Vận dụng quan điểm hồ chí minh về văn hóa giáo dục vào công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục ở việt nam hiện nay

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tàiTư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục vừa là thành quả của sự chắt lọc tinh tế tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại, vừa mang đậm hơi thở của cuộc s

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA GIÁO DỤC 4

1.1 Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục 4

1.2 Nội dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục 4

1.2.1 Mục tiêu của văn hóa giáo dục 5

1.2.2 Nội dung giáo dục 7

1.2.3 Phương châm và phương pháp giáo dục 8

1.2.4 Về đội ngũ giáo viên 12

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA GIÁO DỤC VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI CĂN BẢN VÀ TOÀN DIỆN NỀN GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 13

2.1 Thực trạng nền giáo dục Việt Nam hiện nay 13

2.1.1 Thành tựu 13

2.1.2 Hạn chế 16

2.2 Giải pháp nâng cao vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dụcViệt Nam hiện nay 17

KẾT LUẬN 18

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục vừa là thành quả của sự chắt lọc tinh tế tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại, vừa mang đậm hơi thở của cuộc sống Do vậy, ở Hồ Chí Minh, lý luận giáo dục và thực tiễn giáo dục có sự thống nhất hữu cơ, không tách rời nhau Đúng như Nghị quyết UNESCO đánh giá: "Sự đóng góp quan trọng về nhiều mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hoá, giáo dục và nghệ thuật là kết tinh của truyền thống hàng ngàn năm của nhân dân Việt Nam và những tư tưởng của Người là hiện thân của những khát vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc của mình và tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau”

Có thể nói, tư tưởng văn hóa giáo dục Hồ Chí Minh là sự kế thừa, tiếp thu

có chọn lọc, sáng tạo và phê phán từ các tiền đề: Một là, chủ nghĩa yêu nước, truyền thống văn hoá, giáo dục và tinh thần nhân ái Việt Nam Hai là, triết lý giáo dục phương Đông, đặc biệt là triết lý nhân sinh của Nho, Phật, Lão và Ba

là, những tư tưởng tiến bộ thời kỳ cận đại Nhưng tiền đề quan trọng nhất, cái tạo nên sự phát triển về chất trong tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là chủ nghĩa Mác - Lênin Trên cơ sở đó và cùng với quá trình hoạt động thực tiễn cách mạngsinh động, phong phú của mình, Hồ Chí Minh đã đưa ra quan điểm hết sức sâu sắc và mới mẻ về vai trò, mục đích, nội đung và phương pháp giáo dục

Năm 1945, cùng với thắng lợi chính trị, nhân dân ta đã xóa đi một nên giáo dục đồi bại, xảo trá của thực dân Pháp: Chỉ dạy cho nhân dân sùng bái những kẻ mạnh hơn mình; dạy cho thanh niên yêu một Tổ quốc không phải là

Tổ quốc của mình; dạy cho thanh niên khinh rẻ nguồn gốc, dòng giống mình…

Đó là một nền giáo dục nguy hiểm hơn cả sự dốt nát Chế độ mới ra đời, cùng

với việc thiết lập nền cộng hòa dân chủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi việc giải quyết nạn dốt là một tronh những nhiệm vụ cấp bách Bởi vì “Một dân tộc dốt làmột dân tộc yếu”, “Yếu thì dại, dại thì hèn” Quan điểm của Hồ Chí Minh là phải làm cho nhân dân biết đọc, biết viết, từng bước nâng cao dân trí Bởi vì nước ta là một nước dân chủ, dân là chủ và dân làm chủ Công việc kháng chiến kiến quốc, đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân Chúng ta phải đem tài dân,sức dân, của dân để làm lợi cho dân Muốn làm được điều đó, cần phải có giáo dục và giáo dục lại nhân dân.

