(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai

(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai(Luận văn thạc sĩ) Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN NHƯ QUÂN

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN BẮC HÀ, TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN NHƯ QUÂN

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN BẮC HÀ, TỈNH LÀO CAI

NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: TS Ma Thị Hường

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ này do chính tôi nghiên cứu và thực hiện Các thông tin, số liệu được sử dụng trong Luận văn là hoàn toàn chính xác và có nguồn gốc rõ ràng

Học viên

Nguyễn Như Quân

LỜI CẢM ƠN

Trước hết với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm

ơn đến TS Ma Thị Hường - người trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành

luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, các Khoa của trường

Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp

đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào

Cai và đồng nghiệp đã giúp đỡ, cung cấp số liệu liên quan đến mục đích nghiên cứu

của luận văn

Và cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn các bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu thực hiện Luận văn tốt

nghiệp này

Học viên

Nguyễn Như Quân

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa khoa học 3

5 Kết cấu của luận văn 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 4

1.1 Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nước và quản lý ngân sách nhà nước 5

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 5

1.1.2 Ngân sách nhà nước cấp huyện trong hệ thống ngân sách nhà nước 8

1.1.3 Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện 13

1.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp huyện 27

1.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước tại một số địa phương 30

1.2.1 Một số bài học kinh nghiệm về quản lý NSNN tại một số địa phương 30

1.2.2 Bài học kinh nghiệm về quản lý ngân sách nhà nước cho huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai 33

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 35

2.2 Phương pháp nghiên cứu 35

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 35

2.2.2 Phương pháp xử lý thông tin 38

2.2.3 Phương pháp phân tích thông tin 38

2.3 Các chỉ tiêu nghiên cứu 39

2.3.1 Các chỉ tiêu phản ánh kết quả thu chi ngân sách nhà nước 39

2.3.2 Các chỉ tiêu phản ánh nội dung quản lý ngân sách nhà nước 40

2.3.3 Các chỉ tiêu phản ánh kết quả quản lý ngân sách nhà nước 41

Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở HUYỆN BẮC HÀ, LÀO CAI 41

3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai 42

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 42

3.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 42

3.1.3 Tình hình phá triển kinh tế - xã hội 42

3.2.1 Tổ chức bộ máy ngân sách huyện 46

3.2.2 Nội dung quản lý NSNN cấp huyện tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai 46

3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước huyện Bắc Hà 86

3.4 Đánh giá chung về quản lý ngân sách nhà nước huyện Bắc Hà 90

3.4.1 Ưu điểm 90

3.4.2 Hạn chế 92

3.4.3 Nguyên nhân của hạn chế 94

Chương 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN BẮC HÀ, TỈNH LÀO CAI 96

4.1 Quan điểm, định hướng, mục tiêu trong công tác quản lý ngân sách nhà nước 97

4.1.1 Quan điểm 97

4.1.2 Định hướng 99

4.1.3 Mục tiêu 100

4.2 Các giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường công tác quản lý ngân sách nhà nước huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai 101

4.2.1 Hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách nhà nước huyện 101

4.2.2 Hoàn thiện công tác chấp hành và quyết toán ngân sách 103

4.2.3 Hoàn thiện, đổi mới cơ chế phân cấp quản lý và điều hành ngân sách nhà nước các cấp 106

4.2.4 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách nhà nước huyện 107

4.2.5 Nâng cao trình độ, năng lực, trách nhiệm của đội ngũ quản lý ngân sách nhà

nước 109

4.2.6 Phát triển cơ sở vật chất, hệ thống công nghệ thông tin phục vụ quản lý ngân sách nhà nước huyện 111

4.3 Kiến nghị 112

4.3.1 Kiến nghị với Nhà nước 112

4.3.2 Kiến nghị với HĐND, UBND tỉnh Lào Cai 113

KẾT LUẬN 115

TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

PHỤ LỤC 1 118

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

TT Chữ viết tắt Nguyên nghĩa

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1: Dân số huyện Bắc Hà từ 2017 đến 2019 43 Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 - 2019

44 Bảng 3.3 Cân đối thu – chi NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 – 2019 51 Bảng 3.4 Tình hình dự toán thu NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 – 2019

53 Bảng 3.5 Tình hình dự toán thu từ SXKD trong nước huyện Bắc Hà giai đoạn

2017 – 2019 55 Bảng 3.6 Tình hình lập dự toán chi NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 –

2019 58 Bảng 3.7 Tình hình chấp hành dự toán thu NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn

2017 – 2019 62 Bảng 3.8 Tình hình chấp hành dự toán chi NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn

2017 – 2019 69 Bảng 3.9 Quyết toán thu NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 – 2019 75 Bảng 3.10 Quyết toán chi NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 – 2019 80 Bảng 3.11 Kết quả điều tra thực trạng lập dự toán NSNN tại huyện Bắc Hà,

tỉnh Lào Cai 84 Bảng 3.12 Kết quả điều tra thực trạng công tác chấp hành NSNN tại huyện

Bắc Hà, tỉnh Lào Cai 85 Bảng 3.13 Kết quả điều tra thực trạng quyết toán và kiểm tra NSNN tại huyện

Bắc Hà, tỉnh Lào Cai 86 Bảng 3.15 Kết quả điều tra các nhân tố chủ quan ảnh hưởng đến quản lý NSNN

trên địa bàn huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai 88

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Hệ thống NSNN của Việt Nam 7

Sơ đồ 3.1 Quy trình lập và giao dự toán ngân sách cấp huyện 48

Biểu đồ 3.1: Cơ cấu nguồn thu ngân sách huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 – 2019

66 Biểu đồ 3.2: Cơ cấu chi cân đối ngân sách huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 – 2019

72 Biểu đồ 3.3 Thu NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn 2017– 2019 78 Biểu đồ 3.4 Chi NSNN huyện Bắc Hà giai đoạn 2017 – 2019 82

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Sự phát triển của nền kinh tế thị trường kéo theo những khiếm khuyết khó có thể kiểm soát như khủng hoảng kinh tế, thất nghiệp, ô nhiễm môi trường… Do đó, sự can thiệp của Nhà nước là một nhu cầu tất yếu và khách quan, giúp khôi phục lại những cân đối và mở đường cho sức sản xuất phát triển Ngân sách nhà nước chính là một trong những công cụ hữu hiệu để nhà nước điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế Không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự tồn tại của bộ máy Nhà nước, ngân sách nhà nước còn là công cụ tác động vào cơ cấu kinh tế nhằm đảm bảo cân đối hợp lý, là nguồn vốn đầu tư quan trọng trong xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động, giải quyết các vấn đề xã hội, bất bình đẳng thu nhập, ô nhiễm môi trường Rõ ràng, vai trò của ngân sách nhà nước là rất lớn Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tổ chức quy mô, cơ cấu và quản lý ngân sách nhà nước hiệu quả để phát huy được hết vai trò của nó

Có thể thấy quản lý ngân sách nhà nước thời gian qua đang thu hút sự quan tâm của các nhà làm chính sách và nghiên cứu Thực tế cho thấy việc nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước là yêu cầu thực tế, khách quan, vừa có tính cấp bách, vừa có tính cơ bản lâu dài Công tác quản lý ngân sách nhà nước là nhằm đạt đến mục tiêu huy động, phân phối và sử dụng các nguồn lực hiệu quả, công bằng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phục vụ an sinh, đảm bảo an toàn - trật tự xã hội, khuyến khích phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo, y tế, nghiên cứu khoa học, nâng cao chất lượng quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí,… trên cơ sở được phân cấp quản lý ngân sách nhà nước nhằm nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của một địa phương, tăng cường tính kỷ luật, kỷ cương trong công tác quản lý ngân sách nhà nước

Bắc Hà là huyện vùng cao biên giới nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Lào Cai,

có vị trí địa lý đặc thù, với những điều kiện khí hậu thuận lợi nên huyện giữ vai trò khá quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội và quốc phòng an ninh đối với tỉnh Lào Cai và khu vực phía Bắc của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ Bên cạnh những điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế xã hội, Bắc Hà cũng bị ảnh hưởng thời

tiết khắc nghiệt như: nhiệt độ có độ chênh lệch ngày đêm và các tháng trong năm khá cao; sương muối, mưa đá kèm với dòng chảy mạnh của sông Chảy vào mưa lũ, làm gia tăng các hoạt động xâm thực bào mòn, ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp, du lịch và sinh hoạt của nhân dân

Bằng sự cố gắng nỗ lực của Đảng bộ huyện, khắc phục những khó khăn, tận dụng những điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế xã hội của huyện, trong năm qua, huyện Bắc Hà đã đạt được những thành tựu hết sức to lớn Kinh tế của huyện tiếp tục duy trì ổn định, tốc độ tăng trưởng kinh tế của huyện năm 2019 đạt 12,86%, bằng 107,16% kế hoạch năm Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích, tăng tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng và giảm tỷ trọng ngành nông - lâm nghiệp; thu ngân sách trên địa bàn đạt gần 147 tỷ đồng, bằng 116,28% kế hoạch năm; tỷ lệ hộ nghèo của huyện giảm mạnh từ 28,25% năm 2018 xuống còn 18,82% năm 2019

