(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019

(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019(Luận văn thạc sĩ) Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 20162019

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên, 2020

Ngành : Quản lý đất đai

Mã số : 8 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Đình Binh

Thái Nguyên, 2020

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện Các số liệu sơ cấp và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công

bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả

Nguyễn Thị Khanh

ii

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực phấn đấu của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ, động viên, chỉ bảo của các thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và người thân

Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Phan Đình Binh giảng viên Đại học Nông Lâm Thái Nguyên người đã luôn theo sát, tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo đã luôn giúp đỡ tạo mọi điều kiện cho tôi trong thời gian qua

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo UBND huyện Vân Đồn, và cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất, cùng tất

cả các bạn bè đã giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này

Cuối cùng tôi xin cảm ơn sâu sắc tới gia đình đã động viên, tạo mọi điều kiện

về vật chất cũng như tinh thần trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài này

Một lần nữa tôi xin chân trọng cảm ơn và cảm tạ!

Vân Đồn, tháng năm 2020

Tác giả

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU vii

DANH MỤC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu và ý nghĩa của nghiên cứu 2

Chương 1 4

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 4

1.1.1 Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 4

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường GPMB 5

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 6

1.1.4 Quy trình thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 7

1.2 Cơ sở pháp lý của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 9

1.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước 9

1.2.2 Các văn bản pháp quy của tỉnh Quảng Ninh 10

1.3 Cơ sở thực tiễn 11

1.3.1 Chính sách bồi thường thiệt hại và tái định cư của các tổ chức tài trợ (WB và ADB) 11

1.3.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng của một số nước trên thế giới 13

1.3.3 Tình hình thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 17

1.3.4 Một số nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực của đề tài 20

Chương 2 25

ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 25

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 25

iv

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 25

2.3 Nội dung nghiên cứu 25

2.3.1 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Vân Đồn 25

2.3.2 Thực trạng quản lý và sử dụng đất đai huyện Vân Đồn 26

2.3.3 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB một số điểm khai thác đất huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 26

2.3.4 Đánh giá ảnh hưởng của kết quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng một số điểm khai thác đất huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 26

2.3.5 Đề xuất phương án giải quyết cho công tác bôi thường GPMB 26

2.4 Phương pháp nghiên cứu 26

2.4.1 Phương pháp thu thập và kế thừa số liệu, tài liệu đã có (số liệu thứ cấp) 26

2.4.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu từ người dân thông qua phiếu điều tra (số liệu sơ cấp) 26

2.4.3 Phương pháp thống kê, tổng hợp 28

CHƯƠNG 3 29

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 29

3.1 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Vân Đồn 29

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 29

3 1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 38

3.2 Thực trạng quản lý và sử dụng đất đai huyện Vân Đồn 44

3.2.1 Thực trạng công tác quản lý nhà nước về đất đai tại huyện Vân Đồn 44

3.2.2 Hiện trạng sử dụng đất của huyện Vân Đồn 49

3.3 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB một số điểm khai thác đất huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 51

3.3.1 Giới thiệu khái quát dự án 51

3.3.2 Kết quả bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại dự án 54

3.3.3 Kết quả bồi thường về tài sản gắn liền với đất của dự án 60

3.3.4 Kết quả công tác hỗ trợ thu hồi đất tại hai dự án 66

3.4 Đánh giá ảnh hưởng của kết quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng một số điểm khai thác đất huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 85

v

3.4.1 Tác động tới kinh tế 85

3.4.2 Tác động tới xã hội 87

3.4.3 Tác động tới môi trường 91

3.5 Đề xuất phương án giải quyết cho công tác bôi thường GPMB 92

3.5.1 Giải pháp về chính sách bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất 92

3.5.2 Giải pháp về tổ chức thực hiện 93

3.5.3 Các giải pháp cụ thể 93

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95

1 Kết luận 95

2 Kiến nghị 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined Phục lục 1: Phiếu điều tra Error! Bookmark not defined.

vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3 1: Kết quả thực hiện các chỉ tiêu Kinh tế năm 2019 của huyện Vân Đồn 38 Bảng 3 2: Kết quả thực hiện các chỉ tiêu Xã hội năm 2019 của huyện Vân Đồn 40 Bảng 3 3: Hiện trạng sử dụng đất năm 2020 của huyện Vân Đồn 49 Bảng 3 4: Diện tích các loại đất thu hồi tại ba dự án khai thác đất phục vụ dự án tại huyện Vân Đồn 55 Bảng 3 5: Tổng hợp đơn giá bồi thường thu hồi các loại đất của ba dự án khai thác đất huyện Vân Đồn 58 Bảng 3 6: Tổng hợp chi phí bồi thường thu hồi các loại đất của ba dự án khai thác đất đất tại huyện Vân Đồn 59 Bảng 3 7: Tổng hợp chi phí bồi thường về tài sản , công trình, vật kiến trúc của ba

dự án khai tách đất tại huyện Vân Đồn 61 Bảng 3 8: bảng tổng hợp đơn giá các cây trồng tại ba dự án khai thác đất phục vụ

dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn 63 Bảng 3 9 Tổng số tiền bồi thường cho cây cối hoa màu tại dự án Khai thác đất phục vụ 3 dự án của huyện Vân Đồn 64 Bảng 3 10 Tổng chi phí hỗ trợ tại ba dự án Khai thác đất phục vụ dự án tại huyện Vân Đồn 67 Bảng 3 11 Tổng chi phí hỗ trợ của 3 loại hình hỗ trợ tại dự án Khai thác đất phục

vụ dự án huyện Vân Đồn 84 Bảng 3 12 Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất 85 Bảng 3 13 Thu nhập bình quân của người dân tại dự án Khai thác đất phục vụ các dự

án huyện Vân Đồn 86 Bảng 3 14 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất tại dự án Khai thác đất phục vụ các dự án huyện Vân Đồn 87 Bảng 3 15 Tình hình an ninh trật tự, xã hội của người dân sau khi thu hồi đất tại dự

