Đề tài có thể sẽ góp phần hệ thống hóa và sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Bảo hiểm xã hội bắt buộc và quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc hiện nay trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Mời các bạn cùng tham khảo để nắm chi tiết nội dung của luận văn.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
LÊ THỊ KIM ANH
QUẢN LÝ THU BÁO HIỂM XÃ HỘI TRÊN
Trang 2Công trình được hoàn thiện tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Đăng Quế
Phản biện 1: TS Đỗ Kim Tiên
Phản biện 2: PGS.TS Lê Đức Niêm
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng số 2 – Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ, Phân viện Tây Nguyên – Học viện Hành chính Quốc gia
Số 51 Phạm Văn Đồng, phường Tân Hòa, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk
Thời gian: 7h30’ ngày 30/5/2020
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong hai chính sách lớn của Đảng và nhà nước ta, là chính sách quan trọng có tính nhân văn sâu sắc Trong những năm qua, công tác BHXH đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần ổn định đời sống của nhân dân, thực hiện công bằng xã hội và ổn định chính trị - xã hội Hệ thống chính sách, pháp luật về BHXH từng bước được hoàn thiện phù hợp với phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Số người tham gia BHXH tăng qua các năm, thực hiện chi trả lương hưu và các chế độ BHXH theo quy định của pháp luật, quyền lợi của người tham gia ngày càng được mở rộng Quỹ BHXH được hình thành, có kết dư và bảo toàn, tăng trưởng tham gia đầu tư góp phần phát triển kinh tế - xã hội Hệ thống tổ chức BHXH Việt Nam được hình thành và phát triển, cơ bản đáp ứng yêu cầu của việc thực hiện các chế độ, chính sách BHXH
Trải qua nhiều giai đoạn phát triển BHXH Việt Nam nói chung và BHXH tỉnh Đắk Lắk nói riêng đã có
sự phát triển nhất định đã tăng nhanh về số đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và số đơn vị sử dụng lao động,
tổ chức chi trả các chế độ BHXH bắt buộc cho người lao động được kịp thời, chính xác và góp phần ổn định đời sống của người lao động khi bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp từ đó góp phần ổn định, an toàn và an sinh xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước và của địa phương
Trang 4Tuy đạt được nhiều thành tựu đáng kể nhưng trên thực tế hoạt động quản lý thu BHXH buộc còn bộc lộ nhiều tồn tại và hạn chế như: Diện bao phủ BHXH bắt buộc còn thấp, mới đạt được khoảng 12% lực lượng lao
động (Báo cáo tình hình lao động tham gia đóng BHXH của Sở LĐTB và xã hội tỉnh Đắk Lắk năm 2017) quản lý
nhà nước về BHXH bắt buộc chưa đáp ứng yêu cầu; việc
tổ chức thực hiện các chế độ, chính sách BHXH bắt buộc còn nhiều thiếu sót; tình trạng doanh nghiệp nợ, trốn đóng BHXH bắt buộc diễn ra phổ biến, số đơn vị sử dụng lao động, số lao động chưa tham gia BHXH bắt buộc còn nhiều; tỷ lệ tăng về mức lương, tiền công tham gia BHXH bắt buộc diễn ra khá phức tạp; có nhiều doanh nghiệp thành lập, sử dụng lao động nhưng trốn đóng hoặc trích chuyển khoản đóng của người lao động kéo dài thời gian làm ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người lao động; việc tăng trưởng nguồn thu BHXH bắt buộc còn thấp chưa tương xứng với tiềm năng
Để khắc phục những hạn chế nêu trên, nhằm mở rộng đối tượng tham gia và tăng trưởng nguồn thu BHXH bắt buộc, phát triển bền vững quỹ BHXH, rất cần có những giải pháp thiết thực, hiệu quả Đồng thời xuất phát
từ thực trạng quản lý thu tại BHXH tỉnh Đắk Lắk Từ
những vấn đề trên tôi chọn đề tài “Quản lý thu Bảo hiểm
xã hội bắt buộc trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk” làm luận
văn cao học của mình
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Trang 5- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn
về BHXH bắt buộc và quản lý thu BHXH bắt buộc hiện nay?
- Công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Đắk Lắk hiện nay như thế nào? Còn có những tồn tại
gì và nguyên nhân nào dẫn đến những tồn tại nêu trên?
