Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng: Quản trị rủi ro tín dụng theo hiệp ước Basel II tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam

Mục đích của luận văn nhằm dựa trên cơ sở khoa học về quản trị rủi ro tín dụng nói chung và phương pháp quản trị vốn và rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel II nói riêng, Luận văn đi vào phân tích, đánh giá được thực trạng, làm rõ các ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân để từ đó đề xuất được những giải pháp, kiến nghị nhằm áp dụng thành công phương pháp quản trị rủi ro tín dụng theo Hiệp ước Basel II tại ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (VCB).

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

…………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THỊ THU THẢO

QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO HIỆP ƯỚC BASEL II TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ

PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM

Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng

Mã số : 8 34 02 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG

HÀ NỘI - NĂM 2018

Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Văn Giao

Phản biện 1: PGS TS Trang Thị Tuyết

Phản biện 2: TS Nguyễn Thị Thái Hưng

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia

Địa điểm: Phòng nhà A, Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ Học viện Hành chính Quốc gia

Số: 77 - Đường Nguyễn Chí Thanh - Quận Đống Đa - TP Hà Nội

Thời gian: vào hồi giờ phút ngày tháng năm 2018

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn

Về cơ sở lý luận của việc chọn đề tài:

Ngân hàng là một tổ chức kinh doanh tiền tệ, do vậy không thể tránh khỏi việc đối mặt với rất nhiều rủi ro trong hoạt động kinh doanh của mình,

từ rủi ro tín dụng đến rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá, rủi ro hoạt động Trong đó, hoạt động Tín dụng là hoạt động chủ yếu và quan trọng nhất của ngân hàng , vì vậy quản trị rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề sống còn bảo đảm thu nhập và hiệu quả của của các ngân hàng trong nền kinh tế thị trường;

Để tồn tại, phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh, hiệu quả thì vấn đề nghiên cứu lý luận cũng như kinh nghiệm tiên tiến về quản trị ruỉ ro tín dụng của các nước tiên tiến trên thế giới là cấp thiết và có ý nghĩa hết sức quan trọng nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, phải thích ứng với những diễn biến mới của môi trường kinh tế vĩ mô trong nước và quốc tế

Về cơ sở thực tiễn của việc chọn đề tài:

Với mục tiêu chiến lược là Ngân hàng số 1 tại Việt Nam, Ngân hàng Thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam (VCB) đã luôn tiên phong áp dụng các thông lệ quốc tế tốt nhất trong công tác quản trị rủi ro Theo đó, Basel II, một chuẩn mực quản trị rủi ro hiện đại, đã sớm được VCB nghiên cứu và từng bước triển khai ngay từ năm 2012, trước khi có những yêu cầu chính thức đối với hệ thống ngân hàng về triển khai Basel II Trong thời gian qua, VCB đã đạt được những thành tựu to lớn trong quản trị rủi ro tín dụng nói chung và đặc biệt trong việc thực hiện thí điểm phương pháp

quản trị vốn và rủi ro theo tiêu chuẩn Basel II như : Tăng cường mô hình quản trị rủi ro theo 3 tuyến phòng thủ (3 line of defenses: Kinh doanh – Quản lý rủi ro – Kiểm toán nội bộ); Nâng cao vai trò, hoạt động của một số

bộ phận tham gia vào quản trị rủi ro; Rà soát, cập nhật các văn bản, chính sách, quy trình nội bộ nhằm đáp ứng yêu cầu của Basel II; Nghiên cứu xây dựng các mô hình xếp hạng định lượng;…

Bên cạnh những thành tựu đã đạt dược, việc thực hiện thí điểm phương pháp quản trị vốn và rủi ro theo tiêu chuẩn Basel II của VCB vẫn còn những tồn tại và thách thức như: khuôn khổ pháp lý liên quan chưa đồng bộ; nguồn nhân lực và năng lực tài chính còn hạn chế; bộ máy quản

lý rủi ro hoạt động chưa thực sự hiệu quả; cơ sở dữ liệu, hệ thống công nghệ thông tin chưa đáp ứng được các yêu cầu quản lý theo Basel II…

Căn cứ từ những vấn đề trên, tác giả đã chọn đề tài “Quản trị rủi ro tín dụng theo hiệp ước Basel II tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam” làm đề tài luận văn cao học là phù hợp với chuyên ngành đào tạo đồng thời có những ý nghĩa khoa học và thực tiễn nhất định

