Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng: Quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế

Mục đích cơ bản của luận văn này là trên cơ sở nghiên cứu khái quát lý luận, thực trạng hoạt động kinh doanh thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế, luận văn đã kiến nghị hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ từ đó củng cố niềm tin, uy tín của khách hàng đối với Vietcombank cũng như giữ vững vị trí số 1 trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng

2

Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN MẠNH HÙNG

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia Địa điểm: Phòng họp … , Nhà - Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia Số:… - Đường……… - Quận……… - TP………

Thời gian: vào hồi …… giờ …… tháng …… năm 201

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia

3

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài luận văn

Trong xã hội phát triển, thẻ thanh toán là một trong những phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt được sử dụng phổ biến nhất và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế chung đó Sự phát triển của thị trường thẻ ở Việt Nam góp phần tích cực trong việc thay đổi nhận thức của dân cư về việc sử dụng dịch vụ ngân hàng

Vietcombank là ngân hàng duy nhất tại Việt Nam chấp nhận thanh toán cả 7 loại thẻ ngân hàng thông dụng trên thế giới mang thương hiệu American Express, Visa, MasterCard, JCB, Diners Club, Discover và UnionPay, được Bộ sách kỷ lục Việt Nam công nhận với

kỷ lục “Ngân hàng có sản phẩm thẻ đa dạng nhất Việt Nam” năm

2012 Đến nay, hệ thống thanh toán của Vietcombank đạt hơn

49.500 ĐVCNT và 2100 máy ATM trên khắp các tỉnh và thành phố

sẵn sàng đáp ứng nhu cầu sử dụng về thẻ trong và ngoài nước

Bên cạnh những thành tựu đạt được, Vietcombank cũng phải đối mặt với những rủi ro trong quá trình kinh doanh thẻ, sự tấn công của các tổ chức tội phạm thẻ quốc tế khi chúng chuyển hướng sang thị trường Việt nam Từ năm 2002 đến nay, tình hình giả mạo trong thanh toán và sử dụng thẻ tại Vietcombank đang tăng với tốc độ đáng ngại gây tổn thất cho ngân hàng, ảnh hưởng đến uy tín và hiệu quả kinh doanh Do đó, đòi hỏi ngân hàng cần có sự quan tâm thích đáng đến hoạt động quản trị rủi ro trong quá trình kinh doanh thẻ của ngân hàng mình Là chi nhánh thuộc hệ thống Vietcombank, Vietcombank Huế không nằm ngoài xu hướng đó Trong bối cảnh như vậy, qua thực tiễn công tác, nhận thấy sự cần thiết của việc hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ, với mong muốn cho hoạt động kinh doanh thẻ của Vietcombank Huế ngày càng

an toàn, hiệu quả tôi đã chọn đề tài : "Quản trị rủi ro trong kinh

doanh thẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế" làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt

nghiệp cao học của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Qua tìm hiểu, tác giả tìm thấy một số luận văn thạc sĩ viết về đề tài liên quan đến hoạt động kinh doanh thẻ như sau:

1- Luận văn thạc sĩ: “Phát triển hoạt động kinh doanh thẻ tại

Ngân hàng TMCP Xăng dầu Petrolimex” của Đặng Thanh Phong,

Trường Đại học Ngoại thương, năm 2011

2- Luận văn thạc sĩ: “Phân tích tình hình hoạt động kinh doanh

thẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương chi nhánh Đà Nẵng” của Trần Thị Anh Đào, Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng,

năm 2015

4

3- Luận văn thạc sĩ: “Giải pháp phòng ngừa và hạn chế rủi ro

trong hoạt động thanh toán thẻ của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam” của Nguyễn Thị Minh Thanh, Học viện Ngân hàng Hà

Nội, năm 2011

4- Luận văn thạc sĩ: “Quản trị rủi ro trong thanh toán thẻ tại

Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế” của Nguyễn Thị Hồng Thu, Học viện Hành Chính KV Miền

Trung, năm 2012

Hoàn cảnh thực hiện các luận văn trên ở vào giai đoạn thị trường thẻ chưa phát triển một cách mạnh mẽ và rủi ro về thẻ cũng chưa diễn ra phức tạp như hiện nay Trên cơ sở kế thừa, đề tài nghiên cứu mảng rộng hơn hoạt động kinh doanh thẻ tại Ngân hàng thương mại

cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục tiêu và nhiệm vụ chung

Nghiên cứu vấn đề quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế

- Từ thực trạng trên, đề xuất các giải pháp cụ thể để tăng cường hiệu quả công tác quản trị rủi ro đối với kinh doanh thẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt nam chi nhánh Huế trong

thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Rủi ro trong kinh doanh thẻ và quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế giai đoạn 2013 - 2016