- BHXH tỉnh Đắk Lắk cần thực hiện những giải pháp nào để có thể hoàn thiện công tác quản lý của mình?
Các nghiên cứu liên quan
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1 Mục đích
Đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
3.2 Nhiệm vụ
- Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về BHXH bắt buộc đối với người lao động trên địa bàn tỉnh Đắk lắk
- Đánh giá thực trạng thực quản lý thu hiện nay, những tồn tại và nguyên nhân ảnh hưởng đến công tác quản lý thu trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
- BHXH tỉnh Đắk Lắk cần thực hiện những giải pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý thu trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Trang 6- Các vấn đề lý luận cơ bản về BHXH, thu BHXH và quản lý thu BHXH bắt buộc
- Quản lý thu BHXH bắt buộc đối với các đơn
vị trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về nội dung: Quản lý thu BHXH là một
vấn đề lớn và phức tạp trong khi đó thời gian nghiên cứu
có hạn Trong phạm vi nghiên cứu đề tài này tác giả chỉ tập trung nghiên cứu về quản lý thu BHXH bắt buộc như: các vấn đề thu, nộp BHXH bắt buộc của người lao động, người sử dụng lao động, đối tượng nộp BHXH bắt buộc, phương thức thu, quy trình tổ chức quản lý thu BHXH, nguyên nhân trốn đóng BHXH và những biện pháp chống thất thu BHXH bắt buộc
- Phạm vi về không gian: Đề tài được tiến hành
nghiên cứu tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk
- Phạm vi về thời gian: Đề tài thực hiện dựa vào
thu thập tài liệu có liên quan đến nội dung nghiên cứu trong giai đoạn từ 2015- 2018 Từ đó đưa ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
Trang 7đồng thời có sự kế thừa, chọn lọc kết quả các công trình nghiên cứu trước đây
5.2 Phương pháp nghiên cứu
5.2.1 Phương pháp thu thập số liệu thông tin
5.2.3 Phương pháp phân tích số liệu
5.2.3.1 Phương pháp thống kê mô tả
5.2.3.2 Phương pháp thống kê so sánh
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1 Ý nghĩa lý luận
Đề tài có thể sẽ góp phần hệ thống hóa và sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận và thực tiễn về BHXH bắt buộc và quản lý thu BHXH bắt buộc hiện nay trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
6.2 Ý nghĩa Thực tiễn
Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo có giá trị cho công tác thu BHXH bắt buộc đối với các cơ quan BHXH trên cả nước và có thể vận dụng hoạch định và tổ chức thực hiện, góp phần thực hiện tốt BHXH trên địa bàn
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, kiến nghị thì luận văn bao gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học Quản lý thu BHXH bắt buộc
Trang 8Chương 2: Đánh giá thực trạng Quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
Chương 3: Định hướng và giải pháp Quản lý thu BHXH bắt buộc
Trang 9CHƯƠNG 1
CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM
XÃ HỘI BẮT BUỘC 1.1 Bảo hiểm xã hội và thu BHXH bắt buộc
1.1.1 BHXH
a Khái niệm: BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc
bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên
cơ sở đóng vào quỹ BHXH
b Ý nghĩa:
- Đối với người lao động:
- Đối với người sử dụng lao động
- Đối với xã hội :
1.1.2 BHXH bắc buộc và Thu BHXH bắc buộc
1.1.2.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa BHXH bắt buộc
a Khái niệm
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 3 Luật BHXH số 58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 BHXH bắt buộc được
định nghĩa:“BHXH bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội
do Nhà nước tổ chức mà NLĐ và người SDLĐ phải tham gia”
b Đặc điểm của BHXH bắt buộc
Thứ nhất, BHXH là hoạt động chia sẻ rủi ro của cộng đồng theo nguyễn tắc “số đông bù số ít” và nguyên tắc “tiết kiệm chi tiêu”