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Cho đến nay có khá nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước

về quản trị rủi ro hay liên quan trực tiếp đến quản trị rủi ro theo Basel II trong hoạt động kinh doanh của NHTM, trong khuôn khổ của luận văn, tác giả xin đề cập đến một số công trình chủ yếu sau đây:

- Luận án Tiến sỹ, với đề tài: “Những giải pháp chủ yếu hạn chế rủi

do tín dụng ngân hàng thương mại giai đoạn hiện nay” của Nghiên cứu sinh: Nguyễn Hữu Thuỷ, bảo vệ tại Đại học Kinh tế quốc dân năm 1996

- Luận án tiến sỹ kinh tế, với đề tài: “Quản trị rủi ro tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam” của nghiên

cứu sinh: Nguyễn Tuấn Anh, công tác tại Agribank, bảo vệ tại Đại học Kinh tế quốc dân năm 2011

- Luận án tiến sĩ “Quản trị rủi ro của ngân hàng Thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam” của nghiên cứu sinh Trần Thị Ngọc Trâm bảo vệ tại Học viện ngân hàng vào tháng 01/2017

Nhìn chung chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel II tại VCB trong giai đoạn hiện nay

và đề xuất giải pháp hoàn thiện cho khoảng thời gian tới với định hướng phát triển đến 2020 Vì vậy việc chọn đề tài của tác giả là không trùng lặp

* Nhiệm vụ:

- Hệ thống hóa và góp phần làm rõ hơn những cơ sở khoa học về quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn của Hiệp ước Basel II trong các ngân hàng thương mại

- Phân tích và làm rõ thực trạng về năng lực quản trị rủi ro tín dụng của VCB trong giai đoạn 2012-2017 Từ đó đánh giá các ưu điểm, hạn chế

so với thông lệ quốc tế và nguyên nhân của các hạn chế đó Phân tích thực trạng triển khai dự án Basel II cấu phần Rủi ro tín dụng tại VCB và đánh giá các thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai

- Đề xuất các giải pháp và kiến nghị có tính khả thi, có cơ sở khoa học, có tính thuyết phục nhằm áp dụng thành công quản trị rủi ro theo Hiệp ước Basel II tại VCB đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu:

Quản trị rủi ro tín dụng theo hiệp ước Basel II tại ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Phương pháp luận: Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận

Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lê nin;

- Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

Phương pháp nghiên cứu định tính: phân tích, tổng hợp,…

+ Phương pháp định lượng: thống kê, so sánh…

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học về quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn

của Hiệp ước an toàn vốn Basel II trong các ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn của

Hiệp ước an toàn vốn Basel II tại ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam

Chương 3: Định hướng và giải pháp nhằm áp dụng thành công quản

trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel II tại ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO TIÊU CHUẨN CỦA HIỆP ƯỚC AN TOÀN VỐN BASEL II TRONG

CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan về hoạt động tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng trong các ngân hàng thương mại

1.1.1 Khái quát về hoạt động tín dụng trong các ngân hàng thương mại

(NHTM)

Luận văn đã trình bày 1 số khái niệm, các chủ thể tham gia trong quan hệ tín dụng ngân hàng, các hình thức tín dụng ngân hàng ở việt Nam hiện nay, căn cứ theo quyết định số 324/1998/QĐ-NHNN1 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam ngày 30/09/1998 về việc ban hành quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng

1.1.2 Nguyên tắc tín dụng

Tín dụng ngân hàng được thực hiện trên 3 nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc tiền cho vay phải được hoàn trả sau một thời gian nhất định

cả vốn lẫn lãi

- Nguyên tắc vốn vay phải có giá trị tương đương làm đảm bảo

- Nguyên tắc cho vay theo kế hoạch thoả thuận trước (vốn vay phải được

sử dụng đúng mục đích)

