Phương pháp và kinh nghiệm tuyên truyền giới thiệu sách trong thư viện trường học

Những năm gần đáy, công tác tuyên truyền giới thiệu sách trong thư viện đã được chú trọng nhằm khai thác hiệu quả vốn tài liệu thư viện phục vụ nhu cầu giảng dạy, học tập của giáo viên v

LÊ THỊ CHINH (Chủ biên)

LÊ THỊ THANH HỔNG - NGUYỄN THỊ KIM PHƯƠNG - TRẨN THỊ NGỌC THANH1 1 9 9

(Tái bản lần thứ hai)

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

Công ty cổ phần Sách dân tộc - Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam giữ quyén cõng bố tác phẩm

Lời nói dầu

Tuyên truyền, giới thiệu sách là hoạt động nghiệp vụ quan trọng trong các thư viện, đặc biệt là thư viện trường học Đây là yếu tố cơ bản đánh giá hiệu quả hoạt động của thư viện trường phổ thông Hoạt động này nhằm mục tiêu khai thác toàn diện vốn tài liệu đồng thời là phương thức lôi cuốn bạn đọc đến với thư viện một cách hĩru hiệu nhất Đây cũng là hoạt động nghiệp vụ đặc thù của các thư viện trường học Tuyên truyền, giới thiệu sách đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa nghiệp vụ thư viện, kĩ năng sư phạm, khả năng viết, khả năng tổ chức, trình bày của cán bộ, giáo viên thư viện về sách

Những năm gần đáy, công tác tuyên truyền giới thiệu sách trong thư viện đã được chú trọng nhằm khai thác hiệu quả vốn tài liệu thư viện phục vụ nhu cầu giảng dạy, học tập của giáo viên và học sinh Giới thiệu sách đã trở thành hoạt động thường xuyên của các thư viện trường học và trở thành nội dung chính trong các Hội thi cán bộ, giáo viên thư viện giỏi các cấp từ cơ sở đến toàn quốc trong nhiều năm nay

Tuy nhiên, đến nay chưa có tài liệu nào hướng dẫn nghiệp vụ và cung cấp kinh nghiệm về công tác tuyên truyền, giới thiệu sách Nhằm đáp ứng nhu cầu của cán bộ, giáo viên làm công tác thư viện trường học, Nhà xuất bản Giáo dục xuất bản cuốn sách “Phương pháp và kinh nghiệm tuyên truyền, giới thiệu sách trong thư viện trường học” Sách gồm ba chương và một phụ lục:

Chươiig I: Các hình thức tuyên truyền, giới thiệu sách trong thư viện trường học Chương II: Phương pháp, kinh nghiệm tuyên truyền, giới thiệu sách

Chương HI: M ột s ố bài tuyên truyền, giới thiệu, điểm sách tiêu biểu

Phụ lục: Một s ố hình ảnh về hoạt động tuyên truyền, giới thiệu sách

Chương I nêu cách thức tổ chức đa dạng các hình thức tuyên truyền tài liệu trong thư viện trường học như: điểm sách, giới thiệu sách, kể chuyện theo sách, đọc to nghe chung, vẽ tranh theo sách, diễn kịch theo sách, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về sách, nói chuyện về sách, Chương II tuyển chọn những bài viết đặc sắc về cách lựa chọn sách, viết và trình bày bài tuyên truvền, giới thiệu cho các thể loại sách khác nhau như sách Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, khoa học tự nhiên, sách

Đạo đức, cùng với việc sử dụng kĩ năng nghiệp vụ sư phạm, công nghệ thông tin một cách hiệu quả nhất Chương III tập hợp những bài giới thiệu, điểm sách đặc trưng, tiêu biểu của các cán bộ, giáo viên thư viện đã được giải cao trong các hội thi cán bộ, giáo viên thư viện giỏi toàn quốc và của các nhà văn, nhà báo Cán bộ, giáo viên thư viện có thể tham khảo những bài viết này trong quá trình tác nghiệp

và tham dự các Hội thi cán bộ, giáo viên thư viện giỏi các cấp

Trong quá trình biên soạn cuốn sách này, chúng tôi đã rất cố găng khi xử lí

tư liệu, tuy nhiên không tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi mong muốn nhận được ý kiến đóng góp của các đồng nghiệp và bạn đọc để bổ sung, hoàn chỉnh cho những lần xuất bản sau

Các tác gia

Trong công tác thư viện, hoạt động tuyên truyền được sử dụng chủ yếu trong công tác đưa sách tới bạn đọc Đây là tổ hợp các hoạt động tác động tới tâm lí của người đọc, tạo nên sự hấp dẫn của sách với bạn đọc.

2 Đặc điểm của hoạt động tuyên truyền

Là một dạng hoạt động xã hội, tuyên truyền có đối tượng nhất định Đối

tượng ở đây là người tiếp nhận hoạt động này Trong hoạt động tuyên truyền,

người truyền dạt thông tin luôn có ý thức tác động vào khách thể nhàm thay đổi hành vi, thái độ và cách ứng xử của họ

- Hoạt động tuyên truyền là một hệ thống bao gồm ba yếu tố chính: người tuyên truyền, phương tiện tuyên truyền và người tiếp nhận tuyên truyền Hiệu quả của hoạt động tuyên truyền phụ thuộc rất nhiều vào nội dung, phương pháp, tính chất, đặc điểm của tuyên truyền, sự phối hợp, tác động và ảnh hưởng qua lại giữa các yếu tố này Bên cạnh đó, các yếu tố như môi trường văn hoá, xã hội, lịch sử cộng đồng cũng tác động tới hiệu quả của hoạt động tuyên truyền

- Hoạt động tuyên truyền như một hiện tượng văn hoá, kinh tế, xã hội Các nhà khoa học đã nghiên cứu hoạt đông này trên nhiều phương diện khác nhau dựa theo tính chất chuyên ngành của họ Hoạt động tuyên truyền đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nền văn minh xã hội loài người.

- v ể phương diện thông tin học, tuyên truyền là một trong các hình thứcthông tin đại chúng Trong lĩnh vực thương mại, tuyên truyền quảng cáo nhằm cung cấp các thông tin về sản phẩm như hình dáng, giá cả, mẫu mã, chất liệu, đặc tính kĩ thuật, của sản phẩm Trong lĩnh vực chính trị, tuyên truyền thường sử dụng các quy luật tâm lí của con người để truyền đạt, quảng bá, giáo dục và thuyết phục xã hội (hoặc một cộng đồng, một nhóm người, ) thuận theo các quan điểm, chủ trương, chính sách của Nhà nước hoặc một tổ chức chính trị nào đó

- Dựa theo mục đích của hoạt động tuyên truyền, người ta chia ra hai loại: tuyên truyền quảng cáo thương mại và tuyên truyền chính trị

- Dựa vào các lĩnh vực hoạt động của tuyên truyền, người ta phân định ra các loại: tuyên truyền quảng cáo kinh tế; tuyên truyền giáo dục; tuyên truyền y tế; tuyên truyền chính sách;

Dựa trên cách thức sử dụng ngôn ngữ và các phương tiện trực quan trong tuyên truyền, hoạt động tuyên truyền trong các thư viện dược phàn chia thành cácloại hình chủ yếu: tuyên truyền bằng lời nói (hay còn gọi là tuyên truyền miộng)

và tuyên truyền trực quan Trong điều kiện thực tế, các thư viện có thể phối hợp cả hai hình thức tuyên truyền này

Công tác tuyên truyền sách của thư viện là tổ hợp tất cả các hình thức và phương pháp tuyên truyền miệng và trực quan về các tài liệu, sách cho bạn đọc Bên cạnh đó, hình thức và phương pháp tuyên truyền (miệng và trực quan) lại có

những đặc điếm, biểu hiện khác nhau phụ thuộc vào đối tượng tuyên truyền cụ thể, dành cho tất cả bạn đọc hoặc chỉ dành cho một số bạn đọc nhất định.

Ví dụ: Khi tổ chức một buổi tuyên truyền, giới thiệu sách trong trường học, đối tượng giới thiệu sách có thể là toàn thể giáo viên, cán bộ, công nhân viên và học sinh của nhà trường Nhưng cũng có những buổi tuyên truyền, đối tượr.g tuyên truyền chỉ bao gồm học sinh (hoặc giáo viên và học sinh, hoặc giáo viên) của một khối lớp, một lớp Thậm chí, có những buổi tuyên truyền đối tượng chỉ gồm một nhóm giáo viên hoặc nhóm học sinh theo một tiêu chí nào đó, chẳng hạn như: những học sinh giỏi vãn, những học sinh giỏi toán, những học sinh yêu thích môn Lịch sử,

Chính vì đặc thù này mà công tác tuyên truyền, giới thiệu sách trong thư viện trườniì học vô cùng phong phú, đa dạng, hấp dẫn

I NHỬNG VẤN ĐỀ CHUNG CỬA TUYÊN TRUYỀN MIỆNG

1 Khái niêm

Tuyên truyền miệng là hình thức phổ biến nhất trong hoạt động tuyên truyền Đây là một hình thức tuyên truyền được tiến hành thông qua ngôn ngữ sống động

để thuyết phục người nghe

Tuyên truyền miệng được loài người sử dụng từ xa xưa Ngay trong xã hội phong kiến, ông cha chúng ta đã sử dụng hình thức tuyên truyền này để động viên người dân tham gia chống giặc ngoại xâm, bảo vệ đất nước Từ xa xưa, người sản xuất dã biết quảng bá cho các sản phẩm của mình Khi khoa học kĩ thuật phát triển, các hình thức tuyên truyền, quảng cáo cũng phát triển theo với nhiều hình thức đa dạng thông qua báo, tạp chí, đài phát thanh, truyền hình, mạng internet, Tuỵ nhiên, hình thức tuyên truyền miệng vẫn được sử dụng một cách rất phổ biến bởi tính hiệu quả và sự tiện ích của nó

2 Đặc điểm, vai trò của tuyên truyền miệng

- Tuyên truyền miệng sử dụng ngôn ngữ sống động nên đòi hỏi mức đ ộ linh hoạt tư duy ngôn ngữ cao Hiệu quả tuyên truyền miệng phụ thuộc vào khả năng tư duy ngôn ngữ không chỉ của người tuyên truyền mà cả người tiếp nhận Vì vậy, người tuyên truyền phải xây dựng được các thông điệp inột cách dễ hiểu và phù hợp với đối tượng lĩnh hội Nội dung tuyên truyền phải kịp thời, ngắn gọn, súc tích

và chính xác giúp cho bạn đọc lĩnh hội nhanh nhất

- Giao tiếp ngôn ngữ là cơ sở chính trong hoạt động tuyên truyền miệng Tuy nhiên, đây cũng là hoạt động tương tác giữa người tuyên truyền và ngưởi tiếp nhận Vì vậy, các hành vi phi ngôn ngữ có vai trò hết sức quan trọng Người tuyên truyền có thể quan sát trực tiếp tâm trạng và phản ứng của người nghe, từ đó có thể thay đổi tốc độ, cách thức tuyên truyền nhằm nàng cao hiệu quả của hoạt động nàv

- Tuyên truyền miệng rất dễ áp dụng trong các thư viện trường học Chúng ta

có thể áp dụng hình thức này theo nhiều cách khác nhau, phù hợp với đối tượng lĩnh hội (giáo viên, học sinh tiểu học, học sinh trung học, học sinh từng khối lớp, )

- Hiệu quả và chất lượng của hoạt động tuvên truyền miệng phụ thuiộc rất nhiều vào các yếu tố chủ quan và khách quan Trước hết, đối với người tuyên truyền sách, đây là nghệ thuật chiếm lĩnh đối tượng Người tuyên truyền sách cần

có kiến thức, sự hiểu biết vể tâm lí của người nghe Muốn hoạt động tuyên truyền sách trong thư viện trường học hiệu quả, cán bộ, giáo viên thư viện cần nẵm bắt được tâm lí lứa tuổi của các đối tượng tuyên truyền, của học sinh từng cấp h(Ọc Từ việc nắm bắt này, cán bộ, giáo viên thư viện có thể đề ra cho mình biện pháp tuyên truyền phù hợp Tuy nhiên, cho dù là cùng tuyên truyền cho một đối tượn;g nhất định thì việc sử dụng các biện pháp tuyên truyền cũng cần mểm dẻo, linh hoạt đôi với từng loại sách, từng cuốn sách cụ thể Người lĩnh hội cũng cần có hứng tihú với nội dung tuyên truyền, đồng thời môi trường tuyên truyền cũng cần phảii được chuẩn bị tốt

