(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam

(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam(Luận văn thạc sĩ) Nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích hồ chứa, áp dụng cho hồ chứa nước Phước Hà tỉnh Quảng Nam

HàNội,tháng3 năm2017 Tácgiảluậnvăn

NguyễnThanhThảo

Trongquátrìnhthực hiệnLuậnvănnày, tác giảđượcngườihướng dẫnkhoahọc là thầy giáo GS.TS Phạm Ngọc Quý, người đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tậntình, tạo điều kiện thuận lợi đểtác giả hoàn thành luận văn này Qua đây, tác giả xingởilờicảmơnchânthànhtớiThầy!

Xin trân trọng ghi ơn đến phòng Đào tạo Đại học và Sau Đại học, KhoaCôngtrình trường Đại học Thuỷ Lợi, cùng các thầy cô giáo đã nhiệt tình truyền dạynhữngkiến thức quý báu, những phương thức nguyên cứu căn bản trong quá trình họctậpkhóahọcnày

Xin bày tỏ sự biết ơn đến bạn bè, đồng nghiệp và gia đình và các học viênlớpCaohọc23C12đãnhiệttìnhgiúpđỡtrongsuốtthờigianqua

Tác giả xin tỏ lòng biết ơn chân thành đến các cơ quan đơn vị và các cá nhânđãtruyềnđạtkiếnthức,chophépsử dụngtàiliệuđãcôngbố

Với thời gian và trình độ còn hạn chế, Luận văn Thạc sĩ kỹ thuật với đềtài:“Nghiênc ứ u b i ệ n p h á p n â n g c a o d u n g t í c h h ữ u í c h h ồ c h ứ a n ư ớ c , á p d ụ n g c

h o h ồ chứa nước Phước Hà, tỉnh Quảng Nam” đã được hoàn thành nhưng không thể tránhkhỏi những thiếu sót Tácgiả rất mong nhận được sự chỉ bảo và đóng góp ý kiến củacác thầy cô giáo, của cácQuý vị quan tâm và bạn bè đồng nghiệp để Luận vănhoànthiệnhơn

LuậnvănđượchoànthànhtạiKhoaCôngtrình,TrườngĐạihọcThủyLợi

HàNội,tháng3năm2017 Tácgiảluậnvăn

NguyễnThanhThảo

PHẦNMỞĐẦU 1

1 Tínhcấpthiếtcủađềtài: 1

2 Mụctiêunghiên cứu: 2

3 Đốitượngvàphạmvinghiêncứu: 2

4 Cáchtiếpcậnvàphươngphápnghiêncứu: 2

5 Bốcụcluậnvăn: 3

CHƯƠNG1 TỔNGQUANVỀCÔNG TRÌNHHỒ CHỨA, ĐÁNH GIÁNGUỒNNƯỚCVÀNHUCẦUSỬDỤNGNƯỚC 4

1.1 Tổngquanvềcôngtrìnhhồchứa 4

1.1.1 Nhiệmvụ,vaitròcủahồchứanước: 4

1.1.2 Phân loạivàcácbộphậncủahồchứanước 4

1.1.3 Hiện trạngcáchồchứanướcởQuảngnam 9

1.1.4 MộtsựcốvềđậptrênthếgiớivàViệtNam 18

1.2 Đánhgiánguồnnước,nhucầusửdụngnướchiệnnayởtỉnhQuảngNam 22

1.2.1.ẢnhhưởngcủaBĐKHđếnHồchứa 22

1.2.2 ẢnhhưởngcủayếutốconngườiđếnnguồnnướccủaHồchứa 27

1.2.3 NhucầudùngnướchiệnnayởtỉnhQuảngNam 28

1.3 NhữngvấnđềđặtravớihồchứaởQuảngNam 30

1.4 Nhữngkếtquảnghiêncứuvềnângcaodungtíchcủahồchứa 31

1.4.1 ỞViệtNam 31

1.4.2 ỞT h ế Giới 32

1.5 Kếtluậnchương 1 33

CHƯƠNG2 NGHIÊN CỨU VÀ LỰA CHỌN GIẢI PHÁP TỐI ƯU NÂNGCAODUNGTÍCHHỮUÍ C H HỒCHỨAỞQ U Ả N G NAM 34

2.1 Đặcđiểmtựnhiênvàtìnhhìnhkinhtế,xãhộitỉnhQuảngNam 34

2.1.1 Đặtđiểmtự nhiên 34

2.1.2 TìnhhìnhpháttriểnkinhtếxãhộitỉnhQuảngNam 35

2.2.Nângcaodung tíchhữuíchcủahồchứanướclàyêucầutấtyếuvàkháchquan .38

2.2.1 Yêu cầu tăng dung tích để phục vụ cho sinh hoạt, công nghiệp và

nôngnghiệp 38

2.2.2 Yêucầutăngdungtíchđểđảmbảopháttriểndulịch 41

2.3 Cácgiảiphápnângcaodungtíchhữuích 41

2.3.1 Xâydựngcácđậptạmhoặcbổsungcửavantrênđỉnhtràn 42

2.3.2 Nângcaongưỡngtrànvàthayđổihìnhthứctừ ngưỡngtràn 43

2.3.3 Xâyhồmớibổsungchohồhiệncó 45

2.3.4 Liênthôngcáchồ 46

2.3.5 Cácgiảiphápkếthợp 46

2.4 Xâydựngtiêuchílựachọngiảipháptốiưu 72

2.5 Kếtluậnchương 2 74

CHƯƠNG3 ÁP DỤNG GIẢI PHÁP TÍNH TOÁN TỐI ƯU NHẤT CHO HỒCHỨANƯỚCPHƯỚCHÀ 76

3.1 ĐặcđiểmtìnhhìnhhồchứanướcPhướcHà 76

3.2 TínhtoánnhucầudùngnướcHồchứanướcPhướcHà 85

3.2.1 Nhucầudùngnướchiệntại 85

3.2.2 Nhucầudùngnướctươnglai 85

3.3 CácgiảiphápnângcaodungtíchhữuíchchoHồchứanướcPhướcHà 88

3.3.1 Nâng caongưỡng trànkếthợp mở rộngtràn 88

3.3.2 Nâng caongưỡngtrànkếthợpnângcaođỉnhđập 90

3.3.3 Nângcaongưỡngtrànkếthợplàmthêmtrànphụ: 91

3.3.4 Nângcaongưỡngtrànkếthợplàmthêmcửavan 93

3.3.5 Nâng cao ngưỡng tràn kết hợp thay đổi hình thức tràn: Áp dụng tính toánnângcaongưỡngtrànkếthợpchuyểnhìnhthứctrànthựcdụngsangtrànzíchzắc .9 4 3.4 PhântíchchọngiảipháptốiưuchoHồchứanướcPhướcHà 96