1.1.3 Lãi suất tín dụng

Luận văn trình bày về khái niệm và các giới hạn liên quan đến lãi suất tín dụng

1.1.4 Quy trình tín dụng

Quy trình tín dụng là yếu tố quan trọng, để đảm bảo hiệu quả tín dụng quy trình tín dụng thường gồm có 10 bước: Khai thác khách hàng, tìm kiếm dự án, Hướng dẫn khách hàng về điều kiện tín dụng và lập hồ sơ vay vốn, Điều tra, thu thập, tổng hợp thông tin về khách hàng, Phân tích, thẩm định khách hàng và phương án vay vốn, Quyết định cho vay, Kiểm tra hoàn chỉnh hồ sơ cho vay và hồ sơ tài sản thế chấp, cầm cố, bảo lãnh, Phát tiền vay, Kiểm tra sau khi cho vay, thu hồi nợ, gia hạn nợ, Xử lý rủi

ro, Thanh lý hợp đồng và đánh giá kết quả cho vay

1.1.5 Rủi ro tín dụng trong các ngân hàng thương mại

Luận văn đã khái quát được các vấn đề liên quan đến rủi ro tín dụng trong ngân hàng thương mại, bao gồm các nội dung chính như sau: Khái niệm, Phân loại rủi ro tín dụng, Những căn cứ chủ yếu để xác định mức độ rủi ro tín dụng

1.1.6 Quản trị rủi ro tín dụng trong các ngân hàng thương mại

* Nội dung quản trị rủi ro tín dụng:

Nội dung QTRR tín dụng bao gồm: Chính sách tín dụng, Quy trình tín dụng, Nhận diện rủi ro liên quan đến khách hàng vay thông qua quá trình kiểm tra trước, trong và sau khi cho vay, Chấm điểm khách hàng, Phân loại nợ, Hệ thống kiểm tra kiểm soát tín dụng, Chính sách trích lập

dự phòng và xử lý rủi ro

* Quan điểm hiện đại về quản trị rủi ro tín dụng tại các Ngân hàng

* Sự cần thiết của công tác quản trị rủi ro tín dụng tại các Ngân hang thương mại

* Phương pháp quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại

Hiện nay trên thế giới có hai kỹ thuật rất phát triển về dự báo và đo lường rủi ro tín dụng:

 Mô hình định tính về rủi ro tín dụng - Mô hình 6C

* Chính sách quản trị rủi ro tín dụng: Giới hạn hoặc giảm giá rủi ro

tín dụng, Phân loại nợ, Trích lập dự phòng rủi ro

1.2 Một số nội dung chính trong Hiệp ước an toàn vốn Basel II liên quan đến quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại

1.2.1 Lịch sử ra đời của Ủy ban Basel và Hiệp ước an toàn vốn Basel II

Luận văn nêu khái quát hoàn cảnh ra đời và các mốc phát triển chính của Ủy ban Basel và Hiệp ước Basel II

1.2.2 Nội dung quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn của Hiệp ước an toàn vốn Basel II trong các ngân hàng thương mại

Basel II bao gồm một loạt các chuẩn mực giám sát nhằm hoàn thiện các kỹ thuật quản lý rủi ro và được cấu trúc theo 3 trụ cột sau: Trụ cột 1 của Basel II – yêu cầu vốn tối thiểu; Trụ cột 2 của Basel II – thanh tra, giám sát ngân hàng; Trụ cột 3 của Basel II – nguyên tắc thị trường và minh bạch thông tin

- Phương pháp xác định RRTD Basel II

Theo Basel II, để đo lường và tính toán hệ số rủi ro đối với các khoản mục tài sản trong QTRRTD có 2 phương pháp cơ bản đó là: Phương pháp chuẩn đánh giá RRTD; Phương pháp xếp hạng nội bộ (IRB)

1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn của Hiệp ước an toàn vốn Basel II trong các ngân hàng thương mại

Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng

thương mại bao gồm 2 nhóm chính: Nhóm nhân tố khách quan, Nhóm nhân tố

chủ quan của NHTM

1.3 Kinh nghiệm áp dụng Hiệp ước an toàn vốn Basel II tại một số ngân hàng thương mại trên thế giới và bài học kinh nghiệm rút ra cho ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệm áp dụng Hiệp ước an toàn vốn Basel II tại một số ngân hàng thương mại trên thế giới

Luận văn trình bày lộ trình và kết quả áp dụng Basel II tại các nước phát triển và đang phát triển, trong và ngoài khu vực

