Vận dụng tư tưởng văn hóa hồ chí minh vào xây dựng nền văn hóa việt nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay

Việc tìm hiểu những quan điểm của Người về văn hoá và vấn đề giữ gìn, bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc giúp chúng ta có cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn để thực hiện chủ trương của

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hồ Chí Minh được tổ chức UNESCO ghi nhận là Anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam, nhà văn hóa kiệt xuất Ngay từ lúc ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã nghĩ tới một xã hội mới tự do, hạnh phúc, không có áp bức, bóc lột, bất công Trên cơ sở truyền thống tốt đẹp của nền văn hóa hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh đã tiếp thu, chắt lọc tinh hoa vănhóa phương Đông, phương Tây, văn hóa mácxít, từng bước xây dựng lý luận văn hóa

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề văn hoá luôn có một vị trí quan trọng Những quan điểm của Người về văn hoá là kim chỉ nam để Đảng ta hoạchđịnh đường lối, sách lược phát triển văn hoá qua các giai đoạn cách mạng

Những quan điểm và hoạt động văn hoá của Người không những làm phong phúthêm kho tàng văn hoá của dân tộc, mà còn góp phần vào sự tiến bộ và phát triểnnền văn minh của nhân loại Công lao to lớn này đã được UNESCO khẳng định trong Nghị quyết về tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người: "Sự đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, nghệ thuật

là kết tinh truyền thống hàng ngàn năm của nhân dân Việt Nam và những tư tưởng của Người là hiện thân của các dân tộc, tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau Người là vị anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam và là nhà văn hoá kiệt xuất"

Với tầm vóc của một danh nhân văn hoá thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh

để lại cho chúng ta một di sản tư tưởng vô cùng quý báu về nhiều lĩnh vực, trong

đó có lĩnh vực văn hoá Việc tìm hiểu những quan điểm của Người về văn hoá

và vấn đề giữ gìn, bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc giúp chúng ta có cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn để thực hiện chủ trương của Đảng về xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong công cuộc đổi mớiđất nước

Chính vì lẽ đó, xin chọn đề tài “Vận dụng tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh vào xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay.”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích

Nghiên cứu một cách hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh văn hóa, đánh giá quá trình vận dụng tư tưởng đó vào trong thời gian qua Từ đó, đưa ra một số phương hướng cần quán triệt nhằm xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc phù hợp với tiến trình đổi mới của đất nước

và công cuộc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu sự vận động, phát triển về văn hoá của cách mạng Việt Nam được phản ánh trong tư duy Hồ Chí Minh Đồng thời sự vận dụng những quan điểm của Người vào việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong giai đoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Thế giới quan, phương pháp luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam là cơ sở, phương pháp luận định hướng nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Tuân thủ nguyên tắc thống nhất tính đảng với tính khoa học

- Kết hợp chặt chẽ phương pháp lô gích với phương pháp lịch sử

- Bên cạnh việc tuân thủ các phương pháp mang tính chuyên ngành nói trên, thì việc vận dụng các phương pháp liên ngành khác như: phân tích tổng hợp, thống

kê, so sánh, điều tra xã hội học,

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Tiểu luận góp phần cung cấp luận chứng về cơ sở lý luận và thực tiễn quan điểm Hồ Chí Minh về văn hóa Từ đó, kiên định, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nêu cao tinh thần độc lập, tự chủ, đổi mới

và sáng tạo trong tiếp thu, kế thừa tư tưởng của Người

6 Kết cấu của tiểu luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luận được chia thành 2 chương:

Chương 1: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

Chương 2: Quan điểm của Đảng đối với việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trên cơ sở tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh

Khi miền Bắc bước vào giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội, Chủ tịch HồChí Minh khẳng định: “ để phục vụ sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa thì văn hóa phải xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức” Người chỉ rõ: “Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải phát triển kinh tế và văn hóa Vì saokhông nói phát triển văn hóa và kinh tế? Tục ngữ ta có câu: Có thực mới vực được đạo; vì thế, kinh tế phải đi trước Phát triển kinh tế và văn hóa để nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân ta”.