Nhận thấy trong tư tưởng của Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục như kim chỉ nam dẫn lối cho toàn dân, do vậy, xin được chọn đề tài nghiên cứu cho bài

tiểu luận là: “Vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục vào công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục ở Việt Nam hiện nay.”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

- Mục đích

Đề tài được thực hiện nhằm đưa ra một góc nhìn về sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đạo đức và vận dụng quan điểm vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục ở Việt Nam hiện nay

- Nhiệm vụ

Đầu tiên, đề tài chỉ ra khái quát lý luận về văn hóa giáo dục gắn với từng giai đoạn lịch sử trong tư tưởng của Hồ Chí Minh Trên cơ sở đó, đề tài phân tích từng mục nhỏ, từng yếu tố tác động để liên hệ, làm rõ vận dụng vào công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục ở Việt Nam hiện nay

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Tiểu luận tập trung nghiên mục tiêu, nội dung, phương châm và phương pháp văn hóa giáo dục của Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đời và sự nghiệp Cách mạng của Người, cùng với các dẫn chứng về tác phẩm, tuyên ngôn, hành động của Hồ Chí Minh Từ đó đưa ra thực trạng công cuộc học tập và đổi mới căn bảnnền giáo dục Việt Nam trong giao đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế

4 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Trong bài tiểu luận đã sử dụng một số phương pháp chủ yếu như: logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, diễn dịch - quy nạp, so sánh đối chiếu, gắn lý luận với thực tiễn…

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 2 chương:

Chương 1: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục

Chương 2: Vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục vào công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục ở việt nam hiện nay

CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA GIÁO DỤC

1.1 Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục

Tư tưởng Hồ Chí Minh bắt nguồn từ những truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc Đó là truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo,… đã tồn tại ngàn đờinay trong đời sống nhân dân ta Không chỉ vậy, người còn ảnh hưởng sâu sắc từ những quan điểm mới mẻ của giáo dục phương Tây như tinh thần tư học là chính, là quan niệm “học đi đôi với hành”…

Nguồn gốc quan trọng nhất của Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục vẫn là chủ nghĩa Mác - Lênin và những tấm gương sáng của các ông Mác

và Ăngghenđã tuyên bố trong “Tuyên ngôn Đảng Cộng Sản” là: “Sự phát triển

tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người” Tại diễn đàn Đại hội giáo dục toàn Nga lần thứ nhất (28-8-1918), Lênin đã khẳng định vai trò to lớn của công tác giáo dục, coi đó là một điều kiện đảm bảothắng lợi trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Khẩu hiệu nổi tiếng của Lênin: “Học, học nữa, học mãi” đã trở thành triết lý sống của hàng triệu, hàng triệu con người trong các thế hệ Uỷ ban quốc tế về giáo dục thế kỷ XXI đã đưa giáo dục suốt đời thành một nguyên lý của nền giáo dục mở đầu thiên niên kỷ mới

Ngoài ra, trong quá trình bôn ba tìm đường cứu nước, Bác đã học tập được rất nhiều, trong nhân dân, trong lao động, tự học là chủ yếu Bác nhận ra phương pháp học mới gắn liền với thực tiễn khác xa với cách học truyền thống

Đúc kết giá trị truyền thống và hiện đại, tiếp thu tư tưởng Mác- Lênin và vận dụng trong trải nghiệm của mình, Hồ Chí Minh có những quan niệm mới

mẻ về văn hóa giáo dục, phù hợp với “nội tạng” của người Việt Nam ta

1.2 Nội dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục

Hồ Chí Minh phê phán nền giáo dục phong kiến kinh viện xa thực tế và coi trọng mẫu người theo quan niệm của nho giáo: “tam cương ngũ thường”, phụ nữ bị tước mất quyền học vấn sống trong khuôn phép “tam tòng tứ đức”… Người cũng đã tố cáo nền giáo dục thực dân là nền giáo dục “ngu dân”, nhồi sọ

và giả dối, làm cho cả thế giới hiểu rõ hơn thực chất của nền giáo dục ấy, đồng thời thúc tỉnh nhân dân các nước thuộc địa vùng dậy đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân

Sau khi cách mạng tháng Tám thành công văn hóa giáo dục trở thành một mặt trận quan trọng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất nước nhà.Việc xây dựng văn hóa giáo dục mới trở thành nhiệm vụ vừa lâu dài, vừa cấp bách của dân tộc ta Người viết: “Chúng ta có nhiệm vụ cấpbách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập”

Những quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục:

1.2.1 Mục tiêu của văn hóa giáo dục

Mục tiêu của văn hóa giáo dục để thực hiện cả ba chức năng của văn hóa

và bằng giáo dục Người chỉ rõ: “Dốt nát cũng là kẻ địch Địch thực dân dựa vào địch dốt nát để thi hành chiến lược ngu dân Địch dốt nát dựa vào địch thực dân để đưa dân ta vào nơi mù quáng Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” Vì vậy, theo Người, giáo dục để mở mang dân trí, nâng cao kiến thức, bồi dưỡng tưtưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp, những phẩm chất trong sáng và phong cách lành mạnh cho nhân dân Giáo dục để đào tạo con người có ích cho xã hội Trong tác phẩm:“Đời sống mới” viết năm 1947, Người nói: “Từ tiểu học, trung

học cho đến đại học, là nơi rèn luyện nhi đồng và thanh niên Óc những người tuổi trẻ trong sạch như một tấm lụa trắng Nhuộm xanh thì nó sẽ xanh Nhuộm

đỏ thì nó sẽ đỏ Vì vậy sự học tập ở trường có ảnh hưởng rất lớn cho tương lai của thanh niên, và tương laicủa thanh niên là tương lai của nước nhà Vì vậy cốt nhất là phải dạy cho học trò biết yêu nước, thương nòi Phải dạy cho họ có chí tựlập, tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ” Nền giáo dục mới phải thực hiện dạy và học theo hướng: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại” Giáo dục còn là để “cải tạo trí thức cũ”, “đào tạo trí thức mới”, thực hiện “công nông tri thức hóa”, xây dựng đổi ngũ tri thức ngày càng đông đảo và

có trình độ ngày càng cao Nền văn hóa giáo dục còn phải đào tạo lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng, xây dựng đất nước giàu mạnh sánh vai cùng các

cường quốc năm châu

Năm 1952, trong “Thư gửi giáo sư và sinh viên trường dự bị đại học ở Thanh Hóa, Bác Hồ đã nêu rõ mục đích của giáo dục Với phong cách ngắn gọn,ngay sau lời cảm ơn và thăm hỏi thân mật, Bác đã viết: “Các thầy giáo có nhiệm

vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc Vậy giáo dục cần nhằm vào mục đích là thật thà phụng sự nhân dân.Các cháu (học sinh) thì học tập cần gắn liền với thực hành để mai sau thực hiện mục đích cao quý: thật thà phụng sựnhân dân”

Toàn bộ mục đích này gói gọn trong 6 chữ Hai hoạt động cơ bản và bao trùm của thầy là dạy và của trò là học đều hướng vào cùng mục đích, đồng thời cũng là mục đích chung của ngành Giáo dục Mục đích gồm sáu chữ này nhấn mạnh yêu cầu làm việc trung thực và tận tụy, hết lòng hết sức để cống hiến hết mình, tất cả vì dân, cho dân Sản phẩm đào tạo theo Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh sẽ phải đạt được yêu cầu như vậy

Năm 1955, khi viết “Thư gửi giáo viên, học sinh, cán bộ thanh niên và nhi đồng” nhân dịp năm học mới, Bác Hồ đã căn dặn: “Trường của chúng ta là trường học của chế độ dân chủ nhân dân, nhằm mục đích đào tạo những công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai tốt của nước nhà…Và cần xây dựng tư tưởng: dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân”.