3.5 Kiểm tra an toàn hồ khi nâng cao MNDBT theo tiêu chí thấm và ổn định máiđập: 99

3.5.1 Chọntrườnghợpđểtínhtoán: 99

3.5.2 Kếtquảtínhtoán: 100

3.5.3 Phântíchkếtquảtínhtoánkiểmtra 100

3.6 Kếtluậnchương3 100

KẾTLUẬNVÀ KIẾNNGHỊ VỀNHỮNGNGHIÊNCỨUTIẾP THEO 102

1 Kếtquảđạtđượccủaluậnvăn 102

2 Nhữngtồntạicủaluậnvăn 102

3 Kiếnnghịvànhữngnghiêncứutiếptheo 103

TÀILIỆUTHAMKHẢO 104

PHỤLỤC 106

Hình1.1: Biểuđồphânloạitheonguồngốc 5

Hình1.2: MộtsốhồchứaởViệtNam 8

Hình1.3:BiểuđồphânloạitheodungtíchcủahồchứaởQuảngNam 9

Hình1.4:BiểuđồphânloạitheodiệntíchlưuvựccủahồchứaởQuảngNam 10

Hình1.5:BiểuđồphânloạitheonămxâydựngcủahồchứaởQuảngNam 10

Hình1.6:BiểuđồphânloạitheodiệntíchtướicủahồchứaởQuảngNam 10

Hình1.7:BiểuđồphânloạitheochiềucaođậpcủahồchứaởQuảngNam 11

Hình 1 8: Máng đo lưu lượng thấm parshall hạ lưu đập chính 1, thủy chí của hồ chứanướcĐôngTiển,QuảngNam 12

Hình1.9:Mặtcắtngang,mặtbằnghưhỏngđiểnhìnhkhinướcquađỉnhđập 13

Hình1.10:Vỡđậpdạnghìnhthang,nhìntừ hạlưuđập 14

Hình1.11:Máithượnglưuđậpđấtbịbiếndạng 14

Hình1.12:MặtđậpchínhhồPhúNinhbịbiếndạng 14

Hình1.13:Mộtsốcốngb o n g tróc,mụcbêtôngởQuảngNam 15

Hình1.14:BồilấpđầucốngtâyhồĐôngTiển,QuảngNam 15

Hình1.15:HưhỏngtrànHồPhướcHàmùalũnăm1999 16

Hình1.16:ẢnhvỡđậpSouthFork,Mỹ(Ảnh :nguồnInternet) 18

Hình1.17:ẢnhvỡđậpBảnKiểu,TrungQuốc(Ảnh:nguồnInternet) 19

Hình 1 18: Ảnh mạch đùn, mạch sủi hạ lưu đập Am Chúa, Khánh Hà(Ảnh : nguồnInternet) 19

Hình1.19:Ảnhvịtríthấm hạlưuđậpNúi Cốc,TháiNguyên( Ảnh: nguồ n Internet)20 Hình1.20:ẢnhvỡcốnglấynướcđậpZ20,HàTỉnh(Ảnh:nguồnInternet) 20

Hình1.21:ẢnhvỡđậpKheMơ,HàTỉnh(Ảnh:nguồnInternet) 21

Hình1.22:V ỡ đ ậ p ĐầmHàĐộng,QuảngNinh(Ảnh:nguồnInternet) 21

Hình1.23:Biểuđồxuthếbiếnđổimưamộtngàylớnnhấtmộtsốtrạmđiểnhình 23

Hình2.1: Bảnđồ hành chínhtỉnh Quảng Nam 34

Hình2.2:NângcaoMNDBTb ằ n g túicaosulắptrênngưỡngtràn 42

Hình2.3:Nângcaongưỡngtràn0,50mbằngbaotảiđựngcát 43

Hình2.4: Trànthànhmỏng 43

Hình2.5: TrànCreager-Ôphixêrốp–dạngB 44

Hình2.6: Trànmặtcắtcongcóchânkhông–dạngelíp 44

Hình2.7:Trànmặtcắtcongcóchânkhông–dạngtròn 44

Hình2.8:Trànmặtcắtchữnhật 44

Hình2.9: Trànmặtcắthìnhthang 45

Hình2.10:Trànđỉnhrộng 45

Hình2.11:Mặtbằngvàcắtdọcngưỡngtrànkhiđượcnângcao,mở rộng 47

Hình2.12:Áptrúcmáithượnglưuđập 48

Hình2.13:Á p trúcmáithượnghạlưuđập 49

Hình2.14:Áptrúcmáithượngthượnghạlưuđập 50

Hình2.15:Á p trúckếthợpbổsungtườngchắnsóng 50

Hình2.16:Trànsựcốkiểutựdo 51

Hình2.17:Trànsựcốkiểuđậpđấtđểgâyvỡhoặctựdo 53

Hình2.18:Trànsựcốkiểutựvỡở HồNamSơn-TriếtGiang-TrungQuốc 55

Hình2.19:Cắtngangtrànsựcốkiểutựvỡ 55

Hình2.20:ẢnhđậpcầuchìLongSơn1,hồPhúNinh 56

Hình2.21:CắtdọctrànsựcốhồKèGỗ-HàTĩnh 58

Hình2.22:Trànsự cốkiểunổmìngâyvỡở HồCươngNam-TrungQuốc 59

Hình2.23:Trànsựcốkiểunổmìngâyvỡở HồSơnHà-TrungQuốc 59

Hình2.24:Chuyểnhìnhthứctràntự dosangtràncócửavan 60

Hình2.25:ThaythếngưỡngtrànkiểuCreagerbằngngưỡngtrànkiểuZíchzắc 61

Hình2.26:Cắtngangngưỡngtrànthựcdụng 61

Hình2.27:Mặtbằngvàcắtngangngưỡngtrànzíchzắc 62

Hình2.28:M ộ t sốTrànzíchzắcởMỹ(Ảnh:nguồnInternet) 63

Hình2.29:ThaythếngưỡngtrànkiểuCreagerbằngngưỡngtrànkiểuPKA 64

Hình2.30CácmôhìnhcủatrànPiano 64

Hình 2 31: Tràn phím đàn Piano dạng tròn của hồBlack Esk , Scotland(Ảnh : nguồnInternet) 65

Hình2.32:CácmặtcắtcủatrànpianokeyAđiểnhình 65

Hình2.33:CácmặtcắtcủatrànpianokeyBđiểnhình 66

Hình2.34:QuanhệgiữalưulượngvàmựcnướccủahìnhthứcA,Bvàt r à n Creager

6 7 Hình 2 35: Các mặt cắt của tràn piano key điển hình theo F Lempérière and

J.-P.VignyandA.Ouamane 68

Hình2.36:CácmôhìnhtrànPK-Weirs 68

Hình2.37:ĐậpSalountrướcvàsaulúcđặtcầuchì(Ảnh:nguồnInternet) 69

Hình 2 38: Hạ thấp ngưỡng tràn sau đó đặt khối bê tông cầu chì có ngưỡng cao hơn.70Hình2.39:SơđồổnđịnhcủaĐậpcầuchìtạithờiđiểmmứcnướcH+h 70

Hình2.40:BốtrítổnghợpcủamộtđậpcótrànkếthợpPK-Weirsv à tràncầuchì 72

Hình3.1: Mặtbằngvị tríHồPhước Hà 76

Hình3.2:LũquatrànhồPhướcHàtạimùalũnăm2016 82

Hình3.3:BiểuđồquanhệF=f(Z)vàW=f(Z) 82

Hình3.4: DiễnbiếnquátrìnhđiềutiếtlũP=1%,hồPhướcH à 84

Hình3.5: Mặtcắtngangđâpđất,hồchứanướcPhướcHà 85

Hình3.6:Cắtngangtrànsaukhi nâng,hồPhướcHà 88

Hình3.7:MặtbằngtrànPhướcHàsaukhimở rộng 89

Hình 3 8: Diễn biến quá trình điều tiết lũ sau khi nâng cao ngưỡng tràn kết hợp mởrộngtràn 89