Người xác định ba tính chất cơ bản nhất của văn hóa dân tộc là: dân tộc, khoa học, đại chúng Quan niệm này được thể hiện rõ trong Đề cương văn hóa năm 1943 và trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ hai của Đảng (năm 1951)

Một khi văn hóa ở trong kinh tế và chính trị thì phát triển kinh tế và lãnh đạo chính trị phải có tính văn hóa; và phát triển văn hóa phải trên cơ sở kinh tế

và chính trị Trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay, phát triển kinh tế - xã hội và sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước theo hướng nhân văn vì

sự phát triển toàn diện của con người đang được coi là xu hướng tất yếu vì sự phát triển nhanh và bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

1.2 Quan niệm về văn hóa lối sống và đạo đức làm người

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng lề lối, tác phong, tư cách, đạo đức của con người, hay nói chung là văn hóa lối sống của con người Ngay sau khi thànhlập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ (ngày 03-9-1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì đề ra 6 nhiệm vụ cấp bách mà chính quyền cách mạng non trẻ phải giải quyết; trong đó có nhiệm

vụ xây dựng đời sống mới Người chủ trương: “Phải giáo dục lại nhân dân chúng ta Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở thành một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập

Tôi đề nghị mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực hiện: Cần, Kiệm, Liêm, Chính”

Đến năm 1947, mặc dù cuộc kháng chiến chống Pháp đang diễn ra quyết liệt nhưng với bút danh Tân Sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm Đời sống mới với nội dung cơ bản là: “ thanh toán nạn mù chữ”, “ phải học đạo đức công dân, phổ thông chính trị”, “ để trả lời cho thế giới biết nước ta là nước văn minh ” Và Người rất coi trọng tư cách, đạo đức của con người Người cho rằng, cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc xây dựng đời sống mới, sửa đổi lối làm việc, phù hợp với từng đối tượng: nhi đồng, thiếu niên, thanh niên, phụ nữ, phụ lão, công nhân, nông dân, trí thức, bộ đội, công an, nhất là cán bộ, đảng viên Chẳng hạn Người đề xuất “Tư cách người cách mạng”, “Năm điều Bác Hồ dạy thiếu nhi”, “Sáu điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân”, “Sáu yêu cầu

về người làm tướng”, và bốn nhiệm vụ của Quân đội Những yêu cầu của Người

không phải là những huấn lệnh tư tưởng, mà đã trở thành chuẩn mực văn hóa Người quan tâm triển khai phong trào thi đua nhằm xây dựng những tấm gương

“người tốt, việc tốt”

1.3 Quan niệm về “Năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc”

“Năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc”, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là:

“1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong

- Xây dựng tâm lý, luân lý như xây dựng phúc lợi cho nhân dân, xây dựng dân quyền (xây dựng chính trị) và xây dựng kinh tế Người nói rõ rằng, xây dựng tâm lý là xây dựng tinh thần độc lập tự cường; xây dựng luân lý là xây dựng năng lực biết hy sinh, làm lợi cho quần chúng

- Tâm lý, luân lý nói riêng, văn hóa nói chung thể hiện sâu sắc và tập trung truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc

- Do văn hóa tác động vào “mọi phương thức sinh hoạt” nên cần phải kết hợp khoa học với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội; phải thực hiện lồng ghép giá

trị văn hóa vào các hoạt động chính trị, phát triển kinh tế - xã hội và sinh hoạt của mỗi người.

1.4 Quan niệm về thực hành và tấm gương “người tốt, việc tốt” nhằm xây dựng con người xã hội chủ nghĩa và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, thực hành là nhằm xây dựng con người xã hội chủ nghĩa Việc coi sinh hoạt thường nhật là một nội dung hoạt động thực hành - hoạt động vật chất có chủ đích, chứng tỏ Chủ tịch Hồ Chí Minh thấm nhuần, vận dụng sáng tạo và phát triển quan niệm của C Mác (1818 - 1883) về tính hiện thực trong bản chất tổng hòa các quan hệ xã hội của chủ thể hoạt động thực hành Quan niệm “chiến thắng mọi tính xấu trong mình ta” là nhằm xây dựng ý thức tự giác của các chủ thể hoạt động thực hành, đặc biệt ở con người

xã hội chủ nghĩa

Hoạt động thực hành, theo Người, diễn ra trong mối quan hệ biện chứng giữa “diện” và “điểm”, cụ thể là giữa việc thực hiện các “công việc hàng ngày” với phong trào thi đua, giữa tấm gương “người tốt, việc tốt” với người người thi đua, ngành ngành thi đua, giữa giải phóng và phát triển, nhằm xây dựng con người xã hội chủ nghĩa Thông qua đó, mới thực hiện được mối quan hệ biện chứng giữa thực hành và hiểu biết theo vòng xoáy ốc đi lên, không thể đảo ngược, với trình độ ngày càng cao