Trang 10Thứ hai, BHXH thực hiện phân phối lại thu nhập của các thành viên trong xã hội
Thứ ba, BHXH là thực thi chính sách xã hội, đảm bảo an toàn và hiệu quả xã hội, không nhằm mục đích kinh doanh
Thứ tư, BHXH phải theo nguyên tắc có đóng có hưởng, quyền lợi tương ứng với nghĩa vụ, đảm bảo sự công bằng và bền vững của hệ thống BHXH
Thứ năm, BHXH thực hiện phân phối trên cơ sở mức đóng góp vào quỹ BHXH, tỷ lệ đóng góp và nức hưởng trợ cấp có mối quan hệ chặt chẽ với tiền lương thu nhập của người được hưởng bảo hiểm
c Ý nghĩa của BHXH bắt buộc
- Đối với người lao động:
BHXH bắt buộc là một trong những chính sách an sinh - xã hội của Nhà nước góp phần ổn định cuộc sống cho người lao động khi gặp rủi ro, khắc phục những khó khăn thông qua các khoản trợ cấp được chi trả bằng nguồn quỹ BHXH
- Đối với người sử dụng lao động:
Trường hợp người lao động không may bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp nguồn thu nhập bị giảm sút thì cơ quan BHXH sẽ thay đơn vị SDLĐ trả mộ khoản tiền trợ cấp trong khoảng thời gian người lao động tạm thời không đi làm Như vậy, BHXH bắt buộc đã góp phần làm giảm gánh nặng cho đơn vị SDLĐ khi người lao động không đi làm giúp người lao động có điều kiện nhanh chóng quay trở lại làm việc
Trang 11- Đối với xã hội:
BHXH bắt buộc là một trong những chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước, hoạt động của BHXH đem lại sự an toàn và hiệu quả cho xã hội, đặc biệt trong việc phục hồi năng lực làm việc, khả năng sáng tạo của sức lao động Hệ thống BHXH phát triển sẽ hỗ trợ cho thị trường lao động phát triển, giảm gánh nặng ngân sách Nhà nước trong việc hỗ trợ người cao tuổi không có thu nhập từ lương
1.1.2.2 Thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc
a Khái niệm thu BHXH bắt buộc
Như vậy, khái niệm chung nhất về thu BHXH bắt buộc: :“ Thu BHXH bắt buộc là việc Nhà nước sử dụng các biện pháp, các hình thức, phương pháp thu BHXH nhằm mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời BHXH của các đối tượng tham gia”
b Nguyên tắc thu BHXH bắt buộc
- Thứ nhất: Thu đúng, đủ, kịp thời
- Thứ hai: Tập trung, thống nhất, công bằng, công khai
- Thứ ba: An toàn, hiệu quả
c Các nguồn thu BHXH bắt buộc
Theo quy định tại Khoản 4 Điều 3 Luật BHXH số
58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 thì: “Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, được hình thành từ đóng góp của NLĐ, người SDLĐ và có sự hỗ trợ của Nhà nước”
Trang 12Theo quy định tại Điều 82 Luật BHXH số 58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 các nguồn thu hình
đóng BHXH theo quy định của pháp luật về BHXH
1.2.2 Yêu cầu quản lý thu BHXH bắt buộc
Một là, quản lý thu BHXH phải bảo đảm tính minh bạch Hai là, quản lý thu BHXH bắt buộc phải đạt được tính thuận tiện
Ba là, quản lý thu BHXH bắt buộc hoàn thiện phải đảm bảo được tính hiệu quả Mục tiêu này thể hiện ở chỗ:
Số người tham gia BHXH bắt buộc tăng lên hàng năm; Kiểm soát được gian lận về thu BHXH bắt buộc (số tuyệt đối, số tương đối) mức độ hài lòng của xã hội về chính sách thu và quá trình thực hiện thu Đây là mục tiêu quan trọng đặc biệt của việc hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc
Bốn là, quản lý thu BHXH bắt buộc phải đạt được tính chặt chẽ
Trang 13Năm là, quản lý thu BHXH bắt buộc hoàn thiện phải bảo đảm tính kiểm soát được
Sáu là, quản lý thu BHXH bắt buộc hoàn thiện phải đạt được tính trôi chảy trong vận hành
1.2.3 Nội dung quản lý thu BHXH bắt buộc
1.2.3.1 Thực hiện chính sách, pháp luật về thu BHXH bắt buộc
Công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trong thời gian qua ở Đắk Lắk luôn tuân thủ theo các văn bản quy phạm pháp luật bao gồm các văn bản do Quốc hội, Chính phủ ban hành như luật, nghị định, thông tư, quyết định; văn bản của BHXH Việt Nam về lĩnh vực Thu BHXH bắt buộc