Hình3.9:CắtngangTrànvàĐậpđấtsaukhinâng 90

Hình 3 10: Diễn biến quá trình điều tiết lũ sau khi nâng cao ngưỡng tràn kết hợp nângcaođỉnhđập 91

Hình3.11:Cắtngangvàmặtbằngxảlũtrànphụ 92

Hình 3 12: Diễn biến quá trình điều tiết lũ sau khi nâng cao ngưỡng tràn kết hợp làmthêmtrànphụlàtràntự do 92

Hình 3 13: Diễn biến quá trình điều tiết lũ sau khi nâng cao ngưỡng tràn kết hợp làmthêmcửavan 93

Hình3.14:Mặtcắtdọccủatrànzíchzắcsaukhinâng 95

Hình3.15:Mặtbằngcủatrànzíchzắcsaukhi nângcủaTrànPhướcHà 95

Hình 3 16:Diễn biến quá trình điều tiết lũ khi nâng cao ngưỡng tràn kết hợp chuyểnhìnhthứctrànthựcdụngsangtrànzíchzắc 96

Hình PL5 1: Kết quả tính thấm đập đất khi MNDBT = +46,10m; MNHL không cónước 124Hình PL5 2: Kết quả tính ổn định mái đập đất khi MNDBT = +46,10m; MNHL khôngcónước 125Hình PL5 3: Kết quả tính thấm đập đất khi MNDBT = + 46,70m; MNHL không cónước 126HìnhPL5.4:Kếtquả tínhổnđịnhmáiđập đấtkhiMNDBT=+ 46,70m;MNHLkhôngcónước 127HìnhPL5.5:KếtquảtínhthấmđậpđấtkhiMNDGC=+48,70m;MNHL=+32,00m

128HìnhPL5.6:Kết quảtínhổnđịnh đậpđất khi MNDGC =+48,70m; MNHL=

+32,00m 129

DANHMỤCBẢNG BIỂU

Bảng1.1:P h â n loạitheocấpcôngtrình 5

Bảng1.2:Phânloạitheodiệntíchlưuvực(F,km2) 5

Bảng1.3:Phânloạitheodiệntíchtưới 6

Bảng1.4:P h â n loạitheodungtíchhồ 6

Bảng1.5:P h â n loạihồtheovùnglãnhthổ 6

Bảng1.6:P h â n loạihồtheochiềucaođập 6

Bảng1.7:Phânloạitheothờigianxâyd ự n g 7

Bảng 1 8: Mức thay đổi lượng mưa ngày lớn nhất (%) vào cuối thế kỷ 21 so với thờikỳ1980-1999t h e o kịchbảnphátthảitrungbình 23

Bảng 1 9: Sự thay đổi lượng mưa một ngày lớn nhất theo các kịch bản (%) so với thờikỳnền 24

Bảng1.10:Mứctăngnhiệtđộ(oC)trungbìnhnămsovớithờikỳ1980-1999theo kịchbảnphátthảitrungbình(B2) 26

Bảng 1 11: Mức thay đổi lượng mưa năm (%) so với thời kỳ 1980-1999 theokịch bảnphátthảitrungbình(B2) 26

Bảng 1 12: Bảng nhu cầu dùng nước ngành nông nghiệp ở những hồ chứa lớn tỉnhQuảngNamnăm2016 (Nguồn:Côngty ThủylợiQuảngNam) 29

Bảng2.1:D ự b á o nhucầudùngnước 38

Bảng2.2:Quyhoạchmởrộngcácnhàmáynước 38

Bảng2.3:Mộtsốsơđồvàcôngthứctínhtoánhệsốlưulượngquatràn 43

Bảng2.4:Bảngdữ liệucủat r à n pianokeyAs o vớitrànCreagervớiH=4,0m 66

Bảng2.5:Bảngdữ liệucủat r à n pianokeyBs o vớitrànCreagervớiH=8m 67

Bảng3.1:Bảngthôngsốkỹthuậtcủađậpđất 77

Bảng3.2:Bảngthôngsốkỹthuậtcủatrànxảlũ 78

Bảng3.3:Bảngthôngsốkỹthuậtcủacốnglấynước 78

Bảng3.4:Loạiđất,hệsốthấmvàcácchỉtiêucơlýcủađấtđắpđậpvànền 79

Bảng3.5:BảngquanhệF=f(Z)vàW=f(Z) 83

Bảng3.6:MôhìnhlũđếnvớitấnsuấtP=1% 83

Bảng3.7:BảngphânphốidòngchảynămcủahồPhướcHà 85

Bảng3.8:Nhucầudùngnướcphụcvụtướitươnglai 86

Bảng3.10:Nhucầudùngnướcphụcvụsinhhoạttrongtươnglai 87

Bảng3.11:Tổngnhucầudùngnướcphụct ư ơ n g laicủaHồPhướcHà 87

Bảng3.12:Bảngsosánhkếtquảtínhtoánđiềulũcácgiảipháp 96

Bảng3.13:Bảngsosánhkếtquảtínhtoánkinhtế 99

Bảng3.14:K ế t quảtínhtoánthấmvàổnđịnhcủađậpđất,hồchứaPhướcHà 100

BảngPL1.1:Bảngthốngkêh ồ chứanướcởtỉnhQuảngNam 106

BảngPL2.1:Bảngtổnghợpdiệntíchthựchiệncácbiệnphápchốnghạn 108

BảngPL4.1:T í n h điềutiếtlũP1,Trànchínhđượcmởrộng19m 110

BảngPL4.2:TínhđiềutiếtlũP1,TrànchínhNângcaongưỡngtràn 112

BảngPL4.3:TínhđiềutiếtlũP1,Trànchínhkếthợptrànphụlàtự doBtr20m .114

BảngPL4.4:TínhđiềutiếtlũP1,TrànchínhkếthợpcócửavanB t r 8m 118

BảngPL4.5:TínhđiềutiếtlũP1,trànchínhlàtrànzíchzắcB t r 46,20m 122

d ụ n g , đóng góp rất lớn vào sự nghiệp phát triển kinh tế và ổn định đời sống củanhân dântrong thời gian vừa qua Tuy nhiên nền kinh tế Quảng Nam luôn tăng trưởngkhôngngừng vùng hạ lưu tập trung nhiều ngành KT-XH quan trọng, nhu cầu nướcdùng chosản xuất và sinh hoạt rất lớn và ngày càng tăng nhanh, mở rộng diện cấpnước cho sảnxuấtmàu, nhất là vùng đồng bằng ven sôngvà vùng cát ven biển,c ấ p

n ư ớ c c h o c á c khu công nghiệp và khu dân cư tập trung, mặc khác do ảnhhưởng củasự Biến đổi khíhậu, thời tiết toàn cầu diễn biến phức tạp ngày càng gay gắt, thất thường theo chiềuhướng phứctạp và cực đoan hơn Nền nhiệt trung bình ở hầu hết các vùng khí hậu củaViệt Nam từ

có xu hướng ngàyđ ề u c a o h ơ n t r u n g b ì n h n h i ề u n ă m , t r o n g

k h i

l ư ợ n g mưathiếuhụtsovớitrungbìnhnhiềunăm,dẫnđếndòngchảycơbảncủasông,suốivềcáchồchứasuygiảmnghiêmtrọngvìvậykhigặpthờitiếtnắnghạndàingàythìrất dễ bị cạn kiệt nước vào cuối vụ Hè thu, ảnh hưởng đến phục vụ nước tưới chocâytrồng.Đểđảmbảođượccácyêucầupháttriểnkinhtếtrongthờigiantớithìđòihỏicầntăngthêmdungtíchhữuíchcủacáchồchứa