1.3.2 Bài học kinh nghiệm rút ra cho ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam

Qua việc nghiên cứu việc áp dụng hiệp ước Basel II tại các nước trên thế giới, đưa ra các kinh nghiệm cho Việt Nam nói chung và ngân hàng VCB nói riêng

Tiểu kết Chương 1

Chương 1 của luận văn đã trình bày các khái niệm cơ bản về hoạt động tín dụng và rủi ro tín dụng cũng như công tác quản trị rủi ro tín dụng trong các ngân hàng thương mại, giới thiệu sơ lược về Hiệp ước an toàn vốn Basel II, đặc biệt đi sâu vào các phần nội dung liên quan đến quản trị rủi ro tín dụng Từ đó, xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động quản trị rủi ro tín dụng theo Hiệp ước an toàn vốn Basel II trong các ngân hàng thương mại và đúc kết bài học kinh nghiệm cho Việt Nam nói chung và ngân hàng Thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam nói riêng

Chương 2

THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO TIÊU CHUẨN CỦA HIỆP ƯỚC AN TOÀN VỐN BASEL II TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM

2.1 Giới thiệu khái quát về tình hình hoạt động tín dụng của Ngân hàng Thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam

2.1.1 Giới thiệu về Ngân hàng Thương mại cổ phần ngoại thương Việt

Nam

Luận văn giới thiệu khái quát về lịch ra đời và phát triển c ng như 1 vài thành tựu của ngân hàng VCB trong nh ng năm gần đây

2.1.2 Kết quả và hiệu quả kinh doanh của Ngân hàng Thương mại cổ phần

ngoại thương Việt Nam từ năm 2012-2017

Tác giả đã phân tích một số chỉ tiêu cơ bản như: Quy mô tổng tài sản

và vốn chủ sở hữu, lợi nhuận sau thuế,…

2.1.3 Hoạt động tín dụng của VCB

Trong giai đoạn 2012 – 2017, hoạt động tín dụng của VCB nằm trong bối cảnh chung: diễn biến kinh tế vĩ mô khó khăn, NHNN điều hành chính sách tiền tệ thắt chặt Tuy nhiên với các biện pháp điều hành chủ động, linh hoạt, nên hàng năm VCB đều đạt được kế hoạch tăng trưởng dư

nợ đề ra, đảm bảo chất lượng tín dụng, đảm bảo vị thế cạnh tranh trên thị

Thành tựu:

VCB đã áp dụng một hệ thống quản trị rủi ro tín dụng tập trung, được phân lập rõ ràng theo quy trình, chức năng giữa quản lý rủi ro, kinh doanh và tác nghiệp VCB chú trọng quản trị rủi ro theo nhóm khách hàng, ngành hàng, kết hợp với nâng cao chất lượng công tác thẩm định để ngăn chặn rủi ro tín dụng ngay từ bước thẩm định, giải ngân, đồng thời tăng cường và thực hiện hiệu quả công tác kiểm tra trước, trong và sau khi cho vay Bên cạnh đó, VCB cũng tăng cường công tác giám sát từ xa tất cả các chi nhánh, công ty trực thuộc, đưa ra các cảnh báo sớm nhằm ngăn chặn rủi

ro đồng thời tiến hành hậu kiểm đối với một số chương trình tín dụng nhằm phát hiện các giao dịch không tuân thủ điều kiện, quy trình

Hạn chế:

Một là, trong quản trị rủi ro tín dụng quá chú trọng về đảm bảo tỷ lệ

nợ xấu nên tăng trưởng tín dụng của VCB chưa thực sự bền vững Hai là, chất lượng tín dụng đối với một số nhóm khách hàng và tại một số chi nhánh VCB còn thấp, thu nợ đã xử lý dự phòng vẫn còn thấp so với kế hoạch

2.2.2 Đánh giá khoảng cách giữa năng lực quản trị rủi ro tín dụng tại VCB và các tiêu chuẩn theo yêu cầu của Basel II

- Một là, mô hình quản trị rủi ro của VCB chưa hoàn thiện, chưa thực sự

phù hợp với thông lệ quốc tế và chưa thực sự phát huy hiệu quả

- Hai là, hệ thống văn bản và quy định nội bộ của VCB chậm được chỉnh

sửa và bổ sung cho phù hợp với yêu cầu của thực tiễn