhà sản xuất lớn nhất trong ngành công nghiệp HCBVTV toàn cầu, đồng thời cũng là nước xuất khẩu lượng HCBVTV đứng hàng đầu thế giới Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc tổng lượng xuất khẩu HCBVTV năm 2008 là 485 nghìn tấn với kim ngạch hơn 2 tỷ USD [3]

Tại Hoa Kỳ, từ 1966 đến 1986 nhu cầu đối với HCBVTV của nông dân tăng mạnh, diện tích cây trồng được phun HCBVTV và chất diệt cỏ tăng gấp đôi [35], 75% diện tích canh tác nông nghiệp của Hoa Kỳ đã và đang sử dụng HCBVTV [3]

Số HCBVTV nông dân sử dụng tăng từ 353 triệu lên 475 triệu Pound Ở Hoa Kỳ sản lượng HCBVTV được chi phối bởi khoảng 28 công ty lớn [32] Hoa Kỳ là một quốc gia xuất khẩu HCBVTV lớn, năm 2008 xuất khẩu 115 nghìn tấn kim gạch hơn 2 tỷ USD [3]

Trên đây là 2 quốc gia hàng đầu thế giới về sản lượng, kim ngạch xuất nhập khẩu và sử dụng HCBVTV, ngoài ra một số nước sử dụng nhiều như: Thái Lan, Nhật Bản, Brazil,…Tuy vậy, mức đầu tư và cơ cấu tiêu thụ các nhóm hóa chất tùy thuộc trình độ phát triển và đặc điểm canh tác của từng nước [19]

tiêu dùng trên toàn cầu hết sức lo ngại về thực phẩm có dư lượng HCBVTV [38] Theo Charles (2004) nghiên cứu ở Mỹ năm 2004 cho thấy HCBVTV có hiện tượng gây ô nhiễm không chỉ ngay ở vùng nó được sử dụng mà cả sang các vùng lân cận do

sự rửa trôi Các mẫu rau quả có dư lượng cao thuộc về đậu ăn quả, cà chua, rau bí, ớt,

thường có dư lượng cao gấp 5 lần và số mẫu có dư lượng cao gấp 6,8 lần so với nông sản ở vùng canh tác hữu cơ bên cạnh [21]

Nhìn chung, dư lượng vượt ngưỡng các loại loại HCBVTV ở nhiều nước rất

thấp chỉ khoảng 2,3% (Nghiên cứu của L.H.Lee Fook Choy và S Seevassen) và 8,2%

(Nghiên cứu của C.LESUEUR, M.GARTNER, P.KNITTL, P.LIST, S.WIMMER, V.SIELER, M.FÜRHACKER năm 2004- 2005) Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy mức độ tồn tại của các loại HCBVTV có trong rau quả rất khác nhau Phần lớn các mẫu chỉ chứa một loại HCBVTV, nhưng cũng có mẫu chứa tới 13 loại hóa chất HCBVTV Ví dụ, năm 1998 khi nghiên cứu về dư lượng HCBVTV trong một số thực phẩm được sản xuất từ Úc cho thấy: nhóm ngũ cốc, sữa có 49,8% trong đó vượt giới hạn là 0,96%, nhóm rau quả là 23% vượt giới hạn là 0,98% Phân tích thực phẩm nhập khẩu ở Mỹ thấy: nhóm ngũ cốc có 18% trong đó vượt 2%, nhóm rau quả có 40% vượt giới hạn là 6% [34]

Trong thực tế, khả năng phân tích dư lượng HCBVTV chưa đáp ứng được nhu cầu kiểm định Tại Mỹ, chỉ phân tích được dư lượng của 1/3 số HCBVTV, ở Anh phân tích được 1/10 dư lượng HCBVTV được dùng [34] Tình hình đó khiến cho việc quản lý, kiểm tra, xác định dư lượng HCBVTV cần phải được quan tâm nhiều hơn nữa Hàng năm FAO đều có hội nghị báo cáo về dư lượng trong thực phẩm và đưa ra những khuyến nghị mới về MRL

1.3.2 T ại Việt Nam

sinh xã hội Hơn bất cứ thời gian nào, việc thúc đẩy sản xuất thông qua đầu tư lớn đối với các sản phẩm có nguồn gốc công nghiệp được cả các cấp chính quyền và người

giữa những năm 1950 Khi đó lượng hóa chất sử dụng hàng năm ước tính chỉ khoảng

100 tấn Chỉ hơn 30 năm sau, lượng hóa chất sử dụng hàng năm đã tăng nên gấp 100

năm ước khoảng 36.000 tấn (Ánh 2002; Phan Anh 2006) Không chỉ lượng hóa chất

loại năm 1997 lên gần 2.000 loại năm 2007 [5]