Tuynhiênvấnđềlà việc cảitạo, nângcaodungtíchhữu íchhồchứa cầnphảitínhtoán đến chi phíđầu tư, ổn địnhcông trình,ngập lụtthượng lưu,c ũ n g n h ư c ô n g

t á c vận hành sau này Như vậy nghiên cứu biện pháp nâng cao dung tích hữu ích cáchồchứa theo hướng tăng mực nước dâng bình thường phục vụ sản xuất mà khônglàmtăngmựcnướclũthiếtkếcủahồ,tăngmựcnướcdângbìnhthườngmàvẫnđảmbảoantoànchocáchạngmụckháccủacáccôngtrìnhnàyvàvốnđầutư nhỏ

Với tầm quan trọng và tính cấpthiết như vậy,cùng với nhữngkiến thức trongq u á trìnhhọc tập lớp Cao học chuyên ngành Xây dựng công trình thủy của trường ĐạihọcThủylợitácgiảđãlựachọnvànghiêncứuluậnvăntốtnghiệpcủamìnhvớitêngọi:

“Nghiênc ứ u biệnphápnângcao d u n g tí ch h ữ u íchh ồ chứan ướ c, Áp dụngchohồchứ

anướcPhướcHà,tỉnhQuảngNam”

2 Mụctiêunghiêncứu:

- Nghiên cứu những nguyên nhân ảnh hưởng đến công tác tích nước để phục vụnhucầu dùng nước trong mùa khô của các hồ chứa nước để đảm bảo an sinh xã hội vàpháttriểnkinhtế

- Nghiên cứa nhiều phương án nâng cao dung tích hữu ích của hồ chứa đã có sẵn,đánhgiáantoàncủacácHồchứakhiMNDBTcầnđượcnângcao

- Áp dụng giải pháp hữu hiệu nhất cho hồ chứa nước Phước Hà ở huyện ThăngBình,tỉnhQuảngNam

3 Đốitượng vàphạmvinghiêncứu:

- Đốitượngnghiêncứu:NghiêncứuảnhhưởngcủaBĐKHđếndungtíchhữuíchcủahồchứavàmộtsốgiảiphápnângcaodungtíchcủahồchứa

- Phạmvinghiêncứu:NghiêncứucácgiảiphápnângcaodungtíchchohồchứanướcPhướcHà,tỉnhQuảngNam

4 Cáchtiếpcận vàphươngpháp nghiêncứu:

- Tìmhiểutìnhhìnhkinhtế,xãhộitrênđịabàntỉnh,đặcbiệtảnhhưởngcủacáchồchứanướcđếnansinhxãhội

- Điều tra, đánh giá hiện trạng, khảo sát tính toán sự phù hợp của các hồ chứa có thể ápdụnggiảiphápnângcaodungtíchhữuíchtrênđịabàntỉnh

- Đưaranhiềugiảipháp,sosánhsựhiệuquảđểtìmragiảipháptốiưunhất

- Vậndụnggiảiphápvàocôngtrìnhcụthể

- Phốihợpnhiềukênhthôngtinsốliệuđểnghiêncứu:sốliệuđođạcnhiềunămcủađơnvịquảnlýcáchồchứa,cáctrạmkhítượngthủyvăn…

- Xinýkiếngópýcủacácgiáoviênhướngdẫn,cácđồngnghiệpvềvấnđềcầnnghiêncứu

5 Bốcụcluậnvăn:

Ngoài phần Mở đầu, phần kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo,danhmục hình vẽ, bảng biểu, các từ viết tắt, nội dung chính của luận văn gồm 3chươngchính:

Chương 1: Tổng quan về công trình hồ chứa, đánh giá nguồn nước và nhu cầu sửdụngnguồnnước

Chương 2: Nghiên cứu và lựa chọn giải pháp tối ưu nâng cao dung tích hữu ích cáchồchứaởQuảngNam

Chương 3: Áp dụng lựa chọn giải pháp tối ưu nhất cho Hồ chứa nước Phước

HàKếtluậnvàkiếnnghị

Tài liệu tham

khảoPhụlục

CHƯƠNG1 TỔNGQUANVỀCÔNG TRÌNHHỒ CHỨA,

Hệ thống hồ chứa được xây dựng ở nước ta đã mang lại hiệu quả rất to lớn về kinh tế

-xã hội và bảo vệ môitrường Trong nhữngn ă m g ầ n đ â y k h i m à t h i ê n

t a i d i ễ n b i ế n ngày càng phức tạp lượng mưa có xu hướng tăng trong mùa mưa

mùakhô,vaitròcủanhữnghồchứanướccàngtrởnênquantrọnghơn,đóngvaitròchủđạođểtạonguồnnướcngọt, điềuphốilượng nướctừmùalũ sangmùakiệtlàpháttriển hệ thống hồ sinh thái trên các vùng lãnh thổ, đảm bảo nguồn nước phát triểnnôngnghiệp,tăngnăngsuấtcâytrồnggópphầnquantrọngtrongviệcxóađói,giảmnghèo

1.1.2 Phânloạivàcácbộphậncủahồchứanước

1.1.2.1 Phânloạihồchứa

- Phânloại theonguồn gốc

- Hồ chứa tự nhiên:được hình thành một cách tự nhiên do sự vận động của vỏ trái

đấtcó tác dụng giữ cân bằng cho môi trường sinh thái và được con người cải tạo nângcấptheohướngphụcvụlợiíchconngườivàxãhội

- Hồ chứa nhân tạo:do con người chủ động xây dựng để sử dụng tổng hợp

nguồnnướcphụcvụsựpháttriểndânsinh,kinhtế,quốcphòng,anninh

- Phân loại theo nhiệm vụ chính:Hồ chứa xây dựng để tưới là chính (kết hợp nuôicá,cải tạo môi trường), ở Việt Nam tính theo số lượng loại này chiếm 96,50% Hồ chứaxây dựng để tưới, phát điện làchính (có phòng lũ), ở Việt Nam tính theo số lượng loạinàychiếm3,5%

Đồng bằngBắ cBộ

BắcT rungB ộ

Nam Trung Bộ

TâyN guyên NamBộ Tổngsố

1976198 6

Sau 1986

Tổng số

- MộtsốđặcđiểmcủahồchứanướcđãxâydựngởViệtNam

1 Hồ chứa nước ở Việt Nam là biện pháp công trình chủy ế u đ ể c h ố n g l ũ

c h o c á c vùng hạ du; cấp nước tưới ruộng, công nghiệp, sinh hoạt, phát điện, pháttriển du lịch,cảitạomôitrườngnuôitrồngthuỷsản,pháttriểngiaothông,thểthao,vănhoá

2 Đa phần là hồ chứa vừa và nhỏ (cấp V chiếm 62%; hồ có lưu vựcF < 10

km2chiếm65,6%, hồ chứa nước tưới không quá 500 ha chiếm 82%, hồ có dung tích không vượtquá 10 triệu (m3) chiếm26,07%, số hồ có dung tích lớn hơn chiếm tỷ lệ nhỏ Hồ códung tích từ 20 triệu (m3)trở lên có 51 hồ (trong đó có 10 hồ do ngành thuỷ điện quảnlý) Những hồ nhỏ nằm rảirác khắp nơi tạo nên những thế mạnh nhất định (vốn ít, sớmđưa vào phục vụ, phù hợp với nền sảnxuấtn ô n g n g h i ệ p c h i ế m t ỷ t r ọ n g l ớ n , đ i

