Giáo trình quản lý nhà nước về kinh tế

bát dáu xuấi hiên sư d ố i !áp > vc lợi ích kinh tỗ giữa các n h óm , các làp doãn người, thì '.ự dđàii tranh giữa họ với nhau ngày càn g trờ nỏn gay gát.. Tồng quan về quản tý nhà nuởc

t r ư ò n í; đ ạ i h ()< k i n h t ế q u ổ c d â n

BỘ MÔN Đ IỂU KH IỂN KIN H TẾ9

Giáo trình QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VÊ KINH TÊ

N H Ả X U Ấ T ỉiAN ĐẠI H Ọ C K I N H T Ế Q U Ố C DÂN

L ở f ỉ ìó i dáư

LỜI NÓI ĐẨU

Qtíihỉ lỶ nhi) f ước \'V kinh íê lừ mộỊ ỉ>'0fỉịỉ tỉhữĩì^ ntỉiìỉi íô cơ

tìhiià tìtùic XX kinỉì t ể vin Ịư cách ìà tììộĩ mòn khi^a ỉuh: ỉụị Ị át U\- ÒO voin (<tv mỏỉì kh(>a hoc kinii iếkltá i’ kt’ Cíi ỉỉrn ỉ/h'\ỉ<n a ln ^ nlitrà

kiitiỉ Ui h(K ilượr íỉiâiỉiỉ dụv iựi rrướtìỊỉ f)ọi học Kinli tcq u ó c f^'ìn iừ

K lh 'o ư hi^c iịit iỉỉi l \ ih iY l ò U u H i K lio ư học (ỊĩHÌn /v T> Uryìig Đại tiụ c

\ < i i CỈJ k I iứtí ỉ á ỉ h à ỉ ỉ n l i i è u l á i ỉ

ỉntih Qtuin /v !iù tiưởc vé kitili fè có ỉìiuệỉtì vụ iiiĩìg cáp

í hna >ỉfìh viên tìhữtìị* kiấì thức lỷ lííận kliứi (/nái cơ bàn, cỏ iinlỉ In'

cỊuacù iịàn của Nlut nước Thực chát cúa môn học là khoa học <ìuãn

'ĩư v.ảm Ị 997 (ỉến fìU\\ giáo tnnh tti\ dã dưọc tái biìn nhieư uỉfì

nhtiiièii Vứỉì dé trong ị»iúo ỉrinh khfin^ còn phù hợp nhát là nhữfìg vánn dẻ có Ìtétì quotì dèn áư<ytìíỊ loi, chiỉiỉì súdỉ, pháp iuột cùa Điìng

vả i iShà nưởc ta.

Hăm 2001 iỊÌúo írỉnli dtứ/c tíìi (iẻn ỉlĩẩm cỉịìỉh, hoàn (hiện d ể

irởi thành giáo írinh ciiitấn nùờìg kỳ niệm 43 mỉm n^ày thành lập

Trnưừiỳỉ Đại học Kinỉì ĩ ể íịUổc dán Lứtì náy, cức ểác gìừ d ã sửơ

cỉtiùưú /h' sung giảo írình ỉheo (inh ỉhơn đóng ịỊÓp của Hội dổnỵ

ciìíki tiiìi dọc ironíỊ vả nỊỊ(Xu ĩrườĩìg vé kèỉ cấu, fìội dung nhằm cung ccìpp cho ùnỉì viétì ếìfìữĩì^ kictì í hức cơ bàn hiện dụi, Việt Nơm troỉìịỉ lìỉìtih \ÌCC quàn /v nhà tìưởc vé kinh iể.

B lấ d M g ia u á N lỸ llllH M te lilB M IIỂ

D áp iilỉg nhi4 cứu í^iâtiiỊ íỉợ \ Víi ỈỈỌC' ỉậ p cù a iỊiàỉiỉỊ vUhĩ \\J sinh

Mèn TrUcms Dợi học Kinh tế(Ịttdc dán phổi h(fp với Nhà \tuit hàn

ỉhực íếhiệỉì /tay.

lừm chủ hièì! vù được pítán cơng hièn soựĩt iìítiísau:

íà hiên soợn cfuiơn<Ị I:

• T h S HỔ THỊ ừ Ì a i V Á ^ Mục I Cltưtm^ Ị\ \

- PGS.TS NGUYỄN THỊ NGỌC HUYỂN^TrUíhig hộ mơn 'Juản

ỉý xã hội, Chươnĩị Vỉ:

lỉội, Chương v u ,

Tập íliẽ tác \ỊÌà chán thành cảm (ĩỉì Bitn Giám hiệu Trỉtờiìi*

ỉ \ nỉìà nước vé kinh lé T ổ tư vấn hón iỉìiệỉì giảo trình 'ỉ nayììịỊ

các Ị ác gỉà cĩ ĩài liệu dược sd trong iãtì ỉái hừh nừ\.

Mặc dù dă cổgàniỊ rất nhiẻu nhtơì\ỉ kỉĩơniỊ ĩrátìỉì kluh ỉlhièit

bíỉn iUm^ tiịịhíẻp, cùa iinh chị em sitìh \'ÌCÌÌ MÌ ctuỉ hem dọc.

K H O A K H O A HOC Ọ U À H LÝ

Trudng Đ9I học Kinh tế Qiioc dân

Chương 1 Tóng quan vé quẩtt tý nhà nuức vé kinh tê

nÕNGOUAN VÉ

OỈUANLÝ NHÁ NƯỚC VẾ KINK TÈ

N N l t H \ í

K M ia Iiư(«.’

l i ỉ S ư r a dời cua \tia nước

N g a y lù klii '.-ou tipưởi xuấí hiện iroiig licn nìiili lịch sir

c i u ú ; s ố n a cộng ilõntì tlã hình ihành lúc dÀu clii diễn ra irci |uy

n n õ i i h ò hẹp (niióm nhu, bày, dàn rỏi r • Ịỉhai triền íliàtih' v ác c õ n g ciòng q u y niõ kírn hơn Troíỉg cuọc song cộng đong,

g ỉ i u c á c c o n người lát yeu náy sinh các va váp xung J ộ i V.V dđ(>i loi ph ái có mọi ,if c h ê và lổ chức xứ lý các va vấp XUĨIỊI dột

t u ã v clíin dần hình íliiinh n èn các quy tảc xừ sự chung dược luvột (iaại Ja so irong cóng dổng cliáp Ihuận và luân thú

ĩ i o n ^ \ ã hội cộtig sân nguyẻn thuý, khi lực lượiig sản xuâì tTÒĩi kc-n ph ái in ế n xã hỏi ch ư a có c ủ a cài dư thừa, chưa có tư huửii và x ã hội chưa phíln ch ia thành giai cáp chưa có sự đui lẠp

vM líi ích k in h tẻ giữa các lập đoàn người thì nhửng quy tác xử sựự c iu n g c ú a íoàn xã hội, m à hình th ứ t bièu hiện cùa nó là các phh-ơig JỊH: tạp quán, các quy lác lẻ nghi lỏn giáo được ihực hiện

bằng sự tự giác c ủ a mỗi người trong xã hội và băng uv tín ỉc ù a các thủ lỉnh, cùa các lãnh tụ trong c ộ a g đổiig.

Sau khi chê đ ộ cộng sản nguyên thuý hị laii rà, xã h'>i llo ài người phản chia tliành giai cấp bát dáu xuấi hiên sư d ố i !áp > vc lợi ích kinh tỗ giữa các n h óm , các làp doãn người, thì '.ự dđàii tranh giữa họ với nhau ngày càn g trờ nỏn gay gát T ro n g Jiiicu kiện dõ đẽ' giữ ch o xã hội troiig vòng ký cirơng tiliất <lỊiih, gẹiai

những cùa cái chù yếu, những cõng ^.ụ bạo lưc lihi (i;ác liõềmHăng quàn sự) các yếu tố >.:hù yéu lạo ra lỊuyẽn lưc x ã hói, I tìm cácli tổ chúc nèn một ihiết c h ế đặL- biẽJ với Iiiuíiiịỉ uMiii t ụ ddãc

biệt - ihiei d iẻ nhà nuớc và Nhìi nuik- hat daii hụ II N'Jhtf

vậy N hà Iiưóc' chi ra đời khi sàn xuãl và s àn minh \ à hỏi pbhai

í r i ể n d ạ í clên rìiỌt trìn h d ộ n h à i đ ị n h , c ù n g VỚI s ự phái t r i ế n đ ó i lìi

sự xuấi hiện clỉCr độ tư hữu và xuải hiện giai cap trong xã hiiội

N hà nước vé thưc ('h;ìi là một thiêt chẽ quvồn lực t h i n h trị ià I cơ

q uan thõng trị giui cáp c ù a mội hoậc mọt nhóm giai c á p n ay Ođoi với m ột hoăc toàji bộ các giai cáp khác, đ ồ n g lliòi còn để duy ’ hì

và phái tricn xá hốí mà N hà núớc phái d u y (rì bảo bào to à n rihừữnịi đặc trung vồ chất cùa xã hội, hoàn thiện và pliáí i r i ề r L.húng íhheo dịnh hướng nhất định, tức là N h à nươc ihựt liiện việc q u ả ii Iv • x j hội Đ ây là sự íác dộng có lổ chức và hăng [)hãp t|uyéi\ cúa I bọ

m áy n h á nif<jc, cùng với sự tác đ ộ n g của các chủ ihể x ã hội khhác lẻn xã hội Iihàm duy trì và phát tríến xã liội ilico các đ ặ c iruim g

và các m ục ticu d ã lựa chọn

T rong các driv irưng vể chấl d ặc Irưng vé n ự t k in h tế bí)ao gổm ván dổ sản xuái và vâỉi đ ể lợi ích kinh tồ là quan t r ọ n ^ nhỉiất bời vì các hoạt dộng kinh tê n gàv m ột trờ thành nhùng h o ạ t đ ộ ộ n g

ccot lùi c ù a x ã hôi C ác n h á nước irưíVc chìi iiịílìTa iư hãn vé cư

lw á ii l ã d ạ i d i ệ n c h ) I|iiyéii kíi i h i e u s ố g i a i c ã p i h ố n g trị g i à u c ó

tínliản« b ó c lội, nổ tiịch d.ii J a s6 lỉh^in flAn lan động írong và

m g o â i lURíc ỉ)à c hict lú Nlià nướt' tư sài- 'hõníỉ qu a luật pháp c.'t'íiiiili >.ái.h Vd các Li> g (.11 q uàn 1\' khác dc >.)|| pỉiõi các hoạỉ

• M o n ^ k in iì U’ v ã \ a Í 1 <)(, iliiN trì v à p h a i Iiie n lựl K'h lUd c á c n h ù

t u ỉ h á ỉ i Dii d ư ớ i n h i c u htrth \ è k h u c n h a u , l á c fihà ' v l u ậ n h ẽ n h ự c , hi> -ác n h à u r ‘'HII ila k h õ i ỉ g ilỉc p h u Iiiiạn b a n c h á i g i a i c ú p

l i iKi N |i , lu rứ c M i à n ư ớ c clũ là t ê n líníi c a n l i c ư a c ù a d i è d ộ s ỡ IIUƯII i ư s a n đ i i n g n l a r I M : k đ â p h ê [)hãfi C h i n h n h ĩ m g t u m c m g

ưa ,11 > ‘I l.t C(in clc cũ a diO độ >;án -Xuiìt v ì s ò h ữ i i tư sản cũ n g

iiiiiiư ('! p t| -víi cíui t'ãi' ỏnji lHỉ ;.i v hi tù.t piai c ấp c á c ỏng (luuơL ví - Icii líianh p háp luậl, cái V ch í mà nị)i dung là J o nhữiig ỈI-IC.I Kiện Mii!) h(>ai t!ui! củ a giai Ciiị) cã t ■'»iig q iụ v t định

