Luận văn góp phần làm rõ thêm những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về ATTP; phân tích, đánh giá thực trạng về thực hiện pháp luật về ATTP của Ban Quản lý An toàn thực phẩm qua đó chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế bất cập và nguyên nhân của thực trạng; Đề xuất các giải pháp tăng cường thực hiện pháp luật về ATTP của Ban Quản lý An toàn thực phẩm.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS PHẠM HỒNG THÁI
Phản biện 1: PGS.TS Huỳnh Văn Thới
Phản biện 2: TS Nguyễn Thanh Bình
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng họp 208, Nhà A - Hội trường bảo vệ luận văn thạc
sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Số 10, Đường Ba Tháng Hai - Quận 10 – TP Hồ Chí Minh
Thời gian: vào hồi 16h30 giờ 26 tháng 8 năm 2019
Có thể tìm hiểu luận văn tại Ban Quản lý đào tạo sau đại học Học viện hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế cùng với sự bùng nổ dân số ngày càng nhanh thì việc bảo đảm (ATTP) trong ăn uống và sinh hoạt đặt ra những vấn đề bức thiết Các cơ quan chức năng nước ta đang gặp phải rất nhiều khó khăn trong việc quản lý nguồn thực phẩm trong nước, tràn ngập nguồn thực phẩm bên ngoài thâm nhập vào gây ra không ít những hệ lụy về vấn đề ATTP, vấn đề trên làm cho công tác kiểm soát tình hình này càng trở nên khó khăn hơn Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi phạm ATTP như hiện nay bắt nguồn từ sự bất cập của các văn bản pháp luật trong lĩnh vực này Tình trạng một sản phẩm thực phẩm chịu sự quản lý và giám sát cùng lúc của 3 Bộ, Ngành khác nhau dẫn đến tình trạng “cha chung không ai khóc” Tuy có rất nhiều văn bản nhưng vừa chồng chéo, không phân định rõ ràng trách nhiệm quản lý giữa các Bộ, ngành lại vừa thiếu sót, chưa phủ hết các lĩnh vực, có khoảng trống giữa các khâu trong trách nhiệm quản lý liên tục một loại sản phẩm Việc ban hành các văn bản hướng dẫn chưa kịp thời Chưa có
cơ chế tài chính phù hợp giải quyết kinh phí, lực lượng thanh tra, kiểm tra còn hạn chế về số lượng và chất lượng Chưa phát huy được vai trò các tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội, công luận và người dân tham gia giám sát bảo đảm ATTP, nhất là tại cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm Do nhận thức và trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm còn thấp, đôi khi chạy theo lợi nhuận, cố tình sản xuất, kinh doanh thực phẩm không đảm bảo an toàn, thực phẩm không đảm bảo chất lượng mà người tiêu dùng không biết hoặc biết không đầy đủ về chất lượng sản phẩm nên đã sử dụng những sản phẩm đó BQLATTP được thành lập theo Quyết định số
Trang 42349/2016/QĐ-TTg ngày 05 tháng 12 năm 2018 của Thủ Tướng thí điểm thành lập Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh với thời gian thí điểm 3 năm từ ngày 5 tháng 12 năm 2016 đến ngày 5 tháng 12 năm 2019, với tư cách là là cơ quan chuyên môn thuộc UBND Thành phố Hồ Chí Minh, có chức năng tham mưu, giúp UBND Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ATTP trên địa bàn Thành phố để thực hiện quản lý, giải quyết tình hình về ATTP hết sức cấp bách hiện nay
Từ những vấn đề trình bày ở trên, chọn đề tài “Thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sĩ là đáp ứng yêu
cầu thực tiễn đặt ra, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Đã có nhiều công trình khoa học, đề tài khoa học, luận văn và bài viết chuyên sâu liên quan đến lĩnh vực ATTP Tuy nhiên, BQLATTP được thành lập từ tháng 12 năm 2016 để giải quyết những tồn tại, yếu kém, bất cập trong việc thực thi pháp luật về ATTP, do đó, chưa có
công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề “Thực hiện pháp luật về
an toàn thực phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh”, một vấn đề hết sức cần thiết, liên quan mật thiết
đến hiệu quả của việc thực hiện ATTP
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1 Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về thực
hiện pháp luật về ATTP, thực tiễn thực hiện pháp luật về ATTP của BQLATTP, luận văn đưa ra một số giải pháp tăng cường thực hiện pháp luật của BQLATTP
3.2 Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn thực
hiện những nhiệm vụ cơ bản sau: Một là, đưa ra được khái niệm, đặc
Trang 5điểm, vai trò của thực hiện pháp luật về ATTP; Hai là, phân tích,
đánh giá thực trạng về thực hiện pháp luật về ATTP của BQLATTP qua đó chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế bất cập và