đ ế n từngthônbảnphụcvụđắclựcchopháttriểnnôngnghiệpvànôngthôn)

Hồ lớn tuy ít về số lượng, nhưng có vai trò quyết định tạo đà phát triển trongcôngnghiệp hoá, hiện đại hoá; phòng chống lũ, phát điện, khả năng vượt tải cao nênchốnghạntốt

3 Hồ chứa nước chỉ có thể xây dựng ở những vùng có địa hình, địa chất phù hợp.Xâydựng hồ chứa cần chú ý tới các vùng miền Ở những vùng có ít hồ (ví dụ như ởNamTrungBộvàTâyNguyên),đặcbiệtởvùngthiếuquá nhiềuhồlớn (như ởTâyNguyên)thì việcchống lũ, chống hạn, cải tạo môi trường sinh thái, cung cấp nước sạch còn gặprấtnhiềukhókhăn

4 Theothời gian, trước năm 1964 việc xây dựng hồ chứa diễn ra chậm, có ít hồchứađượcx â y dựngt r o n g g i a i đ o ạ n n à y S a u nă m 1 9 6 4 , đ ặ c b i ệ t t ừ k h i n ư ớ c n h à

t h ố n g nhất thì việc xây dựng hồ chứa phát triển mạnh Từ 1976 đến nay số hồ chứa xây dựngmới chiếm 67% Không những tốc độ pháttriển nhanh, mà cả về quy mô công trìnhcũng lớn lên không ngừng Hiện nay, đã bắt đầu xây dựng hồlớn, đập cao ở cả nhữngnơicóđiềukiệntự nhiênphứctạp

5 Đập ngăn sông tạo hồ chứa có chiều cao không vượt quá 25 (m) chiếm tới87,18%.Việcxâydựngnhữngđậpcaohơn25(m)đangbắtđầuđượcquantâmđầutư

6 Hìnhthứckếtcấuvàkỹthuậtxâydựngtừngloạicôngtrìnhởhồchứanước cònđơn điệu, ít có đổi mới, đa dạng hoá Việc áp dụng vật liệu mới, công nghệ mới hiệnđangđượcquantâm

b) Lòng hồ:Lòng hồ là một phần diện tích lưu vực, dùng để chứa nước, bao gồm

cảnước mặt, nước ngầm, nước mưa Lòng hồ là nơi tích trữ nước và cung cấp nướctheonhiệmvụcủahồ.Lònghồcànglớnthìkhảnăngđiềutiết,khảnăngtrữvàcấpnướccủahồcànglớn

c) Đầu mối công trình:Các công trình được tập hợp ở một khu vực xây dựng để

cùnggiải quyết những nhiệm vụ của giải pháp khai thác sử dụng nguồn nước vàphòngchốnggiảmnhẹthiêntaigọilàđầumốicôngtrìnhthuỷlợi

d) Hệ thống công trình:Tập hợp các đầu mối công trình thuỷ lợi, các công trình

thuỷlợi trên một phạm vi rộng lớn nhất định để cùng giải quyết những nhiệm vụ củamộtgiảiphápthuỷlợigọilàhệthốngcôngtrình

e) Hạ du hồ chứa:Là vùng đất bao gồm cả con người, cây trồng, vật nuôi, các

côngtrình dân sinh, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh phía sau đập (tạo nên hồchứanước) trực tiếp hưởng lợi từ nguồn nước trong hồ hoặc chịu ảnh hưởng trực tiếpcủanhữngtáchạidocóhồ,docáchoạtđộngcủahồgâynên,hoặckhihồbịsự cố

1.1.3 Hiệntrạng cáchồchứanướcở Quảngnam

1.1.3.1 Thốngkê,phân loạivàmột sốđặcđiểmcủahồchứanướcởQuảngNam

a) Thốngkê,phânloại:Quabảngthốngkêởphụlục,tacóthểphânloạicáchồchứaởQuảngNamtheomộtsốđặtđiểmsau:

-Phânloạitheodungtíchhồ(W,106m3):

Hình1.3:BiểuđồphânloạitheodungtíchcủahồchứaởQuảngNam

Hình1.7:BiểuđồphânloạitheochiềucaođậpcủahồchứaởQuảngNam

b) HồchứanướctạiQuảngNamcócácđặcđiểmsau:

1.Thời gian xây dựng: Khoảng 70% hồ chứa quảng nam được xây dựng trong

nhữngthời kỳ trước năm 1990, một số công trình vừa thi công, vừa khai thác, cónhững côngtrình chưa hoàn chỉnhđã phải dẫn nước tưới,d o v ậ y c h ấ t l ư ợ n g

đ ạ t yêucầuthiếtkếđềra;hiệntrạngđậpđấtcóchiềucaokhôngcòn đúngthiếtkếbanđầu, các kết cấu xây đúc Một số hồ chứa Nhà nước đầu tư chủ yếu công trình đầu mốivà kênh chính, phần còn lại

do địa phương và đóng góp của nhân dân Trên thực tế,kinh phí của địa phương gặpnhiều khó khăn nên không thực hiện một cách hoànchỉnhđược,dovậykhôngpháthuyhiệuquảcôngtrìnhtheonhư nhiệmvụthiếtkế

2.Vềtính toán tài liệu thủy văn để thiết kế:Hầu hết các đập Quảng Nam xây dựng

saunăm 1975, thời kỳ này thiếu rất nhiều tài liệu về quan trắc, các nghiên cứu về quyluậtdòng chảy sông ngoài chưa nhiều, chưa có quy phạm dùng cho các khu vực phíaNam,gây khó khăn cho những người làm công tácthiết kế Không ít trường hợpk h i t í n h toán đã sửdụng các điều kiện tương tự của các vùng phía Bắc có nghiên cứutươngđốiđầyđủ.ĐiểnhìnhnhưhồchứanướcPhúNinhđãthamkhảođiềukiệntươngtựcủalưuvựchồKẻGỗ(HàTỉnh)

3 Đầu tư xây dựng và sửa chữa :Trong những năm qua, các hồ chứa tại Quảng

Nambằng nhiều nguồn vốn của TW, tỉnh và các tổ chức khác, nhiều hồ chứa đã đượcsửachữa, nâng cấp như hồ Phú Ninh, Hố Giang, Phước Hà, Cao Ngạn, Trung Lộc,VĩnhTrinh,TràCân,KheTân độantoàncủacôngtrìnhđượcnânglênrõrệt

4.Quimô công trình:Hầu hết có quy mô nhỏ, diện tích tưới ít, tập trung ở vùng

trungdu, được xây dựng từ những thời kỳ mới giải phóng Trừ hồ Phú Ninh, VĩnhTrinh vàViệt An có điều tiết xả sâu, còn lại các hồ tự điều tiết bằng tràn tự do Dobiến đổi khíhậu và thảm thực vật, các hồ chứa nhỏ có lượng nước đến nhỏ dần, khigặp thời tiếtnắng hạn dài ngày thì rất dễ bị cạn kiệt nước vào cuối vụ Hè thu, ảnhhưởng đến phụcvụnướctướichocâytrồng