\ J l h i - ' ư ó r / n ọ l I i ì ặ l ị K ) m ộ ĩ i h i c ì c h e ' , / i i \ r i i l ự i ' ( l ĩ i i i l ỉ t r ị ) l à ( '/

'/Iỉitd'1 i l u ‘/ii> r r ị ị Ị Ì ư i I ‘IÍỊ1 t iici m ộ t ( h t y ậ c n i ộ t n l i i ’m ) g ì u i C iip lìÙY

v ì / o i VIU rnột (hiHĨi I<‘ủ n h ó l í ĩ r g i a i c ấ p k h ú c h ‘infỉ l ũ ỉiội); nụir

k i h i i 1 1 c o n t à h r c c ò n g đ ạ i d ậ i ch> 1 í í c h y h u n ^ i c ả u

<' i/i7n,’ l ữ hội iiluĩì ‘1 Jii\ trì vù phái Ir lển lũ hội trướt lịch sử và) < U' \ ‘hủ nước k h íii. N hư vậy N hà nư<')c có hai thuộc linh cơ l>ùáii: Ihuộc iinh giai ip vá íhuộc Jính xã hỏi Hai thuóc lính này gããii tx') VỚI n h au , lunm g tựa vao iiiiau và bién đỏi kiiông ngừng

>.'ùjiig vói sự phái (ricn hoậc kìm hãm cúa xà hội

N !ià n ư ớ c t ó n tai (lóng vai t r ò ià c h ủ t h ể lớn n h ủ t q u ị 'ẻ t l ị n h

n hnât Irong việc q u à n lý xă hội và iá nhản tổ cơ hàn nhất giúp cho

x à i hi>i t ồ n t ạ i h o ạ t d ộ n g , p h á t t r i ể n h o ặ c s u y í h o á i Vai i r ò n à y

đư ư ix biiìu hiện th ô n g qua c á c sứ m ệnh, nhiệm vụ và các chức

Chưtng 1 Tống quan vé quản lỷ nhà nưức vế kinh tế

*

Ciào trinh QUẢN LỶ NHÀ Nước VỂ KBAI 1ỉ

năng m à N h à nước phải g á n h vác trước xà hội

“ T h ứ nhất, N h à nước phải bảo vè được sự an loàn, v én ổn clio m ụi c ỏ n g d â n iro n g xà hội; giử vững đ ộ c lập chú q ư y ề n

q u ố c g ia v à lo à n vẹn iănh th ổ đ ât nước ĩ^hà nước là sự phán

ch ia d â n c ư Ih e o lành thổ N ừư c á c bô lac, íhi íộc (ỉươc hinh* * 4 *

th à n h th e o q u a n h ệ h u y ế t th ố n g , thì N h à nước là bộ má> q u y ề n lực lập íru n g Irẽn m ội c ơ cấu [ãnh íhô nliất clịnh và dàn (ư dược phâi c h ia theo lảnh Ihổ q u ố c g ia ihống nhấi Đ ây là dáu hiệu

q u a n trọ n g b ậ c nh âì m à Ihẽ giới n gàv nay vẫn đ a n g thực l i ệ ỉ i VÌ1

à inàm m ố iig c ủ a c á t c u ộ c x u n g đội các cu ộ c chiẽii ti anb biõn giới g iữ a c á c q u ỏ c gia, g iữ a c á c dán lộc N h à nu i.' i '’ 7g qua việc ihici lập niộl bộ m á y q u y é n lực xã hội hộ m áy qu-.{jii [ực

c ô n g nay d ư ờ n g n li ir “ tá ch ra n goài xã hội d ứ n g Irẽii xã h ộ i" đc irụt-' tiếp cai Iri xã hội N gày nay, nó tliường là một bọ m á ' đ ồ sọ bao g ó in m ộ t hệ th ố n g c á c c ơ q u a n quàn lý L'ác ITnh vực l ú a (t(ĩi

số n g x ã hội như: tuvùn tru y ề n , c ổ động, cư ỡng fh ẽ dàn i p \'à

c á c c ơ q u a n qu< iv k h o a họ c k v t h u ậ t , k i n h lẽ, lài c h í n h "V V

C hính d ấu hiệu này dã d e m lại ktí ích cho n h ữ n e ngưíTi c ó q iu y é n ỉhực thi q u y c n lực nhiá nư ớc 'c á u giới chức cÀni qiiycn) vĩ m o n i:

m u ố n có q u y ề n lực là m o n g n m ố n 10 Imi cua mọi giai cVp tập

đ o àn , cá nhãn C ũ n g chíiih từ diêu này m à tệ quan licL th a n

n h ũ n g củ a c á c q u a n ch ứ c n h à nước d ang là một ngu> : ơ tủ;i nhieu N h à nirơc n gày nay Đ ế q uán iý xã hội bộ may quvề:n lực

n h à nước phải ban h ành p háp luật có tínli Hãi b uộc chung Jd i với

m ọi tò t h ú t , m ọi Ihành viên Irong x ã hội N h à nước quàn I v xiĩ

b ằng p h á p l u á i và b àng c á c biện p háp khác n h à m đại m t c đ íc h

đ é ra Y a s h T a r J o n tro n g bài “ N h à tiuớc th e o kiểu K ỉjv n e s “ trong c u ó n “ C h ú q u y ề n k in h t ế trong một ihê gí(M đang icòin cấu

ho á ' clã \ iõi, ‘ N hà nư»k ư J ã y có n g h ía là q u y é n lực đ ư ợ c áp dặt theo m ộ i tríi lự rõ ráng ỉihãi định đ é g iú p h ệ !h õ n g kinh lỏ vậii hành, kẽ cà quvền (rừng phạl nhrm g ai lán Iránh n g h ĩa vụ dối với

hệ ihõỉiị: dõ hoẠc t hòng lại hê ih ổ n g đ ó ’” ''

- Sứ n i é n h và n h i ẽ m vụ i h ứ hai m à N h à n ư ớ c phải g á n h vác trirớt,- xã h(>i là báo điirn ch o xã hội phái iriển, c á t cõiìg d ă n (lạl được n g u v ện vọnE chính đ áng c ù a m ình N h à n ư ớ c phái íạo đù việc làm cho x ã hội phải c u n g c ấ p h à n g loại c á c d ịc h vụ và hàng ho á còng c h o x ã hội (dịch NTỊ h ành ch ín h , k ết cấu h ? tàng, phát triền eiáo d u c và đ à o lạo, bào vê tài n g u y ô n v à m ói trường

số n g v v ,.): tạo môi ỉrưìíng và hỗ trợ c h o c á c h o ại đ ộ n g k in h tế váii noá xã hội cùa c á nhản và c ộ n g đ ố n g phát triển', th ự c hiện

d ân th ú và cõng h ăng xã hổi v.v

- N hiệm vụ liẽp theo củ a N hà nước là phải thay m ả l xã hội

u ê n nanh hoai ctộup đòi ngoại đối với N h à nước và ihực th ề xã hội khác, thóng qu a d ó lạo d iể u kiện th ự c hiện tỏ't c á c sứ ; 'Cnh đối nội ờ trén

1.3 S h à nươc với vãn đé kinh tế

N hà nirõic vừa là m ộl thiết c h ? x ã hội sòra là m ộ t tổ ch ứ c xã lìội -À một thiết chiỉ xã hội c h o n ẻ n N h à nước là c ỏ n g cụ c ủ a giai cãp ihỏng trị lJi mội tổ ch ứ c x ã hỏi, N h à nư ớc (iổng Ihòi ià

w rráv công q u y é n c ù a xã hội, đ ư ợ c sừ d ụ n g đ ể d u y trì trật lự

\ ã h^i vì lợi ich củ a giai cấp (hòng trị v à cù a xẵ h ộ i X ã hội càn g

p h ái tn ố n Ihì vai trò và chức n â n g q u ả n lý cù a N h à nước c à n g

tả n g ẽn

ChiAỉTíg 't Tồng quan về quản tý nhà nuởc vể kin h íế

Chi quyển kinh (é irong một thế giới (lang loàn cáu hoã NXB chính ffị Quốc íià Hà Níii 1999 ir.63 - 64-

Giáo Irìnlt OUÌN LÝ NHÀ NiTỚC VẾ KINH ỈẾ

C hức năng đối nội cùa N hà nước là q uản lý liánh c h í n h bao góm việc q uản lý írãỉ lự xã hội sáp xỏp và giài quyèt mí>i q u a n

hê giữa các cá nliàn các giai cấp, các tAng lớp dân cu các c ộ n g đóng clàti lọ t và tlỉức nânE đói neoại là q uàn lý lãnh iho q u ố c gia, ihiéi lập b aag giao vói các nước D ế thực hiện liai chúc n.ãng này, lâì cả các Nhà nước đếu phải có c ơ sớ kiiìh lé nhã! đạnh

N h ư v â y N h à IIUỚC với t u c á c h là c õ n g c ụ ( h ò n g lJỊ c ủ a giai c ấ p ,

là mrM thé chẽ L-liính Irị lại phdi nãm lấy kinh lê, làm chúc a ã iig kinh lẽ đ ể q uàn lý xã hội tihầm phuc vụ ch o giai cáp th õ n g trị

H ơn nữa, kinh tẽ là nén tảng cứa dời M)ng xà hội là c ơ s ờ c ù a hệ thống chính Irị ch o nên N hà nước càn g phdi làm ch rc nãí g L in h

tẽ vã qu>' • lý kinh tế Trong các N h à nưái' ngày nay khóreg có

N hà nưiic nào dim g írén kinh íé hay dứiig ngoài kinh íẽ

Sự phái triC'11 cúd sản xưãì h àng hoá sự ra dời cùa nén kùiìh

lẽ thị trường tlòi hỏi phài nàng cao liiệu lực lịuản lý xã hộu cùa

N hà nưức trdn cả hai pliương điện có q uan hệ gán bó và tác (điộng lản (iliau; q uán 1> anh chính và quàn lý kinh lồ Vé mát Lcíi sừ chức n âng kinli lẽ của Nhà nước dược phói ihai ngay lừ buòii ban dáu khi N h à nước vừa mới ■'.Ịiất hiện N h à imớc chủ nõ dã Itrực tiếp dùng q uyén lục cúa m ình can ihiộp vào việc phân phỏl cùa cái đưi.;»c sán xuãl ra bầng sức lau dộníí c ú a Iihrnig người mỏ) lệ

p hục vụ ịiiai câp chú nò; chiêm đoai cùa cài dó bang I h i idtoạn cưỡng bức phi kinh tế Nhà nước phong klõn kiiòng chi can rtliúệp vào việc phân phối cùa cải mà còn tien 1'iinh x áy dựng kầì cấn

hạ lán g c h o sản xuấí riõng nghiệp, tò L hưc ili dãn k lú n hoinigỉ và

đ ề ra các hình ‘.ách ruộng đẫi, irong đó đàiỉg chũ ý ià c;hiinh sách phân phủi ju ộ n g dấi với tíiứi cách là iư liộu sàn xưá' tqiuan trọ n e nhất cùa nển văn m inh nông nghiộp

