Luận văn được hoàn thành với mục tiêu nhằm đánh giá những kết quả đạt được cũng như những hạn chế trong quản lý nhà nước về lễ hội ở tỉnh Bình Phước, đồng thời chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế đó. Đề xuất các giải pháp quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước trong thời gian tới.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
NGUYỄN THỊ DỊU
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LỄ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH PHƯỚC
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 8 34 04 03
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG
Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2020
Trang 2Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN HOÀNG ANH
Phản biện 1: PGS.TS Tạ Thị Thanh Tâm - Học viện Hành chính Quốc Gia
Phản biện 2: TS Nguyễn Hoàng Phương - Học viện Chính trị Khu vực II
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Lễ hội là một loại hình sinh hoạt văn hóa cộng đồng phổ biến
và đậm đà bản sắc dân tộc, là tài sản vô giá trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể, làm giàu và phát huy giá trị nền văn hóa dân tộc Đây
là một hiện tượng văn hóa được hình thành và phát triển trong những điều kiện địa lý, lịch sử, văn hóa và kinh tế nhất định, gắn với những đặc điểm văn hóa cộng đồng Bên cạnh việc bảo lưu, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, lễ hội đã và đang tạo nên những thói quen mới, lối sống mới, cách hành xử mới trước các sự kiện, dấu ấn lịch sử đương đại Các loại hình lễ hội có yêu cầu về không gian, thời gian, lễ thức riêng Lễ hội là di sản văn hóa quý của quốc gia, dân tộc
Công cuộc đổi mới của đất nước ta với những thành tựu lớn đã làm cho đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện và nâng cao Từ đó, nhu cầu sinh hoạt văn hóa của nhân dân ngày càng tăng, trong đó lễ hội là một loại hình có sức hấp dẫn lớn Lễ hội là hình thức sinh hoạt văn hóa tổng hợp mang tính cộng đồng cao, có giá trị hướng về nguồn cội, giá trị cân bằng đời sống tâm linh, giá trị sáng tạo và hưởng thụ văn hóa, là nhu cầu quan trọng tác động đến đời sống xã hội Trong những năm gần đây, với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước khuyến khích phục dựng những giá trị văn hóa truyền thống, do nhu cầu của xã hội, trên
cơ sở đời sống kinh tế, đời sống văn hóa ở cơ sở được nâng cao, các
lễ hội truyền thống được phục hồi, góp phần phát huy giá trị văn hóa, giữ gìn bản sắc văn hóa của các dân tộc Việc tổ chức có hiệu quả các hoạt động lễ hội đã có tác dụng khai thác tiềm năng du lịch, tạo
Trang 4nguồn thu lớn cho ngân sách quốc gia Lễ hội còn góp phần tích cực trong việc giao lưu với các nền văn hóa thế giới Tuy nhiên, với nhiều loại hình và phương thức tổ chức đa dạng, lễ hội đang đặt ra không ít những khó khăn, bất cập trong công tác quản lý Vấn đề này chi phối không ít sức người, sức của, tiền bạc và thời gian của nhân dân, ảnh hưởng tới quá trình lao động sản xuất, học tập và công tác của các tầng lớp nhân dân Không ít những hiện tượng thiếu lành mạnh xuất hiện tại một số lễ hội và điều đáng lo ngại nhất là sự phai mờ, xói mòn những giá trị, bản sắc của các lễ hội truyền thống
Ở đây thách thức cơ bản không chỉ là những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường mà còn ở sự chuyển đổi các giá trị Trong khi trước đây các giá trị tinh thần và yêu cầu thực hiện nếp sống văn minh văn hóa trong lễ hội được coi trọng thì hiện nay đã xuất hiện tư tưởng trục lợi, thương mại hóa hoạt động dịch vụ phục vụ lễ hội, làm cho các giá trị vật chất lấn át giá trị văn hóa truyền thống và đạo đức Bình Phước là tỉnh miền núi Đông Nam Bộ có nhiều lễ hội Lễ hội ở đây vừa phong phú về loại hình, vừa đa dạng về hình thức, vừa phức tạp về nội dung được tổ chức định kỳ hằng năm Hoạt động của
lễ hội, bên cạnh những mặt tích cực đáp ứng nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng của người dân và góp phần gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc cũng không ngoại lệ, còn không ít những bất cập nêu trên Điều này