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc xây dựng tấm gương thực hành và đoàn kết để thực hành “có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” Tấm gương thực hành được biểu hiện ở những “người tốt, việc tốt” là sự thể hiện sống động cho sự thống nhất giữa thực tiễn với lý luận Bởi lẽ, thông qua những tấm gương người tốt, việc tốt và phong trào thi đua có thể tổng kết thực tiễn; mà tổng kết thực tiễn chính là vòng khâu trực tiếp để nâng lên thành lý luận

Tấm gương thực hành còn là biểu hiện thống nhất giữa “biết với làm”, giữa “lời nói đi đôi với hành động” hay giữa cách nghĩ với cách làm của những chủ thể hoạt động thực hành Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, chỉ thực sự là tấm

gương thực hành, khi vận động, tổ chức, lôi cuốn được đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia vào hoạt động thực hành trong sự nghiệp cách mạng Vì thế, tấm gương không tách rời đoàn kết, và đoàn kết là để thực hành Các tấm gương

và đoàn kết thực hành là động lực thúc đẩy các hoạt động thực hành nhằm xây dựng con người xã hội chủ nghĩa và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

CHƯƠNG 2 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC TRÊN CƠ SỞ TƯ TƯỞNG,

ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH 2.1 Quan điểm của Đảng về văn hóa từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đến nay

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (tháng 12-1986) đã mở đầu công cuộc đổi mới Đại hội VII tiếp tục chủ trương đổi mới toàn diện, đồng

bộ và triệt để nhằm đưa đất nước đi vào thế ổn định và phát triển Sau một thời gian khủng hoảng kinh tế - xã hội và sau những biến động phức tạp của tình hình chính trị quốc tế, hai kỳ đại hội trên ưu tiên tập trung xác định đường lối phát triển kinh tế, ổn định xã hội; văn hóa mặc dù được quan tâm phát triển, nhưng chưa được xem là vấn đề trọng tâm

Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (tháng 1998) đã ban hành nghị quyết chuyên đề về “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, cho thấy chuyển biến hết sức mạnh mẽ trong nhận thứccủa Đảng về tầm quan trọng của văn hóa bên cạnh vấn đề phát triển kinh tế và xây dựng Đảng Nghị quyết khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Mọi hoạt động văn hóa, văn nghệ phải nhằm xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam về tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cho

7-sự phát triển xã hội”

Đại hội IX của Đảngtiếp tục khẳng định, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình,

lối sống có văn hóa, quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội Bước phát triển trong quan điểm của Đảng về văn hóa thời kỳ này là nhấn mạnh mục tiêu hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa Đại hội xác định nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện Để đạt được mục tiêu đề ra, các chương trình hành động phải được triển khai đồng bộ, chú trọng việc mở rộng và nâng cao hiệu quả cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Xây dựng nếp sống văn minh và gia đình văn hóa”, phong trào “Người tốt, việc tốt”, làm cho văn hóa thấm sâu vào từng khu dân cư, từng gia đình, từng người…

Đến Đại hội X của Đảng, với quan điểm văn hóa là nền tảng tinh thần của

xã hội, những yêu cầu về tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nềnvăn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộhơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và việc xây dựng, hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệphóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế,… được khẳng định lại, tiếp nối quanđiểm về văn hóa từ kỳ đại hội trước Đại hội lần này cũng đề ra yêu cầu đa dạng hóa các hình thức hoạt động của phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, xây dựng và nâng cấp đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống nhà văn hóa, bảo tàng, nhà truyền thống…

Đại hội XI khẳng định phương hướng xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển, coi “con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển Tôn trọng vàbảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc,

đoạn tiếp theo là xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc, con người phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, ý thức công dân, tuân thủ pháp luật Nghị quyếtHội nghị Trung ương 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã khẳng định mục tiêu:xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Văn hóa tiếp tục là vấn đề quan trọng, có tính thời sự và dành được sự quan tâm sâu sắc.

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định đường lối nhất quán xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, con người Việt Nam phát triển toàn diện đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và mục tiêu “Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc” Việc thực hiện nhiệm vụ xây dựng con người có bước chuyển biến quan trọng: Gắn nhiệm vụ xây dựng văn hóa, con người với nhiệm vụ xây dựng và phát triển đất nước; gắn xây dựng môi trường văn hóa vớixây dựng con người; bước đầu hình thành những giá trị mới về con người với các phẩm chất về trách nhiệm xã hội, ý thức công dân, dân chủ, chủ động, sáng tạo, khát vọng vươn lên Mục tiêu được đề ra là: Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học, trong đó, “xây dựng con ngườiViệt Nam phát triển toàn diện”phải trở thành một mục tiêu của chiến lược phát triển