án Khai thác đất phục vụ các dự án huyện Vân Đồn 89 Bảng 3 16.Tình hình phát triển các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội của các hộ dân sau khi thu hồi đất 90 Bảng 3 17 Tình hình môi trường khu vực sống của người dân sau khi thu hồi đất tại

ba dự án khai thác đất phục vụ các dự án của huyện Vân Đồn 91

viii

DANH MỤC HÌNH

Hình 3 1: Địa giới hành chính huyện Vân Đồn 30

Hình 3 2: Vị trí huyện Vân Đồn trong tỉnh Quảng Ninh 30

Hình 3 3: Cơ cấu sử dụng đất tại huyện Vân Đồn 51

Hình 3 4: Hình ảnh dự án Cảng hàng không Quảng Ninh 52

Hình 3 5: Hình ảnh dự án Tổ hợp du lịch nghỉ dưỡng Sonasea Vân Đồn Harbor City 53

Hình 3 6: Hình ảnh dự án khu dân cư đô thị Ocean Park 54

Hình 3 7: Cơ cấu thu hồi đất dự án Khai thác đất phục vụ dự án Cảng hàng không Quảng Ninh tại xã Đoàn Kết 56

Hình 3 8 Cơ cấu tiền bồi thường các loại tài sản vật kiến trúc trên đất 62

Hình 3 9 Cơ cấu tiền bồi thường các loại cây cối, hoa màu 65

Hình 3 10 Cơ cấu chi phí hỗ trợ của 3 loại hình hỗ trợ tại dự án Khai thác đất phục vụ dự án huyện Vân Đồn 84

Hình 3 11 Biểu đồ số lượng lao động với các ngành nghề khác nhau sau khi thu hồi đất tại dự án Khai thác đất phục vụ các dự án huyện Vân Đồn 88

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia có giá trị lớn, là tư liệu sản xuất đặc biệt, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát triển, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng; trong thời kỳ hiện nay, đất đai thêm những chức năng có ý nghĩa quan trọng là tạo nguồn vốn và thu hút đầu tư phát triển

Trong những năm gần đây, nền kinh tế - xã hội ở nước ta tăng trưởng ở mức khá, tốc

độ đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ, cơ chế kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ, xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra đều phải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ

Trong điều kiện quỹ đất có hạn, giá đất ngày càng cao và nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì lợi ích của người sử dụng đất khi nhà nước giao đất, thu hồi đất vẫn đang là một vấn đề hết sức nóng bỏng và cấp bách Việc bồi thường đất đai, giải phóng mặt bằng, tái định cư là một vấn đề hết sức nhạy cảm, phức tạp tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế - chính trị - xã hội

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 Vân Đồn đang phát triển để trở thành Khu kinh

tế năng động, đầu mối giao thương, tạo động lực phát triển kinh tế cho tỉnh Quảng Ninh, Vùng duyên hải Bắc Bộ và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Các khu du lịch sinh thái biển, đảo chất lượng cao được hình thành, tạo điểm đến du lịch giải trí vui chơi cao cấp, đồng thời tạo môi trường an sinh bền vững và chất lượng cao cho người dân trong vùng

Để tạo động lực cho Vân Đồn phát triển, thu hút nguồn vốn đầu tư từ bên ngoài Các công trình kết cấu hạ tầng trọng điểm, công trình giao thông trong quá trình thực hiện đầu tư cần có quỹ đất san lấp mặt bằng phục vụ đầu tư xây dựng Do

2

đó công tác bồi thường giải phóng mặt bằng giữ vị trí hết sức quan trọng là yếu tố

có tính chất quyết định đến tiến độ thực hiện các dự án, công trình; quyết định đến

cơ hội thu hút vốn đầu tư Qua nhiều năm công tác giải phóng mặt bằng luôn là vấn

đề nan giải, chiếm phần lớn các vụ khiếu nại, khiếu kiện về lĩnh vực đất đai trên địa bàn huyện Vân Đồn nói riêng và trên địa bàn cả nước nói chung gây mất trật tự xã hội làm ảnh hường không tốt đến môi trường đầu tư

Để có thể nhìn nhận đầy đủ về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng ở huyện Vân Đồn, được sự hướng dẫn của thầy giáo – PGS.TS Phan Đình Binh, em

đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2016-2019” nhằm tìm hiểu thực trạng

và tìm ra những hạn chế, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tịa địa phương

2 Mục tiêu và ý nghĩa của nghiên cứu

- Mục tiêu đề tài nghiên cứu dựa vào những nội dung sau:

+ Đánh giá được thực trạng công tác giải phóng mặt bằng các điểm khai thác đất phục vụ san lấp mặt bằng các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

+ Qua phân tích đánh giá những điểm bất cập và những thuận lợi, khó khăn, của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị Nhà nước thu hồi đất và kiến nghị giải pháp thực hiện cơ chế chính sách phù hợp trong thực tiễn của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Ý nghĩa của đề tài:

+ Ý nghĩa khoa học: Đưa ra các cơ sở khoa học của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất Chỉ ra ưu nhược điểm của chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với người dân bị Nhà nước thu hồi đất hiện tại

ở huyện Vân Đồn Kiến nghị hoàn thiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng ,hỗ trợ và tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện trong thời gian tới

3

+ Ý nghĩa trong thực tiễn: Thực hiện công bằng được lợi ích một cách hài hòa, giữa lợi ích xã hội và của người dân bị thu hồi đất, thực hiện công tác bồi thường GPMB một cách nhanh chóng và hiệu quả

4

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.1.1 Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.1.1.1 Thu hồi đất

Thu hồi đất là việc Nhà nước ban hành Quyết định hành chính để thu lại quyền

sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, hộ gia đình cá nhân sử dụng theo quy định của Luật Đất đai năm 2013

Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp quy định tại các Điều 61, 62, 64,

65 Luật đất đai 2013

Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh;

Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng;

Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai;

Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người

Mục đích cuả công tác thu hồi đất là nhằm đảm bảo đất đai sử dụng đúng mục

đích, đạt hiệu quả, khắc phục tình trạng sử dụng đất sai mục đích, vi phạm luật đất

đai

1.1.1.2 Bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất; Giải phóng mặt bằng nghĩa là di dời, di dân đi nơi khác để lấy mặt bằng xây dựng công trình

Điều này có nghĩa là:

+ Mọi khoản bồi thường không phải bằng tiền là xong mà chủ thể đó phải được đảm bảo về lợi ích hợp pháp Sự mất mát của người bị thu hồi đất cả về vật chất và tinh thần