Có được những thành tựu trên là do UBND huyện Bắc Hà đã chỉ đạo thực hiện phát triển kinh tế xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2019 theo đúng kế hoạch

đề ra Các cơ quan, đơn vị, UBND các xã, thị trấn đã chủ động triển khai các giải pháp chỉ đạo, điều hành thực hiện kế hoạch được giao Tuy nhiên, thực tế vẫn còn tồn tại những yếu tố, điều kiện tiền đề cho công tác quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà còn chưa hoàn chỉnh, khiến cho hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước chưa được như mong muốn

Để thực hiện được các mục tiêu mà huyện đã đề ra trong thời gian tới nhằm phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng và an ninh; duy trì, nuôi dưỡng, phát triển các khoản thu; tập trung nguồn lực, nhân lực phát triển huyện Bắc Hà bền vững; thực hiện hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách đầu tư hỗ trợ sản xuất, chính sách dân tộc… vấn đề đặt ra ở đây là phải quản lý ngân sách nhà nước của huyện sao cho hiệu quả

Xuất phát từ tầm quan trọng của hoạt động quản lý ngân sách nhà nước và đặc biệt trong bối cảnh hiện nay của huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai, tác giả lựa chọn đề tài

“Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai” làm luận văn thạc

sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai nhằm đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai trong thời gian tới

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước

- Phân tích thực trạng quản lý ngân sách và những kết quả đạt được, hạn chế trong công tác quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai

- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Bắc Hà, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai

- Phạm vi về thời gian: Số liệu thống kê và tài liệu nghiên cứu được thu thập chủ yếu trên địa bàn huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai.trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019, số liệu điều tra thực tế là từ tháng 2/2020 đến 3/2020

4 Ý nghĩa khoa học

- Về mặt lý luận: Nghiên cứu đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về NSNN; công tác quản lý NSNN cấp huyện

- Về mặt thực tiễn: Trên cơ sở phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý NSNN tại huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai giai đoạn 2017 -2019 Luận văn đưa ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế còn tồn tại, từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai trong thời gian tới

- Tính ứng dụng: Ngoài ra, kết quả nghiên cứu có thể được dùng làm tài liệu tham khảo có giá trị với Lãnh đạo huyện Bắc Hà Đồng thời cũng là tài liệu nghiên cứu quan trọng giúp cho các địa phương tham khảo học tập trong triển khai công tác quản lý NSNN cấp huyện

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cầu thành 4 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, Lào Cai Chương 4: Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bắc Hà, Lào Cai

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1.1 Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nước và quản lý ngân sách nhà nước

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

* Ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử Sự hình thành

và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa – tiền tệ trong các phương thức sản xuất của các cộng đồng và Nhà nước của từng cộng đồng Nói cách khác, sự ra đời của Nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa – tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của NSNN

Theo TS Vũ Xuân Dũng, (2012), “Ngân sách nhà nước là hệ thống các quan

hệ kinh tế dưới hình thái giá trị phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối

và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm đảm bảo cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”

Ngân sách nhà nước được xem là khâu chủ đạo của hệ thống tài chính, thể hiện những quan hệ tài chính giữa Nhà nước với các chủ thể trong xã hội và gắn liền với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước Sự hình thành và sử dụng các nguồn tài chính thuộc NSNN có tác động quan trọng và chi phối đến sự vận hành của toàn bộ hệ thống tài chính

Theo Giáo trình tài chính – tiền tệ, của Phạm Ngọc Dũng, Đinh Xuân Hạng,

(2011), “Ngân sách nhà nước hiểu một cách đơn giản là tổng số thu và chi của Nhà nước trong một năm nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước do Hiến pháp quy định Ngân sách nhà nước phản ánh sự tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước Ngân sách nhà nước phản ánh sự lựa chọn phương án tài chính trong việc phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia Phạm vi của ngân sách nhà nước phụ thuộc vào từng lĩnh vực, quy mô hoạt động của Nhà nước trong một khuôn khổ nhất định thông qua các chính sách tài chính và phải được thực hiện theo quy định của pháp luật”

Hoạt động của NSNN là sự thể hiện các mặt hoạt động kinh tế - xã hội của

Nhà nước ở tầm vĩ mô NSNN giữ vị trí trọng yếu trong việc đảm bảo cho sự tồn tại

và hoạt động của Nhà nước

Theo luật NSNN năm 2015: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định

do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”

Tùy theo góc độ nhìn nhận, quan niệm về ngân sách nhà nước được hiểu theo các góc độ khác nhau:

Trên góc độ kinh tế, ngân sách nhà nước là một công cụ chính sách kinh tế của quốc gia, được sử dụng để đạt các mục tiêu: Kỷ luật tài khóa, phân bổ nguồn lực theo thứ tự ưu tiên, và sử dụng nguồn lực hiệu quả

Trên góc độ chính trị, ngân sách nhà nước là bản dự toán thu chi ngân sách của nhà nước được trình cho cơ quan quyền lực nhà nước để đảm bảo các đại biểu của người dân giám sát, phê duyệt

Trên góc độ luật pháp, ngân sách nhà nước là một văn bản pháp luật của nhà nước được Quốc hội phê duyệt

Về bản chất, Ngân sách nhà nước là hệ thống (tổng thể) các quan hệ kinh tế, gắn liền với quá trình phân phối các nguồn lực tài chính của xã hội để hình thành quỹ tiền tệ tập trung nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định

* Hệ thống Ngân sách nhà nước

Hiện nay, theo luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 thì “Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương” Trong đó, ngân sách địa phương bao gồm các cấp ngân sách: Ngân sách cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh); Ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện); Ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã)

Sơ đồ 1.1: Hệ thống NSNN của Việt Nam

Ngân sách Trung ương: Phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo ngành, tập trung các nguồn lực cơ bản để đảm bảo thực hiện các mục tiêu trọng yếu trên phạm vi cả nước

và giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống ngân sách quốc gia

Ngân sách địa phương: Phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo lãnh thổ, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ tổ chức quản lý toàn diện kinh tế - xã hội của chính quyền cấp Tỉnh, thành phố

Ngân sách cấp huyện: Phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo lãnh thổ, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ tổ chức quản lý toàn diện kinh tế - xã hội của chính quyền cấp huyện

Ngân sách cấp xã: Nhằm đảm bảo điều kiện tài chính để chính quyền xã chủ động khai thác các thế mạnh đất đai, lao động phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là xây dựng nông thôn mới, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự địa phương

* Quản lý ngân sách nhà nước

Quản lý nhà nước đối với NSNN là quá trình tác động của Nhà nước đến các mối quan hệ của NSNN, nhằm hướng NSNN tác động vào các hoạt động trong đời sống KT – XH phục vụ cho mục tiêu, chiến lược, kế hoạch phát triển KT – XH trong từng thời kỳ nhất định Đồng thời là quá trình sử dụng NSNN như là công cụ để quản

lý và điều hành nền kinh tế, hướng các quan hệ kinh tế phát triển theo định hướng của Nhà nước

Quản lý nhà nước về NSNN là làm cho các hoạt động của NSNN theo đúng pháp luật của Nhà nước, mặt khác kích thích kinh tế phát triển, tạo lập, bồi dưỡng nguồn thu cho ngân sách và sử dụng có hiệu quả, tiết kiệm các khoản chi ngân sách, bảo đảm sự cân đối tích cực thu - chi ngân sách, giảm bội chi ngân sách Mục tiêu tổng quát trong quản lý và sử dụng ngân sách là phải tạo sự cân đối tích cực, ổn định NSNN tạo môi trường tài chính thuận lợi cho sự ổn định và phát triển, nâng cao hiệu quả của NSNN thực hiện mục tiêu chiến lược KT – XH trong từng thời kỳ

Chủ thể quản lý NSNN là Nhà nước hoặc các cơ quan nhà nước được Nhà nước giao nhiệm vụ thực hiện các hoạt động tạo lập và sử dụng các quỹ NSNN Chủ thể trực tiếp quản lý NSNN là bộ máy tài chính trong hệ thống các cơ quan nhà nước

Đối tượng của quản lý NSNN là các hoạt động của NSNN Nói cụ thể hơn đó

là các hoạt động thu, chi bằng tiền của NSNN

Trong quản lý NSNN, các chủ thể quản lý có thể sử dụng nhiều phương pháp quản lý và nhiều công cụ quản lý khác nhau

Theo Học viện hành chính quốc gia (2006), Giáo trình Quản lý nhà nước về tài

chính, Khoa quản lý tài chính công, nhà xuất bản Giáo dục” Quản lý NSNN là sự tác động của Nhà nước vào hoạt động của các đối tượng sử dụng quỹ NSNN bằng các công

cụ quản lý vĩ mô của mình để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước”