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế

- Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2013-2016

- Phạm vi nội dung: Quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5

Dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm phương pháp luận cơ bản; đồng thời áp dụng các phương pháp nghiên cứu khác như:

- Phương pháp thu thập

- Phương pháp tổng hợp

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp phân tích kinh tế

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu khái quát lý luận, thực trạng hoạt động kinh doanh thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế, luận văn đã kiến nghị hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ từ đó củng cố niềm tin, uy tín của khách hàng đối với Vietcombank cũng như giữ vững vị trí số 1 trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

7 Kết cấu của luận văn

Chương 1: Cơ sở khoa học về quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ tại các Ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Huế

CHƯƠNG I

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH THẺ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan về hoạt động kinh doanh thẻ của các NHTM

1.1.1 Sự ra đời và phát triển của thẻ ngân hàng

Những hình thức sơ khai của thẻ xuất hiên lần đầu ở Mỹ vào những năm 1920 dưới cái tên tạm gọi là “đĩa mua hàng” (shooper’s plate) Người chủ sở hữu của loại “đĩa” này có thể mua hàng tại cửa hiệu phát hành ra chúng và hàng tháng họ phải hoàn trả tiền cho chủ cửa hàng vào một ngày cố định, thường là cuối tháng Thực chất ở đây chính là việc người chủ cửa hàng đã cấp tín dụng cho khách hàng bằng cách bán chịu, mua hàng trước và trả tiền sau

Hình thức thanh toán thẻ nhanh chóng được ứng dụng rộng rãi ở các châu lục khác ngoài Mỹ, năm 1960 chiếc thẻ nhựa đầu tiên có mặt tại Nhật báo hiệu sự phát triển của thẻ ở Châu Á Chiếc thẻ nhựa đầu tiên do ngân hàng Barcaly Bank phát hành ở Anh năm 1966 cũng mở ra một thời

6

kì sôi động cho hoạt động thanh toán thẻ tại Châu Âu

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm cấu tạo và phân loại thẻ ngân hàng

1.1.2.1 Khái niệm về thẻ ngân hàng

Theo quan điểm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, khái niệm

về thẻ được quy định tại Quy chế phát hành, thanh toán, sử dụng và cung cấp dịch vụ hỗ trợ hoạt động thẻ ngân hàng ban hành theo Quyết định số 20/2007/QĐ-NHNN ngày 15 tháng 05 năm 2007 như sau: “Thẻ ngân hàng là phương tiện do tổ chức phát hành thẻ phát hành để thực hiện giao dịch thẻ theo các điều kiện và điều khoản được các bên thỏa thuận” [15, tr.3]

1.1.2.2 Đặc điểm, cấu tạo của thẻ ngân hàng

1.1.2.3 Phân loại thẻ ngân hàng

Hình 1.1 Phân loại thẻ ngân hàng

1.1.2.4 Vai trò của dịch vụ thẻ trong nền kinh tế

Một là, giảm lượng tiền mặt lưu thông ngoài thị trường

Hai là, tăng khối lượng chu chuyển trong nền kinh tế

Ba là, góp phần thực hiện chính sách quản lý vĩ mô của nhà nước

Bốn là, góp phần cải thiện môi trường văn minh, đẩy mạnh du lịch quốc tế và đầu tư nước ngoài

Năm là, thúc đẩy thương mại điện tử phát triển

Sáu là, góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng tiền mặt của người dân, tạo sự tiện lợi và linh hoạt trong thanh toán cho người dân

7

Bảy là, tạo điều kiện các NHTM VN hội nhập với các NHTM quốc tế

Tám là, đa dạng hóa các dịch vụ ngân hàng

Chín là, tăng cường hiện đại hóa công nghệ ngân hàng Mười là, tăng nguồn vốn và doanh thu cho ngân hàng

1.2 Quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ của các ngân hàng thương mại

1.2.1 Khái niệm và phân loại rủi ro trong kinh doanh thẻ

1.2.1.1 Khái niệm về rủi ro trong kinh doanh thẻ

Rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ của NHTM là khả năng có thể xảy ra các tổn thất về vật chất hoặc phi vật chất phát sinh trong quá trình kinh doanh thẻ của ngân hàng, bao gồm cả hoạt động phát hành và hoạt động thanh toán thẻ Đối tượng chịu rủi ro là TCPHT, TCTTT, ĐVCNT, chủ thẻ hoặc bên trung gian khác liên quan tới hoạt động kinh doanh thẻ