% i T i t i ì f l t í g " i » w f l ặ ® K ĩ i i « i r c ì ồ i s r đ ã r

Chưmig t Tổng quan vổ quản tý nhà nuớc về kinh tế

T rình dộ lự c lưcnig sán xuất ngáy càn g phát Iriên hoạt dộng k.inli tẽ n gày càng dược n âng cao íhì chức n ãn a kinh tè và quản l'ý kinh tế cúd nhá nước càn g lăng Icn Cliù nghía tư bán bãt đầu

h à n h Ihànli cù Ihc kỳ 15 c ù n g với qu á trìrih tícli luỹ nguyên ihuỹ Iiu bản dược- thực- hiện, và ncn kinh tê iliỊ Iruờnịi lừiie bưcR; được hiình thãiih G iai c ap lư sàn cán sự liỏ trợ cùa Iihà nưóc Iilur vai trrò •'bà d ỡ " ch o sư ra d ờ i cùa k m h tố thị Irưòiig Nhà nư<í>c phái siừ dụiiỊi c hính sách \ á biện p háp hci súc nghiém ngặt vã hà khác diể tích luỹ tiẻn lệ kiem ira kiếni soáỉ ngoại thưitng lập hàng

l ùio ihuố q u a n háo hó đ ánh ihuõ n hập khẩu cau, (huế xuãt khẩu thiấp- q u y J in h níihiẽin ngăt ỉỷ giá hỏi đoái, khuyên khích và hố

t r ợ thuơiiị: Iihãn iK>ng nước N h ờ dó các nước tư bản chú tighĩa diã lirli liiỹ được một lượng c.ia cài và liên lệ dáng kể; giai c ấp íir sám lạp iru n g ch o sản \ u ấ i dầu tư k hoa học kỹ ihuật và công

n jghẹ mới làm cho nên sán xuấi ở các tư bản chủ nghĩa phái triển râit nhanh Đ ẩ u thỏ kv 18 các n h à tư b án đua nhau phái (riển n^gành nghể m ới và m ò lộ n g q u y m ó, lự d o cạnh iranh irờ Uiành

XIU thê' tẵ« y ếu và đòi hỏi c ấp bách T rong lình hỉnh đó, c á c nhà kiinh lỏ’ cổ d iể n đ ã úng hộ tự do cạnh tranh, đại biểu ch o ỉrưcmg phiái này là A d am Sm iih (1723-1790) dưa ra Ihuyẽi “ Bàu tay vỏ

íù in h ” và n g u y ên lý " N h à nưdc khỏng c an thiệp” vào hoạt động

cù ia ncíi kinh tế, v ào nển kinh tế ihị truờng vào hoạt động cùa cátc d oanh nghiệp T u y nhiỏn A d am Sm ìth cũng thừa n hận ráng đỏ>i khi n h à nước c ũ n g có nhiệm vụ kinh tê' nhất định khi mà nhiiộin vụ k in h lế vượt q u á k h ả nanưg cù a một doanh nghiệp nhu làim (ỉưcmg d à o kẻnh xây bêh c ả n g C á c nhà kinh tế hụv' cổ

d u ẩ n đỏu thấy m ột thực tế ià th eo d à phát triỗn củ a sản xuất,

ch tứ c n ăng c ù a nh à nước càn g m ờ rộng, do dó vai trò c ú a nhà

n ư ỉớ c sẽ lảng lẽ n tu y n hiẽn h ọ vẫn ch o rằng, lự d o kinh lế là sức

Gfáo Irinh QUẢN LÝ NHÀ NUỦC v ỉ KINH TỂ

m ạnh hoạt đ ộ n g của nén kinh tê (ư hãn ch ủ nghĩa

Đ áu những nâm 30 cù a thố ký XX, nhữiig cuộc kihùng hoảng kính tế xảy ra thường xuyẽn clâc biiỊi c u ộ c khùng liioàng quy m ổ lớn 1929-1933 chứng tỏ “ Bàn lay v6 h ìn h ” dã khốntp thế

iriểa và nhà kinh ÍẾ họ c ngưíTÌ A nh John M aynard K i ynos

thị Ij.;ờiig” N hà nước can ihiệip vào kinh lè ờ láin vĩ mft và vi

m ô ớ tám vĩ m ỏ N hà nước sứ d ụ n g r á c c õ n g cụ như lãi suất, chính sách tín d ụ n g , diều tiết lưu ihóng ti ẻ n íé lạm phái, thuê bảo hiểm , trự c ấp dán tư phát iriển v v ớ táiìi vi mò N hà nước trực tiếp pliát ư iể n các doanh nghiẽp sảii XI ' ' nh dtxinih và dịch vụ cí>ng cộng H ọc thuyẻt K cynes đã cứu c n ú tighĩa lur bàn khiỏi cơn k h ù n a hoảng lcfn cùa những nâni 30-40 nhunp rih ừ iig chấn d ộ n g lớn irong nển kinh tế vàn diễn ra lình irạng kthùng hoảng, thất nghiệp, lạm phát vản xảy ra ngày càn g írám Iirọiig

H ọc thuyết kinh Ĩĩỏn hi;^ phỗí lic;rp “ Bàn u y vỏ hình” củ ia thi írường vói ‘"Bàn íay hữu hình” cùa N h à nước đ ể (.liêu chinhỉ ni*n kinh tế ihị trường đ ã dưực ra đời và pliái huy liíc dụn^: T h iư c tủ thừa n hận rỗng; c á c nểti kinh !ẽ hiện đại m u ỏ n phái íriến phài dựa vào cả cơ c h ế thị irưtmg và c ả sư q uàn lý cùa Nhà nưcfc

ở các nước xã hỏi chù nghĩa, sau C ách m ạ n g T h in g NVlười nảm 1917, với sự ra đời c ủ a N hà nưức Liên íiang C'ộng lu iià xa

chủ nghĩa ih ế giới, đã xuâì hiện m ội nér kinh tê chi h u y ,, vận

d ộ n g theo c ơ chẽ k ẻ hoạch hoá lủp (rung Irong đ ó Nhà nưf('K [à người quản lý trựi úẽp mọi hoại dộng sản xuấi-kiníi doanh Ibiăng

k ế lioạch và các chi tiêu pháp lệnh kh á chật chê Cơ chê' q u í à n !v

đ ó dã có tác d ụ n g nhất định trong việc th ú c đấy nến kinh 10 phái

t » ậ f t i V K i n t r í r i m - ề r r i

trricn Iheo ch iéu rô n g Ihực hiện một số m ục tiêu kinh lế-x à hỏi nnhãi đ ịn h , nhưng n h in I<>ng thỏ đ ó là một cư chê Ihiẽu đ ỏ n g lực, kitìni hãm sự phái triển Nón kinh tẽ nưới: la trưck: đ â y cũng d ã rời v;'ào lình h ìn h chung (ló đòi hòi khách q uan phài dổi mới q u ả n lý kkinh tc h à n g hoá, vân d ộ n g th eo c ơ cho’ thị im ờng có sự q uàn lý cuũu N h à nước Ihco đ ịn h hướng x ã hội chù nghĩa.

U.-4 Vai trò của S h à nước tio n g nén kinh lẻ ỉhỊ trường

N ên kinh lê thị ưườnjí là n ền kinh tê vận hành th eo c ơ chẻ ihhị n ưìĩng ờ đ ó , sản xuấí cái gì? sản xuấl nhu' ih ế nào? sản xuấl tlrlỉi ai? s à n xuất đ ể làm g ì? I^hẩn lớn dượ quyêì dịnh Ihông q u a thhỉ :rư(ing T rong n ền kinh té thị ư u ờ n g , các quan hệ kinh l ế c ù a L á> nưức c á c d oanh n g h iệ p dcu biểu hiẹn lịua m ua b án h àng

hn o j dich \ại trên thị trưừng T hái d ỏ cư Kừ LỦa tCmg thành viủn ihhiiĩii g ia ỉhị trưímg là hư('mg v ào íìm kiếm lợi ích cù a chinh

ĩ r n l r h tlico sự dản dát cù a g iá c ả thị Irường hav “ Bàn lay vó hình”

^/A ílani Sm ith)

K inh t ế ttụ trưừng xuất hiện như là một yêu cẩu khách qiỉUiin k h ô n g th ế thiếu được ciia nén kinh tế Ihị (rưcmg tro n g mòi trrư ^ n g c ạ n h tranh, n h à m m ụ c tiòu lợi nhuẬn N hãn ló ca bùn CLÙa c ơ c h ế Ihị u v ờ n g là cung, cầu, g iá c ả thị ưường V é bản

cư c h ế Ihị trưỉtng là c ơ c h ế giá c à tự do vófi c á c đ ặ c trưng

c c ơ hán sau:

- C á c v ẩn d ể c ó liẻn q u a n d ẻn việc phân bỏ' sử d ụ n g tài n^iguyủn sả n x u ấỉ k han hiốm như lao d ộ n g , vón, (ài n g u y ên Ihiỏn lìhỉiióti vổ c ơ b ản đư(K q uyết d in h m ội cách k h ách q uan Ihổng

q q u a sự ho ạt đ ộ n g cùa các quy luật kinh lẽ (hị trưỉmg d àc hiệt là

luẠl c u n g cẩu

- Tất cả các mối quan hệ kinh t ế giũa các chủ thể kính (ế

L A.*.'

rụỡng

dược tién tệ hoá ậ «

- Đ ộ n g iực thúc dắy sản xuảt phát triển, ihúc dấv líảng

(rường kinh tế và lợi ích kinh tố dược biểu hiộn tập trung 7 rmức

lợi nhuận

- T ự d o lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh \à Itiẽu

d ù n g từ phía các ĩứià sàn xuất và những ngưừi liêu d ũ n g ih tô n g

qu a các môi q uan hệ kinh tế

T h ô n g qu a sự hoạt d ộ n g c ù a các quy luật kinh tẻ, d àc -ỉi ệil là

s ự iinh hoại cùa hệ thóng g iá cả, nén kinh lố Ihị trường Iií diíều

tiêì được m úc cung và m úc cầu c ủ a c á c loại h àng hoá vá dA.:n vụ

theo quy iuật dường t.jn g m ạng nhộn, lì g ây ra sự khan hiinn và

thiôu thôn hàng hoá

Cạnh ưanh là mõi Uiròng và dộng lực ihúc d ẩy sán xuã; phhát

triển, th ú c đẩy tăng năng suất lao đ ổ n g và tảng hiệu quà c ú ssản

xuất, đ ổ n g thời cũng dễ làm nảy sinh c á c tác d ộ n g xấií d<)i wới

x ã hội.4

giữa m ụ c tiẻu lảng cường tự d o cá n hản và m ục li^u c õ n g b>ằing

x ã h ộ i giữ a đ ẩy nhanh tđ c đ ộ lân g tru ờ p g k in h tế và Iiản> ccao

ch ất lượng cu ộ c số n g c ũ n g c ó sự phát tríển tương ứng

C ơ c h ế thị (rường d ã d ậi người 'ic u d ù n g ờ vị trí hàng d M u

N h ờ s ự phát triển sức sàn xiỉâi mới và c á c nhu cầu mói C9 cth é

thị ư ư ờ n g có xu hướng thoà m ãn nhu c ẩu k h ô n g ngùng hiẽn đ lổ i

củ a c á c nhóm d ân cư sao ch o phù hợp vổi |Ồ1 sống, vản h o i ciùa

họ thay ch o n g u y ên tác sản xuấi và c u n g ú n g h à n g hoá b ất ch aáp

nhu cáu

N h à d oanh nghiệp là nhản vật tru n g lAm trong hoạt đ ộ r g t thị

Chưững 1 TAtg quanV s q u ắ i

trưCĩr.g- N ó là nỉiân tỏ' so n g đ ộ n g cù a c ơ c h ế thị trường Nhà dottivi n g h iệ p k h ô n g dư ng ngoài c ơ c h ế IhỊ irường K h ô n g có

n h à J o a n h n g h iệ p thì k h ô n g có c ơ c h ế thị trường, c ơ c h ế thị trư ờ rg có ưu đ iể m to lớn:

N ó c ó k h ả năng điều liếl nền sản xuất x ã hội, tức là tự phân

bo CIC nguồn tài nguyên vào sản xuất ờ các khu vực các ngành

k in h tế m à k h ô n g c ầ n bất cứ sự điếu khiển từ trung tảm nào

C ơ chẽ thị tiường góp p h ^ kích thích sự phái triển sản xuất,

lã n g trư ở ng k in h lế cả vé chiều rộ n g v à chiéu sâu, lăng cường chiiv-n m ô n h o á sản xuầì

C ơ c h ế thị írườiỉg là một c ơ c h ế kích thích và điều liết kinh

l ế c ó hiệu q u à N h ư n g c ơ chê' thị trường không phải là vạn nảng,

h o à n hảo, n ó c ò n có c á c khuyết lật cô hữu c ù a nó:

Thử nhấi, ữ o n g nền kinh tế hàng ho á vân d ộ n g theo c ơ ch ế (hị uường, m ỗ i ch ù thể kinh doanh, mồi ngành, m ỗi d ịa phương v.v tlôu c ó lợi ích riè n g của Iitình v à đ ều tìm m ọi c ách đ ể tối

ưu h já lợi ích đó N hư ng khi thực hiện c á c hoại d ộ n g nhằm tối

ưu h íá lợi íc h cú a m ình, mỗi d oanh nghiệp, m ỗi n g àn h , mỗi

v ù n g có th ể n h ìn thấy h o ặ c không nhìn íhấv sự vi phạm đ ế n lợi ích c i a người k h á c , c ơ s ờ khác, vùng k h ác v à đo đ ó , táí y ếu nảy

s in h íiiện tư ợ n g lợi ích c ủ a cá nhấn, c ù a b ộ phận này tă n g lên

là n ì tiiệt hại d è n lợi ích c ù a cá nhãn, b ộ p hận khác trong x ã hội

x ét ucn p h ạ m vi tổng thể nền kinh tế q u ố c dân Biểu hiện về mặt

x ã hứi cù a x u hướng n ày là các hoại đ ộ n g kinh tế c h ổ n g chéo, cản r ỏ hoặc triội liêu lẫn nhau; các q u a n hệ íý lệ kinh tế quốc (lần bị ph á vỡ, sự phân b ố các nguón lực không h ợ p lý c ơ cấu

k in h 'ế bị đ à o lộ n , c á c vấn đ ể xã hội, chính !rị sẽ p h át sin h v v ,

M uốn k h ắ c p hục như ợc diổm này, c ần c ó m ộ i b ộ p hận điều

G lảũlfiilliOUẢW ÚHHANƯỜCVỂKaW TỀ _

lìành vĩ m ó hàng viôc hoạch định chưong Irình chici) lưựt vai kẽ hoạch phát Iriổn với các m ục tiêu vé quy tnô, vẻ c ơ c ấ ii, nihịp

liêu kinh té vĩ m ô khác cũng như cùa loàn bộ nén kinh t í q iu ố c dân các m ụ c liỏu vĩ m ỏ này là những d ịn h h ư ' g khônp thể thiếu dược ch o hoạt dộng kinh tẽ' Liia tùtig c á nhãn, từnc Ji)íanh nghiệp, tùng Iigành, lừng vùng írong nước Bộ phận dicu hiriln vĩ

m ỏ d ó không ai k h ác là N hã nước t h ủ th ể k in h tế cùa mỏi q iu ố c gia N hư vậy nếu khống có vai trò của N hà nước sẽ k h c n ^ có

hình thành c ơ cấu kinh tế hợp lỹ tôi ưu sẽ không có str p>hát

c ò n g n ghệ ư o n g loàn 1>Ộ nền kinh tế q uổc dân; sẽ khỏng c ó sự phát trion kinh tế cùa các ngành, các vũng với những duainh nghiọp dù m ạnh d ể ỉham g ia cạnh tranh có hiệu q u à ư é n Ihị

ư ư ờ n g ngoài nước Nếu không c ó N hà nưcK cũng sẽ khõriịi' có nguồn tích luỹ lặp ư ung quy m õ lớn đ ể lạo ra những birớc- nihiày vọ{ tro n g sự phát triển kinh íế xã hội và giải quyõl nhŨTỉỄ m iụ c liêu kinh tế vĩ m ô khác m à bản (hân c ơ c h ế thị trư rn g k h ô rg Ilhc (hực hiện dược, d ậc biệl là vấn đ é kết cấu hạ lẩnp xã hội

Thứ hai. t r o n g n á n kinh tế v ậ n độnp i h t o c ơ th c t h ị trrím ig , các ho ạt động sản xuá(-kinh duanh vác hành vi giat) dịch đleu (iến hành Ihỏng qu a (hị trưcTng và lu.ỉn theo các quy luậi c&a Ithị

dịch vụ cóng c ộ n g là nhũng loại hàng hoá và d ịc h vụ m à chi pnhí

bò ra đ e m lụi lợi ích ch o nhiểu người, nhưng lại k h ồ a g diưcc^c thanh toán và bổi hoàn đẩy đủ vé măl giá Irị liến tệ H oặc r^ ú h n g hoạt d ộ n g ư o n g sản xuất v à tiêu d ù n g d ã g â y ra những ỉảrnh hưcmg k h ô n g Iố( dối vói bẽn ngoài mà không đ u ọ c tính to á i k<hi lựa chọn các q uyếi định sản xuất hoặc (iẽu d ù n g củâ c á nhãỉi h aay

T r ừ S n g ^

của c á c dcm vị kinh tẽ g ãy ra m ội khoản lổn phí ỉ(Tn c h o xã hội

và k h ô n g t S ưu ht>á dưcíc lợi ích xét Irỗn pham vi toàn xă hội

N hữ ng ư u ờ iig hợp này Ilũ Jư n hân không th ế giải q uyết được, vì

tu n hản k h ố o g chi ph^)i ilược g iá cà Vã (hu hổi dược chì p h í d ã bỏ

ni v à x ã hội c ũ n g khỏnf ch ấp n hản nhchig hoại d ộ n g sán xuất và tiỏu d ù n g chi nhằm tổì ưu h o á iợi ích ích ký cùa cá nhãn, n h ư n f lại gây ra như ng ả n h hường hướng ngoại xấu làm thiệt hai đến lơi ích người khác và ÍỢỈ ích c ộ n g đổng Do vây, N h à nước với tư

cá c h là c h ù Ihc ncn kinh t£' q u ỏ c dãn vcri m ục liêu kinh tê' vì mô cán thiếl phảỉ nắin và đ ả m bâu ch o xã hội những loại h àng hoá

và dich vụ c ò n g c ó n g c ũ n g n h ư những h àng hoá m à nếu Iiầm

ư ( " 'g lay tư n h ả n «c làm Ihiệl hại đến lợi íkii loàn xã hồi

irưìm g khỏng Ihể lá ch r<n m ỏi trường chính trị kinh tế xã hội dỏi npoại N ừu mỏi trưtm g k h ô n g ổ n định, (hưìmg x uyẽn cỏ sư

<tụn« |JÓ và x u n g đội giữa c á c giai cáp táng lcVp trong xã hội các

q uan hẹ giao dịch m u a bán ỉrcn thị trường khỏng lành mạnii

m a n g lính ch ái lừa d ả o bạo lực tliì kiiih té sẽ không th ể phát (ricn; c ư c h ẽ thị tnfờiig-cư chc dicu chình hành vi cùa c ả ngưừi sản xuát lẳn người tièu d ù n g ứ ico c á c quy luật c ủ a thị trường sẽ

d ẩn lới c á c sai k c h N hưực diểm và khuyếi lảt cú a c ơ c h ế thi trưím g sẽ khó c ó thổ k h ắc p hục và sẽ đẩy môi tmcmg chính trị,

k in h (ế, x ã hội dói n goại vào ũ n h trạng ròi loạn k h ù n g hoảng

C ơ clỉô thị ư ư rm g rál cần c ó môi trưcmg ổn định và lành m ạ n h để

h o ại động, s o n g nhữ ng như(K' d iể m và k huyết tật c ủ a c ơ c h ẻ này

đ ã phái sìn h lìhững xu hướng phù định chính những diều kiên

h o ạ i đ ụ n g c ù a bân (hản n h ư nó: d o ch ạy Ihco lợi n huận c ụ c bộ sẽ

d ả n đCn sự p han bố và sử d ụ n g các n g u ó n ỉực khờng hợp lý vì lợi ích kinh tế c á nhân, c ụ c bộ m à chà đạp lén lợi ích chung, phá

h o ạ i mỡi sính, g ây õ n h iẻ m m ôi trường “ Cánh kéo ” phân hoá

g ià u n ghèo n g à y m ộ t lớn, bất c ô n g ư o n g xã hội ngày m ộ t làng

p 9

I » *MV I 1V"’ ' I I '«

V - G O / ^ 4 3 8 5 4

Glẩo Irinti OUẢN Lt m ìíử ỉK W Ị M W ^

•»ir-v.v Jĩây rdi Uwn nhicu mặt trong dời sonp cóng đốriỉ; 1 rtong

những biêu hiện trửn bicu hiện có lác clộnp sâu sâc và loàn Iiliện

đen niỏi t<ưctnị! chung là inàu ilỉuẫn vẻ iựi ích kính lê giưiỉi các giai căp và lang lcrp tronp xã Dõi ngày inỏi gay gảl C ơ ch-c ihị irư(mg-"Biin i:iy võ lũiìh"- không ihc khăc phục tf J mâu Iihiuản nàv nia clòi hoi pliái có hàn lav Nh« nư(K‘- Chính từ nhu câu mày

fũ a nén kinli íO nói chung va ciia cơ Lhẽ thi Irường aoi TKuịi mà

mọi Nlùi nươc ilcii có chức Iiàtip ilain bào vc mậl chlii.h irỊ xã

hội bào hiem \ ề mặí kinh lẽ nluiiii duy írì các quaiì hệ Im ích

ịiiữa c\ic giiii cãp và lán,:; tífp \ắ hói írong khuôn khổ cũa I^uian

hệ s;'mi xUiit ihoriị! III \:i háo w điííTc quyOn I«Tì và dịa vị cù;i

c á p (hon^ (li- f l i i c< ■ I ti cơ sớ áy tnới c ó báu k hống klii '-i ih irỊ và n\òi trưií;i;Ị kiiii' k' \ á hv»i ón dịnh, lạo diéu kiện cht.) cơ chẽ tliỊ liuớriịỊ \ạ ii dọng V<’1 c<' ;.'áii và L'ãc q uan liiỊ' kinh Ic Iilựa

irén irình lio phai incn t ua nõn ^àii xuãi dạt UuọL' của moi Iiưt H

nước vào Ihi Iiưènip Ihò giới n ị:j\ mội lăiiu Nhữỉip (1^'n Ibiicn kinh lõ Irong từng nưiít và ciửa các nư(K gây ảnh hưinia r ù rệi

khùng hoàng lài c h írh chău Á những nảm 19% đá Itácdộng lẽn háu JiC'l mọi nưíic taing khu vực và iht' gió Việc nigiăn ngừa luiy khác phuc ãnh hưmiị’ hiVl lợi cũng nhu việ( khai Ithiác