1.1.2 Ngân sách nhà nước cấp huyện trong hệ thống ngân sách nhà nước

1.1.2.1 Khái niệm và đặc điểm ngân sách nhà nước cấp huyện

Theo Thông tư số 328/2016-BTC ngày 26/12/2016 hướng dẫn thu và quản lý

các khoản thu ngân sách nhà nước qua Kho Bạc nhà nước thì “Ngân sách huyện là quỹ tiền tệ tập trung của huyện được hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện”

Ngân sách huyện là công cụ quan trọng trong việc ổn định và phát triển kinh

tế - xã hội trên địa bàn huyện.Ngân sách huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm

vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện, đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các

tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện

Chính quyền cấp huyện là chính quyền trung gian, nối tỉnh với xã, phường, thị trấn

NSNN huyện phải cân đối theo nguyên tắc tổng thu phải bằng hoặc lớn hơn tổng chi; ngân sách huyện không có bội chi Vì vậy, trong công tác lập dự toán hàng năm nếu thu không đủ bù chi thường xuyên thì ngân sách tỉnh bổ sung cân đối

1.1.2.2 Vai trò của ngân sách nhà nước cấp huyện

Ngân sách huyện có vai trò đảm bảo các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước, đảm bảo an ninh, quốc phòng; thúc đẩy phát triển ổn định kinh tế - xã hội, bù đắp những khiếm khuyết của thị trường, giữ vững ổn định công bằng xã hội và bảo vệ môi trường trên địa bàn huyện

- NSNN cấp huyện bảo đảm thực hiện chức năng Nhà nước, bảo vệ an ninh trật tự cấp huyện

Cấp chính quyền huyện cũng tổ chức ra cho mình một hệ thống các cơ quan, đoàn thể hành chính nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước Điều đó cũng có nghĩa là

để cho các cơ quan đoàn thể đó hoạt động cần phải có một quỹ tài chính tập trung cho

nó - Đó chính là ngân sách huyện Mặc dù không lớn mạnh như ngân sách Trung ương nhưng ngân sách huyện cũng tạo cho mình một vị thế nhất định nhằm chủ động trong việc chủ động trong việc thực hiện chức năng Nhà nước ở địa phương

Chức năng đảm bảo an ninh trật tự, quốc phòng đóng vai trò đặc biệt quan trọng Đây là công cụ quyền lực của Nhà nước nhằm bảo vệ ý chí của Nhà nước, tạo điều kiện an toàn để huyện phát triển mọi mặt Để đảm bảo được chức năng này, huyện cần phải có kế hoạch cụ thể, chi tiết, có các khoản dự phòng hợp lý

- NSNN cấp huyện – công cụ thúc đẩy phát triển ổn định kinh tế

Để thực hiện tốt chiến lược phát triển kinh tế - tài chính của cấp trên thì huyện cần phải sử dụng các công cụ sẵn có của mình để điều tiết, định hướng Một trong những công cụ đắc lực là ngân sách Các huyện phải căn cứ vào thế mạnh của địa phương mình để định hướng phát triển, hình thành cơ cấu kinh tế, kích thích phát triển

Huyện phải xây dựng cho mình một tiềm lực kinh tế riêng Đó là các doanh nghiệp Nhà nước do cấp huyện quản lý Loại hình doanh nghiệp này đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế huyện và cũng giúp huyện chủ động trong việc phát

1.1.2.3 Nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước cấp huyện

- Về nguồn thu của NSNN cấp huyện

Thu ngân sách huyện là quá trình tạo lập, hình thành quỹ ngân sách nhà nước cấp huyện, nó đóng vai trò quan trọng, quyết định đến việc chi ngân sách Để đảm bảo nguồn thu cần phải có chính sách thu hợp lý, hiệu quả, tập hợp các biện pháp nhằm huy động nguồn thu vào cho ngân sách Ngân sách huyện bao gồm các loại chính sau:

+ Thứ nhất, các khoản thu phân chia giữa ngân sách tỉnh, huyện và xã, phường, thị trấn Các khoản này bao gồm:Thuế giá trị gia tăng, trừ thuế giá trị gia tăng của hàng hóa nhập khẩu; Thuế thu nhập doanh nghiệp, trừ thuế thu nhập từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu, khí ; Thuế thu nhập cá nhân;Thuế tiêu thụ đặc biệt, trừ thuế tiêu thụ đặc biệt từ hàng hóa nhập khẩu; Thuế bảo vệ môi trường trừ thuế bảo vệ môi trường từ hàng hóa nhập khẩu

+ Thứ hai, các khoản thu ngân sách huyện hưởng 100% ,bao gồm:

Thuế môn bài từ các doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ sản xuất kinh doanh ngoài quốc doanh và các khoản thu khác của ngân sách huyện theo quy định của pháp luật,

Thuế tài nguyên, trừ thuế tài nguyên thu từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu, khí;

Thuế sử dụng đất nông nghiệp;Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; Tiền sử dụng đất, trừ thu tiền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc trung ương quản lý

Các khoản thu phí, lệ phí từ hoạt động do các cơ quan cấp huyện quản lý,

thu sự nghiệp, tiền cho thuê mặt đất, mặt nước, thu từ bán thanh lý tài sản do cấp huyện quản lý, thu phạt, thu khác ngân sách huyện,…

Thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt hàng hóa dịch vụ trong nước thu từ kinh tế cá thể, hộ gia đình Các khoản thu thuế, phí, lệ phí từ các doanh nghiệp thành lập theo Luật Doanh nghiệp, Luật Hợp tác xã 2012 trên địa bàn các huyện (trừ thành phố)

Lệ phí trước bạ: là một loại lệ phí mà người có tài sản phải nộp khi đăng ký quyền sở hữu (trừ trước bạ nhà, đất)

Tiền cho thuê và bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước, tiền thu về thanh lý tài sản của các cơ quan, đơn vị cấp huyện quản lý

Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân

ở nước ngoài trực tiếp cho địa phương;

Thu từ hoạt động xổ số kiến thiết;

Thu từ quỹ dự trữ tài chính địa phương;

Các khoản thu hồi vốn của ngân sách địa phương đầu tư tại các tổ chức kinh tế; thu cổ tức, lợi nhuận được chia tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có vốn góp của Nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu; thu phần lợi nhuận sau thuế còn lại sau khi trích lập các quỹ của doanh nghiệp nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu;

+ Thứ ba, thu bổ sung từ ngân sách tỉnh: Là khoản thu bổ sung từ ngân sáchcấp

trên cho ngân sách cấp dưới nhằm đảm bảo cho chính quyền cấp dưới cân đối nguồn ngân sách để thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh được giao và

bổ sung có mục tiêu để chi cho những mục tiêu cụ thể

+ Thứ tư, thu kết dư ngân sách huyện: Đây là chênh lệch giữa tổng số thu ngân

sách địa phương lớn hơn tổng số chi ngân sách địa phương; chi ngân sách bao gồm

cả những khoản thanh toán trong thời gian chỉnh lý quyết toán, các khoản chi chuyển nguồn sang năm sau

+ Thứ năm, thu chuyển nguồn ngân sách huyện: Đây là khoản thu từ các khoản

chi chuyển nguồn, là việc chuyển nguồn kinh phí năm trước sang năm sau để thực hiện các khoản chi đã được bố trí trong dự toán năm trước hoặc dự toán bổ sung

nhưng đến hết thời gian chỉnh lý chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa xong được cơ quan có thẩm quyền cho tiếp tục thực hiện chi vào ngân sách năm sau và được hạch toán thu chuyển nguồn ngân sách năm trước sang năm sau

- Về nhiệm vụ chi của NSNN cấp huyện

Chi ngân sách huyện là việc Nhà nước cấp huyện phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhằm đảm bảo điều kiện vật chất để duy trì sự hoạt động và thực hiện các chức năng của Nhà nước, đáp ứng nhu cầu đời sống kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện theo các nguyên tắc nhất định Chi ngân sách huyện là quá trình sử dụng ngân sách,

nó chịu sự điều phối của quá trình thu ngân sách Các khoản chi ngân sách huyện bao gồm các khoản chi chủ yếu sau:

+ Một là, chi đầu tư phát triển: Là quá trình sử dụng một phần vốn tiền tệ đã tập

trung vào NSNN để xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất và thực hiện dự trữ vật tư hàng hóa, nhằm thực hiện mục tiêu ổn định và tăng trưởng nền kinh

tế.Theo phân cấp, chi đầu tư phát triển cấp huyện gồm:

Sự nghiệp kinh tế: đầu tư cơ sở hạ tầng các công trình giao thông, cơ sở hạ tầng nông lâm ngư nghiệp và thủy sản Đầu tư các công trình, dự án khắc phục ô nhiễm môi trường ảnh hưởng trong phạm vi một xã, thị trấn.