1.2.1.2 Phân loại rủi ro trong kinh doanh thẻ

- Căn cứ vào tiêu chuẩn Basel II, rủi ro trong dịch vụ thẻ được chia

+ Rủi ro quốc gia:

+ Rủi ro từ các ngân hàng thành viên:

+ Rủi ro từ các chương trình sản phẩm thẻ

+ Rủi ro thương hiệu:

+ Rủi ro khác:

1.2.2 Quản trị rủi ro kinh doanh thẻ

1.2.2.1 Khái niệm quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ

Quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ là việc xác định, đánh giá các rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động kinh doanh thẻ; xây dựng và thực hiện kế hoạch phòng ngừa, giám sát, kiểm soát rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ; và thực hiện các biện pháp khắc phục những thiệt hại đã phát sinh từ hoặc liên quan tới hoạt động kinh doanh thẻ

1.2.2.2 Sự cần thiết của quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ

Giữ chân khách hàng sẳn có và thu hút khách hàng mới dựa vào việc triển khai công nghệ bảo mật, tăng tính an toàn của thẻ nhằm tạo ra các kênh giao dịch đáng tin cậy đối với khách hàng

8

Nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc

tế bằng cách giảm thiểu tổn thất gây ra từ gian lận, hạn chế sự tấn công của tội phạm trong việc phát hành và thanh toán thẻ, nâng cao chất lượng dịch vụ

Nâng cao tỷ lệ thu phí dịch vụ trong đó có phí từ kinh doanh thẻ, giảm chi phí và thiệt hại trong hoạt động thẻ không kém phần quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh doanh

Nâng cao chất lượng dịch vụ, uy tín thương hiệu thẻ, nhằm tạo một vị thế trên thị trường trong khu vực và quốc tế Góp phần xây dựng hệ thống tài chính Việt Nam vững mạnh trong tương lai

1.2.2.3 Nội dung và quy trình quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ

Việc quản trị rủi ro của hoạt động kinh doanh thẻ gồm những nội dung như sau:

a.Nhận diện rủi ro:

- Rủi ro trong hoạt động phát hành thẻ:

+ Đơn phát hành thẻ với các thông tin giả mạo

+ Thẻ giả

+ Thẻ mất cắp, thất lạc

+ Chủ thẻ không nhận được thẻ đã phát hành

+ Tài khoản của chủ thẻ bị lợi dụng

+ Rủi ro đối với thẻ bị khóa

- Rủi ro trong hoạt động thanh toán thẻ

+ ĐVCNT giả mạo, gian lận

- Rủi ro đối với hệ thống ATM

- Máy ATM bị đập phá gây hỏng hóc, hoặc bị lấy cắp

- Máy ATM hoạt động sai lệch do phát sinh các sự cố kỹ thuật hay lỗi tác nghiệp

- Tội phạm cài đặt thiết bị ăn cắp dữ liệu thẻ vào khe đọc thẻ,

sử dụng bàn phím giả hoặc gắn camera để lấy thông tin số PIN Dữ liệu thẻ có thể bị lấy cắp từ đường truyền của máy ATM

- Tội phạm có thể cài đặt thiết bị giữ thẻ vào khe đọc thẻ của máy ATM và giữ thẻ lại Chủ thẻ đưa thẻ vào máy ATM và bị giữ lại Tội phạm sẽ lấy thẻ khi chủ thẻ đi khỏi

9

- Tội phạm có thể lắp đặt máy ATM giả để ăn cắp dữ liệu thẻ thật hoặc để lấy thẻ (máy ATM giả sẽ nuốt thẻ khi chủ thẻ đưa thẻ vào)

- Rủi ro tín dụng: là rủi ro liên quan đến việc không có khả năng

trả nợ của chủ thẻ, đối với hình thức cấp hạn mức dựa trên việc đánh giá uy tín, thu nhập, khả năng trả nợ của khách hàng mà không cần bất kỳ tài sản đảm bảo nào

- Rủi ro tác nghiệp: Đây là loại rủi ro phát sinh trong quá trình

thực hiện các nghiệp vụ hàng ngày tại ngân hàng, do cán bộ ngân hàng không tuân thủ quy trình nghiệp vụ gây nên