\ à sừ dụag những tác dộnp có kti (JÒI liỏi phji có vai írò cua ;N'.'hã nước Mõi íỔ chức, niộl doanh nr.hu-p dù quy m o lơii dcn cHãu LŨng khòiig ihò Ihay thc dưựt Vc.i ! 11) dó Clii c ó Nhà nướr Ciin và

có điéu kiện Ihirc hiện vai trò này, l)ời vì Iroiig quan hệ qu(K 'tẽ, Nhà nước là chù ỉhc cùa nen kinh tẽ độc lập, c ó chủ quyOn ‘CÓ

lợi ích kinh tế lách biiỉt N h à nước lại nám trong lay những Iiiố5m

iực kinh lế quõc phòng quan irọng cùa dấl nước, tíổ bảo \'ữ Itợi

ích q uóc gia irong đ ó có sự lợi ích giai cáp N hà nư<K cùa rn iỏ i

nước phài Irực liếp tác động đén những quan hệ kinh lế .dlòi

18 Tràerng

C h u w ig1 T áigqu an ịtố q uả n lÝ n h én u títvékỉn h tế

n g o ạ i n h â m k h ổ n g c h ế nhũng hoạt d ộ n g bâì lợi và phái huy

nhửiij: hoại đ ộ n g có lợi i lu) nển kinh t ế c ù a nước m ình, tao ra

c á c TTỏi q uan hộ kinh lẻ c ó lợi irong khu vực và q u ố c tế N hư

vậy kỉiõng c h i q u a n hô l(TÌ ích g iữ a c á c g iai cấp tầ n g I(ÍT5 xã hội

Iro n g im ớc m à q u u n h ê Ì(TÌ ích giữa c á c nước c ũ n g dặt ra nhữ ng

vấn dc dôi hỏi phải láng cưcmg vai trò q uản lý c ù a N h à nước vé

kinh I

ở s ự ^tiéu liếi k h ó n g chè dịnh hướng b áng pháp luậi các đòn

b ẩv t i n h tiỉ v à c á c chính sách, biện p háp kích ihich in à còn

bằi I hực lưc kinh tẽ c ù a N hà nước- tú c b àng sức m ạnh c ù a hệ

Ihốnị.’ kinh tế n h à nưck' và các công cụ kinh tế đ ặ t biệi khác Có

ihc n u răng !rẽn Ihỏ gkVi ngày nay không có nước nào lại không

có cloiiilì n g h iệ p nhã nư(ic Kinh nghiệm Ihưc íế c iia c á c nước đã

chi r ráng, việc c ủ n g c ố và láng cường sức m ạnh kinli 10 cúa

N h à I irớc nói ch u n g , c ủ a c á c d oanh nghiộp nhà nước nói riCMig

tr o n g c á c n g à n h và lĩnh vực kinh tế then chót của nển kinh lê

q u o c Jảiỉ vừa ià công cụ q uàn lý vừa là lực luựng k in h tc irưc

(iẽp cé tham g ia hình thành, m ờ rộng q u a n hệ Ihị ưưcmg Một

n g u y M thực t ế d a n g này sinh ờ các nước tư bảii ch ù n ghĩa là sụ

lòn irạnli cùa c á c lập d oàn kinh tế, lừ c h ỏ lũng d oạn nền kinli tc

liến i;i lũng đ o ạ n Ihế ché' chính ư ị x ã hội m à d o tiềm lực kiiih

ỉê N h i nước k h ô n g th ể k h ắc phục dược

Glẩo ỉrinh QUẢN LỶ NHÀ sưỖ C IỀKSB^

n hằm SỪ d ụ n g c ó hiệu I|uà nhất các ngu iin lự c k in h lứ Iro n g và

ngoài nưtíc các c ơ hội có ihể có, để dạt ilược c á c m ục liẽiu phát

iriến kinh tẽ đát nưcíc dã dặl ra, ừ o n g dit^u kiỏn hội n h ập v à m ò

rộng giao ỉiru qu(>c tc Quán lý kinh tế là nội d u n e CỎI tõi cúa

quán ỉý xã hội nói chung và nó phài g ầ n chậl V<V| các h(w( dộỉiịỉ

quàn lý khác cùa xã hội Q uản )ý N hà nưcíc vé k in h tế dư<7c íhc

hiộn ihỏng qua các chức nàng kinh tẽ và quảo lý kinh lõ ci'i-a Nhà

nước

hạn c h ế khuyẻì lã! cùa cơ chẽ thị trường, đc tạo đ iề u kiẽii Ihuậii

lợi f h o cơ c h ế này I 'I d ộ n g cỏ hiệu quà k h ong thể khõPiL •;()

N hà nuớc vóri tư cúch là chủ ihc củ a loàn b ộ Iiẻn kinh lế quỏc

dãn N h ư vậy N hà nước thục hiện chức nảiig q u à n lý k in h lế là

nhu cáu khách q u a n , nội lại và nén kinh lẽ thị tn íờ n g vận dỏnp

theo c ơ chô thị lj ưíTng; còn việc đ ié u líôt, k h ố n g chỏ' và định

hướng các hoạt d ộ n g kinli (0 củ a các c ơ s ò (huộc c á c ưtàiih phản

km h lế ihco phuơnỊỊ hưứnp và m ục liêu nào lại ỉệ Ihuột' v à o bàii

chát c ù a các hình thức ntià nưỏc và c o n dườn^' |>hái ir iể n mà

nước d ó lựa chọn

2.2 Các kết luận cắn lưu ý

và sừ d ụ n g có hiệu quả nhấi tá c n g uổn lực trong và ng(ũi >aước

m à Nhà nước c ó k h ả aãng tác dộng vì m ụ c tiẻu x i y dựiig và phát

ư iể n đ ái nước T ro n g d ó vâíi dề nắm bát được c o n nguời, l<^ c h ú i

và tạo đ'°^ng lực lớn nhăì c h o con người hoạt đ ộ n g tro n g M hiội là

ván để có vai ư ò Ihcn ch6( ỉ)ú n g n h ư Trán ilư n g Đ ạ o đ ã nói:

Chum g 1 Tđngquanvẩquẵnlỷnhànuởc véMnh

i/ihi kliinii la Bị dân khinh thì thua, dàn sợ uy thi ihấitg""'

■ /kin ciiàl ciìa quân l ý nhủ nước về kinh ĩ ế V à đ ảc trưiỉg t h ế

chhõ c h ín h Irị cúa dâì nưtíc; nó chi rõ N hà nước là c ó n g cụ cùa

g ii a i w j p h o ậc cùa lực ỉượng chính Irị, xã hội nào? N ó d ự a vào ai

vàà hưtm g vào ai đổ phục vụ? Đ ảy là vấn đ ế k h ác nhau c ơ bàn

g iiữ a q u á n lý nhà nưcíc vé kinh tế c ù a c á c chẽ đ ộ xã hội khác

nhhau

iưiriTr.g nghiẻn cứu riêng và có nhiệm vụ phải thực hiện riêng, dó

là i c i c q u y luật và c á c %’án d ể m a n g lính quy luặl c ủ a c á c mõi

quu 1 h ệ irực tiếp và gián tiếp giữa các chu thê’ tham gia các hoạ!

tld ọ n i k in h t ế c ủ a xã hội (m à ta sẽ đ ề c ậ p kỹ h(Jn ở phán s a u )

Coáct- bán lĩnh của dội ngủ c án bộ q uãn lý kinh tế; phong cách

là à in V iộc, phươ ng p h á p v à h ìn h Ihức tổ c h ứ c q u à n lý; k h ả n ả n g

th in c i tighi c a o hay thấp v v c ù a bộ m á y quản lý kinh té cùa

N>ỉhlnước

3à Q uán Iv nhà nước vé kín h té ờ V ìệ l Nam hiện nay

Nước C ộng ho à xã hội ch ù n g h ĩa Việt Nam trái qu a chặng

đ ilư ờ ig lịch sử 6 0 n ả m là N h a nước c ủ a dán, d o d ân và vì dân; tát

Coả cuyổn lực nhd niiớc thuộc vể n hản dăn m à nén tảng là liẻn

m n iih ịỉiiii c ấ p cổng nhân vón giai c áp nỏng dân và lẩng lớp ư í

tlihứi; Níià nước dã tiẽn h ành c á c hoạt d ộ n g q uản iý kinh lế dối

1 ) I

Trín Quổc Tuân (1977): Birứi thư yếu lược, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội,

găn vci viéc phát huy dân chú trong đời sống kinh lê xã Ihội Trong mổi giai d o ạn pháỉ triển f ũ a đ ấ t nư(i»c Nhá nước dã biám sát vào nhiệm vụ cách m ạng cụ íhể d o Đ ản g vạch ra dè’ niổn hành cồng việc q u án lý của mình C ùng với sự nghiệp d(>i imới

củ a dâ( nước bắt d ầ u từ Oại hội đỉú biểu k)àn quuc lán ih)ứ VI (1986) cũa Đ ảng N h à nước tiôn hành việc q u àn lý kinh tc Kã hội iheo n guyẻn tác Đ ã n g lãnh dạo Nhà nưóc quàn lý nhãii d«n llảm chủ nhảm m ục tiêu dân giẩu nuớc m ạnh, xã hội cõng htàiiiỉ iiUn chù, \ ả n minh; thự c hiện cõng nghiệp hoá hiện dại h u á dãi niước

Iheo cơ chế thị trường dinh hướng xã liõi chù nghìư bá» điitm

chủ d ộ n g hội nhạp qt: lỏ Đ ặc diỏm cùa cơ c h ế q u án lý kii 'ii tènói ư ẻn là:

3.7 Báo dâm ỉành dạo cúa Oàng trẽn mật trận kinh rẽ và

quán lỹ kinh tế

tư tường ỉ ỉ ổ G i í M in h là lực iượng lãnh đạo nhà nước V.Ỉ xà hiội Mọi tổ chức củ a Đ à n g hoạt d ộ n g trong khuỏn kh(> lliẽ n p h á p và pháp luật (Đ iểu 4 , H iến pháp 1992)

- Đ ản g vạch đường lôi, chiến lược, cun đ ư ờ t,: vây J.ựm g kinh lế nói riêng, x ả y d ụ n g đát nước nói chung:

* Phái tricii n é n k i n h ỉê nhiéu li‘n h thúc sờ hữu n h i é u Ihiàinh phán: 1) kinh iế n h à nước ; 2) kinh lê hợp tác; 3) kinh tè cá tthiể- liểu chù; 4) kinh tế tư bàn lư rưiãn; S) k in h tế tư bản n h à nưcic:; 6) kinh tế có vốn d ẩu t ư nưck; ngoài

* K inh tê n h à nUíK- đóng vai trò chủ dạo Irong nén kinh tíẾ

* ttiát ữiển kinh tó' nhiinh và bén vũng, tảng iniởiig kinli tói ■ đi

đôi với ihực hiên tiế n đ ộ , công bẳng xà hội, bảo vệ mỏi trường

Láy c ổ n g n g h iệ p h o á ià Irọng lảm củ a thời kỳ qu á độ.

* D ẩy m ạnh c ỏ n g cu ộ c dổi mới lạo động lực phát huy c ao

d ộ > n iọ i n g u ỏ n lực

* X ây dựng nển kinh l ế d ộ c lập tự chù và chủ đông hội n hập

k i n n h lê q u o c t(ĩ'.

* Kế( hợp chật chẽ kinh tê, xã hội với quốc phòng, an ninh.

dặcc trư ng c ơ hàn: i ) là xã hội d o n hân dân lao đ ộ n g làm ch ủ ; 2)

có m ộ i nén k in h tẽ' phái triển cao dựa trẽn ỉực lượng sản xuất

h ié ẽ n J a i và c h é dộ cftng hữu về các iư Hệư sản xuất ch ủ yếu; 3)

có n én vãn ho á (iên tiến, d ậ m d à bản sấc dân (ộc; 4) co n người

đượợc g iã i p h ó n g khòi áp bức, bóc lột, bất cổng, làm (heo nầng

iực^ hư<Tng Iheo lao đ ộ n g , có cu ộ c sống ấm no lự do, h ạnh phúc,

có đ iiU kiện phái triển toàíi diện cá nhân; 5) các dân tộ c trong

nưcóic bìiih đ àn g , d oàn kết và g iú p đ ỡ lản nhau cùng tiến bộ; 6)

có < quan hệ hừu nghị và hợp lác với nhân d&n tất cà các nước irên

íhỏ y giới,

■ Kiỏn q uyếl c h ổ n g iại 4 n g u ỵ c ơ d e do ạ dất nuớc:

* N guy c ơ lụt h ậ u x a hơn về kinh íế;

* N guy c ơ diến biến ho à binh;

* Nguy cơ chệch huớpg xã hội chủ nghĩa (cả vể dường lổi

lản I chi dạo ih ự c hiện);