5 Đập đất:Nhìn chung đập đất của các hồ đều ổn định, ở tất cả các đập lớn đều

khôngcó hiệntượngthẩm lậu, xóingầm hoặctrượtmái (Riêngđ ậ p c h í n h H ồ c h ứ a

n ư ớ c Đông Tiển có thấm qua đống đá tiêu nước 15 l/s, đã lắp đặt máng quan trắcthấm) Tuynhiên, nhiều công trình hồ chứa nhỏ do địa phương, xã quản lý việc duy tu bảo dưỡngchưa đảm bảo, đườngquản lý nội bộ hư hỏng nhiều, thậm chí có công trình không lưuthông bằng cơ giới tớicông trình được Tất cả các đập đều không có quan trắc lún,chuyển vị chỉ có hồ PhúNinh là có hệ thống quan trắc đường bão hòa đập chính.Mộtsốđậpcómặtcắtkhôngcònnhư thiếtkếbanđầu

Hình 1 8: Máng đo lưu lượng thấm parshall hạ lưu đập chính 1, thủy chí của hồ

chứanướcĐôngTiển,QuảngNam

6.Tràn xảlũ:Đa sốhồchứa đềucótràntựdotheohình

thứcđậptrànđỉnhrộng,chỉcóHồPhúNinh,KheTân,VĩnhTrinh,PhướcHàlàđậptràntheokiểuđậptrànmặtcắt

thực dụng và có tràn xả sâu (Hồ Phước Hà không có tràn xả sâu); Ngoài một sốđậptràn mới được nâng cấp, hầu hết các đập có mặt tràn bằng đá xây đã bị bong trócmạchvữa

7.Cốnglấy nước:Tất cả cống lấy nước có thân cống không bị nức, lún, gãy Các

bộphận đóng mở cống bên trên mặt nước thì đảm bảo nhưng cánh cửa cống bị hoenrỉnhiều khó khăn trong công tác vận hành điều tiết hồ, thân cống thì bị bong tróc bềmặt,một số khớp nối bị hư hỏng, bản đáy một số vị trí bị bong xói lồi lõm, hiện tượngxâmthựcbêtôngkhôngđángkể,thiếtbịđóngmởbịhưhỏngcủacáccôngtrìnhhồchứatạiQuảngNamhiệnnaykháphổbiếnởcáchồchứadođịaphươngquảnlý

1.1.3.2 Nhữnghưhỏng sựcốthườnggặpởhồchứanướcởQuảngNam

- Đập đất: Tình hình thẩm lậu xảy ra phổ biến ở các đập đất, thấm qua nền, hai vaiđậpvà thân đập sinh ra hiện tượng trượt mái, hoặc mặt cắt ngang không đúng theothiết kếban đầu, bị võng hoặc thiếu mái, việc bảo vệ mái thượng, hạ lưu không đảmbảo yêucầu Hoặcnước lũtràn qua đỉnh đậpdomưa lớn, lũ tập trungnhanh Sự cốđ ậ p

d o nước tràn qua đỉnh đặc biệt nguy hiểm với đập đắp bằng đất Chế độ nước chảyquađỉnh đập tương tự dạng chảy không ngập qua đập tràn đỉnh rộng Cột nước, chiềucaođập càng lớn thì vân tốc trên mái càng lớn theo Tại vị trí mái có lưu tốc V lớn hơnvậntốccho p hé p củ a đ ấ t đ ắ p sẽp háts in h x ó i X ó i tậpt r u n g và p h á t t r i ể n m ạ n h n h

ấ t ở vùngchânmáivàmởrộnglêncaodẫnđếnsậpmái,vỡđập

Hình1.9:Mặtcắtngang, mặtbằnghưhỏngđiểnhìnhkhinướcquađỉnhđập

+HồĐáVách:Domưa lớnlàmkhốiđấtlớntrượttừnúixuốngbịt2/3 đườngtràntháolũlàmchonướcdângcaotrànlênmặtđậpđấtkhoảng20phút

MNC: +42.00 Lớp đất, sỏi đỏ lấp đầu cống +42.80

- Cốnglấy nước hồ chứa: Hầu hết cỏc cống ỏp lực đó xõy dựng từ rất lõu, nờn bờtụngthường bị mục, bong trúc hoặc bị xõm thực ăn mũn bờ tụng,nhiều cụng trỡnhthấmmạnh hai bờn mang cống gõy mất nước và cú nguy cơ mất an toàn Hoặc bị bồilấpkờnhdẫnlàmbịtđầucốngnờnkhụngthểdẫnnướcvàocống

Vớ dụ: Cụng trỡnh hồ chứa nước Phước Hà cú MNDBT + 40,00m; cao trỡnh đỉnhđập44,50m Cụng trỡnh đóxảy ra sự cố dotrận lũ đầu thỏng12/1999 xảy ra vớiquim ụ lớn, trong điều kiện bất lợi hồ đó trữ đầy mực nước hồ dõng cao khi mực nước

hồ đạtcao trỡnh 43,50m Nước lũ đó phỏ vỡ toàn bộ phần ngưỡng tràn xúi sõu 2,7m;tườngtrànbờhữutừ cửavàophớahạlưu40mbịđổsập;nướckhoộtsõu

T ờng bằng đỏ xây sụp hoàn toàn

Bảnđỏybằngbờtôngbịđ y ȁy nổi,hhỏnghoàntoàn

+ Tổ hợp tỏc dựng nước: Quản lý 56 hồ chứa nhỏ chiếm 76,8 % hồ chứa toàn tỉnh;vớidung tớch khoảng 30 triệu m3chiếm 5,7 % tổng dung tớch ( chủyếu hồ chứa nhỏ hơn1triệum3);

- Vềcụngtỏcquảnlý,vậnhành:

1 Trỡnh độ, chuyờn mụn quản lý: Đối với 17 hồ chứa do Cụng ty TNHH MTV

khaithỏc Thủy lợi Quảng Nam quản lý tương đối tốt, nhõn lực quản lý đầu mối đảmbảotheoquiđịnhnhànước,độingũcụngnhõnquảnlýnhỡnchungcúđàotạovàtinhthần

trách nhiệm cao, công tác vận hành, kiểm tra quan trắc công trình thực hiệnthườngxuyên,t à i l i ệ u đ ư ợ c c ậ p n h ậ t g h i c hé p , l ư u t r ữ đ ầ y đủ.T u y nhiênđ ố i v ớ i c

á c c ô n g trình do địa phương quản lý có bố trí người quản lý nhưng thường xuyên thay đổi,không ổn định, không cónghiệp vụ chuyên môn, không quan trắc, đo đạc, không có tàiliệuhồsơcôngtrìnhlưutrữ,khôngđánhgiámứcđộantoàncôngtrìnhhằngnăm

2 Côngtác duy tu bảo dưỡng: Công trình do công ty Thủy lợi quản lý luôn được

kiểmtra, duy tu, bảo dưỡng thường xuyên đảm bảo an toàn trong quátrình sửd ụ n g v à phòng chống lụt bão.Những công trình do địa phương quản lý trong từng năm khôngđược đầu tư, sửa chữa.Bên cạnh đó, kinh phí duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa thườngxuyên còn hạn chế nên việckhắc phục các hư hỏng chỉ mang tính chắp vá, do đóhiệnnaycáchồchứanàyđãbộclộnhiềutiềmẩnhư hỏng,xuốngcấp