Sự nghiệp giáo dục và đào tạo: đầu tư cơ sở hạ tầng các trường trung học cơ

sơ, Tiểu học, Mầm non, Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện.

Sự nghiệp văn hóa - thể dục - thể thao: đầu tư các nhà văn hóa, trung tâm văn hóa thể thao, nhà thi đấu thể thao, nhà văn hóa thanh - thiếu niên cấp huyện; nhà văn hóa xã, nhà văn hóa thôn, khu dân cư, khu vui chơi cộng đồng Đầu tư bảo tồn, tôn tạo các di tích trên địa bàn Đầu tư các công trình, dự án phục vụ hoạt động phát thanh, truyền hình cấp huyện, xã.

Sự nghiệp y tế: Đầu tư xây dựng bệnh viện, trung tâm y tế và hệ thống các trạm y tế trên địa bàn huyện.

 Quản lý nhà nước: Cải tạo, nâng cấp trụ sở làm việc của các cơ quan hành chính, Đảng, đoàn thể huyện Đầu tư xây dựng mới, cải tạo hạ tầng kỹ thuật và trụ sở làm việc của các cơ quan hành chính, Đảng, đoàn thể cấp xã; trụ sở hoặc nơi làm việc của công an và quân sự xã

+ Hai là, chi thường xuyên trong các lĩnh vực chủ yếu sau:

Chi sự nghiệp giáo dục, đào tạo, dạy nghề; sự nghiệp y tế; sự nghiệp văn hoá thông tin, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao; phát thanh, phát lại truyền hình; sự nghiệp môi trường, các sự nghiệp khác do huyện quản lý; chi đảm bảo xã hội; chi phục vụ công tác an ninh, quốc phòng và chi quản lý Nhà nước của các cơ quan hành chính, chính trị và các tổ chức chính trị - xã hội thuộc huyện, cụ thể một số nhiệm vụ chi như sau: Chi cho công tác quốc phòng: Tổ chức hội nghị, tập huấn nghiệp vụ và triển khai các nhiệm vụ công tác quốc phòng trên địa bàn huyện,… Chi cho công tác

an ninh và trật tự, an toàn xã hội địa phương: Tổ chức hội nghị, tập huấn nghiệp vụ

và triển khai các nhiệm vụ an ninh trật tự trên địa bàn huyện; Các nhiệm vụ khác về công tác an ninh, trật tự theo quy định của Chính phủ

Chi phục vụ quản lý Nhà nước của các cơ quan Nhà nước, cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam, cơ quan Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam do huyện quản lý

Chi hỗ trợ cho các tổ chức xã hội, xã hội - nghề nghiệp cấp huyện theo quy định của pháp luật

Chi hoạt động của các đơn vị sự nghiệp thuộc huyện quản lý Chi hỗ trợ hoạt động thanh tra nhân dân, Ban đại diện người cao tuổi theo qui định của pháp luật Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

+ Ba là, chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới:

Bổ sung cân đối chi thường xuyên ngân sách cấp xã và chi bổ sung có mục tiêu để đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và chi bổ sung mục tiêu phục vụ mục tiêu xã hội theo quy định

+ Bốn là, chi chuyển nguồn ngân sách huyện:

Là việc chuyển nguồn kinh phí năm trước sang năm sau để thực hiện các khoản chi đã được bố trí trong dự toán năm trước hoặc dự toán bổ sung nhưng đến hết thời gian chỉnh lý chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa xong được cho phép tiếp tục thực

hiện chi vào ngân sách năm sau

1.1.3 Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

1.1.3.1 Tổ chức bộ máy quản lý NSNN cấp huyện

Bộ máy trong lĩnh vực quản lý ngân sách nhà nước của huyện gồm: HĐND huyện, UBND huyện, phòng Tài chính – Kế hoạch, Chi cục Thuế, Kho bạc Nhà nước

Trong đó UBND huyện là chủ tài khoản; phòng Tài chính – Kế hoạch là cơ quan trực thuộc UBND huyện quản lý về ngân sách cấp huyện Chi cục Thuế và Kho bạc Nhà nước huyện là cơ quan chịu sự chỉ đạo của ngành dọc Cục Thuế tỉnh và KBNN tỉnh và UBND huyện, có nhiệm vụ thu ngân sách và chi ngân sách để thực hiện nhiệm vụ của tỉnh và của huyện

* Thẩm quyền và trách nhiệm của Hội đồng nhân dân huyện về quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

HĐND cấp huyện là đại diện cơ quan quyền lực cao nhất của địa phương, có thẩm quyền và trách nhiệm quyết định ngân sách của cấp mình Cụ thể là HĐND:

- Căn cứ vào nhiệm vụ thu, chi ngân sách được cấp trên giao và tình hình thực

tế tại địa phương, quyết định: Dự toán thu NSNN trên địa bàn, bao gồm thu nội địa;

Dự toán chi ngân sách huyện, bao gồm chi ngân sách cấp mình và chi ngân sách xã, chi tiết theo các lĩnh vực chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, dự phòng ngân sách

- Quyết định phân bổ dự toán ngân sách cấp mình, gồm: Tổng số và mức chi từng lĩnh vực; Dự toán chi ngân sách của từng cơ quan, đơn vị thuộc cấp mình theo từng lĩnh vực

- Phê chuẩn quyết toán ngân sách cấp huyện; Quyết định các chủ trương, biện pháp để triển khai thực hiện ngân sách cấp huyện; Quyết định điều chỉnh dự toán NSĐP trong trường hợp cần thiết; Giám sát việc thực hiện ngân sách đã được HĐND quyết định Bãi bỏ những văn bản quy phạm pháp luật về tài chính – ngân sách của UBND cấp xã và HĐND cấp xã trái với hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội và các văn bản của các cơ quan nhà nước cấp trên

* Thẩm quyền và trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp huyện về quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

UBND cấp huyện là cơ quan chấp hành của HĐND cấp huyện Trong lĩnh vực tài chính, ngân sách, UBND cấp huyện có những thẩm quyền và trách nhiệm sau:

- Lập dự toán NSĐP, phương án phân bổ ngân sách cấp mình theo các chỉ tiêu quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 25 của Luật NSNN; dự toán điều chỉnh NSĐP trong trường hợp cần thiết, trình HĐND cùng cấp quyết định và báo cáo cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp

- Lập quyết toán NSĐP trình HĐND phê chuẩn và báo cáo sở tài chính

- Kiểm tra nghị quyết của HĐND cấp xã về tài chính – ngân sách

- Căn cứ vào nghị quyết của HĐND huyện, quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách cho từng cơ quan, đơn vị trực thuộc; nhiệm vụ thu, chi, mức bổ sung cho ngân sách cấp xã

- Tổ chức thực hiện và kiểm tra việc thực hiện NSĐP; Phối hợp với các cơ quan nhà nước cấp trên trong việc quản lý NSNN trên địa bàn; Báo cáo về NSNN theo quy định của pháp luật

* Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện

Thực hiện quy chế làm việc của phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Trên cơ

sở ý kiến thống nhất của tập thể cán bộ công chức phòng Tài chính – Kế hoạch Trưởng phòng Tài chính – Kế hoạch thông báo phân công nhiệm vụ cho các cán bộ công chức đơn vị

Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện là cơ quan chuyên môn của UBND huyện,

có chức năng giúp UBND huyện thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về lĩnh vực tài chính, ngân sách, tài sản, giá cả, đăng ký kinh doanh, kế hoạch và đầu tư; tổng hợp, thống nhất quản lý về kinh tế hợp tác xã, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân Tham mưu tổng hợp về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, làm đầu mối phối hợp giữa các xã, thị trấn, phòng ban, đơn vị của địa phương, giúp UBND huyện tổ chức quản lý các lĩnh vực chuyên ngành thuộc chức năng, nhiệm vụ được giao Phòng Tài chính – Kế hoạch chịu sự chỉ đạo trực tiếp và toàn diện của UBND huyện, đồng thời chịu sự hướng dẫn và chỉ đạo về nghiệp vụ chuyên môn của Sở Tài chính, Sở Kế hoạch đầu tư tỉnh

Phòng Tài chính – Kế hoạch có chức năng sau đây: Tổ chức nghiên cứu, phối hợp với các phòng ban chuyên môn, các xã, thị trấn, đoàn thể tổng hợp trình UBND huyện về kế hoạch dài hạn, trung hạn, kế hoạch hàng năm về phát triển kinh tế - xã

hội, tài chính ngân sách, kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản; thẩm tra và phê duyệt quyết toán các dự án đầu tư hoàn thành, dự án đầu tư bằng vốn sự nghiệp thuộc ngân sách huyện quản lý

* Chi cục Thuế Huyện

Chi cục Thuế huyện là tổ chức trực thuộc Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh có chức năng

tổ chức thực hiện công tác quản lý thuế, phí, lệ phí, các khoản thu khác của ngân sách nhà nước thuộc phạm vi nhiệm vụ của ngành thuế trên địa bàn theo quy định của pháp luật Chi cục Thuế có tư cách pháp nhân, con dấu riêng, được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước theo quy định của pháp luật