3 Các yếu tố ảnh hưởng tới tuyên truyền miệng

a) Ngôn ngữ tuyên truyền

Ngôn ngữ là yếu tố chủ đạo quyết định tính hiệu quả của tuyên truyền miệng Muốn đạt được hiệu quả cao của ngôn ngữ, trong tuyên truyền, người cán bộ, giáo viên thư viện cần đám bảo: tính đúng đắn của ngữ pháp; tính dễ hiểu, dễ nắm bắt của ngỏn ngữ; khả năng truyền đạt và các cảm xúc, tình cảm gắn liền với sách của

ngôn ngữ Ví dụ: Hiệu quả của việc tuyên truyền cuốn sách M ẹ oi hãy yêu con lần nữ a, của nhiều tác giả do NXB Giáo dục xuất bản nãm 2005 sẽ đạt hiệu quá

cao nếu giáo viên thư viện có khả năng diễn đạí ngón ngữ mộl cách có cảm xúc về tình mẹ con, về tình cảm gia đình, điều đó sẽ tác động tích cực tới học sinh và chắc chắc sẽ nhiều học sinh tìm tới cuốn sách này

- Tính đúng đắn cúa ngôn ngữ nói: Tiếng nói phải chuẩn hoá, đúng về ngữ pháp và vãn phong sử dựng Người tuyên truyền sách cần chú ý tới các kĩ nâng ngôn ngữ và đặc điểm môi trường xã hội của nhóm bạn đọc mà chúng ta hướng tới Tiếng nói là phương tiện giao tiếp hằng ngày và như vậy cũng cần thích ứng vói môi trường xung quanh Ngôn ngữ được sử dụng đúng là nói với bạn đọc bằng tiếng mẹ đẻ, tuân theo đúng ngữ pháp và tránh các từ ngoại lai Hiếu được ngôn ngữ trước hết thể hiện ớ sự sử dụng nó một cách trôi chảy Người tuyên truyền cần

cố gắng sử dụng ngôn ngữ nói khi tuyên truyền sách với khả nãng sấp xếp các câu đúng, thuần thục Ngôn ngữ sử dụng không đúng của người tuyên truyền sẽ ảnh hướng không tốt tới việc lĩnh hội của người nghe Sự không phù hợp giữa điệu bộ

và ý nghĩa của từ ngữ sẽ gây nẽn sự không hiểu, khó hiểu thậm chí khó chịu ở

người nghe Sử dụng không dúng ngón ngữ nói khi tuyên truyền sách nhiều khi còn làm cho người nghe chỉ chú ý tới hình thức diễn đạt mà không chú ý tới nội dung tuyên truyền Tất nhiên trường hợp này sẽ làm giám hiệu quả của hoạt động tuyên truyền sách

- Tính dễ hiểu của ngôn ngữ và nội dung tuyên truyền: Một trong những yêu cầu của tuyên truyền là tính dễ hiểu Tính dễ hiểu phụ thuộc vào nhiều yếu tô như: ý nghĩa của từ, độ dài, tính phức tạp, ý nghĩa trừu tượng của câu Điều này đặc biệt quan trọng khi tổ chức các hình thức tuyên truyền sách cho đối tượng là học sinh nhỏ tuổi Đối

với lứa tuổi này cần dùng những cáu ngắn, cụ thể, dễ hiểu, gần gũi đế giúp các em lĩnh hội nội dung tuyên truyền một cách dề dàng và hứno thú với sách.

- Tính chất xúc cảm trong quá trình tuyên truvền miệng: Tuyên truyền miệng không chí truyền đạt về sách (nội dung sách, hình thức sách, ) mà phải tạo ra được cảm xúc và tình cảm phù hợp ớ bạn đọc Muốn tạo ra dược xúc cảm tốt ở bạn đọc, người tuyên truyền phải sử dụng ngôn ngữ ngữ giàu hình tượng Vai trò đặc biệt của xúc cảm ngôn ngữ trong luyên truyển sách sẽ tãng lén gấp bội khi bạn đọc

có phản ứng tích cực về sách, lôi kéo được bạn đọc đến với sách Lời nói trở nên

vô cùng quan trọng và là phương tiện duy nhất để hướng tới xúc cảm, tình cảm và

ý thức của bạn đọc

b) Thiết kế bài tuyên truyền

Hiệu quả của hoạt động tuyên truyền miệng không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn các yếu tố, phương ỉhức thể hiện mà còn phụ thuộc vào cách thức thiết kế bài tuyên truyền Trong quá trình thiết kế bài nói cần đặc biệt chú ý tới dung lượng về nội dung, nghệ thuật của sách sao cho vừa phải Thiết kế bài tuyên truyển trước hết cần căn cứ vào mục đích, thành phần của đổi tượng bạn đọc

c) Diễn đạt trong bài tuyên truyền

Có nhiều cách diễn đạt khác nhau để tuyên truyền, nhưng vấn để đặt ra là làm thế nào để việc tuyên truyền sách có hiệu quả nhất Hoạt động tuyên truy ền sách không chỉ phụ thuộc vào nội dung, ngôn ngữ tuyên truyền mà còn phụ thiưộc vào các yếu tố như giọng nói, ngữ điệu và các hành vi phi ngôn ngữ của người cán bộ, giáo viên thư viện

Các yếu tô trên tác động tới bạn đọc nhiều khi khỏng phụ thuộc vào n<ội dung tuyên truyền mà hoàn toàn mang tính chất tâm lí, bởi chúng tạo ra sự phù h'Ợp giữa các trạng thái xúc cảm và thái độ của bạn đọc đối với sách và người tuyên tiruyền

Diễn đạt khi tuyên truyền sách cần đặc biệt chú ý tới nhịp độ ngôn n:gữ, ngữ điệu, các phương tiện biếu cảm và cách thức kết luận

Đế tạo ra sự chú ý của bạn đọc thì người cán bộ, giáo viên thư viện inên nói với nhịp độ phù hợp Nếu nói quá nhanh thì người đọc sẽ khó lĩnh hội và ghi nhớ

Hơn nữa khi tiếp nhận thông tin truyền đạt nhanh thì người nghe luón ở trạng thái cáng thẳng, do đó chóng mệt mỏi.

Nếu người tuyên truyền sách chỉ dùng một nhịp điệu truyền đạt thì sẽ ảnh hưởng xấu tới tính bền vững của sự chú ý ớ người nghe Người tuyên truyền sách có thể dùng cách tăng hoặc giảm nhịp điệu truyền đạt hoặc nhấn mạnh một đoạn nào đó trcng bài nói (một cách phù hợp với nội dung) thì sẽ lôi cuốn được bạn đọc hơn

Ngữ điệu là sự biểu hiện về cao độ, trường độ của giọng nói Giọng nói phù hợp mà thực ch?t là kĩ năng sử dụng ngữ điệu và thay đổi cường độ ngôn ngữ của người tuyên tru /ển là một công cụ quan trọng trong tuyên truyền miệng Nếu chúng ta nói dài đơn điệu sẽ làm mất đi sự chú ý của người nghe, nhất là đối với các em học sinl nhỏ tuổi cấp Tiểu học Vì thế, cần cân nhắc để chia bài tuyên truyền thành tùi g đoạn hợp lí, sử dụng ngữ điệu khác nhau nhằm đạt hiệu quả truyền đạt cao ri lất

Làm chủ gi )ng nói, truyền đạt với một tình cảm và xúc cảm phù hợp với nội dung của sách 1 yếu tố rất quan trọng trong tuyên truyền miệng Ngữ điệu nhất thiết phải phù hợ ’ với nội dung của sách và kết hợp vói việc nhấn mạnh các ý chính

d) Ảnh hưởng của người tuyên íruyển, giới thiệu sách

Đặc điểm cd bản của tuyên truyền miệng là có sự tiếp xúc trực tiếp của người

tuyên truyền và bạn đọc Vì thế, kết quả của hoạt động này không chỉ phụ thuộc vào nội dung bà; nói mà còn phụ thuộc vào năng lực của người tuyên truyền (cán

bộ, giáo viên thu viện, )

Muốn tuyên truyền một cách thuyết phục thì người ĩuyên truyền phải nắm được nghệ thuật truyền đạt Một trong những đặc điểm tâm lí quan trọng của người tuyên truyên sách là phải có tư duy mềm dẻo, biết cách làm cho việc tuyên truyền sách của mình phù hợp với tình huống, hoàn cảnh và đối tượng bạn đọc Cán bộ, giáo viên thư viện phải am hiểu về sách và sử dụng một cách hiệu quả hệ thống hành vi phi ngôn ngữ sao cho phù hợp với nội dung cùa sách và nội dung bài tuyên truyền

Người tuyên :ruyển sách phải chú ý tới giọng nói Giọng nói phải có cường độ phù hợp Tuyên >ruyền sách trong môi trường sư phạm nên sử dụng giọng nói

mềm mại, dịu dàng, truyền cảm, không mạnh quá hay đồu quá, nhẹ quá gây sự khó chịu của người nghe, cần phải biết sử dụng ngữ điệu lên, xuống phù hợp.

Sự chú ý cúa người nghe như là một yếu tố tâm lí quan trọng trong tuyên truyền miệng Khi tuyên truvền sách cần tạo ra được sự chú ý của bạn đọc ngay từ đầu và duy trì sự chú ý đó trong suốt quá trình truyền đạt Tuyên truvền miệng nên bắt đẩu bằng sự độc đáo, mới mẻ với sự trình bày một cách lí thú về vấn đề có liên quan tới cả nội dung, hình thức và một số nét đặc thù cùa sách

Duy trì sự chú ý của người nghe trong quá trình tuyên truyền miệng là việc làm rất cần thiết Đâv là việc làm rất khó bới chính sự hưng phân hay ức chế của quá trình nhận thức sẽ quyết định trạng thái của người nghe Nếu tuyên truyền về sách quá đơn điệu, tác động liên tục, kéo dài tới người nghe thì quá trình ức chế tất yếu sẽ xảy ra từ đó không duy trì được chú ý của họ, nhất là đối với học sinh nhỏ tuổi

Cán bộ, giáo viên thư viện có thể sử dụng một số cách thức sau để duy trì sự chú ý cúa người nghe như:

- Gọi tên một học sinh dự buổi giới thiệu sách và hỏi về một vấn đề nào đóđang trình bày để hiểu thêm về sự nhận thức của học sinh

- Sử dụng các ngữ đoạn, các câu hỏi ngỏ, tạo ra tình huống có vấn để để thúcđấy tư duy của người nghe

- Làm chủ tốc độ và nhịp điệu truyền đạt phù hợp với quy luật tri giác, lĩnh hội của bạn đọc từng lứa tuổi

- Bao quát lớp học, hội trường, phòng đọc bằng mắt

- Dần chứng bằng những sự kiện, chi tiết tiêu biểu, độc đáo về sách

- Sử dụng một vài câu hỏi, câu nói hài hước nhằm tạo thư giãn cho người nghe

II CÁC PHƯƠNG PHÁP TUYÊN TRUYÊN MĨỆNG TRONG THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC

1 Kể chuyện theo sách

Con người thường cảm thụ ngôn ngữ băng hai cách: đọc và nghe Khi đọc, người ta có thê cảm thu trực tiếp tác phẩm, khi nghe con người sẽ cảm thụ tác phẩm gián tiếp qua trung gian là người kể, neười đọc Mỗi hình thức cảm thu đều

có tác dung và thế mạnh riêng Kể chuyện theo sách là phương pháp tuyên truyên tác động tới neười nghe bằng âm thanh ngôn ngữ Chính nhờ đặc thù này mà kể chuyện theo sách có sức truyền cảm, lôi cuốn, hấp dẫn đặc biệt