3 Tình hình vi phạm Pháp lệnh khai thác và bảo vệ công trình:Công tác bảo vệ

côngtrình còn buông lỏng, các địa phương thiếu quan tâm, công tác tuyên truyền vậnđộngcòn hạn chế, ý thức bảo vệ công trình thủy lợi của nhân dân còn kém Việc xâmphạmhành lang bảo vệ công trình, đập phá lấy cắp vật tư, đào xẻ kênh lấy nước tùytiện xảyra phổ biến Hầu hết các hồ chứa nước do Công ty Thủy lợi quản lý đã thựchiện cắmmốc chỉ giới hành lang quản lý theo Pháp lệnh khai thác và bảo vệ công trìnhthủy lợi;Tuy nhiên, tình trạng người dân sử dụng hành lang bảo vệ công trình thủy lợiđể: đàoao thả cá, làm lều quán, bến bải tập kết và buôn bán vật liệu xây dựng, trồngcây trênmặt đập, mái đập, mặt tràn nhưng do sự can thiệp thiếu quyết liệt, khôngcógiải phápphù hợp của chính quyền địa phương dân đến tình trạng này ngày càngphức tạp, khógiải quyết Nhiều hồ, đập nhỏ(địa phương quản lý) thiếu quan tâm củacấp ủy, chínhquyền và chủ đập, để cây cối mọc bao trùm, che khuất cả đập đất; nuôitrồng thủy sảntrong hồ, đăng đó làm cản trởkhả năng thoát lũ của tràn, làm ảnh hưởnglớn đến côngtáckiểmtra,xử lýtrước,trongvàsaumùamưa,lũ

4 Cơsở vật chất, phương tiện quản lý, thông tin liên lạc: còn sơ sài, thủ công, thậmchí

phần lớn các hồ hầu như không có phương tiện gì (nhất là các hồ do địa phươngquảnlý) Đa số các hồ chứa nhỏ, hệ thống đường quản lý rất nhỏ, đi lại khó khăn,gâytrởngạichocôngtácứngcứucôngtrìnhkhibịsự cố,nhấtlàtrongmùamưabão

- Sự cố hư hỏng đập Lanphayet ở Mỹ: Đập Laphayet là loại đập đất đầm nén ởBangCalifornia – Mỹ được xây dựng ngày 17/08/1927 với chiều dài 427m, chiều caolớnnhất 42,67m, mái thượng lưu m = 1/3; mái hạ lưu m = 1/3 Hồ chứa có dung tíchthiếtkế13triệum3

Ngày 17/08/1928, việc thi công đập đã gần hoàn thành, chỉ còn khoảng 6/7m chiềucaochưa đắp Lúc đó mái xoải hạ lưu xuất hiện khi nứt đồng thời mặt đất ở mái đập cũngtheo đó gồ lên Sau đó lại xuấthiện rất nhanh các khe nứt mới, đập bắt đầu lún.Phầngiữthanđậplúntới7,32m,khuvựclúntheotuyếntimđậpdàitới160m

- Sự cố đập Bản Kiều huyện Tấn Dương – Hà Nam Trung Quốc: Đập của hồ chứaBảnKiềuđượccoilà“đậpvỏthép”saunhiềunămkhaitháckhôngmảymaynghingờvề

sựbềnvữngcủanó.HồBảnKiềucódungtíchthiếtkế496triệum3vớilưulượngxảlũthiếtkế1.720m3/s.

- Sự cố hồ Núi Cốc – huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên:Tháng 12/2002 xảy ra

hiệntượngthấmngangthânđậpđấtđồngchấthồNúiCốc

Hình1.19:Ảnhvịtríthấmhạlưuđập NúiCốc,TháiNguyên(Ảnh:nguồnInternet)

- Sự cố đập Z20 (KE 2/20 REC) – huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh: Hồ chứaZ20được đưa vào sử dụng năm 2008, đập đất cao 12.5 m, cống lấy nước bê tông cốtthépcóđườngkínhD= 0.6m.Sự cốxảyrarạngsángngày06-06-2009

Hình1.20:ẢnhvỡcốnglấynướcđậpZ20,HàTỉnh(Ảnh:nguồnInternet)

- Sự cố đập Khe Mơ – huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh: Đập Khe Mơ được xâydựngtừ năm 1993, sức chứa 730.000m3; cung cấp nước cho xã Sơn Hàm, Sơn Diệm,SơnPhúvàthịtrấnPhốChâu.Sự cốđậpxảyralúc7hsángngày16-10-2010

- Sự cố đập Cửa Đạt – huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa: Đập Cửa Đạt là đậpđáđầm nện phủ bản mặt bê tông cao 119 m Đập xảy ra sự cố ngày 04-10-2007 khigặp lũlớn bất thường trong thời gian thi công khiến một lượng lớn đá đầm nện thân đập bịtrôivềphíahạlưu

- Năm 2012: Vỡ đập Tây Nguyên (mới sửa chữa xong chưa bàn giao khai thácsửdung), thấm mạnh qua mang cống hồ Lim đe doạ vỡ đập Năm 2013: Vỡ đập hồTâyNguyên (Lâm Đồng), vỡ đập hồ Thung Cối (Thanh Hóa), vỡ đập hồ Phân Lân(VĩnhPhúc) - Năm 2014: Xảy ra sự cố vỡ đập phụ hồ chứa Đầm Hà Động, tỉnhQuảngNinh;nguyênnhândonướctrànquađỉnhđậpgâyvỡđập

Hình1.22:V ỡ đ ậ p ĐầmHàĐộng,QuảngNinh(Ảnh:nguồnInternet)

1.2 Đánh giánguồnnước,nhucầusửdụng nướchiệnnay ởtỉnh QuảngNam.

1.2.1 Ảnhhưởngcủa BĐKHđếnHồchứa

1.2.1.1 ẢnhhưởngđếnantoàncủaHồchứa.

Lựa chọn kịch bản BĐKH và nước biển dâng cho Việt Nam được công Bộ Tàinguyênvà Môi trường đã công bố năm 2012 Do tỉnh Quảng Nam thuộc vùng khí hậu NamTrung Bộ nên xu thế thayđổi nhiệt độ, lượng mưa của kịch bản BĐKH của tỉnh QuảngNamgiốngnhưvùngkhíhậuNamTrungBộ

+ Lượngmưa vàomùa đông(mùamưaở Nam Trung Bộ), theo kịchbảnphátt h ả i thấp,v à o g i ữ a t h ế k ỷ 2 1 , l ư ợ n g m ư a g i ả m t ừ 2 đ ế n 1 2 % ở N a

m T r u n g B ộ , T â y Nguyên và đa phần diện tích Nam Bộ, trong đó ở một phần diện tích thuộc Đông TâyNguyên vàcực nam Trung Bộ có mức giảm cao hơn so với khuvực khác, khoảng từ 8đến12% Vào cuối thế kỷ 21, Lượngmưagiảm trên toànbộ diệntích ở phíaN a m , mứcgiảm từ 2 đến trên 14%, trong đó phần lớn diệntích thuộc các khu vực TâyNguyên,cực nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ có mức giảm cao nhất,từ 10 đến trên14% Theokịch bản phát thải trung bình, vào giữa thếkỷ21, Lượng mưa giảm từ 2đến 12% ở phíaNam (từ Đà Nẵng trở vào),trong đó, một phần diện tích thuộc các khuvực TâyNguyên, cực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ có mức giảm nhiều nhất, từ 8đến12% .Đến cuối thế kỷ 21, Lượng mưa giảm từ 2 đến trên 14% ở phía Nam,trongđó,TâyNguyên,cựcnamTrungBộvàĐôngNamBộcómức giảmcaohơn,từ10đến trên 14% Theo kịch bản phát thải cao, Lượng mưa giảm ở Nam Trung Bộ, TâyNguyên và Nam Bộ với mứcgiảm đến trên 10% (giữa thế kỷ 21) và đến trên 14% (vàocuốithếkỷ21)