+ Về mặt hành chính thì đây là quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế Việc bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo

5

tính dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng theo quy định của

pháp luật (Điều 74 Luật Đất đai năm 2013)

+ Bồi thường hoặc hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước thu hồi

+ Bồi thường hoặc hỗ trợ tài liệu hiện có gắn liền với đất và các chi phí đầu tư vào đất bị Nhà nước thu hồi

- Hỗ trợ là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới, ổn định đời sống, sản xuất, bố trí việc làm mới và một số khoản hỗ trợ khác

sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường GPMB

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang tính đa dạng và phức tạp Nó thê hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Các văn bản chính sách

về bồi thường, hỗ trợ theo quy định của Nhà nước được áp dụng chung cho tất cả các dự án thu hồi đất

- Tính đa dạng: Mỗi dự án, khu vực thu hồi đất và GPMB được tiến hành trên địa bàn một tỉnh, một địa phương sẽ khác nhau về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, các chính sách vận dụng cụ thể của cấp tỉnh cũng rất khác nhau Các dự án trong khu vực đô thị, mật độ dân cư cao, công trình xây dựng nhiều, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực giáp ranh giữa đô thị và nông thôn, ven các khu công

6

nghiệp mức độ dân cư khá cao, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, buôn bán nhỏ… khu vực nông thôn, hoạt động sản xuất chủ yếu là nông nghiệp, lâm nghiệp dân cư thưa thớt… Do vậy, đối với mỗi dự án ở mỗi vùng có những đặc trưng riêng, công tác thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB được tiến hành cần có những giải pháp riêng, phù hợp với đặc điểm và điều kiện riêng của mỗi khu vực tùy theo từng dự án cụ thể

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản - bất động sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống sản xuất, sự phát triển kinh tế - xã hội

Đối với đất nông nghiệp: Tập trung chủ yếu khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, trong khi đó năng suất, sản lượng lại phụ thuộc rất lớn vào điều kiện đất đai, trình độ sản xuất, tập quán và kinh nghiệm canh tác có từ lâu đời Do vậy, khi thu hồi đất - thu hồi tư liệu sản xuất của người dân thì việc người dân chấp hành phương án thu hồi đất, di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân là rất cần thiết để đảm bảo đời sống người dân về lâu dài

Đối với đất ở, đất phi nông nghiệp: Do giá trị sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất lớn, nó gắn bó trực tiếp với đời sống, sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở Do vậy, việc thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ đối với đất ở, đất phi nông nghiệp và tài sản gắn liền với đất lại càng phức tạp

Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư nay chuyển đến ở khu vực mới điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên không muốn di chuyển

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện kinh tế,

xã hội và trình độ dân trí nhất định Do vậy, quá trình bồi thường GPMB cũng mang những đặc điểm riêng biệt

Do đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế,

xã hội của người dân

Công tác quản lý đất đai ở một số địa phương còn yếu kém, hạn chế, nhiều vướng mắc trong quan hệ quản lý và sử dụng đất đai để tồn đọng kéo dài

7

Nội dung quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động mang tính định hướng

từ lúc hình thành dự án đến khi GPMB và tái định cư

Trong quá trình áp dụng cụ thể, tình trạng một số chính sách có nhiều Văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai chưa được hướng dẫn, chưa được khắc phục hiệu quả triệt để

Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là một chứng thư pháp lý nhằm xác lập quyền sử dụng đất của các chủ sử dụng đất trên các thửa đất cụ thể

Giao đất, cho thuê đất phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này

Các yếu tố về giá đất và định giá đất cũng bất cập

Việc bồi thường GPMB gắn nhiều đến quyền lợi về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính Vì vậy các cấp chính quyền cấp trên phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra, kịp thời phát hiện những sai phạm để xử lý tạo niềm tin cho nhân dân

Theo kết quả thống kê của Cơ quan thanh tra nhà nước cho thấy hơn 80% số

vụ tranh chấp, khiếu nại tố cáo hàng nằm liên quan đến đất đai, đặc biệt là khiếu kiện về bồi thường thiệt hại chưa thỏa đáng, không công bằng

1.1.4 Quy trình thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Bước 1:

+ Tiếp nhận các hồ sơ pháp lý của dự án từ phía Chủ đầu tư

+ Tham mưu cho cấp có thẩm quyền Văn bản chủ trương thu hồi đất

+ Thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và thành lập Tổ tư

vấn giúp việc cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (trường hợp thấy cần

- Bước 3:

+ Chuẩn bị hồ sơ địa chính cho khu đất bị thu hồi

+ Xác định giá đất bồi thường cụ thể của các thửa đất bị ảnh hưởng phải thu hồi đất

+ Kê khai, thống kê sơ bộ số hộ, số nhân khẩu, số lao động, đất đai, Tài sản cay cối, hoa màu, mồ mả, nhà cửa và các công trình kiến trúc khác nằm trong khu vực quy hoạch dự án để lập phương án tổng thể

- Bước 4:

+ Lập phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Trình thẩm định, phê duyệt phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Xác định nguồn gốc đất đai; Kê khai, thống kê kiểm đếm chi tiết hiện trạng

các tài sản trên đất (cây trồng, hoa màu, mồ mả, nhà ở và các công trình kiến trúc

có liên quan) và lập Biên bản kiểm kê hiện trạng để tiến hành lập hồ sơ chi tiết bồi

thường GPMB cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức sử dụng đất bị ảnh hưởng + Lập dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định

+ Niêm yết, công khai dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã, nhà văn hóa khu dân cư nơi có đất thu hồi trong thời hạn ít

nhất 20 ngày (trừ các trường hợp thu hồi đất quy định tại Điều 17 Nghị định

47/NĐ-CP)

+ Trên cơ sở ý kiến của người bị thu hồi đất, căn cứ các quy định hiện hành

tiến hành hoàn chỉnh lại phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (trường hợp

cần phải điều chỉnh, bổ sung thì chỉnh sửa lại cho phù hợp)

+ Trình các cấp, ngành có thẩm quyền đề nghị thu hồi đất, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định tại Điều 66 Luật Đất đai 2013

+ Thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Bước 8:

+ Công khai Quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

+ Thông báo thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian xét giao đất tái định cư và thời hạn bàn giao mặt bằng

+ Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ và bố trí đất ở được bồi thường

+ Cưỡng chế thu hồi đất (nếu có) khi đã thực hiện đầy đủ mọi chế độ đối với chủ sử dụng đất

+ Bàn giao đất cho Chủ đầu tư dự án

- Bước 9: Giải quyết khiếu nại đối với Quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ

trợ và tái định cư (nếu có)

1.2 Cơ sở pháp lý của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước

- Luật Đất đai số: 45/2013/QH13 ngày 29/11/2013;

- Nghị định số: 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của chính Phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;

- Nghị định số: 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ “Sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật đất đai”;

- Thông tư số: 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chinh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

1.2.2 Các văn bản pháp quy của tỉnh Quảng Ninh

- Kế hoạch sử dụng đất năm 2016 của huyện Vân Đồn được phê duyệt tại Quyết định số: 1192/QĐ-UBND ngày 21/4/2016 của UBND tỉnh Quảng Ninh;

Kế hoạch sử dụng đất năm 2017 của huyện Vân Đồn được phê duyệt tại Quyết định số: 1144/QĐ-UBND ngày 17/04/2017 của UBND tỉnh Quảng Ninh; Kế hoạch sử dụng đất năm 2018 của huyện Vân Đồn được phê duyệt tại Quyết định số: 5393/QĐ-UBND ngày 25/12/2018 của UBND tỉnh Quảng Ninh; Quyết định số: 2620/QĐ-UBND ngày 28/06/2019 của UBND tỉnh Quảng Ninh “ Về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 của huyện Vân Đồn”;

- Quyết định số: 1766/2014/QĐ-UBND ngày 13/08/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai 2013 trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; Quyết định số: 3000/2017/QĐ-UBND ngày 02/8/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh “Về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”;

11

- Quyết định số: 3238/QĐ-UBND ngày 26/12/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc quy định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh thực hiện từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019;

- Quyết định số 398/2012/QĐ-UBND ngày 27/02/2012 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành Bộ đơn giá bồi thường tài sản đã đầu tư vào đất khi Nhà nước thu hồi trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; Quyết định số: 4234/QĐ-UBND ngày 28/12/2015 của UBND tỉnh Quảng Ninh “V/v ban hành bộ đơn giá bồi thường tài sản đã đầu tư vào đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”

- Quyết định số 1296/QĐ-TTg ngày 19/8/2009 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030;

- Các văn bản có liên quan

Để thực hiện được phương châm đó thì trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư phải lấy phát triển con người là trung tâm, không chỉ là các chính sách bồi thường vật chất Từ quan điểm đó, chính sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng với tình trạng như không có dự án được áp dụng, sao cho đời sống của người bị ảnh hưởng sau khi được bồi thường ít nhất phải đạt được ngang mức cũ của họ như trước khi có dự án Tuy vậy các chính sách này cũng có những khác biệt

so với chính sách của Nhà nước Việt Nam như:

12

Khái niệm hợp pháp hay không hợp pháp trong chính sách bồi thường, tái định

cư là một trong những khác biệt có khả năng gây ra những vấn đề xã hội lớn khi áp dụng chính sách tái định cư của WB, ADB [17], [18] Theo các tổ chức này thì thiếu chứng thư hợp pháp về đất sẽ không ảnh hưởng tới bồi thường cho một số nhóm dân bị ảnh hưởng và được mở rộng đối với cả đối tượng không bị thiệt hại về đất và tài sản mà chỉ bị ảnh hưởng tới mặt tinh thần Ở Việt Nam trước kia chỉ bồi thường cho những người có chứng thư hợp pháp nhưng ở Nghị định 47/2014/NĐ-CP đã mở rộng hơn khái niệm hợp pháp, đồng thời có quy định rõ ràng các trường hợp không được bồi thường về đất, nếu xét thấy cần được hỗ trợ thì UBND tỉnh ra quyết định đối với từng trường hợp cụ thể [17], [18]

Theo chính sách của ADB thì việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư bao giờ cũng phải hoàn thành xong trước khi tiến hành công trình xây dựng, trong khi ở Việt Nam chưa có quy định rõ ràng về thời hạn này (rất nhiều dự án vừa giải tỏa mặt bằng vừa triển khai thi công, chỗ nào giải phóng mặt bằng xong thì thi công trước tránh lấn chiếm đất đai); do vậy, nhiều gia đình còn chưa kịp thời sửa chữa, xây dựng lại hoặc xây dựng nhà ở mới ổn định trước khi bị giải tỏa

Quy định của ngân hàng ADB là không những phải thông báo đầy đủ các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường, tái định cư của dự án cho các hộ nông dân mà còn tham khảo ý kiến và tìm mọi cách thỏa mãn các yêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình thực hiện Ở Việt Nam, thực tế cho thấy việc thực hiện đầy đủ nội dung này là rất khó khăn, vì lịch sử sử dụng đất rất phức tạp và khó

có thể thỏa mãn được yêu cầu rất lớn của người bị thu hồi đất [18]

Theo quy định của Ngân hàng ADB, ngoài giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện

dự án phải thuê một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tin

là khách quan Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập phải kiểm tra xem các hoạt động tái định cư có được triển khai đúng không? Từ đó có những kiến nghị về biện pháp giải quyết sao cho công tác tái định cư đạt được mục tiêu cuối cùng là giải quyết hết những vướng mắc nảy sinh Các chính sách hiện hành tại Việt Nam chưa áp dụng

cơ chế giám sát độc lập về tái định cư Vì vậy, việc giám sát độc lập công tác tái định

số lượng mà còn có xu hướng ngày càng tăng Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của các nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam chúng

ta, đặc biệt trong chính sách bồi thường GPMB

1.3.2.1 Trung Quốc:

Tại Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu nên lợi ích công là điều kiện tiền đề để áp dụng quyền thu hồi đất một cách hợp pháp Việc thu hồi đất được thực hiện chặt chẽ để tránh sự lạm quyền của chính quyền địa phương Phạm vi đất bị thu hồi phục vụ cho lợi ích công gồm: đất phục vụ cho quân sự - quốc phòng; các

cơ quan nhà nước và các cơ quan nghiên cứu sự nghiệp; công trình giao thông, năng lượng; kết cấu hạ tầng công cộng; công trình công ích và phúc lợi xã hội, công trình trọng điểm quốc gia, bảo vệ môi trường sinh thái và phục vụ cho các lợi ích công cộng khác theo quy định của pháp luật