Kể chuyện theo sách là một trong những hình thức tuyên truyền sách phổ biến nhất trong các thư viện Đây là hình thức tuyên truyền miệng mang lại hiệu quả cao, dễ thực hiện, đặc biệt phù hợp với trường học, nhất là cấp Tiểu học Tổ chức tốt hoạt động kể chuyện theo sách sẽ đạt được mục tiêu kép: xây dựng văn hoá đọc và rèn luyện ngôn ngữ cho trẻ

Đối với (hư viện trường học kể chuyện theo sách là hoạt động giúp cho việc vận hành kho sách của thư viện, phát huy tác dụng của sách đối với bạn đọc Chính hoạt động này góp phẩn giúp cho bạn đọc thoả mãn được nhu cầu về sách, khơi dậy phong trào đọc sách và rèn luyện kĩ năng kể chuyện cho học sinh

Hoạt động kê chuyện theo sách còn giúp cho việc xây dựng thói quen đọc sách và làm theo sách của học sinh, góp phần xây dụng văn hoá đọc trong điều kiện các phương tiện nghe nhìn phát triển rầm rộ như hiện nay

Đối với học sinh, hoạt động kể chuyện theo sách sẽ giúp trẻ làm quen với sách, mớ rộng nhận thức cho các em về thế giới xung quanh, bồi dưỡng cho các

em những tinh cảm lành mạnh, những ước mơ đẹp giúp các em cảm nhận được vẻ đẹp tự nhiên, vẻ đẹp trong các mối quan hê xã hội và vẻ đẹp của ngôn ngữ

Hoạt động kể chuyện theo sách góp phần phát triển ngôn ngữ cho học sinh, đặc biệt là học sinh tiểu học Chính hoạt động này giúp cho trẻ phát âm chính xác tiếng mẹ đẻ, làm giàu vốn từ, phát triển khả năng diễn đạt mạch lạc, rõ ràng cho các em, hình thành khả năng sử dụng ngôn ngữ, giọng điệu phù hợp với đối tựợng

và hoàn cảnh giao tiếp

Kể chuyện theo sách rèn luyện kĩ năng đọc, kể diễn cảm, thể hiện tác phẩm dưới các hình thức khác nhau.

Có hai hình thức kể chuyện theo sách: tổ chức kể chuyện thường xuyên và tổ chức các cuộc thi kể chuyện

a) Kể chuyện theo sách thường xuyên

Kể chuyện theo sách thường xuyên được tiến hành bình thường trong hoạt động cửa thư viện trường học Hằng ngày, thư viện tổ chức cho các em học sinh đọc và kể chuyện theo sách, hoặc tiến hành lồng ghếp trong các buổi sinh hoạt lớp, giải lao giữa các giờ học, trong các buổi sinh hoạt Đội Thiếu niên Tiền ph-ong

Hồ Chí Minh, Sao nhi đồng, sinh hoạt lớp, chào cờ đầu tuần,

Khi tiến hành kể chuyện theo sách như một hoạt động độc lập, các thư viện

có thể lựa chọn những câu chuyện theo hoặc không theo một đề tài cụ thể N ếu kể chuyện theo sách được tổ chức nhân dịp kỉ niệm các ngày lễ lớn, các đợt tuyên truyền cho một phong trào thì phải chọn những câu chuyện có nội dung phù hợp với ý nghĩa của các ngày lễ, đợt kỉ niệm đó Với mỗi đề tài, ngày lễ người tổ c hức cần lựa chọn những câu chuyện phù hợp, tiêu biểu, có ý nghĩa giáo dục sâu sắc

Ví dụ: Kể chuyện về gương các anh hùng, thương binh, liệt sĩ nhân Ngày Thương binh, liệt sĩ 27 - 7; Kể chuyện về các mẹ, các chị nhân Ngày Quốc tế Phụ

nữ 8 - 3; Kể chuyện về các gương thiếu nhi dũng cảm, vươn lên trong học tập nhân ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; Kể chuyệm về những gương người tốt, việc tốt, gương học sinh nghèo vượt khó nhân N gàỵ vì người nghèo 17 - 10;

Kể chuyện có đặc thù là dùng ngôn ngữ của mình để kể lại nội dung của tác phẩm, nghĩa là trong khi tiến hành, người kể có thể thêm bớt những chi tiết khiông làm ảnh hưởng đến việc hiểu nội dung câu chuyện Người kể phải dùng nghệ thuật của mình để truyền đạt một cách sinh động nội dung của tác phẩm đến với ng^ười nghe Tuy nhiên, việc này không có nghĩa là tuv tiện thêm bớt hoặc cắt xén Hàm tác phẩm không còn trọn vẹn, không đảm bảo tính khoa học Nếu người kể khiône

có vốn ngôn ngữ cần thiết và thiếu linh hoạt thì khi kể cần bám sát, nắm chắc n;gôn ngữ của tác phẩm, đặc biệt ở những đoạn đối thoại sinh động và ở những đioạn ngôn từ có tính nghệ thuật cao

Khi tiến hành buổi kể chuyện theo sách có nhiều người tham gia, người tổ chức (thường là cán bộ thư viện hoặc giáo viên, cán bộ Đoàn, Đội, ) phải nêu được ý nghĩa đề tài của ngày kể chuyện theo sách Sau đó, có thể điểm các sách vể

đề tài kể chuyện Nếu có nhiéu học sinh tham gia kể chuyện theo sách thì có thể

bố trí theo thứ tự của nội dung các càu chuyện hoặc theo thời gian,

b) Tổ chức cuộc thi kể chuyện theo sách

* C hủ đê thỉ kẻ chuyện theo sách

Cuộc thi kể chuvện theo sách thường có đề tài, chủ đề, chủ điểm ấn định trước

Ví dụ: Em yêu quê hương em; Công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy; Uống nước nhớ nguồn; Kể chuyện đạo đức; Kể chuyện lịch sử;

Một cuộc thi kể chuyện theo sách muốn đạt hiệu quả cao phải có sự hội tụ của nhiều yếu tố Trong đó, yếu tố có vai trò đặc biệt quan trọng quyết định chất lượng của các cuộc thi kể chuyện theo sách là chọn người kể chuyện Thư viện cần chọn những học sinh có khả năng kể và diễn đạt nội dung câu chuyện một cách mạch lạc, lôi cuốn và hấp dẫn Người kể chuyện muốn đạt được hiệu quả cao, cần chú ý các điểm sau:

- Chọn câu chuyện tiêu biểu, sát hợp nhất với đề tài cuộc thi Có thể chọn những câu chuyện vừa phù hợp đề tài vừa mang dấu ấn, đặc điểm của địa phương,

có dung lượng vừa phải

- Có sáng tạo khi kể chuyện, biết cách sắp xếp câu chuyện một cách hợp lí, khóng nhất thiết phải tuân thủ đúng thứ tự của câu chuyện được kể trong sách, miễn sao lôgic, chặt chẽ

- Biết liên hệ với bản thân, với tình hình đất nước, địa phương, nhà trường, lớp học khi kể chuyện Điều này mang lại cho câu chuyện ý nghĩa giáo dục sâu sắc

- Hiểu rõ nội dung, tính tư tưởng của câu chuyện, phát hiện được ẩn ý trong câu chuyện

- Về nghệ thuật kể chuyện: phải biết khai thác những tình tiết lí thú, hay của câu chuyện; có cách kể thích hợp với nội dung câu chuyện; có sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa giọng nói, động tác, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ

- Nắm được tâm lí người nghe và ước lượng thời gian kể chính xác

Trong các thư viện ớ nước ta hiện nay ngoài hình thức kê chuyện truyền thông, đã xuất hiện hình thức mới - tập thể hoá, sân khấu hoá việc kể chuyện theo sách Tuv nhiên, việc chọn những càu chuyện, trích đoạn đế thể hiện, minh hoạ cho các nhân vật đòi hỏi phải chính xác, tinh tế Đó có thê là những điểm nút của câu chuyện, những đoạn có kịch tính cao, Hình thức sân khấu hoá kê chuyện theo sách lôi cuốn, hấp dẫn được nhiều người xem nhưng cũng tốn nhiều côn,g sức tập luyện và kinh phí cho đầu tư trang phục, minh hoạ,

* Phương pháp tổ chức thi k ể chuyện theo sách

- Chuẩn bị tác phẩm :

+ Muốn hoạt động kể chuyện theo sách đạt hiệu quả, cán bộ, giáo viêm thư

viên phải chuẩn bị kĩ lưỡng về tác phẩm Trong quá trình chuẩn bị, ngươi kể chuvện phải nghiên cứu kĩ tác phẩm, hiểu thấu chủ ý của tác giả, hoàn cảnh sáng tác, tìm hiểu sâu về các nhân vật và hành động của các nhân vật trong câu chiuyện

đó Chuẩn bị kĩ về nội dung sẽ giúp người kể truyền đạt tác phẩm một cách imạch lạc, say mê tựa hồ như đang chứng kiến về những sự kiện đang diễn ra trong s.ách.+ Để chiếm được sự chứ ý và lòng tin của người nghe, giọng kể phải Ció sức thuyết phục Điều đó chỉ có được khi đã chuẩn bị kĩ lưỡng về tác phẩm Trong quá trình chuẩn bị, người kể chuyện cần có sự nhập tám vào tác phẩm tới mức đ ộ có thể truyền đạt cả thái độ, tình cảm của mình đối với tác phẩm, nhân vật và mhững tình huống diễn biến của câu chuyện Như vậy, mới tạo được sự hứng thú của người nghe và ngày càng thu hút họ đến với sách, say mê sách

- Luyện cách k ể chuyện theo sách cho học sinh :

+ Muốn kể lại được tác phẩm, người đọc phải nắm chắc nội dung của sách

Có thể tổ chức trong thư viện hai cách như sau nhằm giúp học sinh kê’ chuyện theo sách đạt hiệu quả:

* Cách thứ nhất là giáo viên thư viện đọc cho các em nghe tác phẩm, sau đóyêu cầu học sinh kê lại

* Cách thứ hai là cho các em đọc sách sau đó yêu cầu các em kể lại câu chuyên

- Đôi với học sinh các lớp 4, 5, 6, giáo viên thư viện có thể áp dụng hình thức thứ hai Đối với những học sinh nhỏ cấp Tiểu học từ lớp 1 tới lớp 3, chúng ta có thể áp dụng hình thức thứ nhất Các bước tiến hành kể chuyện như sau:

Bước 1: Cán bộ, máo viên thư viện k ể lại câu chuyện học sinh đã đọc trước

trong sách cho các em nghe Giáo viên có thể kê từ hai đến ba lần Tốc độ kè chậm, sau đó nhanh dần Bước kê nàv sẽ giúp các em tri giác trọn vẹn câu chuyên

và giúp các em nhớ kĩ các (ình tiết

Bước 2: Đàm thoại với học sinh đ ể giúp các em hiểu tác phẩm

Giáo viên nên kết hợp giữa diễn giải cùng với việc đàin thoại với học sinh để các em hiểu được nội dung chính của câu chuyện, nắm được giọng điệu của các nhân vật trong truyện

Chúng ta có thể đàm thoại với các em về tên các nhân vật trong truyện, địa điểm, thời gian, hoàn cảnh xảy ra câu chuyện Đàm thoại với học sinh về hành động, tâm trạng, tính cách của nhân vật, giúp các em hiểu và có khả năng biểu hiện được hành động, cử chỉ, lời nói, sắc mật, giọng điệu phù hợp với từng nhân vật

Phương pháp đàm thoại với các em về tác phẩm cần mang tính sư phạm cao

và phải phù hợp với lư duy, nhận thức của trẻ Có nhiều cách đặt câu hỏi để giúp các em nắm vững và tái hiện tác phẩm, giáo viên có thể đặt cho các em những câu hòi tù dễ tới khó, lừ câu hỏi có thể trả lời ngấn, đơn giản tới câu hỏi có yêu cầu trả lời có dẫn chứng, lí giải

Muốn tái hiện tác phẩm, khi đàm thoại với học sinh, giáo viên cần chuẩn bị

hệ thống câu hòi dựa theo diễn biến câu chuyện để tạo thành dàn bài kê chuyện Câu hỏi dặt ra cần có yêu cầu học sinh nhắc lại nội dung một đoạn nào đó của câu chuyện hoặc sử dụng những câu văn, câu nói của nhân vật trong tác phẩm, nhằm tái hiện lại tác phẩm, nhớ lại ngữ điệu, giọng nói của nhân vật

Ví dụ: Tổ chức cho các em kể câu chuyện Một cuộc đi xa (in trong sách Thỏ Trắng và Thỏ N áu Cao Văn Tư NXB Giáo dục 2005), sau khi cho các em đọc kĩ

câu chuyện, giáo viên thư viện cùng đàm thoại với hoc sinh từ một số câu hỏi như:

- Trong câu chuvộn M ột cuộc di xa có những nhân vật nào? (Có bốn nhân vật

là Mèo Mun, Cún Con, Gà Cồ và Bồ Câu.)