do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ quản lý nhà nước Thực tế trên đặt ra cho chính quyền các cấp ở tỉnh Bình Phước là cần phải có những giải pháp tốt, quyết liệt hơn để quản lý các lễ hội nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị tích cực của lễ hội
Từ những lý do đã nêu tôi quyết định chọn đề tài “Quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước” làm luận văn tốt
nghiệp
Trang 52 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Trong công trình nghiên cứu của tác giả Lê Như Hoa (2004),
“Quản lý lễ hội dân gian cổ truyền - thực trạng và giải pháp”, công trình nghiên cứu của tác giả TS Nguyễn Quang Lê (2009), “Nhận diện bản sắc văn hóa qua một số lễ hội của người Việt”, đề tài khoa
học cấp Bộ
Ở tỉnh Bình Phước cũng đã có nhiều tác phẩm nghiên cứu về
lễ hội, các công trình nghiên cứu trên đã trình bày đề cập đến lễ hội với nhiều nội dung, nhiều hướng nghiên cứu khác nhau Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu riêng về hoạt động quản lý nhà nước đối với lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước Vì vậy, trong luận văn này, trên cơ sở kế thừa, tiếp thu có chọn lọc các công trình đã nghiên cứu, tác giả sẽ tập trung nghiên cứu và làm rõ hơn nữa về lý luận cũng như thực tiễn công tác quản lý nhà nước về lễ hội tại tỉnh Bình Phước hiện nay, nhằm góp phần hoàn thiệnquản lý nhà nước về
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn có một số nhiệm vụ nghiên cứu như sau
+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận của quản lý nhà nước về lễ hội + Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về lễ hội gắn với việc bảo tồn và phục dựng một số lễ hội đặc sắc của các đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Bình Phước
+ Đánh giá những kết quả đạt được cũng như những hạn chế
Trang 6trong quản lý nhà nước về lễ hội ở tỉnh Bình Phước, đồng thời chỉ
ra nguyên nhân của những hạn chế đó
+ Đề xuất các giải pháp quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước trong thời gian tới
4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài là Quản lý nhà nước về Lễ hội
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước
4.2 Phạm vi nghiên cứu
+ Về không gian: Quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước
+ Về thời gian: từ 2014 đến nay
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1 Phương pháp luận
Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác- Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về quản lý hoạt động lễ hội trong thời kỳ đổi mới
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện luận văn, tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:
+ Phương pháp phân tích, tổng hợp
+ Phương pháp thống kê, so sánh
+ Sưu tầm số liệu và các phương pháp khác
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn có một số đóng góp về lý luận và thực tiễn như sau:
Trang 76.1 Về lý luận
Luận văn dừng lại ở mức độ tổng hợp, khái quát có chọn lọc
cơ sở khoa học quản lý nhà nước về lễ hội
6.2 Về thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của tác giả có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong học tập, giảng dạy cho sinh viên, giáo viên, người nghiên cứu môn quản lý nhà nước về văn hóa và các nhà quản lý trong lĩnh vực này Các giải pháp đề ra có thể được sử dụng hoặc áp dụng trong lĩnh vực quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn kết cấu thành 3 chương
Chương 1: Cơ sở khoa học của quản lý nhà nước về lễ hội Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước
Chương 3: Định hướng và giải pháp quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước
Trang 8Chương 1
CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LỄ HỘI 1.1 Tổng quan về Lễ hội
1.1.1 Khái niệm
Khái niệm Lễ hội
Lễ hội là tổ hợp các yếu tố và hoạt động văn hóa đặc trưng của cộng đồng xoay quanh một trục ý nghĩa nào đó, nhằm tôn vinh và quảng bá cho những giá trị nhất định
Như vậy qua quá trình nghiên cứu trên tác giả xin đưa ra khái niệm riêng theo cách hiểu về lễ hội như sau: lễ hội là một sinh hoạt văn hóa dân gian mang tính cộng đồng cao của thành phần các dân tộc, diễn ra trong những chu kỳ không gian, thời gian nhất định lấy