Quy trình thu hồi đất gồm 4 bước: (1) Khảo sát về các điều kiện thu hồi đất (dân số nông nghiệp, đất canh tác trên thu nhập đầu người, tổng sản lượng hàng năm, diện tích đất, loại đất và vấn đề sở hữu của khu vực bị ảnh hưởng); (2) Xây dựng dự thảo kế hoạch thu hồi đất; (3) Cơ quan quản lý đất đai báo cáo với chính quyền địa phương, trình kế hoạch thu hồi đất và các tài liệu khác lên cấp cao hơn để kiểm tra, phê duyệt; (4) Thông báo, công bố dự án sau khi dự án được phê duyệt Việc công bố phải được thực hiện kịp thời, cụ thể về kế hoạch thu hồi và bồi thường Chính quyền địa phương có trách nhiệm thông báo và giải thích các vấn đề

Nguyên tắc bồi thường khi thu hồi đất được xác định là phải bảo đảm cho người bị thu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ Bồi thường khi thu hồi đất không căn cứ giá thị trường, mà phụ thuộc vào mục đích sử dụng ban đầu của khu đất bị thu hồi, cụ thể là: đối với đất nông nghiệp, cách tính tiền bồi thường đất đai

và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với một hệ số do nhà nước quy định Mức bồi thường được tính bằng 6 đến 10 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình của ba năm trước khi thu hồi Trợ cấp tái định cư được tính bằng 4 đến 6 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình Bồi thường về hoa màu và các công trình hiện có sẽ do chính quyền địa phương quyết định Trong trường hợp mức bồi thường không đủ để duy trì mức sống ban đầu, thì có thể tăng thêm, tuy nhiên, tổng mức bồi thường không vượt quá 30 lần giá trị sản lượng trung bình của 3 năm trước khi thực hiện thu hồi nếu như các quy định trong luật không đủ duy trì mức sống hiện tại của người nông dân [20]

Đối với đất ở, số tiền bồi thường được xác định bao gồm: giá cả xây dựng lại nhà ở, sự chênh lệch giữa xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; giá đất tiêu chuẩn và trợ cấp về giá Giá xây dựng nhà mới được xác định là khoảng cách chênh lệch giữa giá trị còn lại của nhà cũ và chi phí xây dựng lại nhà mới Còn giá đất tiêu chuẩn do Nhà nước quyết định, căn cứ theo giá đất trong cùng khu vực Việc trợ cấp về giá cũng do chính quyền xác định Khoản tiền bồi thường này được tính theo mét vuông, cộng lại và nhân với diện tích xây dựng của nhà ở Trường hợp Nhà nước có nhà ở tái định cư thì người được bồi thường sẽ được phân nhà với diện tích tương đương số tiền họ đã nhận được bồi thường [21]

15

1.3.2.2 Singapore:

Tại Singapore, mặc dù có nhiều hình thức sở hữu khác nhau về đất đai (sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân) song việc thu hồi đất chỉ được thực hiện để sử dụng vào mục đích công cộng như: phát triển cơ sở hạ tầng; xây dựng công trình phúc lợi

xã hội; chỉnh trang đô thị Và được Nhà nước đứng ra thu hồi đất rồi giao hoặc cho các công ty, nhà đầu tư thuê đất Công tác thu hồi đất phải được sự cho phép bởi Chính phủ và các thành viên trong Nội các Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham khảo ý kiến cộng đồng [21]

Ở Singapore, mức bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất được xác định căn cứ vào giá trị thực tế của bất động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua nguyên vật liệu xây dựng nhà ở mới… Trường hợp người

bị thu hồi đất không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do Nhà nước xác định, họ có quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệt hại Nhà nước trả tiền cho công tác định lại giá này [14], [20]

Việc xác định giá bồi thường được Singapore thực hiện căn cứ vào giá trị bất động sản do người bị thu hồi đất đầu tư chứ không căn cứ vào giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trị tăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường của bất động sản Điều này có nghĩa là Nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại mà bồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước

Nhà nước chi trả tiền bồi thường thu hồi đất làm hai đợt: đợt thứ nhất, nhà nước trả 20% tổng giá trị bồi thường khi chủ nhà thực hiện việc tháo dỡ nhà ở Đợt thứ 2, phần còn lại sẽ được thanh toán khi người bị thu hồi đất ở hoàn tất việc di chuyển chỗ ở [21]

1.3.2.3 Hàn Quốc

Tại Hàn Quốc, mặc dù đất đai là sở hữu tư nhân nhưng trong nhiều trường hợp, Nhà nước có quyền thu hồi đất của người dân Các trường hợp đó là: thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng - an ninh; dự án đường sắt, đường bộ, sân bay, đập nước thủy điện, thủy lợi; dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện nghiên cứu; dự án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng; dự án xây

có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo phương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế [8]

Ở Hàn Quốc, Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo đảm trách nhiệm cung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồi đất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở

Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực hiện bồi thường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng các công trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường áp dụng cho từng cá nhân [13]

1.3.2.4 Thái Lan

Không có chính sách bồi thường, tái định cư ở cấp quốc gia Do công nhận hình thức đa sở hữu đất đai nên Hiến Pháp năm 1982 có quy định chung: (a) việc trưng dụng đất cho các mục đích xây dựng cơ sở hạ tầng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên cho đất nước, phát triển đô thị, cải tạo đất đai và các mục đích công cộng khác phải thực hiện bồi thường theo thời giá thị trường cho những người

có đất hợp pháp về tất cả các thiệt hại do việc trưng dụng gây ra; (b) việc bồi thường phải khách quan cho người chủ mảnh đất và người có quyền thừa kế tài sản

đó Dựa trên các qui định chung này, các ngành có qui định chi tiết cho việc thực hiện trưng dụng đất của ngành mình