Chi cục Thuế thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm theo quy định Luật Quản lý thuế, các luật thuế, các quy định pháp luật khác có liên quan và các nhiệm

vụ, quyền hạn cụ thể sau đây:

- Tổ chức triển khai thực hiện thống nhất các văn bản quy phạm pháp luật về thuế; quy trình, biện pháp nghiệp vụ quản lý thuế trên địa bàn; tổ chức thực hiện dự toán thu thuế hàng năm được giao; tổng hợp, phân tích, đánh giá công tác quản lý thuế; tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương về công tác lập và chấp hành dự toán thu ngân sách nhà nước, về công tác quản lý thuế trên địa bàn; phối hợp chặt chẽ với các ngành, cơ quan, đơn vị liên quan để thực hiện nhiệm vụ được giao

- Tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý thuế đối với người nộp thuế thuộc phạm

vi quản lý của Chi cục Thuế, Thanh tra, kiểm tra, giám sát việc kê khai thuế, hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế, nộp thuế, quyết toán thuế và chấp hành chính sách, pháp luật thuế đối với người nộp thuế và các tổ chức, cá nhân được ủy nhiệm thu thuế theo phân cấp và thẩm quyền quản lý của Chi cục trưởng Chi cục thuế,

* Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn Kho bạc Nhà nước huyện

- Thực hiện các hoạt động nghiệp vụ theo chế độ quy định và hướng dẫn của KBNN Tập trung các khoản thu NSNN trên địa bàn, hạch toán kế toán các khoản thu cho các cấp ngân sách Thực hiện chi ngân sách nhà nước, kiểm soát thanh toán, chi trả các khoản chi ngân sách nhà nước trên địa bàn theo quy định của pháp luật

- Quản lý, điều hòa tồn ngân KBNN theo hướng dẫn của KBNN tỉnh; quỹ ngân sách huyện, quỹ dự trữ tài chính và các quỹ khác được giao quản lý,…

- Mở tài khoản, kiểm soát tài khoản tiền gửi và thực hiện thanh toán bằng tiền mặt, bằng chuyển khoản đối với các cơ quan, đơn vị, cá nhân có quan hệ giao dịch với KBNN huyện

- Thực hiện công tác hạch toán kế toán về thu, chi NSNN, các quỹ tài chính do KBNN huyện quản lý theo quy định của pháp luật

- Thực hiện công tác thống kê, thông tin, báo cáo về thu, chi NSNN và các quỹ tài chính do KBNN huyện quản lý theo quy định.

1.1.3.2 Nguyên tắc quản lý NSNN cấp huyện

a) Nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ

Nguyên tắc thống nhất được hiểu là tất cả các khoản thu chi của Nhà nước đầu phải được phản ánh một cách đẩy đủ, rõ ràng trong cùng một thời gian Nguyên tắc này yêu cầu, toàn bộ các khoản thu, chi ngân sách phải được dự toán, tập hợp đầy đủ vào ngân sách nhà nước, không loại trừ bất cứ một hoạt động nào Nguyên tắc này không cho phép sự tồn tại của nhiều tài liệu ngân sách và các khoản thu chi ngân sách nằm ngoài ngân sách nhà nước Tính thống nhất cũng đòi hỏi các khâu trong hệ thống ngân sách phải hợp thành một thể thống nhất, biểu hiện các cấp ngân sách có cùng nguồn thu, cùng định mức chi tiêu và cùng thực hiện một quá trình ngân sách

Nguyên tắc tập trung dân chủ được hiểu là vừa tập trung quyền lực cho chủ thể quản lý để điều hành, chỉ đạo thực hiện pháp luật, vừa mở rộng quyền cho đối tượng quản lý nhằm phát huy trí tuệ tập thể vào hoạt động quản lý, phát huy khả năng tiềm tàng của đối tượng quản lý Cả hai yếu tố này phải có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ với nhau, chúng có sự qua lại phụ thuộc và thúc đẩy nhau cùng phát triển trong quản lý ngân sách nhà nước

b) Nguyên tắc công khai, minh bạch

Công khai có nghĩa là không giữ kín, không giấu giếm mà để cho mọi người đều có thể biết Minh bạch được hiểu là sự cởi mở, thẳng thắn, trung thực, rõ ràng,

dễ hiểu trong tất cả các giao dịch và hoạt động

Quản lý ngân sách nhà nước đòi hỏi đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch xuất phát từ yêu cầu chính đáng của người dân với tư cách là người đóng thuế cho Nhà nước Người dân có quyền yêu cầu Nhà nước phải công khai rõ ràng, dễ hiểu các

khoản thu chi ngân sách nhà nước để người dân được biết nhằm đánh giá mức độ minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm của các cấp chính quyền trong quá trình tạo lập, phân bổ và sử dụng ngân sách nhà nước

Công khai ngân sách nhà nước là biện pháp nhằm công khai, minh bạch các khoản chi từ NSNN, phát huy quyền làm chủ của cán bộ, công chức Nhà nước, tập thể người lao động và nhân dân trong việc thực hiện quyền kiểm tra, giám sát quá trình quản lý và sử dụng vốn, tài sản Nhà nước nhằm phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm chế độ quản lý tài chính, bảo đảm sử dụng có hiệu quả ngân sách nhà nước, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

Công khai ngân sách của các đơn vị dự toán ngân sách, các tổ chức được ngân sách nhà nước hỗ trợ phải đầy đủ, kịp thời, chính xác và đảm bảo yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước

c) Nguyên tắc cân đối

Nguyên tắc cân đối ngân sách nhà nước phản ánh mối quan hệ giữa thu và chi ngân sách nhà nước Nguyên tắc này yêu cầu ngoài sự cân bằng giữa thu và chi NSNN, còn là sự hài hòa, hợp lý trong cơ cấu thu, chi giữa các khoản thu, chi; các lĩnh vực, các ngành; các cấp chính quyền thậm chí ngay giữa các thế hệ nhằm thực hiện mục tiêu quản lý tài chính công trong từng thời kỳ

d) Nguyên tắc hiệu quả

Nguyên tắc hiệu quả là nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước gắn với tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực của các khoản chi tiêu

Nguyên tắc này yêu cầu các cơ quan hành pháp khi nộp dự thảo ngân sách cho

cơ quan lập pháp phải trình bày các thông tin về kết quả đã thực hiện và kết quả dự kiến về sử dụng ngân sách Nguyên tắc này cũng nhấn mạnh đến việc đánh giá, đo lường kết quả đầu ra và kiểm toán nhà nước cũng tập trung nhiều hơn vào loại hình kiểm toán hoạt động Kết quả thực hiện ngân sách sẽ được đánh giá và báo cáo trước công chúng trên ba khía cạnh: Tính kinh tế, tính hiệu quả và tính hiệu lực

f Nguyên tắc đảm bảo trách nhiệm

Nguyên tắc đảm bảo trách nhiệm được hiểu là Nhà nước phải đảm bảo trách nhiệm trước nhân dân về toàn bộ quá trình quản lý ngân sách, về kết quả thu chi ngân

sách Chịu trách nhiệm hữu hiệu bao gồm khả năng giải trình và gánh chịu hậu quả

Khả năng giải trình trách nhiệm là năng lực thực hiện nghĩa vụ thông tin đầy

đủ, biện minh theo định kỳ hoặc bất thường của các cán bộ quản lý ngân sách và các quan chức của bộ, ngành về các vấn đề liên quan đến thu chi ngân sách, cũng như kết quả đạt được đằng sau các hoạt động thu chi đó

Khả năng gánh chịu hậu quả là khả năng chịu trách nhiệm trước pháp luật về những sai phạm mà các nhà quản lý thu, chi ngân sách gây ra Những hậu quả này cũng cần được rõ ràng, quy định trước và thực thi hữu hiệu tránh hình thức

Tính chịu trách nhiệm bao gồm chịu trách nhiệm có tính chất nội bộ và chịu trách nhiệm ra bên ngoài

1.1.3.3 Nội dung quản lý NSNN cấp huyện

a) Quy trình quản lý NSNN cấp huyện

Quy trình quản lý ngân sách là trình tự các bước thực hiện các hoạt động của các cơ quan hữu quan trong quá trình chuẩn bị, lập, thẩm tra, quyết định dự toán ngân sách đến phân bổ, thực hiện và quyết toán ngân sách, trong đó, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn hoàn thành từng công việc cụ thể của từng khâu trong toàn

bộ chu trình

Quy trình quản lý ngân sách càng được quy định cụ thể, rõ ràng thì phạm vị, trách nhiệm và thẩm quyền của các cơ quan chức năng trong quản lý và điều hành ngân sách càng đầy đủ, cụ thể Từ đó giúp cho việc nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan trong quản lý ngân sách