- Công việc hằng ngày của Mèo Mun là gì? (Chăm lo việc bắt chuột.)

- Công việc hằng ngày của Cún Con là gì? (Đảm nhân việc giữ nhà ban đêm.)

ĐAI HỌC QUỐC GiA HA NÓI

- Công việc hằng ngày của Gà Cồ là gì? (Đánh thức mọi người vào buổi sáng

và buổi trưa.)

- Mèo Mun, Cún Con và Gà Cồ sống ớ đâu? (Đều sống ở trên cạn.)

- Vì sao Mèo Mun, Cún Con Gà Cồ lại quvết đinh thực hiện một chuyến đi

xa? (Vì nhàm chán với công việc hằng ngày ở trên mặt đất và muôn có một cuộc

du ngoạn trên mặt nước xem có diều gì hấp dẫn không.)

- Ba nhân vật của chúng ta đã đi đâu và bằng cách nào? (Chu du trên dòng suối bằng một chiếc mảng nhỏ.)

- Khi chu du trên dòng suối Mèo Mun, Cún Con, Gà Cổ đã gặp sự cô' gì? (Bị mắc cạn và quên đường về.)

- Ai đã đưa Mèo Mun Cún Con, Gà Cồ trờ về nhà? (Chú Bồ Câu.)

Bước 3: Học sinh k ể lại lác phẩm

Các em có thể kê lại nguyên vẹn tác phẩm bằng cách dùng chính ngôn ngữ của mình Giáo viên nên yêu cầu các em kể lại bằng ngôn ngữ ngắn gọn, mạchi lạc Trong khi các em kể, giáo viên theo dõi, lắng nghe và giúp đỡ các em khi cần thiết Giáo viên có thể nhắc nếu các em quên và sửa những đoạn các em k ể sai, nhầm lẫn Trone lúc một em kể chuyện, giáo viên yêu cầu các học sinh khác cùng nghe và có thể yêu cầu kể tiếp hoặc kể lại câu chuyện Sau khi học sinh kể xo n g câu chuyện, giáo viên cần có lời nhận xét Tuy nhiên, lời nhận xét của giáo viên phái nhẹ nhàng, có tính dộng viên đê các em phấn khởi và thích thúi với hoạt động kê chuyện

Hình thức kể lại cáu chuyện khá phong phú Giáo viên có thể yêu cầu một học sinh kế lại toàn bộ câu chuyện, hoặc giáo viên kể chuyện cùng các em iGiáo viên có thê là người dẫn chuyện và mỗi học sinh thể hiện một nhân vật, kê chiuyện theo cách phân vai,

2 Điểm sách theo chủ để

Điểm sách là một hình thức tuvên truyền đậc biệt của thư viện bởi sự plhong phú và đa dạng của nó Điểm sách là một cuộc nói chuyên ngán gọn, trình bà^y nội dung một số cuốn sách theo dàn bài được chuẩn bị kĩ càng, có phân tích và (đánh

giá tác phẩm vổ mặt tư tưởng, khoa học, nghệ thuật, Điểm sách không phải là việc kể lại đầy đủ nội dung cuốn sách mà chỉ gợi ra những vấn đề quan trọng và chủ vếu nhằm gợi hứng thú để bạn đọc tìm đọc sách.

Điểm sách có những điểm giống với giới thiệu sách nhưng khác nhau về mức

độ 'à sự bao quát các tác phẩm Nếu giới thiệu sách được áp dụng đối với một CUỐI sách thì điểm sách được đề cập tới nhiều ấn phẩm Khi điểm sách ngoài việc

đề cập tới nội dung, nghệ thuật của tác phẩm, còn phải nêu được khái quát nội dung của nhóm tác phẩm và điều quan trọng là nêu được sự khác nhau, nét đặc trưng của mỗi tác phẩm để bạn đọc có thể lựa chọn theo đúng nhu cầu của mình.Trong các thư viện trường học thường tổ chức ba hình thức điểm sách:

- Điểm sách như một hoạt động độc lập, khi nó không kèm theo các hoạt độrụ khác Đâv là hình thức điểm sách được tiến hành định kì của thư viện

- Điểm sách kết hợp với các hoạt động tuyên truyền khác như: nói chuyện, trưng bày sách, thảo luận sách, Hình thức này thường được áp dụng khi thư viện

tổ cìức kỉ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc với nhiều hoạt động khác nhau

- Thi điểm sách: hoạt động trong các cuộc thi về tuyên truyền sách, tài liệu của hư viện

Khi tiến hành hoạt động điểm sách, cán bộ, giáo viên thư viện thực hiện quacác >ước:

- Chọn chủ đề điểm sách;

- Chọn sách theo chủ đề;

- Chuẩn bị bài điểm sách;

- Lập kế hoạch, trình Ban Giám hiệu duyệt;

- Chuẩn bị phần minh hoạ cho buổi điểm sách (máy tính, trang thiết bị nghe nhìn các hình ảnh minh hoạ, )

a) Chọn chủ để điểm sách

Chủ đề của các buổi điểm sách rất đa dạng, phong phú Tuỳ theo dối tượng bạn lọc, chương trình giảng dạy cũng như các chương trình ngoại khoá của nhà trườig mà giáo viên thư viện chọn chủ đề điểm sách cho thiết thực, hiệu quả Một

số d ủ đề điểm sách thường được tổ chức trong nhà trường là:

- Chủ đề phuc vụ cho một môĩỉ học, ví dụ: Sách tham khảo môn Địa lí;

- Chủ đề phục vụ một khối ỉớp, ví du: Sách tham khảo món Địa lí 8;

- Chủ đề có thể là một phần trong chương trình học, ví dụ: Văn học lãng mạn Việt Nam;

- Chủ đề có thể về mộĩ tác giả văn học, ví du: Điểm sách về Nguyễn Du; Điểm sách về Hồ chí Minh;

- Chủ để nói về một nhân vật, ví dụ: Điểm sách về Nguyễn Trãi;

- Chủ để có thể phục vụ việc học tập ngoại khoá, ví dụ: Điểm sách về an toàn giao thông; Điểm sách về phòng chống tệ nan xã hội;

- Chủ đề về ngày lễ, ngày kỉ niệm, ví dụ: Điểm sách về ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh ỉ 5 - 5, về ngày Nhà giáo Việt Nam 20 - 11;Chủ đề về một giai đoạn lịch sử hoặc một trường phái, trào lưu vãn học, v í dụ: Lịch sử chống Pháp, Vãn học hiện thực phê phán,

b) Chọn sách theo chủ đề

Việc chọn sách theo chủ để có thể tiến hành trực tiếp trên giá sách (nếu kho sách được xếp theo phân ỉoại - chữ cái) hoặc có thể tiến hành tìm kiếm lựa chọn tên sách trên hệ thống mục lục phân loại Ví dụ: Khi chuẩn bị giới thiệu sách về các tác giả vãn học lăng mạn, cán bộ thư viện cần tìm sách trong kho tại mục 8(V)Ỉ hoặc tìm trong mục 8(V) trong hệ thống mục lục và lựa chọn, ghi lạ i tên sách, kí hiệu kho và chọn sách theo danh mục đã lập

Tuy nhiên, đối với mỗi chủ đề có thể có nhiều sách, việc lựa chọn những 1CUÔY1

sách tiêu biểu nhất cho chủ đề là việc làm cần thiết và quan trọng Chúng ta C(ó thể Ịựa chọn những cuốn sách có nhiều thông tin nhất về chú đề và những cuốn c ó nội dung tiêu biểu cho từng mảng của đề tài, những cuốn có nội dung đặc trưng,, tiêu biểu của một khía cạnh của đề tài hoặc những cuốn có phương pháp viết độc dáo

Ví dụ: Với chủ đề Văn học Việt Nam giai đoạn 1900 - 1945, chúng ta C(ó thể chọn những cuốn sách tiêu biểu cho chủ đề này như sau:

- Chọn 1 - 2 cuốn sách có nội dung bao quát cả giai đoạn văn học, như cuốn

Văn học Việt N am 1900 - 1945 (Nhiểu tác giả, NXB Giáo dục, 1997).

- Chọn một số sách tiêu biểu cho nhóm sách tham khảo vé tác phẩm có giảng

dạy trong chương trình Giáo dục Phổ thông như: N h ậ t k í trong tù của Hổ Chí Minh; Tắt đèn của Ngô Tất Tố; N am Cao - truyện ngắn tuyển chọn của NXB

Ván học in năin 2002

- Chọn một số sách tiêu biểu cho nhóm sách về tác gia và tác phẩm như:

♦ H ồ C h í M in h - Tác gia tác phẩm , nghệ thuật ngôn từ (tc&gt) Nguyễn

Như Ý (Chủ biên), Nguvên An, Chu Huy In lần thứ tư, NXB Giáo dục, 2005

* Tản Đả - Vê tác gia và tác phẩm Trịnh Bá Đĩnh, Nguyễn Đức Mậu NXB

Giáo dục, 2002

• Ngó Tất T ố - Vê tác gia và tác phẩm (tc&gt) Vũ Bằng, Bành Bảo, Ngô

VTnh Bình, Mai Hương, Tôn Phương Lan In lần thứ hai, NXB Giáo dục, 2003

♦ N am Cao - v ề tác gia và tác ph ẩ m (tc&gt) Tôn Nữ Bích Thu In lần thứ tư,

NXB Giáo duc, 2005

c) Chuẩn bị bài điểm sách

Đây là còng việc rất quan trọng của hoạt động điểm sách Sau khi chọn được những cuốn sách phù hợp với chủ đề điểm sách, cán bộ, giáo viên thư viện bắt tay vào việc viết bài điểm sách

Một bài điểm sách thường được cấu tạo bởi ba phần chính: phần mở đầu, phần điểm nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm và phần kết luận

Phần mỏ đầu một bài điểm sách có thể thực hiện theo các cách sau:

- Nêư tầm quan trọng của chủ đề điểm sách

- Nêu rrối liên quan của chủ đề điểm sách với chương trình giảng dạy trong nhà trường

- Nêu m íi quan hệ giữa thực tiễn, những vấn để mà bạn đọc quan tâm với chủ

đế (cách này !hường áp dụng khi điểm sách về khoa học kĩ thuật, về môi trường và bảo vệ môi tr ’ờng, về tài nguyên, )

Phần mí' đầu phải íhât ngắn gọn và súc tích, tránh rườm rà gây ấn tượng không tốt chc người nghe

• Phần điểm nội dung và nghệ thuật của sách

Trọng tâm của phần này là điểm lại những ý chính trong nội dung của sách Điếm phái lôgic, khoa học và sinh động, hấp dẫn thì mới tạo nên ở bạn đọc h ứng thú tìm đọc sách sau khi nghe điếm sách Khi điểm sách cũng cần chú ý phân tích cách giải quyết vấn đề được nghiên cứu, phân tích nét đặc sắc của sáng tác, cốt truyện, văn phong, nghệ thuật trang trí, trình bày tác phẩm,

Mỗi loại sách có cách điểm khác nhau:

- Điểm sách vãn học: giới thiệu về tác giả, nói rõ đề tài, nội dung tư tưởng của tác phẩm, phân tích một số đoạn, tình tiết hay nhất, đưa ra cách đánh giá cúa mình và của người khác, nếu có thể nên mời các nhà phê bình đưa ra đ ánh giá của họ

- Điểm sách khoa học: nêu những vấn đề chính được giải quyết trorm sách,

có gì mới so với các cuốn sách khác cùng chuyên dề những ứng dụng có thể có

- Điểm sách kĩ thuật: nêu nội dung chính về đặc điểm, đặc tính của hiện tượng, phương pháp sản xuất, chãm sóc, phòng trừ và liên hộ đến việc áp d ụng chúng vào hoàn cảnh địa phương, trường học (nếu cần, giới thiệu các báng biểui, sơ

đồ thuộc nội dung sách để tăng sức thuyết phạc)

- Điểm sách mới: khi mới được bổ sung sách, thư viện cần chọn ra nh ững sách hay nhất, có ý nghĩa đối với việc giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh để tổ chức giới thiệu Nếu sô' lượng sách nhiều, cán bộ thư viện có thế giới thiệu thành nhiều kì, mỗi kì từ 1 5 - 2 0 phút

Cán bộ thư viện trường học có thể tự thiết kế nội dung bài điểm sách hoặc dựa vào danh mục giới thiệu sách theo chủ đề của NXB Giáo dục hoặc của các NIXB khác, các thư viện lớn để giới thiệu với bạn đọc Cán bộ, giáo viên thư viện ctũng

có thể điểm một số cuốn sách mới cùng chuyên đề hay một số cuốn sách bạn đọc đang quan tâm Có thể mời các cộng tác viên của thư viện tiến hành điểm sách Với các sách chuvên ngành, thư viện có thể nhờ các nhà chuyên mởn các thầy giáo, cô giáo bộ môn đó tiến hành công việc điểm sách

• Phần kết luận

Nội dung của kết luận phải nhấn mạnh tẩm quan trọng và ứng dụng của nhũng cuốn sách được điểm vào công tác giảng dạy và học tập của giáo viêm và học sinh, hoặc ý nghĩa của chúng trong đời sống, đặc biệt là trong hoàn cảnh của địa phương

3, Giới thiệu sách

a) Cấu trúc một bài giới thiệu sách

Mỗi bài giới thiệu sách có đặc điểm riêng, phù hợp với từng cuốn sách, từng

bộ sách cụ thế Tuy nhiên, Ihỏng thường một bài giới thiệu sách thường gồm ba phần chính: phần mờ đầu, phán giới thiệu nội dung và nghệ thuật của sách, phần kết luận

« Phần m ở đấu

Phần mở đầu của một bài giới Ihiệu sách rất quan trọng vì nó giữ vai trò tạo

ấn tượng ban đáu và sự thu hút đối với người nghe Có nhiều cách để mớ đầu một bài giới thiệu sách, thông thường có thể trình bàv theo một số cách như sau:

- Nêu vị trí, tầm quan trọng của vấn để chính dược trình bày trong tác phẩm

Ví dụ: Phần mở đầu của bài giới thiệu cuốn Giải đáp 88 cáu hỏi vé giảng dạy Tiêng Việt ở tiểu học (Trần Mạnh Hướng, Lê Hữu Tỉnh NXB Giáo dục, 2000)

như sau: Tiếng Việt là một bộ món quan trọng không thê’ thiếu được trong trường phố thông, đặc biệt là cấp Tiểu học Để giúp anh chị em giáo viên nắm bắt được những vấn đề trọng tâm trong quá trình giảng dạy môn Tiếng Việt, để giải đáp những băn khoãn, thắc mắc của nhiều anh chị em giáo viên hiện nay về nội dung

và phương pháp dạy học môn Tiếng Việt ớ cấp Tiểu học, chúng tôi xin trân trọng

giới thiệu với các bạn cuốn Giải đáp 88 câu hỏi về giảng dạy Tiếng Việt ở tiểu học cua hai tác giả Lê Hữu Tỉnh và Trần Mạnh Hướng do NXB Giáo dục xuất bản

năm 2000

- Nêu một số thông tin về việc xuất bản sách, đặc điếm hình thức của tác phấm như: tên sách, phụ chú tên sách, các tác giả, NXB, năm xuất bản, lần xuất bản số trang, khổ sách, tranh ảnh bản đồ, sơ đồ, hình thức trình bày, cơ quan, tổ chức liên quan tới việc xuất bản (nếu có)

Ví dụ: Các em học sinh yêu quý! Trong buổi giới thiệu sách hôm nay, cô sẽ

giới thiệu với các em cuốn sách Tuổi th ơ im lặng của nhà văn Duy Khán Sách

dày 192 trang, nhỏ nhắn, gọn ghẽ, in trên khổ giấy 10,2 X 15,2 cm do NXB Kim Đổne ấn hành lần Ihứ hai năm 2000 Bìa sách được hoạ sĩ Tô Ngọc Thành thể hiện chủ yếu bằng màng màu hồng gợi nhớ khoảng trời hồng của tuổi thơ tràn đầy kỉ

niệm mà mỗi chúng ta ai cũng có Nổi bật trên mảng hồng đó là dòng chữ Tuổi thơ

23

im lặng và hình khung ảnh viền vàng như một khung kí ức tuổi thư Ở đó có hình

ảnh một người con quê hương đang đặt tay lên ngực, thốn thức nghi về tuổi thơ

của minh ử một làng quê yêu dấu.

- Nêu vài nét về tiếu sử, sự nghiệp của tác giả và tác phẩm

Ví dụ: Cô chào tất cả các em! Trong buổi giới thiệu sách hôm nay, cô cảm thấy rất vui vì sự có mặt dóng dù cua các em! Món quà mà cô mang đến cho các

em hỏm nay ỉà tập thơ Góc sàn và khoảng trời của nhà thơ Trần Đăng Khoa -

người ván dược các vãn nghệ sĩ ngưỡng mộ gọi tên một cách trìu mến là "Cậu bé Khoa", "Thần đồng Khoa” Trần Đãng Khoa sinh năm 1958 tại một làng quê của đồng bằng Bắc Bộ - nơi có con sông Kinh Thầy đã đi vào lịch sử với những chiến công của anh hùng, liệt sĩ Mạc Thị Bưởi; nơi có góc sân và khoảng trời riêng đầy

ắp kỉ niệm đã tạo nguồn cảm hứng cho Khoa làm nên những bài thơ tuyệt tác Tập

thơ Góc sàn và khoảng trời đã được nhiểu NXB liên tục in và phát hành nhiều

nãm trước Mới nhất là bản in năm 2008 của NXB Hội Nhà vãn

- Đối với tác phẩm thơ, có thể đưa ra một câu, đoạn thơ tiêu biểu, đặc sắc trong tác phẩm hoặc câu, đoạn thơ của tác giả khác khi đánh giá về tác giả, tác phẩm đó

Ví dụ:

“Rặng liễu đìu hiu díùìg chịu tang Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng Đây mùa thu tới, mùa thu tới

Với áo mơ phai dệt lá vàng."

Ai đã từng qu.a thời học sinh đéu biết tới nhà thơ Xuân Diệu Trong nhà trường hiện nay, Xuân Diệu được giáng dạy với tư cách là một tác gia, ngoài Siách giáo khoa, sách giáo viên, chúng ta còn có thêm một cuốn sách tham khảo quý giá

về Xuân Diệu mà tác giả Lê Bảo bỏ nhiều công sức để tuyển chọn và biên soạn

Đó là cuốn N hà văn và tác phẩm trong nhà trường: X u â n Diệu, NXB Giáo dục

in và phát hành nãm 2002

• Phần 2: Giới thiệu nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

Đây ỉà phần chính của bài giới thiệu Yêu cầu chung của phần này là khái quát, tóm tắt nội dung, chủ đề của tác phẩm; nêu được giá trị nội dung của tác phẩm đối với xã hội và người nghe

- Giới thiệu nội dung: Có thể nêu bố cục nội dung của cuốn sách Trong bỏ cục sách có thê đi từ chương tới các phần hoặc nêu hết tên chương rồi tới các phần.

Tuy nhiên ngoài các yêu cầu chung, mỗi loại sách lại có những yêu cầu, cách Ihức giới thiệu nội dung riêng Cụ thể:

+ Đối với truyện, tiểu thuyết, kí: cần tóm tắt cổt truyện (không phải kể lại); nêu để tài, chú để tư tướng, lí tưởng thám mĩ (phê phán hoặc ca ngợi, xây dựng cái gì); nêu giá trị nội dung và chú đé tư tướng của tác phẩm

+ Đối với các tác phẩm thơ ca: cần làm rõ cảm xúc chú đạo của tập thơ; phong cách sáng tác, thê loại; tác phẩm đem lại cho người đọc cảm xúc, tình cảm, khoái cám thẩm mĩ ra sao; trong từng nội dung có thể lấy một vài câu dần chứng cho bài giới thiệu thèm phong phú, hấp dần

Ví dụ: Có thê nêu cảm xúc chủ đạo của tập thơ Góc sân và khoảng trời, tác giả Trần Đăng Khoa như sau: Tìm đến Góc sân và khoảng trời các em sẽ lạc vào

cõi thơ riêng, thế giới riêng rất lạ lảm của Khoa Ở đó, các em sẽ học được nhiều điểu bổ ích, để bồi dưỡng cho tâm hồn và tình cảm của mình Đồng thời, các em

sẽ học tập được ở Khoa những điều rất hay về cách bộc lộ cảm xúc thông qua các hình thức biểu đạt độc đáo như: sự quan sát, sự liên tướng, cách sử dụng từ ngữ, cách vận dụng các biện pháp nghệ thuật trong khi tả, khi kể

+ Đối với sách chính trị - xã hội: cần khái quát những quan điểm cơ bản được trình bày trong sách, những quan điếm về chính trị, các trường phái triết học, sự đúng đắn và cần thiết cúa những quan điểm, vấn đề đó trong đời sống xã hội và đối với bạn đọc; đối với sách lịch sử cần nêu rõ phạm vi thời gian mà tác phẩm để cập tới cùng với những đặc điểm của giai đoạn lịch sử đó; đối với những sách mang dấu ấn địa lí, cần nêu rõ khu vực mà sách đề cập tới

+ Đôi với sách kĩ thuật: cần nêu được những vấn đề kĩ thuật đặt ra và biện pháp giải quyết cứa tác giả, có thể liên hệ với thực tiễn, nêu nên giá trị ứng dung của vân để đó trong thực tiễn sản xuất, trong phát triển kinh tế và đời sống; nêu rõ đối tượng của sách

+ Đối với những sách tái bản: cần nêu được những thay đổi, bổ sung, chỉnh lí

so với lần xuất bản trước

- Giới thiệu nghệ thuật, phương pháp luận của tác phẩm.