Dù ngôn từ dài ngắn có khác nhau nhưng nội dung cơ bản vẫn thống nhất

về mục đích chung của giáo dục

Tới năm 1959, khi căn dặn giáo viên mẫu giáo, Bác Hồ lại viết: “Công tácgiáo viên và mẫu giáo có khác nhau, nhưng cùng chung mục đích đào tạo nhữngcông dân tốt, cán bộ tốt, cho Tổ quốc, cho chủ nghĩa xã hội”

Như vây, nhiệm vụ của ngành giáo dục rất quan trọng và vẻ vang nhằm xây dựng và hoàn thiện con người mới, những chủ nhân tương lai của đất nước

Hồ Chí Minh từng căn dặn cán bộ: Ta xây dựng con người phải có ý định rõ ràng như kiến trúc sư định xây dựng ngôi nhà như thế nào rồi mới dùng gạch, vữa, vôi, cát mà xây dựng lên Con người mới mà nền giáo dục Việt Nam cần xây dựng theo Người là những công dân “vừa hồng, vừa chuyên”

1.2.2 Nội dung giáo dục

Phải tiến hành cải cách giáo dục gồm xây dựng một hệ thống trường lớp với trương trình nội dung dạy và học thật khoa học, thật hợp lý, phù hợp với những bước phát triển của ta Giáo dục phải đảm bảo kiến thức toàn diện Nội dung giáo dục phải bao gồm cả văn hóa, trính trị, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghề nghiệp, lao động Các nội dung đó có mối quan hệ mật thiết với nhau.Cần phải học tập khoa học, kỹ thuật bởi chúng ta đang sống trong thời đại mà cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đang tiến như vũ báo, loài người đang vận dụng những thành tựu kỳ diệu của khoa học, kỹ thuật, công nghệ để

đẩy mạnh sản xuất và cải tạo nhanh chóng bộ mặt của thế giới Phải chú ý học chính trị, vì nếu chỉ học văn hóa, kỹ thuật mà không có chính trị thì như người nhắm mắt mà đi Học chính trị là học chủ nghĩa Mác –Lênin và đường lối của Đảng để hiểu rõ nhiệm vụ cách mạng,từ đó vững tin vào lý tưởng cách mạng, tránh được mọi sai lầm vấp ngã Do vậy, học đi đôi với hành, lý luận phải liên

hệ với thực tế; học tập phải kết hợp với lao động Muốn đẩy mạnh sự nghiệp giáo dục phải phối hợp cả ba khâu; gia đình, nhà trường, xã hội

Trả lời câu hỏi “Học như thế nào?” Hồ Chí Minh đã đưa ra phương pháp

kết hợp lý luận với thực tế, học đi đôi với hành, kết hợp chặt chẽ nhà trường với gia đình và xã hội Chú trọng tự học, học suốt đời, học thực tiễn, học nhân dân, học lẫn nhau, học ở sách vở, học ở trường Dạy và học không phải chạy theo kiến thức đơn thuần, mà chú trọng tư duy sáng tạo, tự do tư tưởng Quan điểm

về phương pháp giáo dục của Hồ Chí Minh đáp ứng được nhu cầu và khả năng

tự học của người học Đó còn là phương pháp học suốt đời, học mọi lúc, mọi nơi, bằng mọi cách Người cho rằng: “Học mãi để tiến bộ mãi Càng tiến bộ càng thấy phải học thêm”.Tư tưởng và tấm gương của Người là “ngày nào cũng phải học” Người cho rằng “Công việc cứ tiến mãi Không học thì không theo kịp, công việc nó sẽ gạt mình lại phía sau” Việc học là quyển vở không có trangcuối cùng

Học ở mọi nơi, mọi lúc, học mọi người, học suốt đời, coi trọng việc tự học, tự đào tạo và đào tạo lại Người quan niệm: " Học không biết chán, học

không bao giờ đủ, còn sống còn học” Học ở lớp chỉ là một phần, phần chủ yếu

là phải học trong lao động, trong công tác trong hoạt động thực tiễn Học ở những người thầy ở trong trường lớp, học ở những người xung quanh – bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp, nhất là nhân dân Học tập là một quá trình lao động gian khổ, phải rèn luyện những đức tính, những tập quán tốt đẹp trong học tập, phải

có tinh thần say học tập, có quyết tâm, có nghị lực để học tập không ngừng

Phương pháp giáo dục phải xuất phát và bám chắc vào mục tiêu giáo dục và cần thực hiện dân chủ bình đẳng trong giáo dục Giáo dục là một khoa học nên cách dạy phải phù hợp với lứa tuổi; dạy từ dễ đến khó; kết hợp học tập với vui chơi

có ích, lành mạnh; giáo dục phải dùng phương pháp nêu gương; giáo dục phải gắn liền với thi đua