* Văn bản do Quốc hội, Chính phủ ban hành
* Văn bản do BHXH Việt Nam ban hành
1.2.3.2 Tổ chức bộ máy và nhân sự quản lý thu BHXH bắt buộc
Bảo hiểm xã hội Việt Nam là cơ quan nhà nước thuộc Chính phủ, có chức năng tổ chức thực hiện các chế
độ, chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; tổ chức thu, chi chế độ bảo hiểm thất nghiệp; quản lý và sử dụng các quỹ: Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế; thanh tra chuyên ngành việc đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật
Bảo hiểm xã hội Việt Nam được tổ chức và quản
lý theo hệ thống dọc, tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương
Trang 141.2.3.3 Quản lý đối tượng thu, quỹ tiền lương và tiền thu BHXH bắt buộc
a Quản lý đối tượng thu
b Quản lý mức lương làm căn cứ đóng BHXH
c Quản lý tiền thu BHXH bắt buộc
1.2.3.4 Quản lý công nợ về BHXH bắt buộc
Theo điều 40 Quyết định 959/QĐ-BHXH ngày 9/9/2015 của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam quy định
về Quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN; Căn cứ vào kết quả đóng BHXH bắt buộc của tháng trước, cán bộ quản lý thu tiến hành quản lý nợ theo quy trình sau:
- Bước 1: Phân loại nợ
Nợ BHXH được phân loại thành:
+ Nợ chậm đóng: thời gian nợ dưới 1 tháng
+ Nợ đọng: thời gian nợ từ 3 tháng trởn lên và không bao gồm các trường hợp nợ khó thu
+ Nợ khó thu gồm 4 trường hợp:
- Bước 2: Thu thập hồ sơ xác định nợ
- Bước 3: Tổ chức thu nợ tại BHXH huyện, BHXH tỉnh
- Bước 4: Đánh giá báo cáo tình hình nợ, thu nợ Hàng quý, Phòng Khai thác và thu nợ lập báo cáo đánh giá tình hình thu nợ của BHXH gửi BHXH cấp trên
1.2.3.5 Quy trình thu BHXH bắt buộc
Quy trình thu BHXH hiện nay được thực hiện theo Quyết định 595/QĐ-BHXH ngày 14/4/2017 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam ban hành quy trình thu BHXH
Trang 151.2.3.6 Thanh tra, kiểm tra thu BHXH bắt buộc
Bắt đầu từ năm 2016 khi Luật BHXH số 58/2014/QH13 giao chức năng thanh tra chuyên ngành cho cơ quan BHXH, chủ động xây dựng, phê duyệt và tổ chức thực hiện các kế hoạch thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHYT, BHTN tại các đơn vị sử dụng lao động trên địa bàn trên cơ sở phê duyệt định hướng chương trình thanh tra của BHXH Việt Nam và cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm soát thu BHXH được thực hiện bởi các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH và cơ quan BHXH Các cơ quan quản lý nhà nước
về BHXH bao gồm: Chính phủ, Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội, Bộ Tài Chính, Ủy ban nhân dân các cấp và các Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình thực hiện quản lý nhà nước về BHXH
1.2.4 Các chỉ tiêu cơ bản để đánh giá công tác quản lý nhà nước về thu BHXH bắt buộc
1.2.4.1 Tỷ lệ đơn vị và lao động tham gia BHXH bắt buộc
Trang 16- Năng lực tổ chức, quản lý, điều hành của cán bộ công chức, viên chức quản lý thu BHXH
- Trình độ chuyên môn và thái độ phục vụ của cán
bộ BHXH
- Công tác tuyên truyền về các quy định thu BHXH
- Sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong quản lý thu BHXH
1.4 Kinh nghiệm và bài học tham khảo về thu BHXH bắt buộc ở một số địa phương
1.4.1 Thu BHXH bắc buộc tại tỉnh Đắk Nông 1.4.2 Thu BHXH bắt buộc tại tỉnh Gia Lai
1.4.3 Bài học tham khảo về quản lý thu BHXH bắt buộc ở địa phương
Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền với những nội dung mới của luật BHXH, tiếp cận cơ sở để kịp thời xử lý những vướng mắc phát sinh Tiếp tục phân cấp cho BHXH các huyện, thị, thành phố quản lý các đơn
vị đóng trên địa bàn, tạo mọi điều kiện thuận lợi chó đơn