nguyên nhân của thực trạng; Ba là, đề xuất các giải pháp tăng cường
thực hiện pháp luật về ATTP của BQLATTP
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1 Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu
những lý luận cơ bản về thực hiện pháp luật của Ban Quản lý An
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
Phương pháp luận duy vật lịch sử, biện chứng, chủ nghĩa Mac –
Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, đối chiếu, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp biện chứng, kết hợp thực tiễn,…
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần làm rõ thêm những vấn đề lý
luận về thực hiện pháp luật về ATTP
Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn là tài liệu tham khảo cho việc hoàn
thiện pháp luật và thực hiện pháp luật về ATTP của BQLATTP và các cơ quan Nhà nước khác
Trang 67 Kết cấu của luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục,
danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, nội dung của Luận văn được kết cấu thành 03 chương
Chương 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN
THỰC PHẨM 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm
1.1.1 Khái niệm an toàn thực phẩm
Thực phẩm là những sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi, sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản Khái niệm thực phẩm này không bao gồm thuốc dùng cho người, các chất gây nghiện
và thuốc lá
1.1.2 Khái niệm thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm
1.1.2.1 Khái niệm pháp luật về an toàn thực phẩm
Pháp luật về ATTP là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực ATTP Như vậy, pháp luật về ATTP là toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực ATTP
1.1.2.2 Khái niệm thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm
Thực hiện pháp luật trong lĩnh vực ATTP là hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật ATTP đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các cá nhân, cơ quan,
tổ chức
1.1.3 Đặc điểm thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm
Thứ nhất, Thực hiện pháp luật về ATTP là một trong những hình
thức để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước về ATTP
Trang 7Thứ hai, pháp luật điều chỉnh về ATTP rất rộng và đa dạng Thứ ba, thực hiện pháp luật về ATTP do nhiều chủ thể khác nhau
tiến hành với nhiều cách thức, trình tự thủ tục khác nhau
1.1.4 Vai trò thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm
Thứ nhất, thực hiện pháp luật về ATTP là bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng là được tiếp cận với thực
phẩm an toàn; Thứ hai, thực hiện pháp luật về ATTP tác động lên
hoạt động thương mại, công tác quản lý ATTP trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu thực phẩm thực hiện tốt sẽ thúc đẩy, mở rộng thị
trường xuất khẩu, nhập khẩu thực phẩm của nước ta; Thứ ba, thực
hiện pháp luật về ATTP góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm đem lại thực phẩm an toàn cho
người tiêu dùng; Thứ tư, thực hiện pháp luật về ATTP liên quan chặt
chẽ đến năng suất, chất lượng lao động, hiệu quả sản xuất, kinh doanh; tác động trực tiếp đến nguồn lực và môi trường đầu tư phát triển kinh tế - văn hóa, đảm bảo an sinh xã hội, xóa đói, giảm nghèo của cả một thế hệ tương lai nếu như không đảm bảo tốt ATTP
1.2 Những quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm
Hệ thống văn bản pháp luật về ATTP ở nước ta hiện nay gồm các văn bản quy phạm pháp luật như Luật An toàn thực phẩm năm 2010, Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật năm 2006 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành
và một số văn bản quy phạm pháp luật có liên quan như các quy định
về trách nhiệm dân sự, trách nhiệm hành chính và trách nhiệm hình
sự trong các đạo luật quan trọng của hệ thống pháp luật như Bộ Luật Dân sự năm 2015, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm
2017), Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012
Trang 81.3 Những giai đoạn thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm
1.3.1 Hoạch định chính sách và triển khai các chương trình nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm
Hoạch định chính sách được coi là bước khởi đầu trong chu trình chính sách Đây là bước đặc biệt quan trọng vì khi hoạch định đúng, khoa học sẽ xây dựng được chính sách tốt và là tiền đề để đi vào cuộc sống, mang lại hiệu quả cao