Rau là cây trồng được sử dụng nhiều HCBVTV nhất [2] Hàng loạt vụ ngộ độc

thư ở Việt Nam ngày càng tăng trong những năm gần đây, ước tính khoảng 200.000 người mắc mỗi năm trong đó ảnh hưởng do dư lượng hoá chất tồn dư trong thực phẩm góp phần đáng kể Ngoài ra, số liệu ước tính về các bệnh mãn tính do HCBVTV có

môi trường sống nói chung Những chi phí có thể tính toán từ những thiệt hại đang xảy ra cho sức khoẻ người dân và nền kinh tế quốc gia từ sản xuất rau củ quả thâm canh ước tính lên tới 700 triệu đô la vào năm 2006 (World Bank 2006) Con số này tương đương với tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng rau quả của Việt Nam dự kiến đạt được vào năm 2010 (VCCI 2007)

Để quản lý việc sử dụng HCBVTV, nhiều địa phương có các chương trình khuyến khích người dân “dồn điền đổi thửa” nhằm tạo ra những mảnh ruộng lớn hơn

gia đình vẫn thuộc diện siêu nhỏ so với bình quân thế giới Bởi vậy nó cũng không thể

chính sách quản lý quyết liệt hơn Vấn đề đặt ra ở đây là áp dụng cơ chế quản lý thế nào để vừa khai thác được sự sáng tạo và cố gắng của mỗi người dân, vừa có thể quản

lý được các hoạt động của họ theo mục đích sản xuất chung, hướng tới các vấn đề

lượng sản phẩm và tăng cường xuất khẩu Chỉ khi làm được điều này, chúng ta mới

tránh lặp lại những thất bại đã gặp phải trong thời kỳ quản lý tập trung và sản xuất tập

quan chuyên môn đã hạn chế phần nào việc sử dụng hóa chất cấm, hóa chất ngoài danh mục Thực vậy, kết quả điều tra về các hoạt động sản xuất hàng ngày của 32 hộ

lượng hóa chất không xác định được loại hóa chất chiếm 7,7% trong tổng số 84,84 kg lượng hóa chất thương phẩm được sử dụng và chỉ còn chiếm 1,2% trong tổng số 106,78 kg trong khoảng tháng 8/2006 – 3/2007

Đặc biệt người dân có xu hướng “ngại” sử dụng đầu tư hữu cơ cho sản xuất của

họ và việc dùng HCBVTV tăng lên nhiều Nghiên cứu của Lê Công Toàn (2009) khảo sát dư lượng hoá chất BVTV trên rau quả tươi ở 17 tỉnh thành phố, đã cho thấy hoá chất BVTV vượt MRLs cao, trong đó cao nhất là rau ngót (23%), rau cải (19%), với rau quả chưa phát hiện thấy mẫu nào có dư lượng hoá chất BVTV vượt MRLs Loại quả nho là loại có tỷ lệ mẫu có dư lượng hoá chất BVTV vượt MRLs cao nhất (24%) Trong 17 tỉnh thành phố được lấy mẫu kiểm nghiệm Ninh Thuận là địa phương có tỷ

lệ mẫu có dư lượng HCBVTV cao nhất(30%), các địa phương Thái Nguyên, Phú Thọ, Bình Dương, Đồng Nai chưa phát hiện mẫu nào vượt MRLs

Tại các tỉnh phía Nam có tới 54% mẫu có dư lượng HCBVTV, trong đó 8,6%

có hàm lượng đủ khả năng gây ngộ độc cho người sử dụng Tại Bình Dương, có 72/

228 mẫu có dư lượng HCBVTV, trong đó 9 mẫu có dư lượng vượt giới hạn Tại Đồng

với các vùng trồng rau ở phía bắc, kết quả điều tra cho thấy ở Bắc Ninh có tới 91,7% mẫu rau không đảm bảo tiêu chuẩn dư lượng HCBVTV, có nhiều loại hoá chất trên cùng một mẫu và có tới 4- 20 loại hoá chất khác nhau […]