Căn cứ Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06/6/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật ngân sách nhà nước; Thông tư số 59/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Luật ngân sách nhà nước Quy trình điều hành ngân sách cấp huyện bao gồm: Dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách

b) Nội dung quản lý NSNN cấp huyện

* Lập dự toán NSNN cấp huyện

Lập dự toán là khâu đầu tiên của chu trình quản lý NSNN, quyết định nhiệm

vụ và quy mô thu, chi ngân sách trong một năm của ngân sách huyện cũng như của một đơn vị dự toán huyện Lập dự toán có tính chất quyết định đến chất lượng quản

lý vì quản lý ngân sách trước hết là quản lý theo dự toán được duyệt

Lập dự toán ngân sách phải đảm bảo: Dự toán ngân sách phải tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi và theo cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển Đúng yêu cầu, nội dung, biểu mẫu và thời hạn theo quy định của Bộ Tài chính và Thông tư hướng dẫn về yêu cầu nội dung và thời hạn lập dự toán NSNN hàng năm

và phải kèm theo báo cáo thuyết minh rõ ràng làm cơ sở, căn cứ tính toán

Việc lập dự toán ngân sách nhà nước cấp huyện căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo quốc phòng an ninh của địa phương; phân cấp nguồn thu

và nhiệm vụ chi của NS cấp huyện; các chính sách, chế độ thu ngân sách, định mức phân bổ ngân sách; chế độ, tiêu chuẩn và định mức chi ngân sách; tình hình thực hiện

dự toán ngân sách cấp huyện năm hiện hành và các năm trước

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện chịu trách nhiệm tổ chức và chỉ đạo quá trình lập dự toán ngân sách huyện theo trình tự cụ thể như sau:

Bước 1: Căn cứ hướng dẫn lập dự toán ngân sách nhà nước và số kiểm tra về

dự toán ngân sách hàng năm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện tiếp tục triển khai hướng dẫn và thông báo số kiểm tra về dự toán ngân sách cho các đơn vị trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện và Ủy ban nhân dân các xã

Bước 2: Lập dự toán tại các đơn vị sử dụng ngân sách huyện

- Các đơn vị sử dụng ngân sách cấp huyện lập dự toán gửi cơ quan quản lý nhà nước cấp trên trực tiếp xem xét, tổng hợp và gửi Phòng Tài chính – Kế hoạch

Các tổ chức được ngân sách cấp huyện hỗ trợ lập dự toán gửi Phòng Tài chính

Bước 3: Chi cục Thuế, Hải quan lập dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn trong phạm vi quản lý gửi Ủy ban nhân dân, Phòng Tài chính - Kế hoạch

Bước 4: Phòng Tài chính - Kế hoạch lập dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn, dự toán thu, chi ngân sách cấp huyện (gồm dự toán ngân sách các xã và dự toán ngân sách cấp huyện), dự toán chi Chương trình mục tiêu quốc gia, dự toán các khoản kinh phí ủy quyền báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện để trình Thường trực Hội đồng nhân dân cấp huyện xem xét trước khi gửi báo cáo Sở Tài chính và Sở Kế hoạch - Đầu tư cấp tỉnh

Bước 5: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện thảo luận dự toán ngân sách đối với cơ quan tài chính, đầu tư cấp tỉnh (đối với năm đầu của thời kỳ ổn định ngân sách hoặc các năm tiếp theo khi Ủy ban nhân dân cấp huyện có đăng ký thảo luận dự toán)

Bước 6: Căn cứ quyết định giao dự toán ngân sách của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Phòng Tài chính - Kế hoạch hoàn chỉnh lại dự toán ngân sách, hoàn thiện phương

án phân bổ, trình thường trực Hội đồng nhân dân cấp huyện cho ý kiến trước khi trình Hội đồng nhân dân cấp huyện thảo luận và ra Nghị quyết về dự toán ngân sách

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm trình và giải trình nội dung các tài liệu dự toán ngân sách huyện trước kỳ họp Hội đồng nhân dân cấp huyện

Việc lập dự toán ngân sách thực hiện tốt sẽ tạo điều kiện tốt cho việc chấp hành và quyết toán ngân sách huyện Vấn đề quan trọng hàng đầu của khâu lập dự toán ngân sách là phải tính toán đầy đủ, đúng đắn, có căn cứ các chỉ tiêu thu chi của ngân sách huyện trong kỳ kế hoạch

* Công tác chấp hành ngân sách NSNN cấp huyện

Chấp hành ngân sách là khâu thứ hai của chu trình ngân sách: đó là quá trình

sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế - tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu, chi ghi trong kế hoạch ngân sách năm của huyện trở thành hiện thực

Việc chấp hành NS cấp huyện được tuân thủ theo quy định của Luật NSNN, các văn bản hướng dẫn của các Bộ ngành, Nghị quyết của HĐND tỉnh, dưới sự điều hành của UBND huyện và giám sát của HĐND cùng cấp

Về nguyên tắc, mọi khoản thu chi NS đều được thực hiện thông qua hệ thống

KBNN Các khoản thu phải tập trung vào NSNN đầy đủ, chính xác và kịp thời Trên thực tế, vì lý do khách quan mà việc nộp trực tiếp và KBNN gặp khó khăn, cơ quan thu có trách nhiệm giám sát, kiểm tra các khoản thu để đảm bảo các khoản thu này được thực hiện đầy đủ

Chi NS cấp huyện được thực hiện theo tiến độ thu NS và phương án điều hành của cơ quan tài chính cung cấp Mọi khoản chi được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các quy định của pháp luật KBNN cùng cấp có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ các khoản chi theo đúng tiêu chuẩn, chế độ, định mức của nhà nước và dự toán được giao để cấp phát thanh toán Sau khi ngân sách được phê chuẩn, năm ngân sách bắt đầu thì việc thực hiện ngân sách huyện cũng được triển khai

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện chỉ đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch lập phương án điều hành ngân sách quý, bảo đảm nguồn để đáp ứng nhu cầu chi trong

dự toán, đúng chế độ của các đơn vị sử dụng ngân sách, cụ thể:

Nếu phải thực hiện sắp xếp lại nhiệm vụ chi hoặc tạm dừng thanh toán đối với một số khoản chi thì phải thông báo cho các đơn vị dự toán có liên quan để chủ động thực hiện

- Các nội dung chi cần chủ động bố trí đều hàng tháng trong năm để chi theo chế độ quy định gồm: các khoản chi thanh toán cá nhân và các khoản chi có tính chất thường xuyên

- Các nội dung chi có tính chất thời vụ hoặc chỉ phát sinh vào một số thời điểm như đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm, sửa chữa lớn và các khoản có tính chất không thường xuyên khác, Ủy ban nhân dân cấp huyện tổ chức điều hành theo tiến độ thực hiện từng quý

- Trường hợp khả năng nguồn thu không đáp ứng được nhu cầu chi, phòng Phòng Tài chính - Kế hoạch chủ động thực hiện các giải pháp tạm ứng nguồn Nếu

đã thực hiện các giải pháp trên mà vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu chi, phải tập trung nguồn bảo đảm chi trả, thanh toán cho các khoản về tiền lương và có tính chất lương, chi đầu tư xây dựng cơ bản các công trình quan trọng, chi chương trình mục tiêu quốc gia và các khoản chi mang tính thường xuyên phải chi kịp thời để bảo đảm hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị, đối với các khoản chi khác, sắp xếp theo thứ tự ưu

tiên Đồng thời, có thể yêu cầu Kho bạc nhà nước tạm dừng thanh toán đối với một

số khoản chi về mua sắm, sửa chữa theo từng nhiệm vụ cụ thể để bảo đảm cân đối quỹ ngân sách nhưng không được ảnh hưởng đến việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính được giao của đơn vị

Khi có sự có sự thay đổi về nguồn thu và nhiệm vụ chi, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện chỉ đạo theo hướng:

- Nếu tăng thu so với dự toán được giao thì số tăng thu sau khi thưởng cho các địa phương và số tiết kiệm chi được sử dụng để giảm bội chi, tăng chi trả nợ, tăng chi đầu tư phát triển, tăng dự phòng ngân sách Ủy ban nhân dân cấp huyện lập phương

án sử dụng đối với từng nhiệm vụ chi, thống nhất ý kiến với Thường trực Hội đồng nhân dân trước khi thực hiện Mức thưởng cho các địa phương được tính theo tỷ lệ

% trên tổng số thu vượt, song không quá 30% số tăng thu so với dự toán và không vượt quá số tăng thu so với mức thực hiện năm trước

- Trường hợp số thu không đạt dự toán, Ủy ban nhân dân báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân cấp huyện điều chỉnh giảm một số khoản chi tương ứng

- Trong trường hợp thiếu hụt ngân sách tạm thời (bao gồm cả ngân sách cấp xã), Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện chỉ đạo và cho ý kiến về việc thực hiện tạm ứng từ Quỹ Dự trữ tài chính của tỉnh theo quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh Trường hợp Quỹ Dự trữ tài chính của cấp tỉnh không đáp ứng được thì có thể đề nghị

cơ quan tài chính cấp trên tăng tiến độ bổ sung hoặc tạm ứng nguồn từ ngân sách cấp trên Các khoản tạm ứng để xử lý thiếu hụt tạm thời phải được hoàn trả trong năm ngân sách