17

Năm 1987, Thái Lan ban hành Luật về trưng dụng bất động sản áp dụng cho việc trưng dụng đất sử dụng vào các mục đích xây dựng tiện ích công cộng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên hoặc các lợi ích khác cho đất nước, phát triển đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cải tạo đất đai vào các mục đích công cộng Luật qui định những nguyên tắc về trưng dụng đất, nguyên tắc tính giá trị bồi thường các loại tài sản bị thiệt hại Căn cứ vào đó, từng ngành đưa ra các qui định cụ thể về trình tự tiến hành bồi thường và TĐC, nguyên tắc cụ thể xác định giá trị bồi thường, các bước lập và phê duyệt dự án bồi thường, thủ tục thành lập các cơ quan, uỷ ban tính toán bồi thường và TĐC, trình tự đàm phán, nhận tiền bồi thường, quyền khiếu nại, quyền khởi kiện đưa ra toà án [14]

Ví dụ như trong ngành điện năng thì cơ quan điện lực Thái Lan là nơi có nhiều

dự án bồi thường và TĐC lớn nhất trong nước Họ đã xây dựng chính sách riêng với mục tiêu: “Đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng một mức sống tốt hơn” thông qua việc cung cấp cơ sở hạ tầng có chất lượng và đạt mức tối đa nhu cầu, đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng có thu nhập cao hơn và được tham gia nhiều hơn vào quá trình phát triển xã hội Trên thực tế, chính sách này đã tỏ ra hiệu quả khi cần thu hồi đất cho các dự án đầu tư [21]

1.3.3 Tình hình thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.3.3.1 Phương án bồi thường

Theo báo cáo xã hội học của Viện nghiên cứu Địa chính năm 2003, thì phương

án bồi thường bằng tiền cho đến nay vẫn là phương án được áp dụng phổ biến Vì trên thực tế, quỹ đất phục vụ cho việc bồi thường GPMB và TĐC của mỗi địa phương không giống nhau, quỹ đất công ích còn lại của các địa phương không đáng

kể, nên không đáp ứng được yêu cầu bồi thường bằng đất và lập khu TĐC Mặt khác, số lượng các hộ di chuyển lớn, có những hộ diện tích đất thu hồi lớn nên việc bồi thường diện tích đất có cùng giá trị là rất khó Hầu hết địa điểm khu TĐC và cơ

sở hạ tầng khu TĐC không thỏa mãn yêu cầu của người bị thu hồi đất như cách xa trung tâm, không thể kinh doanh, buôn bán nên rất nhiều trường hợp người bị thu hồi đất lựa chọn phương án bồi thường bằng tiền Thực tế cho thấy chính sách bồi thường chưa thật công bằng giữa các loại đất với nhau, giữa hộ gia đình với nhau và

Tình trạng không có việc làm ở khu vực các hộ dân bị thu hồi đất ngày càng cao, nhất là đối với các dự án đầu tư chiếm dụng đất nông nghiệp có quy mô lớn Vì vậy, phát sinh tệ nạn xã hội trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương,

có thể dẫn đến mất ổn định về anh ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội do đó phải

có biện pháp giải quyết kịp thời [13]

1.3.2.3 Diện tích đất bồi thường, giá đất bồi thường

Cách xác định hạn mức, diện tích đất ở bồi thường so với quy định còn tuỳ tiện, không thống nhất giữa các địa phương và các dự án với nhau ngay khi cả trên cùng một tỉnh cũng có cách xác định khác nhau

Bồi thường đất nông nghiệp theo phân hạng đất đến nay quá lạc hậu, không còn phù hợp, nó không chỉ ảnh hưởng đến việc xác định giá bồi thường mà còn làm thất thu thuế nông nghiệp của Nhà nước

Do giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là chứng thư pháp lý quan trọng trong việc xác định điều kiện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, nhưng công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở các địa phương còn chậm trễ gây không ít khó khăn cho công tác thu hồi, GPMB

Hiện nay, những quy định về tính hợp pháp của thửa đất đang được điều chỉnh theo xu hướng giảm dần các căn cứ pháp lý Vì vậy, để GPMB kịp tiến độ, nhiều

19

địa phương đã phải thừa nhận và thỏa thuận bồi thường cho các trường hợp không

có đủ căn cứ pháp lý về quyền sử dụng đất [19]

1.3.2.4 Bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu gắn liền với đất bị thu hồi

Trên cơ sở chính sách bồi thường và TĐC của Nhà nước cách xác định phương án bồi thường tài sản gắn liền với đất của các địa phương được người dân ủng hộ chưa cao ngay từ đầu do đó phải điều chỉnh, bổ sung để cho người dân đồng tình ủng hộ Tuy nhiên hiện nay chưa có quy định cụ thể cách tính giá trị thiệt hại thực tế về nhà và vật kiến chúc nên có nhiều nhà xây dựng khác nhau (độ kiên cố, cầu kỳ khác nhau) nhưng mức giá bồi thường lại bằng nhau Không còn tình trạng

có những dự án đền bù một số công trình, vật kiến trúc cao hơn giá thị trường

Về cây cối hoa màu cơ bản người dân đồng tình ủng hộ phương án bồi thường cây cối hoa màu của các địa phương, nhiều dự án bồi thường cây cối, hoa màu cao hơn giá thị trường Chưa có quy định cụ thể cách tính cây cảnh, sinh vật cảnh như giá trị của cây cảnh, sinh vật cảnh khác nhau nhưng mức giá bồi thường lại bằng nhau

1.3.2.5 Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu tái định cư

Thực trạng trong những năm qua cho thấy việc xây dựng các khu TĐC của các

dự án rất bị động, thiếu đồng bộ nhất là các dự án thuộc nguồn vốn TW, trong đó, tồn tại lớn nhất là cơ sở hạ tầng khu TĐC không được đầu tư theo quy định hoặc đầu tư nửa vời Các dự án thiếu biện pháp phục hồi thu nhập tại nơi ở mới cho người TĐC Các công trình khu công nghiệp khu chế xuất phương án bồi thường do các chủ dự án lập, Hội đồng GPMB chỉ tham gia với tư cách tư vấn Vì vậy trách nhiệm của chính quyền địa phương thường không cao và là nguyên nhân làm giảm hiệu lực pháp luật của các chính sách bồi thường và TĐC, ảnh hưởng đến tiến độ GPMB [19]