Dư lượng HCBVTV trong thực phẩm bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố Đặc biệt,

việc loại trừ được hóa chất cấm ra khỏi “thực đơn” đầu tư của người dân không có nghĩa là rau sẽ an toàn Việc người dân sử dụng không đúng đối với các loại hóa chất

có trong danh mục được phép sử dụng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, đặc biệt trong việc tuân thủ thời gian cách ly, cũng sẽ gây ra thảm hoạ cho cả người sản xuất, người tiêu dùng và môi trường sống Kết quả điều tra ở huyện Đông Anh cho thấy, trong số 1.059 lần phun hóa chất, chỉ có 43% số lần người dân dùng một loại hóa chất, còn lại 57% số lần phun người dân cộng từ 2 đến 4 loại HCBVTV Với tình trạng lạm dụng và sử dụng HCBVTV không đúng quy định như hiện nay sẽ dẫn đến tình trạng ô nhiễm HCBVTV trong rau quả [8]

1.4.1 Sử dụng hóa chất nằm trong danh mục cấm hoặc đã quá hạn sử dụng

Nông dân sử dụng HCBVTV cấm, hoặc hạn chế sử dụng như Monitor, 558… còn cao, chiếm 5-10% [2] Hiện nay, tình hình buôn lậu các loại hóa chất cấm sử dụng rất phức tạp [23] Danh mục HCBVTV được phép sử dụng, hạn chế sử dụng, cấm sử dụng ở Việt Nam được Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Bùi Bá Bổng ký ban hành tại Thông tư số 10/2012/TT-BNNPTNT và Thông tư số

1.4.2 Không đảm bảo thời gian cách ly

Ngay sau khi phun hóa chất có một lượng hóa chất tương đối nhiều bám dính trên cây trồng đủ khả năng tiêu diệt sâu bệnh Lượng hóa chất này có thể gây độc cho người và gia súc khi ăn nông sản Phải qua một thời gian hóa chất mới phân hủy xuống mức không còn gây hại cho người và gia súc Khoảng thời gian ngắn nhất từ khi phun hóa chất lên cây cho đến khi hóa chất phân hủy đạt tới mức dư lượng tối đa

Interval) Trong thực tế, thời gian cách ly được quy định là số ngày phun hóa chất lần cuối lên cây trồng cho đến ngày thu hoạch nông sản làm thức ăn cho người và vật nuôi Thời gian cách ly khác nhau với từng loại hóa chất trên mỗi loại cây trồng và nông sản tùy theo tốc độ phân hủy của hóa chất trên cây trồng và nông sản đó Thí dụ thời gian cách ly của hóa chất Cypermethrin được quy định với rau ăn lá là 7 ngày, rau ăn quả là 3 ngày, bắp cải 14 ngày, hành 21 ngày Thời gian cách ly của hóa chất

1.4.3 Li ều lượng sử dụng hóa chất vượt quá mức cho phép

Mặc dù đã có khuyến cáo dùng hóa chất với liều cao làm gia tăng nguy cơ bị ngộ độc của người đi phun hóa chất, người sống ở gần vùng phun hóa chất và người

sử dụng nông sản có phun hóa chất và còn có nguy cơ cây trồng bị hại do hóa chất liều lượng cao gây ra [21] Nhưng người dân vẫn sử dụng quá liều lượng cần thiết với

lý do ngăn chặn dịch hại, nhưng nghiêm trọng hơn là để tăng năng suấ cây trồng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2007) nhận xét: có 70% số hộ nông dân phun 8-

12 lần HCBVTV cho một vụ rau, 70-80 lần cho một vụ nho Đây là một vấn đề nan giải ở nhiều nơi Số lần phun trên một lứa rau của một số loại rau quả như sau: rau muống 2-5 lần; rau ngót 1-4 lần; rau cải củ 3-4 lần; cà chua 3-10 lần; cải bắp 8-12 lần; dưa chuột 6-10 lần [8]

1.4.4 Nông dân hi ểu biết về bệnh hại còn thấp

Tuân thủ đúng các quy định về kỹ thuật cũng như an toàn khi sử dụng

những ảnh hưởng cũng như tác hại của HCBVTV lên con người và môi trường xung quanh, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy hiểu biết của người dân còn hạn chế cũng như thực hành sử dụng còn rất nhiều sai sót Ví dụ như tập quán phun hóa chất định

kỳ, ngay cả khi không có sâu bệnh vẫn được nông dân thực hiện [2] Tỷ lệ người dân

sử dụng HCBVTV không theo hướng dẫn còn cao 94% tại huyện Thanh Trì, Hà Nội

và 34% tại Kim Bảng, Hà Nam [18]