Mỗi loại sách khác nhau đòi hoi những yéu cầu giới thiệu về nghệ thuật Ikhác nhau Dẻ thấy, sách vãn học yêu cầu giới thiệu nghệ thuật, phương pháp luậm cùa tác phẩm cao hơn so với sách chính trị xã hội hoặc sách kĩ thuật

Yêu cầu chung khi giới thiệu nghệ thuật, phương pháp luận cua tác phárn là: nêu được những thủ pháp nghệ thuật, phương pháp luận nghiên cứu khoa học cùa tác phẩm; nèu được giá trị, tác dụng của nó đối với việc thể hiện nội dung, chú để của tác phấm, ý đồ của tác giả

Ngoài yêu cầu chung cần chú ý tới những đặc điểm riêng cua tưng loại sách.+ Đối với sách vãn học - nghệ thuật: nêu những đóng góp về nghệ thuận của tác phẩm đối với nền vãn học và lí luận phê bình văn học;

+ Đối với truyện, tiểu thuyết, kí cần phân tích kết cấu, cốt truyện, tính ccách nhãn vật, nhân vật điển hình, làm rõ tác dụng của nghệ thuật trong việc thể hiện nội dung, chủ đề tư tướng của tác phẩm

+ Đối với tác phẩm thơ ca: nêu được phương pháp sử dụng hình ánh, từ ngữ,

tứ thơ, thể thơ, bố cục thể hiện cảm xúc, tình cảm chủ đạo của tập thơ,

+ Đối với sách khoa học, chính trị - xã hội: cần nêu được những phương ipháp luận nghiên cứu khoa học được sử dụng như đối chiếu, so sánh, phân tích, thống

kê, chọn mẫu để người đọc thấy tác dụng của chúng đối với việc thể hiiệni nội dung; ngoài ra, cần nêu bố cục, từ ngữ, cách viết tác phẩm và cách viết đó có phù hợp với đối tương người dọc không,

Tuy nhiên, đối với một bài giới thiệu sách đôi khi không thể tách bạch một cách rõ ràng giữa phần giới thiệu nội dung với phần giới thiệu nghệ thuật củ a tác phấm (đặc biệt đối với các tác phẩm vãn học) Cũng có thế đ a n xen c ả h,ai Ịphẩn này vào nhau một cách mềm mại làm cho bài giới thiệu hấp dẫn

* Phần kết luận

Kết luận của một bài giới thiệu sách cần khắng định giá trị của tác pihẩm và giới thiệu cho bạn đọc biết có thê tìm đọc sách ớ đâu, vào thời gian nào

b) Nghệ thuật trình bày bài giới thiệu

Muốn cho việc giới thiệu sách dạt hiệu quả cao cần phải đặc biệt chú ý tới nghé thuậl diễn thuyết Yêu cầu:

-G iớ i thiệu không quá thời gian quy định;

- Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, chọn sách phù hợp với người nghe Ánh mắt, nụ cười cử chỉ sinh động Giọng nói lên bổng, xuống trầm phù hợp với nội dung sách âm lượng khoé khoắn Ihu hút người nghe từ đầu đến cuối

c) Một SỐ chú ý khác khi giới thiệu sách

- Chọn sách đê giới thiệu: Muốn hoạt động giới thiệu sách hiệu quả, cần phải biết ;ách chọn sách Cần chọn những cuốn sách dược nhiều người quan tâm, phù hợp /ới đối tượng bạn đọc Sách có dung lượng phù hợp, tính thời sự, sách mới xuất bản, có giá trị cao

- Chọn được những chi tiết điển hình, hấp dẫn minh hoạ cho bài giới thiệu sách Có thể đặt ra những câu hỏi, sử dụng những tình tiết tạo ra mâu thuẫn gay gắt, những nút thắt và những vấn đề bức xúc tạo sự tò mò, gợi mở cho người đọc nhung lại không giải quyết vấn đề hoặc trả lời những câu hỏi đó Mục đích chính của việc này là để thu hút bạn đọc tự tìm đến sách, đọc sách để tự thoả mãn nhu cầu của mình Đày cũng ià điểm khác biệt cơ bản nhất giữa giới thiệu sách với kể chuyìn theo sách

/ í dụ: Có khi nào bạn gặp những bông hoa sặc sỡ to bằng cái nong chưa? Bạn

đã thíy cây đại thụ 5000 năm tuổi chưa? Bạn thử đoán xem rễ cây gì dài nhất thế giới? Có bao giờ bạn nghĩ rằng các thứ hoa khác nhau lại có thể hợp thành chiếc đồng hồ chính xác hay không? Bạn đã lừng nghe nói về cây ăn thịt chưa và chúng

ãn Iht như thế nào? Biết bao câu hỏi về thế giới thực vật mà các bạn còn đang bãn

khoái thì giờ đáy cuốn sách C huyện lạ có thật vé thực vật của GS Lê Quang

Long và Nguvẻn Thị Thanh Huyền do N X 6 Giáo dục in lần thứ hai năm 1995 sẽ giải (áp những thắc mắc của bạn

Bài giới thiệu cần tránh lạm dụng các hình thức tuyên truyền khác Tránh sa vào kể chuyện theo sách hoặc phân tích, bình giảng, bình thơ, đánh giá tác phẩm; tránh thoá mãn đầy đủ yêu cầu của người nghe, không gáy được hứng Ihú tìm đọc

ớ họ Không lạc sang hình thức bình thơ, truyền đạt nghị quyết, nói chuyện chuyên đề hoặc chỉ dừng ớ mức điểm sách một cách đơn giản, sơ sài.

Giới thiệu sách trong thư viện là hình thức tuyên truyền miệng ở trình độ cao Đây là hình thức tuyên truyền vận dụng một cách tổng hợp, hợp lí các hình thức tuyên truyển miệng khác như kể sách, điểm sách, nói chuyện, Mục đích cao nhất của giới thiệu sách là làm cho người nghe thấy được cuốn sách cần thiết ch o họ, gây được hứng thú, nhu cầu tìm đọc sách

Một biến dạng nữa của giới thiệu sách là thi hùng biện về đề tài nào đó Hình thức này có tác động rất lớn tới người nghe do chú đề của các cuộc thi thiường mang tính thời sự cao và tài hùng biện của các thí sinh Đây là hình thức t uyên truyền sách chủ yếu thực hiện trong các trường trung học phổ thông Nhưng cuộc thi sẽ hoàn hảo hơn nếu bằng cách nào đó, trong quá trình trình bày bài thi của mình, các nhà hùng biện giới thiệu được các sách liên quan đến vấn để mià họ đang hùng biện

4 Thi vui đọc sách (thi vui trả lời về sách)

Thi vui đọc sách là hình thức tuyên truvển tích cực về các loại sách, tạo Ihứng thú đọc Đây cũng là hình thức rèn luyện khả nãng lĩnh hội và vận dụng sách của học sinh vào học tập và cuộc sống một cách thiết thực, hiệu quả

Thi vui đọc sách là một hình thức hấp dẩn đối với bạn đọc nhỏ tuổi, làm tăng thêm sự ham học, ham hiểu biết, mờ rộng kiến thức, hỗ trợ thêm cho việc họic tập của học sinh Thi vui đọc sách còn giúp động viên học sinh đọc sách, tạo lập cho học sinh có thói quen đọc sách, xây dựng thói quen so sánh, đối chiếu, khả nămg lư duy của học sinh sau khi đọc sách

Thi vui đọc sách thường được tiến hành dưới hình thức thi vui trả lời các câu hỏi vể sách Đây là hình thức rất thích hợp với lứa tuổi học sinh, đặc biệt làt học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông Hoạt động này đã biến việc thảo lluận, trao đổi, lĩnh hội về sách trở thành một trò chơi ií thú và bổ ích Đôi với nhà trường, hình thức này có tác dụng hệ thống hoá, cúng cố kiến thức đã học, đ ã đọc cho học sinh, rèn luyện trí nhớ và khả năng diễn đạt cho các em

Để tài các cuộc thi vui đọc sách rất phong phú, có thể tổ chức nhân các ngày

lễ lớn của dân tộc, các ngày kỉ niệm của đất nước, cũng có thể tổ chức theo để tài về các môn học trong nhà trường đề cập tới nhiều nội dung trong chương trình giảng dạy và học tập như về các tác giả, tác phẩm, các bài văn, bài thơ, về lịch sử, Khi tổ chức các đề tài này giáo viên, cán bộ thư viện phải phối hợp chặt chẽ với các giáo viên bộ môn Thi vui đọc sách có thể tổ chức dưới nhiều hình thức như: thi trả lời câu hỏi, thi đọc và làm theo sách, dạ hội văn học,

Để tổ chức một cuộc thi vui đọc sách, cán bô thư viện trường học cần thực hiện một sổ việc như sau:

Bước 1: Xác định đề tài trên cơ sở nghiên cứu chương trình giảng dạy, học tập

trong nhà trường hoặc tư vấn với các cơ quan đoàn thể Đề tài phải có sức lôi cuốn người đến dự

Ví dụ: Tim hiểu lịch sử thế giới; Tìm hiểu lịch sử Việt Nam; Em vui học toán; Vãn học lãng mạn Việt Nam; Nhà giáo Việt Nam; Bác Hồ của chúng em;

Tuy nhiên, khi chọn chú để cho các cuộc thi chúng ta cũng phải chú ý tới số lượng sách có trong thư viện và của các thư viện khác trên địa bàn Bới nếu xác định đề tài hay nhung không có sách cho học sinh đọc, tìm hiểu thì các em cũng không thể trả lời được các câu hỏi của cuộc thi

Bước 2: Thông báo cho giáo viên và học sinh vể nội dung, chủ đề, thể lệ, thòi

gian, địa điểm tổ chức cuộc thi Việc tiến hành thông báo có nhiểu hình thức: có thể thông báo, phát động học sinh tham gia vào các buổi chào cờ đầu tuần; thông báo trên các lớp học hoặc thông qua các hoạt động của Đoàn, Đội,

Bước 3: Lập danh mục sách cần đọc và trưng bày hoặc lập thư mục giới thiệu

các sách đó Cán bộ thư viện cũng có thể tiến hành đồng thời các hoạt động như vừa cung cấp danh mục sách cho học sinh, vừa trưng bày sách tại thư viện để các

em có điều kiện tiếp cận và đọc sách

Bước 4: Xác định và thông báo rộng rãi cho bạn đọc biết trước các câu hỏi (vẽ

panô, Ihông báo trên bảng, ) Việc chuẩn bị câu hỏi phải được tiến hành cẩn thận,

kĩ lưỡng với sự hỗ trợ của các thầy cô giáo bộ môn, của các cán bộ Đoàn, Đội, thậm chí cả các chuyên gia về các lĩnh vực mà cuộc thi đề cập tới

Câu hỏi và đáp án sử dụng cho buổi thi vui đọc sách có thể do cán bộ, giáo viên thư viện hoặc tập thể giáo viên bộ môn của nhà trường đật ra dựa theo nội

dung của sách Những chương trình thi vui đọc sách có thể phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ học tập của các em nhưng cũng có thể là những chương trình vui chơi,

mở rộng kiến thức Trong hoạt động này, cán bộ, giáo viên thư viện có thể đan xen vào một sô câu hỏi vui, gây cười, những câu hỏi tạo nên sự phỏng đoán hoặc kích thích trí tò mò, rèn luyện cho các em học sinh sự phán đoán nhanh, khích lệ học sinh đọc và nhớ lâu những kiến thức trong sách

Hình thức thi vui đọc sách phải phù hợp với trình độ của học sinh Không nên đưa ra những câu hói quá khó hoặc quá dễ so với trình độ cúa các em

Thi vui đọc sách nên được tổ chức theo những chủ để khác nhau Chủ đ ể của các buổi hoạt dộng này cần dựa trẽn chương trình giáng dạy và học tập trong nhà trường hoặc các hoạt động ngoại khoá, tìm hiểu về các danh nhân, về các ngiày kỉ niêm,

Khi đã xác định được chủ đề, giáo viên thư viện cần chọn ra những sách có nội dung phù hợp với chủ đề và giới thiệu các sách này cho giáo viên và học si.nh

Ví dụ: Với chú đề “Kỉ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 20 - 11” , thư viện có thể giới thiệu cho bạn đọc một số cuốn sách như:

♦ Bộ Truyện chọn lọc viết về N hà giáo Việt N am (mười tám tập) Nhiểiii tác

giá NXB Giáo dục, 2007

♦ Bộ Tuyển tập kịch hàn vê N hà giáo Việt N am (hai tập) Nhiều tác giả

NXB Giáo dục, 2007

♦ H ồi k í giáo dục Nguyễn Lân In lần thứ nhất NXB Giáo dục, 1998.

♦ Tâm huyết nhà gừío Tập thế tác giả In lần thứ hai NXB Giáo dục, 2006.

♦ Tấm lòng nhà giáo (năm tập) Nhiều tác giả NXB Giáo dục, 2000 - 20(05.

♦ Tuyển tập thơ thầy giáo và nhà trường Nhiều tác giả NXB Giáo dục, 1999.

♦ Vị thánh trên bục giảng Nhiều tác giả NXB Giáo dục, 2005.