* N guy c ơ c ù a tệ q uan liêu, tham nhũng và suy ihoái về

p h á ẩ n i c h á i, ilạo đức

* Đ ảng ph ải làm lốt c ô n g lác nhân sự, đậc biệt là việc b ố trí

c án 1 b.) cliủ ch ố t lại c á c c ơ q uan kinh tê đáu nãu

X ây d ự n g và Ihực hiện c á c chính sách kinh (ế-xã hội

< a i O f r M i l H I Ẫ M l t N l U W l l B > ẩ l f l H H T Ề

3.2 N hà nước phải thực hiện tòi vai trờ quàn iý của m in h dói

với nén kinh tẽ nói riing, kinh lé-xã hội nói chung

- N h à nước quản lý xã hội bẳng p háp luậi tảng c ư ờ n g pỉiáp

chế g iữ vững ư ật tự ký cương, kiôn quyếl dấu tra p ‘’ c h o n g tham

nhũng

- Sử d ụ n g tối các cổng cụ q uản lý kinh tế; 1) p háp lu ậ t: 2)

k ế hoạch, chư ơng ư ình quy hoạch [rfiát triển kinh (ủ; 3 ) các

chính sách kinh lế; 4) bộ m áy h ành chính và dôi ngũ c â n bộ

c ỏ n g chức nhà nước; 5) (àí sản cùa nhà nước; 6 ) các côJig cụ

chu y ên chính khác; quân đội công an c á c phưcmg tiện txiivén

thông, c á c tàí sản vãn !ioá v.v

ở ư ẻ n )

n ĐÓI TƯỌNÍÍ, NỘI DIÍNG, PHƯƠNG PH Á P MỒN K Ọ C

1 Đối tượng môn học

Q u ả n lý nhà nước vé kinh lế là mộ( k hoa h ọ c giáp runhi giữa

kinh tế học, k hoa học q uản lý và khoa họ c vể nh à nước p háp

q u y én , c ó đối tượng nghiẽn cứu lầ các q u y luật và các v á n dc

m a n g tính quy luật vé sự ra dời, hình thành, tác d ộ n g qua lạ.i của

c á c mối q u a n lié giữa các thực thể có liên q u a n dẽn c á c hoai

đ ộ n g kinh tế và q uản lý kinh ỉế của mội nước

T rong sơ d ồ 1.1 chi rõ 4 thực ih ể c ó liên q u a n dẽn các hoại

đ ổ n g k in h tế và q uản lý kinli (ế c ù a mỗi nưỚL* G iũ a các ihựu; Ihc

và trong mỗi thực (hể dểu tổn lại các m ối q u a n hỗ nhất đ ịn h chi

phối đến sự biến dổi của nén kinh lô mỗi nước Đ ể q uàn lý tlhành

công, n h à nước phải nắm chấc c á c q u y luật và c á c vẩn dể nmanịỉ

Chương 1 Tổng quBĩì vé quản lỷ nhà nước v ổ Mnh tồ

íính quy luậi được hình thànli nên giữa các mối q uan hè nói Irèn

\é\ trong k h ô n g gjun và íhời gian cụ thê củ a sự biến đổi kinh tẽ,

xă hõi clc c ó giải plìáp xử Iv Ihích hợp:

Sơ(ỉò i L C ác thực thẻ có ỉiéĩì quan đến các hoại dộng kinh tẻ

va quàn ỉv kinỉt t ế của mật nước

Trưdng Đại học Kinh tế Quốc dẩrí m r rỉ l s

Giáo ừhMl QUẪN L t NHA Nơúc VẾ x a o i fÊ

- Các cơ quan q u y ền iực nhà nước (irong đ ó có inui màiig làm chức năng q u ản iý nhà nước vc kinh lc) là thực ih ẽ khá quan trọng trong việc chi phối, lác đ ộ n g Icn các Ihực thế khác, đậc biệt là các chủ Ihc tham gia vào hoạt đ ộ n g kinh tế ( m à à

nước ta hiện nay là các cá nhân, đ(Tti vị íhuịK 6 Ihàr.h phần kinh tế); quyén hạn và mức đ ộ tác dộng cúa ihực thế n à y lộ ihuộc vào khuôn khổ luật pháp cù a c h ế độ xã hội quy điníi vào mổi tương lác tác dộng trở lại dối với các thực thể khác \ 'à vào chính m ối quan hệ củ a các cơ q u a n , phân hệ cá nhản n ộ i lại

cùa Ihực thể này.

- Các chủ thè t h a m gia irực licp vào các hoại di/.ig kiUjíi lế là Ihực Ihc lliứ hai trong hệ thống kinh l ế LỊUÒC dâiì vai ư ò : ũ a các chù ih í này ngày một ío lớn, đòi hòi Ihực Ihc thứ nhất phàj luôn biết điêu cliinh bán íhân và các môi lác (lộn^ Ijuàn lý l i n Ihực ihể thứ hai C ác chù thể thuộc thực thể Ihứ hai cúa hệ th ó n g kitih

t ế q u ố c dân bao g ổ m các d o an h n g h iệp , c ác h(,Tp íác xã, c á c ho

gia đình, các tih''MI liên kết hoại độnị! kinh tc và các cá nhãn thuộc mọi (hành phán kinh tế

Thực thể th ứ ba cùa hệ thống các hoụl dộng kinh lế ắà các quóc gia (thổng q u a các doaiih nghiệp, cá nhàn, tổ chức v v )

và các Ihực Ihế xã hội khác (vớ> iư cách là các id chức chính quyền nhưiig k h ỏng được th ế giới còng nhậti là nhà nước) cũng

có những tác đ ô n g khớng n h ò đối với các hoại dộng kinh Tè cua

m ồ i n ư ớ c ; d ặ c b iộ l t r o n g x u I h ế h ộ i n h ậ p v à I(ỉàn c á u lioá C' kiiih

lế vổ tin học vổ vũ Irụ vổ biển cà và mõi lurímg tự n h ;ẽ n của nhân loại hiện nay

- Thực ihc iliư iư cùa hệ Ihống các hoai dộng kinh lế Hà các íhiế( c h ế xã hội khác (văn hoá tỏn giáo, gia dinh, dân tCc., giáo

26 Trưỡng Đại học Kỉnh tế Quốc dân

Chương f Tổng quan về quàn ỉý nhà nuởc vé ktnh tề

ciục lỉào lạo v v ,.,) cũng có những tác đỏng theu iihữnỊi quy luật nlũn >{inh dối với t á c hoại dộng kinh lế cùa mỏi nư(k

2 Nói dung môn hục

Q u ả n iý Iihà nư ớc vc kinh tế bao pổm rát nhiều nội dung,

c á c nôi dung này c ó Ihế gộp (hành các nhóm liTn:

2.1 Cơ sờ lý luận và phinm g pháp luân c ủ a m ón liọc nhầm giải iláp líiii liòi vì s a o phái q uản lý nh à nước vé kinh \€ì M uốn I|iián iý ihành c õ n g phâi dựa vào đâu và phải làm g ì? N ó bao ị!ổm:

Đôi rrợ n g và phưctng pháp, nội dung môn hoc

I.ỹ ihuyẽt hệ ihrtng

Tliưc chút và b ản chát q uân lý nh à nước vể kinh tế

Các học ihiiyêì q uản lý nh à nước vé kinh íé

V ận d ụ n g các q u y luộl và các nguyên lác tro n g quán lý

n h à n /tíc vé kinh lế

n h à m trá l('ri các c áu hôi: N hà nước m uốn quán lý kính tẻ thành

c õ n g phãi lổ chức nliư th ê n ào ? Phải tiên hành các hoạt động

q u á n lý ra sao? Nội d u n g này bao gổm c á c vấn dề sau:

( ’á c chức nủng q u à n iý nhà nirớc vể kinh lỏ'

C ơ cảu lò ch ứ c b ộ m áy q uản lý kinh tế

( a n bỏ viOn chức nhà nưtíc trong quàn lý kinh tố

["hong Iin k i i i h lẽ.

Trưdng Đ ạỉ học Kính tếQ uốc dãn 27

Giáo ừtMl QUẢN LỶ NHA NUâC VỂ KINH 1Ẻ

- Q uyẽí đ ị n h và m ục liêu q uán lý kinh 16

- Phưcfng pháp, hình thức, nghệ íhuật q uàn lý kinh tè

- Các công cụ và phương tiẹn sù dụng trong quán ỉý kinh tè.v.v

2.3 C ơ sờ dói mới và đ ánh giá q uản lý nhà nuức vổ k in h !ẽ nhằm trà lời các cầu hỏi: N h à nước quản lý vể kinh lẽ tót hay chưa íốt? Đ ể phái Iriển kinh tê bến vững phải làm gì? Nỏi d u n g này bao g ổ m các vấn để:

- riiâ n tích kết q u ả q uàn ỉý kinh tc

- H iệu qu ả q uản lý nhà nước vể kinh lê

- Đòi mới quàn lý nhà nước vể kinh tê, v v

3 Phương pháp mỏn học

chịu lác đ ộ n g to lớn c ù a ý ihức xã hội và các phươnạ p háp

c h u n g ilìườiìg d ù i .

ở nước ta hiện nay phương pháp luận cùa quàn K’ nhà nước

vể kinh tế được sử d ụ n g là phương pháp luận iriêì học M ác-

l ^ n i n (phưcTtig p háp duy vặt lịch sù phưiTng pháp duy V.Ị1 biện chứ ng) và các q uan điểm đổi mói có tinh thời dai cùa Đ ả n g và

■ C ác phưímg pháp licỉi sừ.

- C ác phưcmg pháp C 'úa dịch học

- C'ác phưmiị? pliáp m õ phỏng toán hoc v v

lio n tỉ đó IIIỘÍ phưdiig p háp dược dặc: biệt sứ riụng là phưctng p h á p phân lích hụ tliong m à người ta ihưừnp gọi là quân

Iv nh.i Iiiró^; \'ể kinh lõ xét trôn I]uan d iể m hệ thốne

I I I Q l A N LÝ N H Á N Ư (K V Ể K I N H T Ê X É T ' R Ê N

Q l AN O I Ể M H K T H Ổ N í ;

ỉ Tõn}> quan vc lý thuyét hệ thổng ỉro n g quàn Iv kỉn h tế

l.v thuỴõl h ệ thống ra dời từ cuôi những nầm 70 cùa íh ế ký

20 Vi) d ã Iihanli clióiig (rừ ihànli m ội c õ n g t ụ hữu i d i t h o cái nhà

n g h iẽ i cứu và q u ả n lý kinh Ic Lý thuyết hệ thổng có nhiều cách

liếp ù n toán họ c (M M esarovic L.21adeh v v ) cách liẽp cận ngõii ngữ h ọ c ;l-.de Sausurc) cách tiếp c ặn kinh lỏ, c ách liếp cận triỏt lự c , v.v

t i o ậ c iiỊỊhe k h á c , n h ư n g k h ô n g i h c i h ừ c h c i m ộ i l á n dư<x-.