1.4.5 Th ị trường HCBVTV đa dạng khó quản lý

Ở Việt Nam, hiện nay số lượng HCBVTV lưu thông trên thị trường là một con

số rất lớn [8], đặc biệt khó quản lý nguồn HCBVTV nhập lậu từ biên giới qua cửa khẩu với Trung Quốc [20] Mặt khác, lực lượng thanh tra viên rất mỏng Trong khi

đó, chính quyền cấp huyện, xã có điều kiện thuận lợi để quản lý các điểm buôn bán nhỏ lẻ lại thiếu quan tâm, không coi đây là trách nhiệm của địa phương Hơn nữa, hiện nay cả nước mới có 5 trung tâm kiểm nghiệm chất lượng HCBVTV nên tốn rất nhiều thời gian để xét nghiệm một mẫu Do vậy công tác quản lý càng gặp nhiều khó

khăn

CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1 Địa điểm nghiên cứu

Đây là một Quận nội thành của thành phố Hà Nội Quận có 20 phường với tổng

Địa giới hành chính Quận Hai Bà Trưng: Đông giáp Sông Hồng, qua bờ sông là quận Long Biên Phía Tây chủ yếu giáp quận Đống Đa, một phần nhỏ giáp quận Thanh Xuân Phía Nam giáp với quận Hoàng Mai Phía Bắc giáp quận Hoàn Kiếm

Đây là một huyện ngoại thành của thành phố Hà Nội Huyện có thị trấn Văn

Địa giới hành chính huyện Thanh Trì: Huyện nằm ven phía Nam và Đông Nam Hà Nội, giáp các quận: Thanh Xuân (phía Tây Bắc), Hoàng Mai (phía Bắc), Hà Đông (phía Tây) và các huyện Gia Lâm và tỉnh Hưng Yên (với Sông Hồng làm ranh giới tự nhiên) ở phía Đông, Thanh Oai và Thường Tín ở phía Nam

Huyện Thanh Trì nằm ở hữu ngạn Sông Hồng, địa thế thấp dần về phía Đông Nam theo hướng dòng chảy của sông Hồng, trên địa bàn huyện có đoạn cuối của

Thanh Trì là một huyện sản xuất nông nghiệp với các sản phẩm chính như lúa, ngô, đậu, rau xanh… và cung cấp một lượng rau, củ, quả khá lớn cho thủ đô Hà Nội

Do vậy, nhiều mô hình canh tác rau, quả an toàn (RAT) đã được thực hiện tại một số

xã của huyện như Yên Mỹ, Duyên Hà,…nhằm tạo hướng mới cho sản xuất nông nghiệp đã có truyền thống lâu đời tại Thanh Trì

2.2 Đối tượng nghiên cứu

hàng ngày và có nguy cơ có tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật cao là: đậu cove, bắp cải, rau muống, cải xanh, dưa chuột

khu vực nông thôn từ người dân và cửa hàng buôn bán hóa chất bảo vệ thực vật

2.3 Xác định dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật trong rau quả

2.3.1 Tiêu chuẩn chọn mẫu và lấy mẫu: Theo TCVN

đã chọn ở trên để tiến hành nghiên cứu

thành đã chọn ở trên để lấy mẫu rau/quả

xanh, bắp cải, dưa chuột, đậu cove) tại các chợ thông thường

- Ở mỗi chợ đã chọn, lấy ngẫu nhiên 3 mẫu cho mỗi loại rau/quả đã chọn ở trên

- Chọn 1 xã và 1 phường trong các xã phường đã chọn ở trên để điều tra tại các hộ gia đình

khu vực nông thôn từ người dân và cửa hàng buôn bán hóa chất bảo vệ thực vật

Lừ

Yên Lạc

Vĩnh Tuy

Ngũ Hiệp

Thanh Trì

Vĩnh Ninh

Vĩnh Quỳnh

2.3.2 Cỡ mẫu: Mẫu xét nghiệm tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật

- Cỡ mẫu để xác định tồn dư HCBVTV trong các mẫu rau quả sau khi được xử lý

Cỡ mẫu xét nghiệm để xác định tồn dư khi làm thực tế là : 25 mẫu

mẫu