Dựa trên danh mục đã cung cấp cho bạn đọc theo đúna chủ đề, cán bộ) thư

viện phối hợp với các g iá o viên bộ m ôn cùng biên soạn các câu hỏi c h o CUỘIC thi

vui đọc sách Những câu hỏi có thể soạn theo hình thức trả lời ngắn hoặc hình thức trắc nghiệm với các phương án lựa chọn, hoặc trả lời đúng, sai Khi soạn câui hỏi

và đáp án cần lưu ý tất cả các nội dung phải nằm trong phạm vi sách đã cung cấp

cho bạn đọc, có thể có những câu hỏi liên kết, so sánh, đối chiếu nội dung của inột

số sách nhưng không nên vượt ra ngoài các sách mà học sinh đã dược đọc

Hoạt động đố vui nên dược tổ chức dưới hình thức các cuộc thi, có thể trao nlũrnR phần thướng nhỏ hoặc cộng điếm học tập rèn luyện cho những em thắng cuộc đế khuyến khích học sinh đọc sách, mở rộng và khắc sâu kiến thức

Đế cuôc thi tìm hiểu sách đạt hiệu quả cao cần thành lập ban tư vấn gồm các Iháy giáo, có giáo hoặc các nhà chuyên m ôn am hiểu đé tài cuộc thi

Trình tự diễn biến cuộc thi có thể là:

- Người dẫn chương trình khái quát đề tài, khái quát các câu hỏi (hoặc có thể điếm sách về đề tài), giới thiệu ban tư vấn hoặc ban giám khảo

- Lần lượt đưa ra các câu hỏi Những người tham dự lần lượt trả lời từng câu hỏi Khi đã hết người trả lời cho câu hỏi đó, người dẫn chương trình (hoặc ban cố vấn) tổng kết câu trá lời, đánh giá câu nào hay nhất, đúng nhất

- Xác định những người thắng cuộc và trao giải thưởng

- Câu lạc bộ vãn học - nghệ thuật: các thành viên câu lạc bộ là những người yêu vàn học nghệ thuật, tham gia các hoạt động đọc, giới thiệu, bình, thảo luậncác sách về vãn học, nghệ thuật

- Càu lạc bộ của các bộ môn (Câu lạc bộ Toán học; Câu lạc bộ Lịch sử; Câu lạc bộ Tin học; )

- Câu lạc bộ khoa học - kĩ thuật

Trong các buổi sinh hoạt câu lạc bộ, cần phối hợp với việc chiếu phim, video hoặc biêu diễn văn nghệ để hoạt động thêm phong phú, tránh nhàm chán

Đê chuẩn bị cho các hoạt động của câu lạc bộ bạn đọc, nhất là hoạt động của các buổi sinh hoạt thường kì, cán bộ thư viện cần tiến hành các công việc sau:

- Xác định đề tài cho buổi sinh hoạt;

- Chọn các sách cần thiết (ấn phẩm, sách nghe - nhìn);

- Chuẩn bị các bản tổng luận, điểm sách;

- Giúp đỡ các báo cáo viên chuẩn bị và trình bày bài trong buổi sinh hoạt câu lạc bộ Các báo cáo viên nên là các các thầy, cô giáo của các bộ môn hoặc chuyên

gia ờ địa phương.

6 Tô chức các buổi nói chuyện về sách

Tổ chức nói chuyện giới thiệu sách ở thư viện trường học là hình thức sinh hoạt thu hút được đông đảo người tới dự Có thể tổ chức nói chuyện về m ột tác phẩm văn học gây nhiểu dư luận trong người đọc hoặc về một cuốn sách tham khảo có liên quan đến nhiệm vụ giảng dạy và học tập của nhà trường Vì vậy, quan trọng nhất đối với thư viện là phải chọn được đề tài thích hợp, gây được sự quan

tâm, chú ý của người nghe, phục vụ cho nhiệm vụ giảng dạy, học tập và các hoạt

động ngoại khoá của nhà trường Điều quan trọng thứ hai là phải chọn được n.hững diễn giả thích hợp Diễn giả càng có uy tín, người nghe càng đông Một ưu tiên đặc biệt ỉà phải mời các diễn giả địa phương Đối với các đề tài về thời sự, chính trị có thê mời Ban Tuyên huấn của Tỉnh uỷ, Huyện uỷ; các đề tài về văn học nghệ thuật có thể mời giáo viên, cán bộ nghiên cứu; các đề tài về khoa học kĩ thuật nên mời các nhà nghiên cứu, cán bộ chuyên môn của các viện nghiên cứu, các trường đại học, các ban ngành ở địa phương

Có ba hệ đề tài chủ yếu thường được các thư viện trường học tổ chức các buổi nói chuyện:

- Nói chuyện về sách văn học - nghệ thuật: Đây là hệ đé tài thường đưiỢc tổ chức do tính hấp dẫn và do số người quan tâm đến hệ đề tài này khá đông M ỗi khi

có tác phẩm vãn học nghệ thuật mới ra đời, có liên quan tới chương trình giảng dạy và học tập thì các thư viện cần tổ chức các buổi nói chuyện về chúng nhằm hướng dẫn bạn đọc nghiên cứu sách được sâu sắc, cặn kẽ hơn Trong buổ'i nói chuyện, diển giả cần đề cập tới tác giả, quá trình viết cuốn sách, những nội dung

tư tường và nghệ thuật chú yếu, đánh giá của các nhà phê bình, của bạn đọc về cuốn sách, những vấn đề đặt ra cho bạn đọc khi dọc tác phẩm đó (ý nghĩa thực tiền của tác phẩm).

Ngoài ra, còn có những buổi nói chuyện về tác giả, tác phẩm chính, hoặc về từng để tài, thể loại văn học,

- Nói chuyện về sách chính trị - xã hội: Hệ để tài này đứng hàng thứ hai Chúng thường được tổ chức nhân một sự kiện quan trọng nào đó, chẳng hạn như cải cách giáo dục, xã hội hoá giáo dục, đổi mới phương pháp giảng dạy, nhằm cung cấp cho bạn đọc những thông tin mới nhất và cần thiết để hướng dẫn họ có những quan niệm đúng về vấn đề được tổ chức nói chuyện Trước hoặc trong khi nói chuyện cán bộ thư viện hoặc diễn giả phải tiến hành giới thiệu các sách về

đề tài đồng thời có thể tổ chức trưng bày hoặc triển lãm sách kèm theo buổi nói chuyện

- Nói chuyện về sách khoa học - kĩ thuật, về những kĩ nâng, kiến thức cần cho cuộc sống: Đây là hệ đề tài ít được tổ chức nói chuyện do tính chuyên sâu, đôi khi khô khan cùa vấn đề và do đối tượng bạn đọc hạn chế hơn Mục đích chính của các buổi nói chuyện này là cung cấp những kiến thức khoa học phổ thông cho bạn đọc về một vấn đề cụ thể như: cung cấp kinh nghiệm sản xuất, cách làm ăn mới (trong sản xuất, kinh doanh) cho người nghe, Đối với thư viện trường học có thể

tổ chức các buổi nói chuyên giúp cho học sinh có hiểu biết về kĩ nãng sống, các biện pháp đảm bảo an toàn cho cuộc sống, hạn chế tai nạn, các kiến thức về giới tính,

Tổ chức những buổi nói chuyện, ngoài phần diễn giải, giới thiệu sách nên có thèm các minh hoạ bằng phim ảnh,

Một buổi nói chuyện vể sách có thể có diễn biến như sau:

- Mớ đầu buổi nói chuyện, cán bộ thư viện đọc lời khai mạc, khái quát về để tài, giới thiệu diễn giả

- Diễn giả trình bày bài nói chuyện và có phần minh hoạ bằng ca nhạc, ngâm thơ, chiếu phim (nếu cần thiết)

- Cán bộ thư viện cảm ơn diễn giả, nêu một số điểm chủ yếu trong nội dung nói chuyện mà bạn đọc cần đặc biệt chú ý

Buổi nói chuyện về sách không nên kéo dài quá ba giờ (kể cả minh hoạ) Khi

tổ chức buổi nói chuvện, thư viện cần chú ý:

- Kết hợp với các cuộc điểm sách báo, triển lãm sách báo về đề tài của buổi nói chuyện

- Kết hợp với các cơ quan, lổ chức của địa phương dể tổ chức các buổi nói chuyện

7 Đọc to nghe chung

Đọc to nghe chung được áp dụng rộng rãi trong các thư viện trường học Hình thức này rất cần và thích hợp cho các em học sinh lớp 1, 2, 3, vì các em chưa có kĩ năng đọc một cách chắc chắn, chưa có khả nãng lưu lại trong trí nhớ những lời nói một cách chính xác, đầy đủ và không tự sắp xếp được hoàn chỉnh từng ý, từng phần Các em chưa phán tích được từ ngữ, chưa hiểu được sự phản ánh của thế' giới khách quan một cách đầy đủ, trọn vẹn,

Đọc to nghe chung có thể áp dụng đối với việc đọc những tác phẩm văn học: đọc truyện, đọc thơ Cán bộ, giáo viên thư viện nên chọn những câu chuyện, bài thơ phù hợp với lứa tuổi để đọc cho học sinh nghe

Trước khi đọc cho học sinh nghe, giáo viên thư viện cần đọc trước tác p)hẩm rnột cách kĩ lưỡng Từ đó, xác định giọng đọc, sử dụng ngữ điệu cho phù hợp với nội dung và phong cách nghệ thuật của tác phẩm Trong khi đọc, giáo viên C (ó thể

sử dụng điệu bộ, cử chỉ, nét mặt cùng ánh mắt để tái hiện lại nội dung củat câu chuyện, bài thơ trước mắt trẻ

Ngôn ngữ đọc cần rõ ràng, mạch lạc và đặc biệt phải mang sức biểu cảm Giáo viên thư viện là người trung gian giữa bạn đọc nhỏ tuổi và sách Do vậ'y vai trò của người cán bộ, giáo viên thư viện rất quan trọng Công việc của ngườii cán

bộ, giáo viên thư viện không chỉ là lặp lại ngôn ngữ của tác phẩm một cách kìhách quan, cứng nhắc mà phải thể hiện bằng ngôn ngữ của tác phẩm kết hợp nlhuần nhuyễn với ngôn ngữ của mình Ngôn ngữ của người đọc sách thê hiện tình icảm, thái độ của người đọc qua sự thav đổi giọng đọc, cử chỉ, nét mặt Tuy nhiên, sạr thế hiện của người đọc phải khéo léo, có mức độ để các em có trí tường tượng khi thưởng thức các tác phẩm

Khi đọc sách cho trẻ em, người giáo viên, cán bộ thư viện phải nhìn xuống các em ở các đoạn nghỉ, có những đoạn nên thoát li sách để giao iưu tình cảm với học sinh.