Nguồn đất xây dựng các khu TĐC ở các khu đô thị loại I và loại II rất hiếm, mặc dù có chính sách xây dựng nhà ở ra khu ven đô thị nhưng chưa được người dân chấp nhận do giá căn hộ quá cao, có sự lệch lớn về chế độ xã hội, những hộ sống bằng nghề buôn bán thì hầu hết không lựa chọn phương án đổi đất lấy đất Còn ở khu dân cư nông thôn, việc thu hồi đất làm ảnh hưởng đến tập quán sinh hoạt của người dân, giao đất mới với quy mô như diện tích hiện nay không đáp ứng được

1.3.2.6 Trình độ hiểu biết pháp luật đất đai trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Công tác phổ biến pháp Luật Đất đai và chính sách bồi thường, GPMB và TĐC của Hội đồng bồi thường cho người bị thu hồi đất tại các địa phương tính theo mặt bằng chung là chưa sát thực tế Phần lớn người dân rất quan tâm đến chính sách bồi thường GPMB nhưng công tác tuyên truyền ở các địa phương còn nhiều hạn chế, ở những vùng có trình độ dân trí cao thì kiến thức hiểu biết pháp luật, việc chấp hành các quy định của luật nghiêm minh và công tác GPMB đạt tiến độ và hiệu quả

so với kế hoạch Trái lại, đối với những vùng nông thôn, miền núi, vùng xa, hải đảo,

do không có điều kiện tuyên truyền phổ biến chính sách pháp luật, mặt bằng dân trí thấp dẫn đến việc GPMB gặp khó khăn [15]

1.3.4 Một số nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực của đề tài

- Qua nghiên cứu “Đánh giá tác động của công tác giải phóng mặt bằng đến

kinh tế, xã hội, môi trường ở một số dự án trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ” năm 2017 của tác giả Mai Chiến Thắng Từ dự án đường Vũ Thê Lang và hạ

tầng hai bên đường và dự án quy hoạch đất ở để giao và đấu giá QSD Đất khu vực Đồi Măng là hai dự án trọng điểm của thành phố Việt Trì được tỉnh và thành phố rất quan tâm chỉ đạo, phương án bồi thường GPMB đã được lập đầy đủ các nội dung

và áp giá theo đúng chính sách quy định Tác động của công tác bồi thường, GPMB đến kinh tế của người dân: Tạo cơ hội tăng thu nhập cho lao động trong ngành phi nông nghiệp Cụ thể, có 18,18% hộ được phỏng vấn ở hai dự án cho rằng thu nhập của họ có tăng sau khi bị thu hồi đất Tác động của công tác bồi thường, GPMB đến

xã hội của người dân: Tạo cơ hội cho các lao động tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp [31]

21

- Qua nghiên cứu “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để

thực hiện một số dự án trên địa bàn thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn năm 2016”

tác giả Dương Thị Thu Thủy đã cho thấy Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Lạng Sơn qua dự án nghiên cứu: Dự án Tái định cư khối 2, phường Vĩnh Trại áp dụng thống nhất theo luật; các văn bản dưới luật và Quyết định, quy định của UBND tỉnh Đồng thời khẳng định tác động dự án đã làm giảm

tỷ lệ lao động ngành nông nghiệp giảm đi, tỷ lệ lao động trong ngành phi nông nghiệp và tỷ lệ lao động không có việc làm sau khi bị thu hồi đất cũng tăng Thu nhập của hộ dân sau khi bị thu hồi đất 1 năm có xu hướng tăng [30]

- Theo Phạm Văn Hùng (2015) [7] cho thấy: Công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa vẫn còn chậm so với tiến độ đề ra với nhiều nguyên nhân Công tác quản lý Nhà nước về đất đai còn buông lỏng, nhiều vướng mắc còn tồn đọng khá dai dẳng nhưng không kịp thời giải quyết Không ít các trường hợp Nhà nước phải mặc nhiên công nhận quyền sử dụng đất cho các chủ sử dụng không có giấy tờ về quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai Việc điều tra, đo đạc, lập và chỉnh lý hồ sơ địa chính còn nhiều hạn chế Những hạn chế của công tác này làm ảnh hưởng đến công tác xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Những nơi chưa có quy hoạch kế hoạch sử dụng đất, công tác quản lý đất đai yếu kém, số liệu không đảm bảo độ tin cậy, việc khoanh định các loại đất, định hướng sử dụng không sát với thực tế thì ở đó công tác GPMB gặp nhiều khó khăn phức tạp, hiệu quả thấp Các văn bản pháp lý liên quan đến vấn đề quản lý nhà nước về đất đai nói chung, trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư nói riêng thiếu tính thực tế, không ổn định và chưa thực sự hoàn chỉnh Chính quyền các cấp không có đầy đủ hồ sơ quản lý, không cập nhật biến động thường xuyên và không quản lý được những vụ việc mua bán, chuyển nhượng đất đai trái phép Chính điều này gây khó khăn cho người thi hành đồng thời làm mất lòng tin trong dân Là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự chậm trễ, ách tắc trong công tác giải quyết các mối quan hệ đất đai nói chung và GPMB nói riêng [7]

22

- Theo ông Lê Anh Quân (2014) cho thấy: Thực tế triển khai GPMB trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội vẫn gặp một số khó khăn, vướng mắc như sau:

Thứ nhất, về việc thông báo thu hồi đất đến từng hộ dân gây nhiều khó khăn Thứ hai, giữa quyết định thu hồi đất và phương án được duyệt phải được thực hiện trong vòng 1 ngày gây nhiều khó khăn cho địa phương

Thứ ba, GPMB xong mới giao đất cũng nảy sinh nhiều bất cập Theo chúng tôi nên GPMB đến đâu, giao đất đến đó

Thứ tư, về quy định cưỡng chế kiểm đếm khá phức tạp, mất nhiều thời gian, vật chất

Thứ năm, về dự thảo phương án hỗ trợ có thể gây ra khiếu kiện kéo dài nếu

có sự điều chỉnh theo hướng giảm

Thứ sáu, về vấn đề giá đất Tuy theo chủ trương sát giá thị trường nhưng trên thực tế, người dân không bao giờ thông báo giá thật để tránh nộp thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng Nên quy định giá đất đền bù khi được địa phương báo cao lên dù cao hơn từ 1-2 lần vẫn thấp hơn thực tế rất nhiều, dẫn đến hiện tượng người dân không đồng ý với phương án giá đền bù, gây chậm trễ cho công tác GPMB