+ Xu thế biến đổi khí hậu đối với lượng mưa ngày lớn nhất, vào cuối thế kỷ 21,lượngmưa ngày lớn nhất ở Bắc Bộ có thể tăng khoảng 50% so với thời kỳ 1980-1999vàkhoảng 20% ở Bắc Trung Bộ Ngược lại, lượng mưa ngày lớn nhất giảm ở khuvựcNam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, với mức giảm vào khoảng từ 10 đến30%.Tuy nhiên, ở các khu vực khác nhau lại có thể xuất hiện lượng mưa ngày dịthường vớilượngmưagấpđôisovớikỷlụchiệnnay

Bảng 1 8: Mức thay đổi lượng mưa ngày lớn nhất (%) vào cuối thế kỷ 21 so với

thờikỳ1980-1999t h e o kịchbảnphátthảitrungbình

Đặctrưng

TâyBắcBộ

ĐôngBắcBộ

ĐồngbằngBắcBộ

BắcTrungBộ

NamTrungBộ

Hình1.23:Biểuđồxuthếbiếnđổimưamộtngàylớnnhấtmộtsốtrạmđiểnhình

Bảng 1 9: Sự thay đổi lượng mưa một ngày lớn nhất theo các kịch bản (%) so với

2040-2080

2060-2100

2080-2020–

2040

2060

2040-2080

2060-2100

2060-2100

2080-2020–

2040

2060

2040-2080

2060-2100

2080-11 Tam Kỳ -15.39 18.13 -3.23 -7.21 -21.39 15.14 -5.18 9.71

12 Trà My -15.60 -20.36 -3.92 -4.40 -26.72 16.70 -1.13 6.80

Biến đổi khí hậu (BĐKH) dẫn đến sự thay đổi về lượng mưa ở mùa mưa, đặc biệtlàlượng lượng mưa ngày, qua phân tích đánh giá về lượng mưa và lượng mưa ngàylớnnhất ở Quảng Nam có xu thế giảm, tuy nhiên, ở các khu vực khác nhau lại có thểxuấthiện lượng mưa ngày dị thường với lượng mưa gấp đôi so với kỷ lục hiện naynhư vậysẽ ảnh hưởng đến các vấn đề về lũ như lưu lượng đỉnh lũ, tần suất lũ… Điềunày làmcho các hồ chứa được thiết kế trước đây có nguy cơ đối mặt với những nguy

cơ rủi rodo sự thay đổi về lũ gây ra Vìvậy, việc nghiên cứu tính toán lũ thiết kế chohồchứadưới tác động của BĐKH có ý nghĩa vô cùng quan trọng.Trong vấn đề ảnhhưởng củabiến đổi khí hậu đến hệ thống hồ chứa tại Việt Nam hiện nay chưa được lưu tâm đúngmức Ở Việt Nam hồchứa nước được thiết kế mà chưa quan tâm đến vấn đề biếnđổikhíhậuảnhhưởngđếnantoànhồchứa

C-0,80C.Nhiệtđộtăngkhiếnlượngnướcbốchơiởcáchồchứangàycàngnhiều

- Về lượng mưa năm: Về lượng mưa, theo kịch bản phát thải trung bình, lượngmưanăm tăng phổ biến từ 0.7% đến 3.6%; và nhiệt độ tăng, lượng mưa về mùa khô cóxuthếgiảm,nhưngcóxuthếtăngtrongmùa mưa,vìvậycầnphảitănghệsốtướihaynhucầunướctănglên

Bảng 1 11: Mức thay đổi lượng mưa năm (%) so với thời kỳ 1980-1999 theokịch

Hệ số tưới mặt ruộng (q- l/s/ha): được tính toán theo phương pháp của tổ chứcNôngnghiệp và Lương thực thế giới (FAO) lập ra có tên chương trình là Cropwat.Theo kếtquả tính toán nhu cầu dùng nước cho cây trồng sẽ tăng lên so với điều kiệnkhí hậubình thường Vì lượng mưa giảm trong mùa khô nên hiện nay theo quy phạmthiết kếcông trình thuỷ lợiViệt Nam đã tăngtần suấtđ ả m b ả o c ấ p n ư ớ c t ừ

7 5 l ê n 8 5  Vớitần suất đảm bảo cấp nước P85thì lượng mưa đến giảm sẽ

sốtướich o c â y trồng Kh ih ệ s ố t ư ớ i t ă n g l ê n đ ồ n g n g h ĩ a v ớ i v i ệ c t ă n g n h u c ầ u d

ù n g nướcphụcvụsảnxuấtnôngnghiệpdẫnđếntăngdungtíchhữuíchhồchứanước

1.2.2 Ảnhhưởngcủa yếutốconngườiđếnnguồnnướccủa Hồchứa.

1 Côngtác quản lý, qui hoạch rừng đầu nguồn chưa phát huy hiệu quả:Do khai

thácrừng bừa bãi, khôngqui hoạch dẫn đến suy giảm rừng, thay đổi sử dụng đất trênlưuvực theo chiều hướng làm suy giảm khả năng điều tiết dòng chảy, giảm tỷ lệ diệntíchcác thủy vực, giảm nguồn nước mặt, nguồn nước bổ cập cho các tầng nước dướiđấtvàomùamưavàgiatănghạthấpmựcnướcdướiđấtvàomùakhô

2.Việckhai thác, quản lý, sử dụng nước chưa hợp lý:khai thác, sử dụng ở thượng lưu,chưa chú ý đầy đủ tới khai thác, sử dụng ở hạ lưu; quản lý, vận hành các hồ chứa thủylợi, còn chưa hợp lý, thường

phải chú trọng một vài lợi ích chính, các lợi ích khác, cókhi, có thời kỳ, bị xem nhẹ.Ngoài ra, do trên các lưu vực thường có hệ thống hoặc bậcthang các hồ chứa mà lại thiếu phối hợp nênluôn có tình trạng hồ trên tích được đầynướcthìhồphíahạlưukhôngcònđủnước

3 Côngtácduytubảodưỡngcôngtrìnhchưađượcchútrọngnhiều:Dẫnđếnnăngl

ực hoạt động của công trình hồ chứa thủy lợi hầu hết đã và đang bị xuống cấp, nhiềuhệ thống công trình thuỷ lợi đangvận hành dưới công suất thiết kế Năng lực trữ nướccủa nhiều hồ chứa nước bị giảmđáng kể dob ồ i l ắ n g , t ổ n t h ấ t n ư ớ c c h i ế m t ỷ l ệ l ớ n , khó đảmbảo an toàn Cơ sở hạ tầng phân phối nước sau công trình đầu mối bị xuốngcấp nêntổn thất nước trong nhiều hệ thống công trình thủy lợi còn chiếm tỷ lệ quá lớn,hiệu quả sửdụng nước còn thấp Tình trạng ở đầu mối các công trình luôn thừa nước,nhưng chưa tới cuối công trình phân phốithì đã hết nước là khá phổ biến do hệ thốngkênhmươngchưađượcđầutư nângcấp