Khi lựa chọn các bài thơ để đọc cho trẻ nghe, giáo viên thư viện nên chú ý tới đối tượng bạn đọc nhỏ tuổi Chúng ta nên chọn những bài thơ có vần điệu đơn giản, nhữna bài ca dao, đồng dao Ví dụ: Chọn những bài đồng dao trong cuốn

sách K ho tàng đồng dao Việt N am của tác giả Trần Gia Linh được NXB Giáo dục

xuất in lần thứ nhất năm 2006

Giáo viên nên nghiên cứu tác phẩm trước khi đọc cho học sinh, từ đó xác đinh giọng đọc, cách ngắt nghỉ cho phù hợp với ý nghĩa và những vần điệu của bài thơ Khi đọc bài thơ giáo viên cũng cần chú ý đến độ ngân vang của các câu thơ

Đọc to nghe chung có thể tổ chức theo từng lớp, từng nhóm học sinh Cần phân lịch trong tuần cho các lớp đều có thể tham dự các buổi đọc sách ở thư viện Hoạt đông này cũng có ĩhể chia thành tìmg nhóm để tiến hành đọc cho thuận lợi.Khi tiến hành hoạt dộng này, cán bộ thư viện nên sử dụng các hình ảnh minh hoạ như: ảnh các tác giả, tranh ảnh minh hoạ cho bài đọc, các băne hình, bãng ghi âm

Sau khi đọc xong một càu chuyện, bài thơ nên toạ đàm với học sinh để dẫn dắí các em đến với những chi tiết, hình ảnh hay, độc đáo, của tác phẩm đồng thời giải thích từ ngữ, chi tiết khó hiểu, từ địa phương

Giáo viên thư viện cũng nên tổ chức cho các em tự đọc Một càu chuyện có thể do một hoặc nhiều học sinh đọc Trong quá trình tổ chức cho học sinh đọc sách, giáo viên có thể uốn nắn các em đọc đúng về phát âm, ngữ điệu cũng như khả nảng diễn cảm Giáo viên nên cho các em lần lượt đọc sách, tránh tình trạng chỉ định một vài em chuyên đọc sách trong các buổi đọc Như vậy sẽ giúp tất cả học sinh rèn luyện được khả năng đọc

8 Diễn kịch theo sách■

Tổ chức cho học sinh diễn kịch theo sách là một hình thức góp phẩn phát triển ngôn ngữ, trí nhớ và giáo dục tinh thần tập thể cho trẻ Thông qua hoạt động diễn kịch, học sinh tái hiện lại nội dung của sách và trải nghiệm những

hành động, ngôn ngữ, tình cảm của các nhân vật trong các câu chuyện Ngoài

ra, học sinh cũng thể hiện được tình cảm, thái độ của các em đối với các nhân vật và đối với sách

Muốn hoạt động diễn kịch theo sách đạt được hiệu quả cao, trước hết giáo viên, cán bộ thư viện phải lựa chọn được những cuốn sách hay, hấp dẫn đối với các

em Một trong những yếu tố quyết định sự thành công của những công việc này là ỉựa chọn các câu chuyện có những tình tiết hấp dẫn, có kịch tính cao và có nhiều lời thoại

Dựa trên nội dung của các câu chuyện, chúng ta có thể soạn thành những kịch bản với lời thoại ngắn, cô đọng, để các em dễ nhớ, dễ thuộc

Giáo viên cần giúp học sinh hiểu được nội dung của nhân vật bằng cách cho học sinh đọc hoặc giáo viên đọc cho các em nghe Giáo viên phần tích cho trẻ hiểu nội dung của câu chuyện, hình dung ra tính cách, hình dáng, điệu bộ, nét mặt, hành động của từng nhân vật trong truyện Giúp trẻ nắm vững cốt truyện là điều kiện không thii thiếu trước khi cho trẻ nhập vai

Sau khi cho các em làm quen với tác phẩm, giáo viên giúp trẻ nhận và nhập vai các nhân vật Các em có thể tự nhận vai theo ý thích, suy nghĩ của các e m hoặc giáo viên phâ 1 vai dựa theo kết cấu của câu chuyện và thế mạnh về ngoại hình, tính cách của từng em học sinh Giáo viên có thể phân một vai cho một học sinh hoặc có thể phân cho nhiều học sinh cùng thể hiện một vai Cách làm này sẽ làm hoạt động đóng kịch vui vẻ, lôi cuốn, giúp cho các em học sinh có điều kiệm bộc lộ khả năng của mình, đồng thời giáo viên cũng có thể chọn ra được những học sinh

có khả năng phù hợp nhất với mỗi loại nhân vật, và cũng chính hoạt động này sẽ giúp các em say mê với sách, với các hoạt động tập thể

Giáo viên, cán bộ thư viện có thể nói kĩ cho học sinh hiểu về nhân vật: đặc điểm tính cách của nhân vật, diễn biến tâm lí Giáo viên nên trò chuyện với từng học sinh về vai diễn của các em

Giáo viên, cán bộ thư viện cần giúp trẻ ghi nhớ ngôn ngữ của nhân vật theo kịch bản đã soạn Khi tiến hành công việc này, giáo viên đọc cho trẻ nghe toàn bộ kịch bản, sau đó hướng dẫn riêng cho từng nhóm Mỗi nhóm phải đủ số ruhân vật theo kịch bản Việc hướng dẫn cho các em ghi nhớ ngôn ngữ của nhân vật có thể tiến hành như sau:

- Cho học sinh dọc đồng thanh lời thoại.

- Giáo viên giúp các em luyện lời thoại theo từng vai

- Học sinh lặp lại ngôn ngữ theo kịch bản mà không cần thể hiện cử chỉ, điệu bộ

- Học sinh thể hiện vai, giáo viên dàn dựng cảnh theo kịch bản và lần lượt cho từng học sinh tập vai kết hợp lời nói với cứ chỉ, điệu bộ

- Giáo viên thư viện giúp các em biết dùng động tác làm sống lại những hành động, diễn biến nội tâm của nhân vật, giúp các ern biết nghe bạn đóng các vai khác, trả lời và đáp lại các vai khác, kết hợp với bạn thể hiện một cách ăn ý giữa

các nhân vật.

Hoạt động diễn kịch theo sách có thể được tiến hành thường xuyên tại thư viện nhà trường hoặc có thể tổ chức thành những buổi biểu diễn cho học sinh hoặc tham gia các cuộc thi tuyên truyền về sách Khi tổ chức cho học sinh biểu diễn, giáo viên cần hướng dẫn cho các em hoá trang, bài trí sân khấu Công việc này sẽ tạo nên sự hấp dẫn, lôi cuốn các em Giáo viên có thể là người nhắc vở, dẫn chuyện và tổ chức cho trẻ trong toàn bộ cuộc chơi Có thể tổ chức thành những dợt diền trên sân khấu và được trình diễn trước tập thể học sinh để các em vừa rèn luyện khả nãng thể hiện trước mọi người vừa tạo lập tính cộng đồng

9 Thảo luận sách

Thảo luận sách là hình thức trao đổi tập thể về sách Đây là hình thức đòi hỏi bạn dọc có trình độ vãn hoá nhất định Vì vậy hình thức này phù hợp với học sinh cuối cấp Trung học cơ sớ và cấp Trung học phổ thông Mục đích của hình thức thảo luận sách là giúp bạn đọc nâng cao trình độ cảm thụ và lĩnh hội về nội dung của sách được sâu sắc hơn

Thảo luận sách là hình thức hướng dẫn học sinh biết cảm thụ, đánh giá về giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm và đồng thời giúp các em biết phê phán những xu hướng thẩm mĩ lệch lạc, thấp kém Ví dụ: Khi thảo luận về một số truyện tranh trên thị trường hiện nay, học sinh cũng có thể phê phán cách thể hiện tranh vẽ ít tính thẩm mĩ của các bộ truyện này

Thảo luận sách thường được tổ chức khi có những cuốn sách mới xuất bản đã thu hút và lỏi cuốn dược đông đảo bạn đọc.

Ví dụ: Cuốn sách M ãi mãi tuổi hai m ươi, Nguyễn Văn Thạc, NXB Thanh niên 2005 hoặc cuốn N h ậ t k í Đặng T huỳ Trám, NXB Hội Nhà văn, 2005.

Thảo luận sách cũng có thể được thực hiện với những cuốri sách có giá trị về nội dung, nghệ thuật cao nhưng học sinh chưa hể biết tới

Ví dụ: Cuốn Bác Hố với giáo dục, Nguyễn Như Ý, Nguyễn Thị Tinh (Đồng Chủ biên), Nguyễn Thị Hường, NXB Giáo dục in năm 2006; bộ T ruyệiì chọn lọc viết về N hà giáo Việt N am (mười tám tập) được NXB Giáo dục in năm 2007,

bộ truyện tập hợp các tác phẩm được tuyển chọn từ Cuộc thi Sáng tác về N hà giáo Việt Nam, do Cóng đoàn ngành Giáo dục Việt Nam và NXB Giáo dục tổ chức.Đối tượng của các cuộc thảo luận sách có thế là những cuốn sách rất thiết thực đối với học sinh nhưng các em chưa được tiếp cận

Ví dụ: Cuốn Tám li học giới tính và giáo dục giới tínlĩ của tác giả Bủi Ngọc

Oánli do NXB Giáo dục in ấn và phát hành năm 2006

Thảo luận sách là cơ hội tốt để học sinh bày tỏ quan điểm về sách, về thẩm mĩ của mình đồng thời cũng tạo điều kiện để học sinh tiếp thu những cách nhìn nhận, đánh giá của người khác về sách Chính vì vậy, hoạt động này góp phần n.âng cao năng lực cảm thụ, lĩnh hội sách của học sinh

Muốn hoạt động thảo luận sách đạt hiệu quả cao cán bộ thư viện cần đặc biệt lưu ý tới việc tổ chức, dẫn dắt người Iham gia thảo luận

Khi tiến hành buổi thảo luận sách, cán bộ, giáo viên thư viện cần chú ý những điểm sau:

- Việc chọn lựa sách trong các buổi thảo luận đóng góp đáiig kể vào thành công của buổi thảo luận Sách được chọn tháo luận phải là những cuốn sách gần gũi, phù hợp với lứa tuổi học sinh, phù hợp với chương trinh giảng dạy, họ>c tập và hoạt dộng ngoại khoá của nhà trường Chính việc lựa chọn những cuốn s.ách phù hợp sẽ tạo ra hứng thú, thu hút học sinh đến với hoạt động này

- Trước khi tổ chức buổi thảo luận sách khoảng một tuần, thư viện) nên có thông báo trên bảng tin hoặc trên biểu ngữ, trong đó có thông báo tóm tắt nội dung

cuốn sách, thời gian và địa điểm tiến hành thảo luận Đồng Ihời thông báo rõ đối tượng tham gia như học sinh khối nào, lớp nào, các nhóm nào.

- Các câu hỏi, gợi ý thảo luận không cần thông báo trước với học sinh Việc giữ bí mật câu hỏi sẽ đảm bảo tính bí mật, bất ngờ, kích thích tính tò mò, sáng tạo

và hứng thú cho học sinh

- Soạn thảo các câu hỏi gợi ý là một việc làm khá quan trọng trong quá trình

tổ chức thảo luận Tính chất, đặc điểm và nội dung các câu hỏi dùng trong buổi tháo luận phụ thuộc vào đặc điểm của cuốn sách và trình độ của học sinh tham gia Nếu ià những học sinh lớp lớn, có nhận thức tốt, cán bộ thư viện có thể đặt ra những câu hỏi nâng cao mang tính tư duy sâu và những câu hỏi có đối chiếu, so sánh với những lác phẩm khác có cùng chú đề Cán bộ, giáo viên thư viện phải nắm vững đặc điểm của các em trong quá trình tiếp xúc, hướng dẫn học sinh đọc sách Hệ thống câu hỏi thảo luận không chỉ làm sáng tỏ nội dung và phát triển kĩ nãne phân tích tác nhẩm, mà còn phải buộc bạn đọc biểu thị thái độ của mình đối với sách Ví dụ: Chương (bài, đoạn, nhân vật, chi tiết) nào trong cuốn sách em thích (hoặc tâm đắc nhất)? Vì sao?

Tuy nhiên, điều quan trọng là hệ thống câu hỏi được đặt ra phải đảm bảo tính

lôgic, rõ ràng và phù hợp với trình độ của học sinh, khiến các em học sinh CQ thể

hiểu đúng và trả lời được Chỉ có như vậy mới giúp cho cuộc thảo luận vừa sôi nổi, vừa có hiệu quả cao vừa giúp cho học sinh nhận thức tốt về sách và ngày càng thu hút dược nhiều bạn đọc đến với các buổi thảo luận sách

- Người điều khiển chương trình trong các buổi thảo luận sách có thể là cán

bộ, giáo viên thư viện nhưng cũng có thể là giáo viên bộ môn Quan trọng là người điều khiển phải có khả nãng linh hoạt, nhạy bén Người điểu khiến chương trình cần nghiên cứu kĩ về sách và một sô cuốn sách có liên quan tới đề tài để giúp bạn đọc thảo luận các câu hỏi đồng thời có thể trao đổi được vói bạn dọc về mọi khía cạnh của tác phẩm Không những vậy, người dẩn chương trình phải quan sát được thái dộ của người nghe, xem xét các ý kiến về sách xem có mâu thuẫn nhau khòng, có điều gì bạn đọc hiểu không đúng về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm không, những ý kiến mới về tác phẩm Từ đó, đưa ra các giải thích, câu hói thích hợp, thậm chí là nhữne càu hỏi sáng tạo, không được chuẩn bị trước