- Đối với dự phòng ngân sách (2-5% tổng số chi ngân sách), việc quản lý và

sử dụng được thực hiện như sau: Sử dụng thực hiện các giải pháp khẩn cấp nhằm phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, hoả hoạn, tai nạn trên diện rộng, thực hiện các nhiệm vụ quan trọng về quốc phòng, an ninh và các nhiệm vụ cần thiết, cấp bách khác, hỗ trợ ngân sách cấp dưới để xử lý các nhiệm vụ nói trên Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm trình thường trực Hội đồng nhân dân hàng quý và báo cáo Hội đồng nhân dân tại kỳ họp gần nhất về việc sử dụng dự phòng ngân sách

- Đối với vấn đề thu: mục đích chấp hành dự toán thu là không ngừng bồi

dưỡng phát triển nguồn thu, tìm mọi bịên pháp động viên, khai thác nguồn thu sao cho đạt và vượt tỷ lệ đã được HĐND huyện phê chuẩn Trên cơ sở nhiệm vụ thu cả năm được giao và nguồn thu dự kiến phát sinh trong quý, cơ quan thu lập dự toán thu ngân sách quý có chia ra từng khu vực kinh tế, địa bàn và đối tượng thu chủ yếu và hình thức thu (thu trực tiếp tại kho bạc nhà nước, thu qua chi cục thuế) gửi phòng tài chính Chi cục thuế lập dự toán thu thuế, phí- lệ phí và các khoản thu thuộc phạm vi quản lý Phòng tài chính và các cơ quan khác được uỷ quyền lập dự toán thu các khoản thu còn lại

- Đối với vấn đề chi: Mục đích chấp hành dự toán chi là đảm bảo đầy đủ, kịp thời nguồn kinh phí của ngân sách cho hoạt động của bộ máy nhà nước và thực hiện các chương trình kinh tế, xã hội đã được hoạch định trong năm kế hoạch Trên cơ sở

dự toán chi cả năm được duyệt và nhiệm vụ phải chi trong quý, các đơn vị sử dụng ngân sách lập dự toán chi quý (có chia ra tháng), chi tiết theo các mục chi của mục lục NSNN gửi phòng tài chính trước ngày 10 của tháng cuối quý trước Phòng tài chính căn cứ vào nguồn thu và nhiệm vụ chi trong quý lập dự toán điều hành ngân sách quý, báo cáo UBND huyện Căn cứ vào dự toán chi NSNN năm được giao và

dự toán ngân sách, căn cứ vào yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi, phòng tài chính tiến hành phân bổ dự toán theo nguyên tắc phân bổ trực tiếp đến các đơn vị sử dụng ngân sách và thanh toán trực tiếp từ kho bạc nhà nước cho người hưởng lương, người cung cấp hàng hoá, dịch vụ và người nhận thầu

Trong quá trình chấp hành ngân sách, cần thường xuyên kiểm soát thu, chi NSNN: Công tác kiểm soát thu, chi NSNN là một trong những nội dung quan trọng trong việc chấp hành ngân sách Đây là trách nhiệm của tất cả các cấp, các ngành, các đơn vị, trong đó đặc biệt là cơ quan thanh tra tài chính, cơ quan thu ngân sách, kho bạc nhà nước Chỉ có phòng tài chính, chi cục thuế và các cơ quan khác được uỷ quyền giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách được tổ chức thu NSNN trên điạ bàn huyện mình quản lý

* Quyết toán ngân sách cấp huyện

Quyết toán ngân sách huyện là khâu cuối cùng của một chu trình ngân sách

Đó là việc tổng hợp lại quá trình thực hiện dự toán ngân sách khi năm ngân sách kết

thúc nhằm đánh giá toàn bộ kết quả hoạt động của một năm ngân sách từ đó rút ra

ưu, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cần thiết trong việc điều hành NSNN trong những chu trình ngân sách tiếp theo

Công tác quyết toán giúp UBND huyện đánh giá tình hình phát triển kinh tế,

xã hội trên địa bàn và có những điều chỉnh phù hợp, kịp thời Quyết toán NSNN cấp huyện phải thể hiện được tính tuân thủ trong việc thu, chi ngân sách, đồng thời quyết toán NSNN cấp huyện phải báo cáo được tính hiệu lực, hiệu quả của các khoản thu, chi ngân sách cấp huyện

Quyết toán NSNN thực hiện theo phương thức cơ quan quản lý cấp trên thẩm tra, quyết toán thu chi của cơ quan tài chính cấp dưới Theo đó, cơ quan tài chính cấp huyện (phòng tài chính – kế hoạch) thẩm tra, quyết toán NS cấp xã Đồng thời lập quyết toán thu chi NS cấp huyện; tổng hợp, lập quyết toán thu chi NS trên địa bàn (bao gồm quyết toán NS cấp xã và lập quyết toán NS cấp huyện) báo cáo UBND cấp huyện UBND cấp huyện trình HĐND cùng cấp phê duyệt quyết toán để trình cơ quan tài chính cấp tỉnh (Sở tài chính)

Nguyên tắc quyết toán và báo cáo quyết toán ngân sách phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Số quyết toán là số thu đã thực nộp và số thu đã hạch toán thu ngân sách nhà nước theo quy định Số quyết toán chi ngân sách nhà nước là số chi đã thực thanh toán và số chi đã hạch toán chi ngân sách nhà nước theo quy định, số quyết toán phải được đối chiếu, xác nhận với Kho bạc nhà nước nơi giao dịch

- Số liệu quyết toán phải chính xác, trung thực, đầy đủ

- Báo cáo quyết toán của đơn vị dự toán cấp dưới chuyển về cho đơn vị dự toán cấp trên đúng quy định, đơn vị dự toán cấp 1 thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện gửi về Phòng Tài chính - Kế hoạch

- Không được báo cáo quyết toán chi lớn hơn thu

- Nội dung báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước phải theo đúng các nội dung ghi trong dự toán ngân sách nhà nước được giao và theo mục lục ngân sách nhà nước

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện chỉ đạo thực hiện quyết toán ngân sách huyện theo đúng trình tự đã quy định

Công khai tài chính ngân sách hàng năm: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện công khai ngân sách hàng năm theo nội dung sau:

- Cân đối dự toán, quyết toán ngân sách cấp huyện

- Dự toán, quyết toán ngân sách cấp huyện, ngân sách cấp xã

- Dự toán, quyết toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện và thu ngân sách cấp huyện

- Dự toán, quyết toán chi ngân sách cấp huyện

- Dự toán, quyết toán chi ngân sách cấp huyện theo từng lĩnh vực

- Tổng số và chi tiết từng lĩnh vực dự toán chi ngân sách cấp huyện cho các cơ quan, đơn vị thuộc cấp huyện, tổng số và chi tiết theo từng lĩnh vực quyết toán chi ngân sách cấp huyện cho từng cơ quan, đơn vị thuộc cấp huyện

- Dự toán, quyết toán chi xây dựng cơ bản ngân sách cấp huyện cho từng dự

- Tỷ lệ % phân chia các khoản thu cho ngân sách từng xã, phường, thịtrấn

- Dự toán, quyết toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn, chi ngân sách của từng xã, phường, thị trấn, số bổ sung cân đối, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp huyện cho cấp xã

- Việc công khai được thực hiện bằng các hình thức thông báo bằng văn bản cho các cơ quan, đơn vị thuộc cấp huyện và Hội đồng nhân dân cấp xã; phát hành ấn phẩm

- Thời điểm công khai chậm nhất sau 60 ngày, kể từ ngày Hội đồng nhân dân cấp huyện ban hành Nghị quyết về quyết định dự toán, phê chuẩn quyết toán ngân sách

* Công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách nhà nước huyện

Mục đích của việc thực hiện thanh tra, kiểm tra, kiểm soát là nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, phát hiện tham nhũng, lãng phí, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý chính sách, pháp luật để kiến nghị

với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để có biện pháp khắc phục, phát huy các nhân

tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý Nhà nước, bảo vệ lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của các cơ quan, tổ chức kinh tế,

Công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luật về lĩnh vực tài chính của các cơ quan, đơn vị dự toán ngân sách huyện và UBND các xã, thị trấn được Phòng TC-KH thực hiện thông qua việc kiểm tra báo cáo quyết toán ngân sách hàng năm theo quy định của Bộ Tài chính hướng dẫn xét duyệt, thẩm định và thông báo quyết toán năm đối với các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, tổ chức được ngân sách hỗ trợ và ngân sách các cấp hoặc do Thanh tra Nhà nước tổ chức thanh tra theo chuyên đề hàng năm hoặc thanh tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm

Nội dung thanh tra, kiểm tra là kiểm soát kế toán và kiểm tra tuân thủ các chế

độ chính sách, cụ thể: Kiểm tra, chứng từ chi đúng quy định, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ và việc lưu trữ chứng từ đầy đủ các hồ sơ gốc có liên quan; Kiểm tra biểu mẫu,

sổ kế toán về số lượng và số liệu đúng theo các văn bản quy định hiện hành; Kiểm tra việc tuân thủ hạch toán kế toán và mục lục ngân sách, xem xét đơn vị hạch toán kịp thời, đúng tính chất của tài khoản và nội dung chi theo quy định, xác định mục chi ngân sách cho từng nội dung công việc đúng tính chất; Kiểm tra nguồn kinh phí đơn vị sử dụng, quyết toán, trên cơ sở dự toán chi từ ngân sách và nguồn thu thực tế đơn vị được để lại sử dụng, số liệu chi không được vượt quá nguồn của hai nội dung trên; Kiểm tra tính tuân thủ tiêu chuẩn, định mức chi của chế độ tài chính hiện hành, tùy theo tính chất của từng khoản chi mà kiểm tra việc tuân thủ mức chi, tiêu chuẩn định mức tương ứng

Sau khi kết thúc thanh tra, kiểm tra các cơ quan chức năng theo dõi đôn đốc kiểm tra các cơ quan, tổ chức và cá nhân thực hiện kết luận, kiến nghị theo nội dung biên bản, các quyết định xử lý sau thanh tra, kiểm tra

1.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp huyện

NSNN có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động KT-XH, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nước nói chung và huyện nói riêng Vai trò của NSNN luôn gắn liền với vai trò của Nhà nước theo từng giai đoạn nhất định Đối với nền

kinh tế thị trường, NSNN đảm nhận vai trò quản lý vĩ mô đối với toàn bộ nền

- Điều kiện kinh tế

Như đã biết, kinh tế quyết định các nguồn lực tài chính và ngược lại các nguồn lực tài chính cũng tác động mạnh mẽ đối với quá trình đầu tư phát triển và hình thành

cơ cấu kinh tế hợp lý trong quá trình hiện đại hóa nền kinh tế Kinh tế ổn định, tăng trưởng và phát triển bền vững là cơ sở đảm bảo vững chắc của nền tài chính, mà trong

đó NSNN là khâu trung tâm, giữ vai trò trọng yếu trong phân phối các nguồn lực tài chính quốc gia Kinh tế càng phát triển nền tài chính càng ổn định và phát triển, thì vai trò của NSNN càng ngày càng được nâng cao, thông qua các chính sách tài khóa, thực hiện việc phân bổ các nguồn lực cho phát triển kinh tế và ổn định xã hội

Việc quản lý chi ngân sách luôn chịu ảnh hưởng của nhân tố về trình độ phát triển kinh tế và mức thu nhập của người dân trên địa bàn Khi trình độ kinh

tế phát triển và mức thu nhập bình quân của người dân tăng lên, không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động nguồn ngân sách và sử dụng có hiệu quả, mà nó còn đòi hỏi các chính sách, chế độ, định mức kinh tế - tài chính, mức chi tiêu ngân sách phải thay đổi phù hợp với sự phát triển kinh tế và mức thu nhập, mức sống của người dân Do đó, ở nước ta cũng như các nước trên thế giới, người ta luôn quan tâm chú trọng đến nhân tố này, trong quá trình quản lý hoạch định của chính sách thu chi NSNN Thực tế cho thấy, khi trình độ phát triển kinh tế và mức thu nhập bình quân trên địa bàn còn thấp cũng như ý thức về sử dụng các khoản chi chưa được đúng mức còn có tư tưởng ỷ lại Nhà nước thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý chi NSNN

- Điều kiện xã hội

Xã hội ổn định bởi chế độ chính trị ổn định Sự ổn định về chính trị - xã hội là

cơ sở để động viên mọi nguồn lực và nguồn tài nguyên quốc gia cho sự phát triển

Mặt khác, chính trị - xã hội cũng hình thành nên môi trường và điều kiện để thu hút các nguồn vốn đầu tư trong nước và quốc tế; thúc đẩy quá trình tăng trưởng kinh tế cũng như tăng cường các nguồn lực tài chính

- Pháp luật

Cơ chế quản lý tài chính tạo hành lang pháp lý, giúp cho quá trình hình thành, tạo lập, sử dụng các nguồn lực tài chính phục vụ tất cả các lĩnh vực ngân sách phải đảm bảo, là công cụ điều phối các nguồn lực, đảm bảo hài hoà, cân đối và công bằng hợp lý trong công tác quản lý tài chính nói chung và quản lý ngân sách nói riêng, giúp thực hiện nguyên tắc thu đúng và đầy đủ, chi tiêu tiết kiệm, hạn chế tình trạng sử dụng lãng phí, thất thoát, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, cơ chế quản

lý tài chính giúp việc tổ chức bộ máy, đào tạo nâng cao nghiệp vụ cho bộ máy đó hoàn thành tốt nhiệm vụ

Đổi mới cơ chế quản lý hệ thống NSNN, mà trọng tâm là hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách, phân định thu - chi giữa các cấp ngân sách, mở rộng quyền chi phối quỹ dự trữ tài chính và quỹ dự phòng, nâng cao quyền tự quyết của ngân sách cấp dưới trong hệ thống NSNN đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong quản lý hệ thống ngân sách quốc gia

1.1.4.2 Nhân tố chủ quan

- Tổ chức bộ máy và trình độ cán bộ quản lý

Mỗi đơn vị sử dụng NSNN có tổ chức bộ máy và cán bộ riêng để thực hiện các chức năng của mình Hiệu quả hoạt động và chất lượng cán bộ có tác động rất lớn tới công tác quản lý NSNN Tổ chức quản lý ngân sách huyện, chính quyền các cấp đều

tổ chức bộ máy tham mưu giúp việc phù hợp với thẩm quyền, chức năng và nhiệm

vụ được cơ quan có thẩm quyền quy định Mỗi cơ quan, đơn vị lại có mô hình tổ chức

bộ máy và cán bộ riêng để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình Tuy vậy hiệu quả hoạt động và chất lượng cán bộ của từng cơ quan đơn vị có tác động rất lớn tới chất lượng quản lý cả trong lĩnh vực KT-XH và ngân sách

- Nhận thức của địa phương về tầm quan trọng và trách nhiệm trong công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

Để tham gia chỉ đạo điều hành và quản lý ngân sách, lãnh đạo địa phương phải

nắm vững các yêu cầu và nguyên tắc quản lý NSNN và hiểu rõ nguồn gốc của ngân sách huyện và tại sao ngân sách huyện phải được quản lý đầy đủ ở tất cả các khâu: Lập dự toán ngân sách, chấp hành, quyết toán ngân sách và kiểm tra, thanh tra ngân

sách

Lãnh đạo địa phương phải nắm vững vai trò đặc điểm của ngân sách địa phương mình Đặc biệt là ảnh hưởng của các nhân tố như các chính sách vĩ mô về tài chính tiền tệ, ảnh hưởng của kinh tế thị trường, các nhân tố và ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách, đối tượng thu NSNN, yêu cầu của Nhà nước về đảm bảo chi ngân sách, các đối tượng được thụ hưởng từ ngân sách

- Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện

Để thực hiện chức năng quản lý NSNN theo nhiệm vụ được giao, các cơ quan quản lý ngân sách ở huyện cần phải có những thông tin cơ bản cần thiết và sự kết nối tích hợp các thông tin theo yêu cầu quản lý Trong xu thế phát triển khoa học công nghệ của thời đại mới, việc sử dụng công nghệ thông tin đã đem lại nhiều lợi ích thiết thực Vì vậy việc thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin và nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ trong quản lý ngân sách là nhiệm vụ của địa phương và có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả quản lý ngân sách

Qua những nhân tố đã nêu trên, ta thấy công tác quản lý ngân sách huyện chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố, với mức độ khác nhau Điều cơ bản là thấy được mức

độ ảnh hưởng của từng nhân tố có thể lựa chọn giải pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu quản lý ngân sách huyện được hoàn thiện hơn

1.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước tại một số địa phương

1.2.1 Một số bài học kinh nghiệm về quản lý NSNN tại một số địa phương

1.2.1.1 Kinh nghiệm quản lý ngân sách huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

Bắc Sơn là huyện miền núi vùng cao thuộc tỉnh Lạng Sơn, có 17 xã và 1 thị trấn, là mảnh đất có truyền thống Cách mạng Nơi đây đa dạng, phong phú về hệ động, thực vật; địa hình, đất đai, nguồn nước…, rất thuận lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp với những mặt hàng có giá trị kinh tế cao như: Thuốc lá, Quýt và một số loại cây ăn trái khác, đồng thời cũng thuận lợi cho phát triển các cây công nghiệp ngắn ngày Hệ thống thương mại địa phương bước đầu phát triển; tiềm năng về các