đó làm những nghi thức để tỏ rõ sự tôn kính của con người đối với thần linh, thể hiện những ước vọng, mong muốn chính đáng mà con người chưa có khả năng thực hiện được
1.1.2 Phân loại Lễ hội
Các loại hình lễ hội theo quy định hiện hành (theo Điều 3 Nghị định số 110/2018/NĐ-CP ngày 29/8/2018 của Chính phủ quy định về quản lý và tổ chức lễ hội)
Lễ hội truyền thống (bao gồm cả lễ hội tại các di tích lịch sử - văn hóa, lễ hội dân gian) là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng được tổ chức theo nghi lễ truyền thống, nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần của nhân dân Lễ hội được tổ chức nhằm tôn vinh người có công với nước với cộng đồng, thờ cúng thần thánh và các hoạt động tín ngưỡng dân gian khác tiêu biểu cho những giá trị tốt đẹp về lịch sử , văn hóa, đạo đức xã hội, tôn vinh những danh nhân, sự kiện lịch sử, cách mạng
Lễ hội văn hóa là lễ hội được tổ chức để quảng bá về văn hóa,
Trang 9thể thao, du lịch bao gồm: festival; liên hoan văn hóa, thể thao, du lịch; tuần văn hóa, thể thao, du lịch; tuần văn hóa - du lịch; tháng văn hóa - du lịch; năm văn hóa - du lịch và các lễ hội văn hóa, thể thao,
1.1.3 Vai trò của lễ hội trong đời sống
- Lễ hội thực hiện liên kết cộng đồng
- Lễ hội phản ánh, bảo lưu và truyền bá các giá trị văn hóa dân tộc
- Lễ hội đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của cộng đồng
- Tổ chức lễ hội kích thích phát triển kinh tế ở địa phương
1.2 Quản lý nhà nước về lễ hội
1.2.1 Khái niệm
- Khái niệm quản lý
Quản lý là sự tác động có định hướng và tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng các phương thức nhất định để đạt tới những mục tiêu nhất định
- Khái niệm Quản lý nhà nước
Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, xuất hiện và tồn tại cùng với sự xuất hiện tồn tại của nhà nước Quản lý nhà nước chính là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan quản lý nhà nước tiến hành đối với tất cả mọi cá nhân và tổ chức trong xã hội trên tất cả các mặt của đời sống xã hội bằng cách
sử dụng quyền lực nhà nước có tính cưỡng chế đơn phương nhằm mục tiêu phục vụ lợi ích chung của cả cộng đồng duy trì ổn định, an
Trang 10ninh trật tự và thúc đẩy xã hội phát triển theo một định hướng thống nhất của nhà nước
- Khái niệm Quản lý nhà nước về Lễ hội
Quản lý nhà nước về lễ hội được hiểu là quá trình sử dụng các công cụ quản lý: chính sách, pháp luật, các nghị định, chế tài, tổ chức
bộ máy vận hành và các nguồn lực để kiểm soát, can thiệp vào các hoạt động của lễ hội bằng các phương thức thực hiện như: thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm duy trì việc thực hiện hệ thống chính sách,
hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, chế tài của nhà nước đã ban hành
1.2.2 Nguyên tắc quản lý nhà nước về lễ hội
Nguyên tắc quản lý nhà nước về lễ hội là những tư tưởng, quan điểm chỉ đạo tổ chức và hoạt động quản lý nhà nước trên lĩnh vực lễ hội theo một thể thống nhất Gồm các nguyên tắc:
Một là, nguyên tắc Đảng lãnh đạo Lễ hội thông qua các quan điểm, chủ trương, chính sách, thể hiện trong các văn kiện Nghị quyết, Chỉ thị Đảng lãnh đạo thông qua việc xây dựng tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ của đảng tham gia vào hệ thống bộ máy chính quyền nhà nước
Hai là, nguyên tắc Nhà nước quản lý
Ba là, nguyên tắc nhân dân làm chủ
Bốn là, nguyên tắc tập trung dân chủ
Năm là, nguyên tắc phân định quản lý hành chính và quản lý nhà nước về lễ hội
Sáu là, nguyên tắc công khai
1.2.3 Nội dung quản lý nhà nước về lễ hội
Thứ nhất, xây dựng, ban hành hệ thống chính sách, pháp luật
về lễ hội
Trang 11Thứ hai, tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về hoạt động lễ hội Thứ ba, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ và năng lực công chức
Thứ tư, phân bổ, huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn lực tài chính
Thứ năm, kiểm tra, thanh tra và giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về lễ hội
1.2.4 Sự cần thiết của Quản lý nhà nước về lễ hội