Chưf»tg 1 Tổng quan vé quàn lý nhà nuởc vể kinh tế

Giáo trhiti QUẪN LỶ NHÀ NUâC VỂ KINH 1Ể

1.2 Q uan điếm toàn ỉh ể

Là q u an d ic m ng h ièn cứu giài quyOÌ vãn d é mộc c á c h c ó cân

c ứ k h o a htK hiệu q u ả và Ihực hiện

Q u an đ iểm Iiày d ă đư ợ c các nhà lý luẠii kinh điển c ù a c h ù

n g h ĩa M ác-I-ênin đ ề cập m ộ t phán tro n g phUíTrig pháp lu ậ n duy vật biộn chứ ng và d u y vật lịch sừ Q uan điém íoàn thẻ đòi hòi:

- Khi xem xét, n ghiốn cứ u sự vậí phải ihấy vậi chãi là cái có trước, tinh thán là cái c ó sau

Tức là trong quàn lý kinh lế, người lao dộng h àn g đòng lưcmg lương thiện cùa m ình m à k h ô n g dù sòng (ihco mứ.c quv

đ ịn h của mỗi giai đ o ạ n phút triển của x.ã hội) ihì khỏng ỉh ể coi la

q u ả n 1) th à n h c ỏ n g dược

- Sự vậi luỏn luồn tổn tại trong m ố i liỏn hệ qua lại vói nhau,

c ó tác đ ộ n g chi phoi, k h ố n g c h ế lẫn nha

iDoanh n g h ' ' í ' A m u ố n m ạnh, doanh nghiệp B cũnị2 thê

N ư ớ c này m uổn g ià u , nước k ia cũng m uôn giầu Mình m u f in gia

d in h m ình sung lú c và ẻ m ấ m thì gia dinh người khác cũng

m u ố n n h ư vậy v v Vì vậy trong h àn h vi x ù kinh tế dẽ pháỉ triển bén vững cán tránh q u a n điểm x ử lý iheo cách lợi m ìm h hai người

- Sự vậí luón bícn đ ộ n g và thay dổi (siiy Ihoái hoặc phát triển, diộl vong h o ặ c bành irưứng)

D icu này dòi hòi khi xem xét các \áii do quàii [> ki nh lõ phài luôn íuỏn gán b ó với m òi trưííng xung quanh M ột tchínlì sách, m ột giải pliáp kinh íế lúc mới ra đời tliưCmg b| nhũnig lực

c ả n nhái đ ịn h d o lính mới m è cìia nó gây ra các phiền toá i cho

ỵ ị Trưông Đại học Kỉnh tế Quốc dân

Chương 1 Tống quan vể quản iỹ nhà nước vể kin h tổ

người thưc hiên, sau iló (lưi.,K: ph át huy (m ọi npirời clã Ihích nghi) rói dat hiêii qu á ờ m ứ c cao nhất và nếu c ứ liếp ỉục Ihì sè lại là sự dìnli tkm \ ’ì mõi Irưìnig dã biẽn đ ô i, c h ín h s á c h trờ thành lạc hậu n ó tà n ilươc ihay Ihõ báng m ột c h ín h sách k h á c vì nó đ ã kết thúc Ììiọ t vòng d ờ i" \ à đii vượt q u a dicni "n g ư ỡ iig " có thể có của nó

Đ ộng lực c h ù \ èu cùa sự phát Irión ờ b ẽn Iu)ng sự vạt là chínli (lãi nlìien có sự lận dụng c á c lợi íh c c ù a m õi irường>

Ỉ)ÌI.'U này k h à n g dịnh m ộ t n ư ớ c m u ố n giàu có Ihì cliính Iigười Iiưtv do phài lam giàu, ch ứ k h ô n g th ế nuỏi áo vọng hão huyên nftờ n nrời k h ác n ghèo bới đi d ể làm giàu h ò c h o mình

-Sư lác d õ n g giữa cãc sự vật và hiện tư ợ n a bao giữ í ũng lĩiang linh dòi n g ầu tínl nhàn quả

f)iéu này k h ả n g d in h , khi sự vật A lá c d ộ n g lên sự vậí B, ihì h u ộ c ■'ự vậí B ph ái c ó lác d ộ n g n g ư ợ c irở lại lên sự v ât A

m ộl t á c h iưttng ứng h o ặc lòn c á c sự vậí c D bèn cạnh M ộl

h ành Jòfig tham n h ù n g c ù a mộc viên c h ứ c n h a nước (ã( yếu d ẫ n ilẽii C iic hụu q u á liên q u a n tới h ọ v à x ã h ộ i c ó thẻ' họ giàu lỏn, con cai sông su n g tú c hơ n ngiiời k h á c bị th iệ t hại v v T ứ c là

sự vật k h ô n g c ó gì tự k h ô n g m à lại c ó và c ũ n g c h ả n g có gì lự

c ó Irò v ề không

lÁ' thuyết hệ ihống

!.à I.)p hcrp c á c bộ m ỏn k h o a h ọ c (s ử h ọ c k in h tế học sinh học Inìc loáii liọc liu học v v ,.,) n h à m nghiCn ciru và giải I]uyẽ[ các vấn d ề theo q u a n (liểm Toàn tbd,

! ý ihuyếl h ệ th ố n g bao g ố m h à n g loại c á c phạm Irù và kháiniệm như phán từ h ệ ih ỏ n g mõi irư ờng v v

T r ư a n g Điậì h ộ c K I M Í Q u o c ciíín ■ ' ' y

i.4 Phán từ

Là té bào có tính độ c lập lương đói tạo nên hệ thòng

T rong hệ Ihống kinh tế quốc dân, phán lử chính là c á c chủ

thc kinh doanh có tư cách pháp nhãn trước xã hội ư o n g k h u ô n

lchổ tài sàn quy dinh của họ N hiều nước xã hội chủ nghía trước

dây đă phạm sai lầm Irone việc đơn diệu hod các phẳn ỉứ kinh

doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp ĩập ihế Đ iẻư niay vẻ

ỉhực châì dà vi phạm quy luật q uan hộ sân xuấl phái phù lnffp với

tính chấl và Irình (Jộ cùa lực lưctng sản xuai

/ 5 Kẽnh iruxẻn

l à 1| UV l ã c l ù i i u h u ộ c j Ị Ì ữ a p l i d i ì l ử r ù i N v ớ i p l i á d 111 k i a MiliiĂiii

litMì kêl c á c p h ũ n l ử lai v ớ i n h a u

í 6 ư h a n ì o ạ i p h à n i ừ

Plian lử cỏ íai nhicu cúch phâii loại khác nhau IU' th ^n đặc

lính nià người uglìíên cứu hộ ih ô n s sử dụng để phân úcì :

• ' l l ì c o s ố k c i ì h ir iiy c n d a n đ e n m ộ i plìán lử, c á c fh.ẩn l ứ c ó

\xw cao tluip khiíc nhau; bậc cua niộl phán lứ là sỏ k ử ih (ruvốn

kõnl) Uíĩ\c\\ i1c!ì IU) i!ì't phãn lừ ị'\ có bậc là n). Pluiii lừ C(' bac

^\nm n la pliàti lir cỏ lập (kliojiịi cỏ niổi ỉiõn lié \ớ í cu: plì.iỉiì lứ

k l ì K } l * h a n l ư C( 1 s ỏ h ậ c c a o i h ì h à n l ì N) UÌ I Ì Ị Ị p i i ử c l Ị u p

Ilìc n d u r c n.iMi: c u a |>hán lư ( c h ứ c nàĩig ờ đâv i i \ ỉ X hiiCú là

t a c h l l i i k ' \ à i n i r t á o u w i l o n j 2 c ủ a p h a n l ư n à > i U n VỚI c á c ị Ọ Ì v à ì )

(ư kh.K‘ f ilươL* \.hia ihânli CLÍC U kú k lìá c nÌKỉU l u v (Ịiuộ: ph:;in tư

32 Trưởng Đại học Kinh tẻ Quốc dan '

Chưong 1 Tđhgguân V ổ q u m tíỷ n h in u á ^ v ề k ỉn h tế

lieếp n ô i Iheo kồnh truyền (tưực phát sinh từ nó m ứ f dô và t á c h láttc (lộng tư ơ n g ứng

S ơ đó 1.2 Các mức Jộ tác động cùa một phấ n tử

lácc d ộ n g c h i phổi, khòiig ch è (m ộ t phán h o ặ c to àn b ộ Iiành vi)

* Phần lử B, c ó kẽiih truyền có lác đ ộ n g chi phỏi X Vng

K ‘h ì íi, d ư ợ c gọi là piìúu tứ trên ùm cùa E„1

h-* ỉ ^ ầ n tử E, có quan hệ ng^oig b ằng với p hán từ Ej (vva tácc d ộ n e lẽ n E vừ;i bị lá c đ ộ n g irở lại), ihì E, v à Ej dược

* Phán từ E ihực hiện chức năng c ù a p hán từ trên dương

k i n i h tờ các phán tứ dáiih dấu thườiig là các bộ phận thực hiện

c h u ứ c tiãng k iếin Ira h o ặ c dự trữ

Theo kỏj tỊuã hoạt động, các phán lừ dược ch ia thành hai

ỉoại C ác phẩn từ m à kết q u ả hoại d ộ n g có thể vậ< h t á dượt,

đư ợ c gọi ià các phần lừ chức /ỉã/ỉẹ hiện. Ngược lại các p h á n từ

c h o kết q u ả hoại d ộ n g dưới d ạn g th ố n g (in khống vật Ihic hoá

kin h lế, các p h ẩn từ chứ c n ãn g hiên là c á c dịch vụ (huộc các phán

hệ sàn xuất vật c h ấ t, c ò n các phán lử chứ c nảng m ờ là c á t đ ítn vị

th u ộ c các phân hô h o ạ t đ ộ n g ữ o n g các dơn vị dịch vụ xã h ộ i

7.7 I l ệ th ố n g

Là tập hợp các phấn tử, các kênh truyến có mõi quan h ệ chi

phối lẽn nhau íheo các q u y tắc nhấỉ định đ ể irờ íhành m ột c/»>//i

fhẽ\ n h ờ đ ó c ó th ể Ihực hiện được m ộ i số chức nâng nhấí định (gọi là linh trồi)

T ro n g chủ n g h ĩa tư bản, hộ th ố n g kinh lé' có m ột sở tíiìih trội

là n ân g suất, lợi n h u ậ n , cuộc sống cao và công bầng, đạo l ý tình người lớn hơn

q u ố c k h o n g th«i' c á c nước m à họ chi phối

1.9 Dấu vào của hệ Ihóng

1 ^ c ác loại tJC d ộ n g c ó th ể c ó từ m õ i ỉrưÌJnj: và cùa hứn thân

hệ th ố n g lôn hệ ihòng

_ C h ư tm g l.T ổ ữ g q u a n v ố íỊù à n íỷ tỊh ấ m ^ íB v ặ kM ttế

Hộ th ố n g kinh tế q u ố c d â n c ó c á c đ ẩ u vào là: a / N g u ổ n tài chhinh (tién ngân hàng, kim loại q u ý , n g o ạ i tệ m ạ n h , các k hoản lírn dụng V V .); b/ Tồ chức lao d ộ n g c ù a c o n người {vế s ố lượng, chhát lượng, dộ lién kết); c/ T ra n g thiết bị n g u y ê n n hiên vật liệu, tàki nguvcn Ihiẽn nhién Irìiih d ộ c ỏ n g n g h ệ v v d / T rình độ, phhầm chấí, n hản c á c h c ù a c á c nh à q u à n lý; e / T h õ n g lin v à ihị triiríTng, cùng c á c m ối q uan hệ đ ố i ngoại: g / T hờ i rr* c ù n g c á c tác độộng phi kinli tố và rúi ro c ó th ể kh ai th á c h o ă c g ặ p phải; h / C ác táiỉc dộng càn p h á cù a c á c iiộ th ố n g khác

I IO tìấ u ra cùa h ệ ihống

L à m õ phản ứng trở lại c ú a hộ th ố n g đ ô i với m ô i trường và

c á á c inục tiêu cán có c ù a h ệ thòng

Mè Ihòng k in h lẽ q u õ c d â n g ồ m c á c d á u ra sau: a / S ản xuất

m c ờ rộng sức lao đ ộ n g dân c ư (b a o g ổ m v iệ c giải q u y ế t cõng

b ằan g d(TÌ sống, ihấi nghiệp, d ư a đ ư ợ c n h â n l ố k h o a họ c v à c6ng

n g í h ệ phổ c ập vào d ờ i sống và h ạ n c h ê m ứ c thấp nh ấl c á c lộ nạn

x à i hửi: tham n h ũ n g , q uan liẽu d ặ c q u y ẻ n đ ặ c iợi, ức hiếp q u á n chuung, mại d â m , b ạ o lực v v ,,); b / Ivàm lành m ạ n h c ỏ n g cụ tài chnính (dù n g u ổ n tài c h ín h c h o c á c ho ạt đ ộ n g k in h t ế xã h ộ i tỳ gtáá hôi doái ôn đ ịn h súc m ua d ồ n g tiền v v ) ; c / Bảo v ệ m ôi irưưcTTg sống và m ở rộ n g k h ỏ n g n g ừ n g c ơ s ở vậ! chấí kỹ thuật cùa