1.3.2 Tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật và các chính sách trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm
Việc tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về ATTP là bước cụ thể hóa các văn bản quản lý đã được ban hành Các cơ quan Nhà nước tổ chức, thực hiện nhiệm vụ cụ thể sau: cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh; xác nhận nội dung quảng cáo thực phẩm; tiếp nhận công bố hợp quy, xác nhận công bố phù hợp quy định ATTP, tiếp nhận bản đăng ký công bố sản phẩm hoặc Bản tự công bố sản phẩm; kiểm nghiệm thực phẩm, phân tích nguy cơ đối với ATTP, phòng ngừa, ngăn chặn và khắc phục sự cố về ATTP
1.3.3 Việc thông tin, tuyên truyền, truyền thông pháp luật về an toàn thực phẩm
Công tác thông tin, tuyên truyền, truyền thông được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, đi trước một bước trong các hoạt động bảo đảm ATTP Việc nâng cao kiến thức và thực hành về ATTP cho các đối tượng được các Bộ, ngành và địa phương đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng, phong phú Các hoạt động tuyên truyền giáo dục trên các phương tiện thông tin đại chúng đã được triển khai đồng bộ, bài bản, đặc biệt tập trung vào dịp Tết Nguyên đán, Tháng hành động vì ATTP và Tết Trung thu theo hướng dẫn của Ban Chỉ đạo liên ngành
Trang 9Trung ương về ATTP nhằm nâng cao vai trò của UBND các cấp, vai trò quản lý của các cơ quan chức năng, trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dịch vụ ăn uống, trách nhiệm của cộng đồng trong công tác bảo đảm ATTP Tháng hành động vì ATTP được duy trì và tổ chức hàng năm đã báo động và thức tỉnh cho toàn xã hội
về những nguy cơ ATTP và nhờ đó đã huy động toàn xã hội tham gia vào các chiến dịch tuyên truyền và thanh tra, kiểm tra ATTP từ Trung ương đến địa phương
1.3.4 Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm
Công tác kiểm tra, thanh tra về ATTP là một hoạt động quan trọng
và ưu tiên của công tác quản lý nhà nước về ATTP Hoạt động này nhằm theo dõi việc thực hiện pháp luật về ATTP của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, việc tuân thủ quy định của pháp luật về ATTP của mọi tổ chức và cá nhân Đồng thời, phát hiện những hành vi vi phạm để có những biện pháp ngăn chặn hoặc kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý tổ chức, cá nhân vi phạm
1.3.5 Kiểm nghiệm thực phẩm, kiểm soát các nguy cơ gây mất
an toàn thực phẩm
Kiểm nghiệm thực phẩm là việc thực hiện một hoặc các hoạt động thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn tương ứng đối với thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, chất bổ sung vào thực phẩm, bao gói, dụng cụ, vật liệu chứa đựng thực phẩm Hiện nay, Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp
và Phát triển nông thôn, Bộ Công thương tổ chức thực hiện chương trình giám sát, phòng ngừa, ngăn chặn sự cố ATTP, tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn đối với những sự cố về ATTP
ở nước ngoài có nguy cơ ảnh hưởng đến Việt Nam thuộc lĩnh vực
Trang 10được phân công quản lý và UBND các cấp có trách nhiệm phòng ngừa, ngăn chặn sự cố về ATTP trong phạm vi địa phương
1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm
Có nhiều yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến việc bảo đảm ATTP như: trình độ nhận thức, tập tục, thói quen; Yếu tố kinh tế và lợi nhuận trong sản xuất, kinh doanh; Yếu tố ý thức pháp luật và đạo đức của các chủ thể tham giam quan hệ pháp luật an toàn thực phẩm; Yếu
tố hoạt động áp dụng pháp luật của cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Tiểu kết chương 1
Trong chương 1 luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận pháp luật
về ATTP, thông qua việc làm rõ các khái niệm, luận giải các nội dung về thực hiện pháp luật về ATTP Đi sâu tìm hiểu các giai đoạn thực hiện pháp luật về ATTP, những quy định của pháp luật về ATTP, những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về ATTP.Những nội dung lý luận về thực hiện pháp luật về ATTP được
đề cập trong Chương 1 là luận cứ khoa học để phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về ATTP của Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh
Trang 11Chương 2:
THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CỦA BAN QUẢN LÝ AN TOÀN
tế, văn hóa, xã hội của khu vực và cả nước