1.2.3 Phương châm và phương pháp giáo dục

*/ Phương châm giáo dục

- Học đi đôi với hành, giáo dục phải gắn liền với xã hội

+ Tháng 9-1945, trong Thư gửi các học sinh, Hồ Chí Minh viết: "Đối riêng với các em lớn… Phải sẵn sàng mà chống giặc cướp nước, đấy là bổn phận của mỗi công dân Các em lớn chưa hẳn đến tuổi phải gánh công việc nặng nhọc ấy, nhưng các em cũng nên, ngoài giờ học ở trường tham gia vào các Hội nghị cứu quốc để tập luyện thêm cho quen với đời sống chiến sĩ và để giúp đỡ một vài việc nhẹ nhàng trong cuộc phòng thủ đất nước"

Với các em nhỏ, Người khuyên: "Từ 5 đến 10 cháu tổ chức thành một đội,giúp nhau học hành Khi học rảnh, mỗi tuần cả đội đem nhau đi giúp đồng bào"

+ Trong kháng chiến, Hồ Chí Minh chủ trương: "Chúng ta cần có một nền giáo dục kháng chiến và kiến quốc" Người yêu cầu: "Chúng ta phải sửa đổi cách dạycho phù hợp với đào tạo nhân tài kháng chiến và kiến quốc", "Chúng ta phải đàotạo cán bộ mới và giúp đỡ cán bộ cũ theo tôn chỉ kháng chiến và kiến quốc".+ Ngày 31-8-1960, trong Thư gửi các cán bộ giáo dục, học sinh, sinh viên các trường và các lớp bổ túc văn hóa, Người nhắc nhở: "Giáo dục phải phục vụ

đường lối chính trị của Đảng và Chính phủ, gắn liền với sản xuất và đời sống nhân dân".

- Phối hợp nhà trường - xã hội - gia đình

+ Hồ Chí Minh khẳng định: "Giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục ngoài xã hội, trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn"

Ngày 31-10-1955, khi miền Bắc đã giải phóng, Hồ Chí Minh viết: "Tôi cũng mong các gia đình liên lạc chặt chẽ với nhà trường, giúp nhà trường giáo dục và khuyến khích con em chăm chỉ học tập, sinh hoạt lành mạnh và hăng hái giúp ích nhân dân"

+ Các đoàn thể là một yếu tố quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ, nhất là Đoàn thanh niên Vì vậy, Hồ Chí Minh viết: Trường học, gia đình và đoàn thể thanh niên cần phải chú ý đến giáo dục tư tưởng, thái độ, hoạt động và sinh hoạt hàng ngày của thanh niên để kịp thời khuyến khích, uốn nắn, sửa chữa Trường học, gia đình và các đoàn thể thanh niên phải liên hệ chặt chẽ trong việc giáo dục thanh niên

- Thực hiện dân chủ, bình đẳng trong giáo dục

+ Hồ Chí Minh dạy: "Trong trường cần có dân chủ Đối với mọi vấn đề, thầy và trò cùng nhau thảo luận, ai có ý kiến gì đều thật thà phát biểu Điều gì chưa thông suốt, thì hỏi, bàn cho thông suốt Dân chủ nhưng trò phải kính thầy, thầy phải quý trò, chứ không phải là "cá đối bằng đầu" Đồng thời thầy và trò cần giúp đỡ những anh chị em phục vụ cho nhà trường Các anh chị em nhân viên thì nên thi đua sao cho cơm lành canh ngọt để cho học sinh ăn no, học tốt"