Như vậy, quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội là hết sức cần thiết bởi vì nó vừa có vai trò phát huy, bảo tồn, gìn giữ các tinh hoa văn hóa của lễ hội và vừa có vai trò bảo vệ hoạt động lễ hội, giúp
lễ hội được diễn ra đúng với tinh thần vốn có của lễ hội đem đến giá trị tinh thần hết sức to lớn cho quần chúng nhân dân
1.2.5 Các yếu tố ảnh hưởng Quản lý nhà nước về Lễ hội
Năm là, yếu tố nguồn lực tài chính và vật chất
Sáu là, yếu tố văn hóa, lịch sử, tập quán
Bảy là, Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và quá trình hội nhập quốc tế
1.3 Kinh Nghiệm Quản lý nhà nước về lễ hội ở một số địa phương
1.3.1 Kinh nghiệm của tỉnh Đắk Lắk
Tỉnh Đắk Lắk đã thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia đối với hoạt động lễ hội của Chính phủ về công tác bảo tồn và giữ
Trang 12gìn các lễ hội, đã góp một phần không nhỏ làm chuyển biến bộ mặt văn hóa lễ hội trên địa bàn tỉnh và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho quần chúng nhân dân
Trong những năm qua công tác Quản lý nhà nước về hoạt động lễ hội trên địa bàn tỉnh đối với các lễ hội đã có sự phối hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương và các ngành liên quan nên bảo đảm
được các yêu cầu tổ chức và quản lý đặt ra
1.3.2 Kinh nghiệm của tỉnh Tây Ninh
Nhằm triển khai thực hiện hiệu quả Nghị định
110/2018/NĐ-CP ngày 29/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ, trong cuối năm 2018
và năm 2019, UBND tỉnh Tây Ninh đã ban hành các văn bản chỉ đạo UBND các huyện, thành phố và các đơn vị, sở, ngành đảm bảo công tác quản lý và tổ chức lễ hội trên địa bàn tỉnh, cụ thể như: Lễ hội giao thừa 2019, khai mạc Hội xuân Núi Bà Đen Xuân K Hợi 2019, Hội thề Rừng Rong, Lễ hội truyền thống Kim Quang năm 2019 và 2020; Lễ Vía Bà (mồng 8 tháng giêng tại Chùa Bà), Đặc biệt, trong đợt Hội xuân Núi Bà Đen năm K Hợi 2019 và Canh Tý 2020, UBND tỉnh đã thành lập Đoàn kiểm tra tiến hành kiểm tra các hộ kinh doanh bên trong và bên ngoài Khu di tích Núi Bà Đen Qua kiểm tra, nhắc nhở các hộ kinh doanh về việc giữ vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường, niêm yết giá các mặt hàng, đảm bảo chất lượng hàng hóa phục vụ du khách; không được bán các mặt hàng vàng mã và đồ chơi bạo lực tr em
1.3.3 Bài học rút ra cho tỉnh Bình Phước
Thứ nhất, phải tập trung công tác tuyên truyền các giá trị lịch
sử văn hóa và tôn vinh công trạng của danh nhân được thờ để nhân dân hiểu rõ giá trị của di tích cũng như quy định của pháp luật có liên quan, kịp thời chấn chỉnh những biểu hiện lệch lạc, đẩy mạnh truyên
Trang 13truyền và thực hiện nếp sống văn hóa trong lễ hội, làm cho lễ hội ngày càng văn minh, thật sự trở thành ngày hội văn hóa của nhân dân, góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương
Thứ hai, các cấp chính quyền địa phương cần phải quản lý chặt chẽ, đảm bảo nội dung lễ hội, an ninh trật tự, sắp xếp các dịch
vụ vui chơi, ăn uống
Thứ ba, là trước khi tổ chức lễ hội phải xây dựng kế hoạch thật chi tiết cụ thể
Thứ tư, cần phải chú ý bảo tồn có chọn lọc các giá trị văn hóa đặc sắc trong lễ hội, loại bỏ dần các yếu tố lạc hậu, xây dựng thêm các tiêu chí văn hóa mới phù hợp
Thứ năm, việc huy động, sử dụng các nguồn lực tham gia bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội là làm tốt việc xác định vai trò và mối quan hệ giữa nhà nước với cộng đồng trong việc tổ chức và quản lý hoạt động lễ hội
Thứ sáu, phải kết hợp chặt chẽ các biện pháp quản lý nhà nước với việc nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc tổ chức lễ hội theo chủ trương và quy định của pháp luật
Tiểu kết chương 1
Trong chương 1, tác giả đã tập trung làm rõ cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với lễ hội; phân tích một số khái niêm cơ bản liên quan đến đề tài như lễ hội, quản lý, quản lý nhà nước và quản lý nhà nước về lễ hội Đồng thời, cũng phân tích, làm rõ nội dung quản
lý nhà nước về lễ hội, chỉ ra sự cần thiết quản lý nhà nước về lễ hội Những lý luận về quản lý nhà nước đối với lễ hội sẽ được tác giả đề tài vận dụng cụ thể trong việc phân tích thực trạng quản lý nhà nước về lễ hội trên địa bàn tỉnh Bình Phước ở chương 2