Trong thời gian qua công tác bảo đảm ATTP của Thành phố Hồ Chí Minh luôn được tăng cường, huy động sức mạnh liên ngành triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cụ thể nhằm cải thiện tình hình Đặc biệt, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra liên ngành, chuyên ngành về ATTP, thực hiện xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, xử
lý tiêu hủy thực phẩm không an toàn, truy xuất hàng hóa không đảm bảo về ghi nhãn thực phẩm Công tác thông tin, giáo dục, truyền thông về ATTP được chú trọng và thực hiện thường xuyên liên tục với nhiều loại hình phong phú, đa dạng đã từng bước nâng cao kiến thức thực hành của người dân trong việc chọn mua thực phẩm an toàn Tuy nhiên, thực trạng sản xuất và kinh doanh nông sản trên địa bàn thành phố, thực phẩm chủ yếu vẫn ở quy mô nhỏ lẻ, một bộ phận người sản xuất, kinh doanh do thiếu lương tâm, thiếu ý thức đạo đức kinh doanh, chạy theo lợi nhuận đưa ra thị trường những sản phẩm không bảo đảm an toàn
Trang 122.2 Thực trạng quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm
Nội dung các văn bản pháp luật về ATTP đã ban hành, về cơ bản
đã nội luật hóa cách điều ước, hiệp định quốc tế mà Việt Nam ký kết, thống nhất và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành Các quy định hướng dẫn đã bám sát văn bản gốc, phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý như: quy định về phân công trách nhiệm của các cơ quan quản lý, phương thức quản lý, công cụ kỹ thuật phục vụ quản lý, điều kiện sản xuất, kinh doanh cho từng loại thực phẩm Các quy định pháp luật ATTP được ban hành đúng thẩm quyền, bám sát yêu cầu quản lý nhà nước về ATTP, bảo đảm tính khả thi, khá thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh thực phẩm Trong phạm vi trách nhiệm quản lý được phân công tại Luật an toàn thực phẩm năm 2010, Nghị định số 38/2012/NĐ-CP, Nghị định số 15/2018/NĐ-CP các Bộ đã ban hành tương đối đầy đủ các văn bản để hướng dẫn thực hiện
Tuy nhiên, số lượng văn bản còn nhiều gây khó khăn khi tra cứu,
áp dụng thực tiễn trong sản xuất, kinh doanh Cụ thể các văn bản quản
lý đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu thực phẩm đều được ba bộ cùng ban hành theo các nhóm đối tượng quản lý Khi các văn bản này được chuyển đến địa phương thực hiện thì UBND các cấp
sẽ phải đọc và hiểu hết 3 hệ thống văn bản đối với từng lĩnh vực
2.3 Thực trạng thực hiện pháp luật về an toàn thực phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh
2.3.1 Thực trạng hoạch định chính sách và triển khai các chương trình bảo đảm an toàn thực phẩm
Trong 02 năm đi vào hoạt động (năm 2017-2018) BQLATTP đã tham mưu UBND Thành phố Hồ Chí Minh ban hành 17 văn bản triển khai, hướng dẫn và tổ chức thực hiện công tác đảm bảo ATTP địa bàn Thành phố và tham mưu 13 văn bản cho Ban chỉ đạo liên ngành về
Trang 13ATTP Thành phố Hồ Chí Minh UBND Thành phố Hồ Chí Minh đã phê duyệt các Chương trình, Đề án trọng điểm bảo đảm ATTP trên địa bàn (Đề án chuỗi thực phẩm an toàn; Đề án quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gia cầm và trứng gia cầm; Dự án mô hình chợ thí điểm bảo đảm ATTP… )
2.3.2 Thực trạng tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật
và các chính sách trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm
2.3.2.1 Chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm
Thực hiện các quy định của ngành Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm
2018, BQLATTP đã tiến hành thẩm định và cấp 7.674 Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP đối với các cơ sở chế biến, kinh doanh thực phẩm Ngoài ra, Ban Quản lý đề án Chuỗi thực phẩm an toàn (do BQLATTP chủ trì) tiến hành thẩm định và cấp Giấy chứng nhận
cơ sở đủ điều kiện ATTP đã cấp 351 Giấy chứng nhận cho 187 trang trại, cơ sở sản xuất, sơ chế, kinh doanh vào chuỗi
2.3.2.2 Công bố hợp quy, công bố phù hợp quy định an toàn thực phẩm, đăng ký bản công bố sản phẩm và tự công bố sản phẩm
Từ năm 2017 đến tháng 2 năm 2018, Ban Quản lý đã cấp 726 Giấy tiếp nhận bản công bố hợp quy và cấp 4.901 Giấy xác nhận công bố phù hợp quy định ATTP; Từ tháng 2 năm 2018 đến hết năm
2018, BQLATTP đã cấp 64 Bản đăng ký công bố sản phẩm, tiếp nhận 31.447 bản tự công bố sản phẩm và có 371 cở sở cam kết đảm bảo ATTP
2.3.2.3 Việc thông tin, tuyên truyền, truyền thông pháp luật về an toàn thực phẩm
BQLATTP đã ban hành các kế hoạch truyền thông và triển khai treo 1.030 băng rôn; phát 17 áp phích; 114.600 tờ gấp, bướm liên