\ ã I họi; d/ Đạt tố c đ ộ tăng irưtVng và p h át triể n kinh lế cao; e / Báao đàm đ ộ c lậ p kinh tế cùa đ ất n ư ớ c (k é o íh e o là độ c lậ p vể

c h ữ i tju>én q u ò c gia); g/ G iữ g ìn và p h á t h u y c á c đ ặ c trưng ciia

xã 1 hí'i mờ rộng àn h hưcmg cù a h ệ với c á c h ệ khác

/ / / / l / a n h v i c i ì a h ệ íh ó n g

í.â tập h(;Tp c á c dàu ra c ó th é c ó hê th ó n g tro n g một k h o ản g

Trường Đại học K inh tế Q uốc dân 3S

I I2 Trạng thái của hệ thống

L à khả n ăng kếi h ợ p g iữ a các d á u vào và đẩu r a cùa hệ thống xét ờ m ộ t Uiời diểm nh ái định

Trạng thái trong k in h tê’ c ò n dược gọi là thực trạng C h ản g

h ạn n h ư thực trạng kinh t ế c ù a nước V iệt N am cuối n ả ir 2001 (n ó quy đ ịn h rỏ không gian, thời giaii cụ ihể cùa hì thóng đ ư ợ c

hộ thống không có m ục tiêu (iheo n g h ĩa lự ihãn nó khcn;2 có

m ục đích nào d ậi ra)

X ét íheo c ấu ư ú c b én ư o n g hê th õ n g f ó m ục liêu c h j n g là

m ục tiêu dịnh hướng cù a c ả h ệ và các m ụ c liêu rièiig là m ụ : tiêu

cụ the cù a từng phán lừ, lừng phân hệ Irong hộ Ihòng

G iũa m ục liêu c h u n g và c á c m ục tiỉu riOng có thè c ó sự (hống nhất hoặc khóng Ihống nhấr

I.I4 Quỷ đao của hè thòng

L à chuối các Irạng íhái nồi hệ thõng lừ irạng thái đ ã j dẽn trạng thái cuối (lức m ục liêu) íro n g mộí k hoảng thìTi gian

a ỉ " ' " T r a i B r i t í i i í i i Ệ r K B i ^ n r a t ó í t - d ằ n

Chương 1 T ^tgquaữvổquổntÝ nhànuởiivéH lnhứ •íể«'

I Ì5 N hiễu của h ệ Ihống

Là các tác đ ộ n g bâì lợi từ m ô i ư ư ờ n g hoặc c á c rồi loạn tro n g nội bộ hệ th ố n g làm lệch quỹ đ ạ o h o ặc c h ậ m sự biô'n đổi của hệ th ố n g đ ến m ụ c tiê u dự kiến

1.16 Chức nâng cùa h ệ thống

Là k h ả n ãng c ù a h ẽ th ố n g , là t ậ p h ợ p c á c nhiệm vụ m à hệ

th ó n g phải Ihực hiện tro n g việc biên d ẩ u vào thành dáu ra

V hư vậy, ch ứ c n ả n g c ù a hệ (h ố n g là lý d o (ồn tại c ù a hệ thống là khả n ảng (ự b iế n dổi trạng (hái củ'’ hệ thống

Cho nồn tro n g q u ả n lý kinh (ế, m ộ t c ơ q u an , m ột cá n hãn nếu d iợ c d ặt ra n h ư n g k h ô n g có ch ứ c n ã n g thì h ọ tổn tại ch ỉ đè' (ạo Ihâm k h ó k hăn k h ô n g đ á n g có c h o c á c bộ p hận và cá n h â n

iro n g hệ íhóng C ũ n g n h ư vậy nếu n ả n g lực và tư cách làm việc

c ù a CỈC c ơ q u a n và c á n h â n đặt ra d ó q iía k é m cò í và hư hòng

1.17 Tiẽu chuẩn cùa hệ thòng

Là các quy đ ịn h , c á c chuẩii m ự c m à hệ th õ n ^ dùng d ể lựa

c h ọ n các phương tiệ n , th ủ d oạn đ ể d ạt đ ư ợ c m ụ c tiêu chung cùa

h ệ lhi'ng

O iá n g hạn n ế u tro n g h ẻ th ố n g k in h tè iư b ản chủ nghĩa, tiẻu chuán c ủ a h ệ th ố n g là lợi n h u ậ n , hiệu quá, tốc dộ tăng irư«Tn> cao b ành irư ớng và th ỏ n tính n ư ớ c khác, thì vói các nước

xã cliủ nghĩa, tiêu c h u ẩ n c ủ a hệ th ò n g là lợi nhuận, hiệu quà t(H' do lảng trư ờ ng và c ô n g bảng, đ ạ o Ịý, tìn h người

Nịịòii ngữ cùa hệ thổttg

Là hình Ihức p hản án h ch ứ c n ả n g cù a hệ thóng: chức n ảng

J ó n g vai trò nội d u n g , còn ngỏn n g ừ đ ó n g vai irò hình thức

t y Ể K M H I Ìphản ánh Nội d u n g chỉ c ố m ộ t, nhưng hình ihức phản á n h có

th ể nhiều

Đ ể thực hiện các chức n ãng c ù a m ình, hệ ih ồ n g phải Ihõng

q u a các biến dổi h ành vi chung, d o c á c tác d ộ n g nhâ't đ ịn h nhầm tạo ra c á c biến đổi hành vi riẻng lè c ù a mỗi phán tử mỗi p h â n hệ chúa ư o n g hệ thống Việc tác đ ộ n g được díển dạ( bảng ngốn ngữ, trong đ ố ch ứ a đựng nội d u n g thõng tín; các phàn h ệ các phẩn lử có th ể hiểu dược thỏng tin tá c đ ộ n g ch ú a ư o n g n(3 sau

d ố chu y ển nội d u n g trẽn sang m ột n g ô n n g ữ khác sử dụng trong phạíTi vi nội bộ c ù a mình T rong q u ả n lý kinh tế n gôa n g ữ cùa

hộ ỉhống kinh lế- xã hội chính là c á c q uan đ iểm , các pbưíTig

p háp tnà ch ủ thê’ q uản lý thưcmg sử d ụ n g trcmg q uản ỉỷ N ó phụ thuộc vào trình đ ộ nhận thức, vào vị trí quan sát lợi ích q u a n hệ

s ở hữu, dạo đứ c, nhân cách c ù a c á c chủ th ể quản lỹ

I.I9 C ơ cấu của hệ thống

Là hình thức cáu tạo bèn ư o n g c ù a hê thống, bac g ồ m sự săp x ếp ư ậ t tự c ù a c á c bộ phận, cá c p hán tử và các quan hệ giữa chúng th eo c ù n g I dấu hiệu nào dấy

T ừ d ịn h n g h ĩa này có th ể rút ra; Thứ nhái, c ơ I'ấu n h ư m ội bất biến tương đối củ a hé thống; trong phạm vi bất biến n à y sẽ tạo ra m ộ t trật lự bên trong cùa c ắ c n hán tử, điểu dó lãm chio cơ cấu đư ợc coi a h ư m ộl tỏ chúc, m òi Iiật tự của các phán tứ- m ột chỉnh th ể thống nhất, tạo ra “ Ihẽ n â n g " cùa hệ thống (ỉrạng thái nội cân b ằng c ủ a hộ)

to

Thử hai, c ơ c ấu luôn luôn biến đ ổ i lạo ra "d ộ n g n ảng” cùa

hệ thống, bắl dầu từ sự ihay đòi cù a c á c q uan h ệ giữa các plluỉn

tử các bộ phận, c á c phản hệ trong k h u ũ n khổ c ủ a cơ cấu cũ; suu

3 8 Trường ĐịiI học Kính tế Quốc dân

đ ó đẽn m ức n à o d ó (ngưỡng giới tiạn c h o p h é p sẽ làm c h o cơ cẳu c ù a hệ thay dổi, nó ch u y ến sang m ột trạng thái khác vế vật chắl h o ặc trờ th à n h m ột c ơ cấu k h ác (tính ổ n đ ịn h động).

l ỉiứ b a m ộ t hệ thống Ihực tế có rất nhiểu cá c h c ơ cấu khác

n h au , luỳ theo c á c dấu hiệu q u a n sát la gọi là sự chồng c h í t cơ cấu T rong n g h iê n cứu h ệ Ihỏng ngưcri q uan sál lập trung vào

c á c cơ cấu q u a n sát dược và b ằ n g c ách biên đổi hệ íhóng mà phái hiện những c ơ cáu đã bị ch e khuất, k h ô n g q uan sál duợc,

n hằtn giải q u y ế t n h iệ m VTỊ.

I h in ư , m ộ t hệ th ố n g khi d ã xác định được c ơ cấu thì nhiệm

vu Iifh iên c ứ u vể việc lượng ho á c á c th ô n g sỏ' đ ậ c trư ng các

1.20 i)ộng lực của hệ Ihortự

L à n h ữ n g kích thích dú lớn đ ể gảy ra c á c biến dổi h ành vi

c ủ a lá c phẩti từ h o ậc c ù a cá h ệ thống Đ ộ n g lực có hai loại;

d ộ n g lực bên Iro n g {ià ch ù yỂu) tà đ ô n g lực c h ín h d o chính các pỉiãn lử c á c p h â n hỏ dược cáu irúc' h ợ p lý tạo ra c á c m ục tiêu bộ

p h ậ n cùng c h iể u ; d ộ n g lực ngoài là lực tác đ ộ n g c ù a mổí trường

b ẽn r g o ã i íạo ra.

Trường Đạỉ học Kinh tế Quốc dân 39

G liitr M lM Ìllit NHA M rtc VỂ KINH ĨẾ 1.21 Phán loại hệ ihóng

M uòii năm được hẻ ihóng (vấn dé đáu tiên lá phãi p h â n loại

hệ thổng) căn c ứ vào các dấu hiệu q u an sát khác nhau (u ỳ theo

ý d ổ và m ục tiêu nghiồn cứu đặt ra

lại với hệ nàv là hệ mở đ ó là quan hệ m ật thiết VỚI mõi trưèrng

C ác hệ kinh tế - xã hội ihường là các hệ mờ

trước, sẽ được các h ệ Ihỏng trẽn và các hồ thòng dưới

- fìệ dim ỊỊÌÚH '■') hệ phức lựp: là h ệ có đ ộ đa d ạn g n h o ‘^ay

lớn Đ ộ da dạng c ù a liự thống ỉà mức đ ộ xác dịnh ch in h x á c hay

k h ông chinh xác h àn h vi chung cũa hệ thống; nó lệ ihuộc r ấ i lớn

vào mức d ộ nảm bắt hay không nắm bải (lược cơ cau c ù a hệ

ihòng (là hiện h a j m ờ; C ác hệ thõng kinh ỉe bao giờ cQnp là hệ

phức íạp

l ỉ ệ thỗng trẽn còn dược gọi là là hệ iỉii'ii Uiii'n, còin hệ

thòng dưới là hệ bị điều khiền. Cìiữa hệ đicu kỉiiổ.i \ à hê bi điòu

khiển bầl buộc phải có các kiinh để liẽìi hàn!' Ihiíc !iiện mộl mục

đ íc h chung nào dó

ngược lại hệ khong biến dổi Iheo ihời oịan đưọc gọi là hệ ũ n h

Là hệ phản cấp với một hoiic nhiéu câ'p ư é n và ít nhai có mội

cấp dưiĩi 2) Có mộ( m ục tiẻu chung và mộỉ quỹ đạo biên đ ổ i 3)

C ác hệ trẽn tạo ra c á c íác d ộ n g dicu khiển đẽ' hướiig hành vi cùa

hẻ dưói theo chủ đ íc h của m ình và hệ dưới phải thực hiện c á c tác

đ ộ n g này

1 ^ " * " Triưông ữạl học K ín M ? o II^ ^ â r r ^ ™ " " ~