- Rủi ro kỹ thuật: rủi ro phát sinh khi hệ thống quản lý thẻ có sự

cố liên quan đến xử lý dữ liệu hoặc kết nối Rủi ro phát sinh từ việc bảo mật hệ thống cơ sở dữ liệu và an ninh thẻ Ngoài ra còn có các rủi ro kỹ thuật khác

b Đo lường rủi ro trong kinh doanh thẻ

Đánh giá định lượng rủi ro nói chung và rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ nói riêng được thực hiện theo sơ đồ sau:

Hình 1.4 Sơ đồ đánh giá định lượng rủi ro kinh doanh thẻ

c.Phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh thẻ

Biện pháp an ninh nội bộ

10

Biện pháp kiểm soát bên ngoài

Trích lập quỹ dự phòng rủi ro

d Xử lý rủi ro trong kinh doanh thẻ

Việc xử lý rủi ro đã xảy ra được thực hiện từ quỹ dự phòng rủi ro khi do nguyên nhân khách quan hoặc không thu hồi được từ các bên liên quan đã được xác định Lúc này việc thẩm định lại rủi ro đã xảy

ra là rất quan trọng đối với những nội dung: Xác định loại hình rủi

ro, nguyên nhân xảy ra rủi ro, trách nhiệm các bên liên quan, hậu quả

mà nó để lại Trên cơ sở đó các bên sẽ thoả thuận trách nhiệm trong việc giải quyết rủi ro Sau khi giải quyết xong thì đó cũng là bài học giúp cho ngân hàng rút kinh nghiệm trong hoạt động về sau

1.2.2.4 Các biện pháp quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ

- Biện pháp quản trị rủi ro thẻ tại TCTQT

- Biện pháp quản trị rủi ro tại các tổ chức thành viên

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới quản trị rủi ro trong kinh doanh thẻ tại các ngân hàng thương mại

1.3.2.2 Sự phát triển của thương mại điện tử

1.3.2.3 Môi trường kinh tế

1.3.2.3 Môi trường pháp lý

1.4 Một số kinh nghiệm q uả n t rị r ủi r o k i n h d o a n h

t hẻ trên thế giới và ở các nước trong khu vực

1.4.1 Tình hình rủi ro thanh toán thẻ trên thế giới 1.4.2 Thị trường thẻ của Châu Á Thái Bình Dương

1.4.3 Thị trường thẻ của Châu Âu

1.4.4 Bài học kinh nghiệm về quản trị rủi ro trong thanh toán thẻ đối với Việt Nam

Các NHTM Việt Nam cần sớm chuẩn bị cơ sở hạ tầng công nghệ

và đầu tư hệ thống quản lý thẻ cũng như các thiết bị chấp nhận thẻ đáp ứng theo chuẩn quốc tế nhằm hạn chế rủi ro trong hoạt động kinh doanh thẻ

11

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG

VIỆT NAM - CHI NHÁNH HUẾ 2.1 Giới thiệu khái quát về hoạt động kinh doanh thẻ của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam và thực trạng kinh doanh thẻ tại Vietcombank Huế

2.1.1 Giới thiệu về hoạt động kinh doanh thẻ của Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

2.1.2 Giới thiệu về Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh Huế

Vietcombank Huế được thành lập và chính thức đi vào hoạt động ngày 2/11/1993 theo Quyết định số 68/QĐ-NH ngày 10/08/1993 của Tổng Giám đốc Vietcombank Hoạt động của vietcombank Huế chủ yếu tập trung vào hoạt động tín dụng và dịch vụ ngân hàng nhằm đáp ứng được nhu cầu của các doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu, cung cấp vốn cho các doanh nghiệp và cá nhân, giúp việc thanh toán được thuận tiện hơn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế trên địa bàn

2.1.2.1 Hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam – chi nhánh Huế

huy động):% 16,88 19,99 21

- Có kỳ hạn 2.585 2.685 3144.1 100 3,7 459.1 17.1

(Nguô ̀n: Phòng Kế toán nội bộ - Vietcombank Huế)

12

b Hoạt động cho vay

Ba ̉ ng 2.2 Cơ cấu dư nơ ̣ của VCB Huế qua 3 năm 2013-2015

Đơn vi ̣: Tỷ đồng

(Nguô ̀n: Phòng Kế toán nội bộ - Vietcombank Huế)

c Kết quả kinh doanh qua 3 năm 2013 – 2015

Ba ̉ ng 2.3 Kết quả hoạt động kinh doanh của VCB Huế qua 3 năm 2013 - 2015

Đơn vi ̣ tính: Tỷ đồng

(Nguô ̀n: Phòng Kế toán nội bộ - Vietcombank Huế)

1 Thu nhập lãi và các khoản thu nhập

2 Chi phí lãi và các chi phí tương tự -317,38 -243,86 -198,20