- Theo Hà Thanh Tùng (2013) cho thấy: Công tác GPMB trên địa bàn tỉnh Phú Thọ còn gặp nhiều khó khăn, cụ thể: Bảng giá đất trên địa bàn tỉnh ban hành để bồi thường giải phóng mặt bằng có giá đất còn thấp hơn giá đất thị trường [31]

Việc quản lý nhà nước về đất đai ở các địa phương từ những năm trước đây còn chưa chặt chẽ, để xảy ra tình trạng lấn chiếm đất, sử dụng đất không rõ nguồn gốc, gây nhiều khó khăn cho việc xác định diện tích từng loại đất

Công tác GPMB liên quan đến quyền lợi trực tiếp, thiết thực của nhiều người dân, trình độ dân trí nhiều nơi còn có hạn, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Nhà nước còn phức tạp, thay đổi nhiều, trong khi công tác tuyên truyền, quán triệt chủ trương chính sách nhiều nơi chưa tốt dẫn đến người dân còn có cách hiểu khác nhau về chính sách của Nhà nước làm kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng,

có nơi còn xảy ra tình trạng khiếu kiện đông người, gây mất trật tự trị an

23

Trong quá trình thực hiện, nhiều hạng mục, nội dung phát sinh, các quy định của Nhà nước chưa điều chỉnh hết, các cấp các ngành phải bàn bạc, thống nhất đề xuất UBND tỉnh xử lý, nên kéo dài thời gian công tác giải phóng mặt bằng;

Một số dự án về giao thông liên quan đến nhiều tỉnh khác nhau, trong khi chính sách bồi thường của các tỉnh chưa đồng nhất, như: Giá đất, chính sách hỗ trợ dẫn đến người dân so sánh và có nhiều ý kiến với cơ quan nhà nước làm kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng (dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai…)

Chức năng tham mưu tổ chức thực hiện, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có thay đổi (chuyển từ ngành Tài chính sang ngành Tài nguyên và Môi trường), nhưng hầu hết cán bộ chuyên môn không chuyển giao nên cán bộ ngành Tài nguyên và Môi trường phải đảm nhận thêm nhiệm vụ, trong khi biên chế

và tổ chức chưa tương xứng

Lực lượng cán bộ chuyên môn thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ, tái định

cư của các cấp, đặc biệt là cấp huyện, xã còn mỏng, chuyên môn nghiệp vụ hạn chế, thực hiện nhiệm vụ kiêm nhiệm nên làm ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ công tác này

- Theo Lê Minh (2012) [11], Công tác GPMB ở thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị còn chậm và gặp nhiều vướng mắc, lý do:

Cơ chế chính sách, pháp luật về đền bù GPMB còn nhiều bất cập và chậm thay đổi Cụ thể là giá đất đền bù theo quy định thường thấp hơn giá thị trường từ 2 -3 lần, giá bồi thường vật kiến trúc, nhà cửa, cây cối, tài sản trên đất hiện thấp hơn giá thị trường 20% Chính sách áp giá đền bù không thống nhất giữa các công trình khiến nhiều hộ dân không đồng tình Các quy định về đền bù, hỗ trợ, cấp đất tái định cư (TĐC) đối với các hộ dân bị thu hồi nhiều đất, hộ gia đình có nhiều thế hệ sinh sống, đông con, hộ gia đình ở vị trí thuận lợi chưa phù hợp, thỏa đáng

Quá trình lập dự án, đơn vị tư vấn luôn lập dự toán đền bù GPMB thấp hơn

so với thực tế nên khi triển khai phải điều chỉnh lại Sự phối hợp của các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương trong GPMB chưa thường xuyên, tích cực và thiếu sự chủ động

24

Bên cạnh đó, việc thiếu khu TĐC, các khu TĐC này được thiết kế với vị trí chưa tương xứng với vị trí hiện tại của các hộ dân bị thu hồi đất khiến nhiều hộ dân không đồng ý bàn giao mặt bằng khiến công tác GPMB thêm phần khó khăn

Mặt khác, một bộ phận nhân dân thiếu hợp tác, cá biệt có trường hợp lôi kéo các hộ dân khác không đồng tình với chính sách của nhà nước theo ý chí chủ quan của mình Ngoài ra, đội ngũ cán bộ làm công tác GPMB chưa đảm bảo về số lượng

và chất lượng, đặc biệt là thiếu năng lực, kinh nghiệm trong vận động, thuyết phục, đối thoại với nhân dân

25

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng được áp dụng trên địa bàn nghiên cứu (bao gồm xã Hạ Long, xã Vạn Yên, xã Đoàn Kết huyện Vân Đồn);

- Vấn đề đời sống và việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi trên địa bàn nghiên cứu

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Đề tài được tiến hành nghiên cứu trên địa bàn xã Hạ Long,

xã Vạn Yên, xã Đoàn Kết, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh Gồm 3 khu khai thác đất phục vụ dự án trong năm 2016 – 2019:

- Khu khai thác đất phục vụ dự án Cảng hàng không Quảng Ninh tại xã Đoàn Kết, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Khu khai thác đất phục vụ san nền dự án Tổ hợp du lịch nghỉ dưỡng Sonase Vân Đồn Harbor City tại xã Hạ Long, huyện Vân Đồn

- Khu khai thác đất phục vụ san lấp dự án khu dân cư đô thị Ocean Park tại thôn Tràng Hương, xã Hạ Long

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian: Nghiên cứu được tiến hành giai đoạn trong khoảng thời gian từ năm 2016 - 2019

- Địa điểm nghiên cứu: Đề tài sẽ được tiến hành nghiên cứu trên địa bàn xã Hạ Long, xã Vạn Yên, xã Đoàn Kết, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh và hoàn thiện tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

2.3 Nội dung nghiên cứu

2.3.1 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Vân Đồn

- Điều kiện tự nhiên

- Điều kiện kinh tế - xã hội

26

2.3.2 Thực trạng quản lý và sử dụng đất đai huyện Vân Đồn

- Thực trạng công tác quản lí đất đai, thực trạng cơ sở hạ tầng

- Hiện trạng sử dụng đất

2.3.3 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB một số điểm khai thác đất huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Giới thiệu dự án

- Kết quả bồi thường đất

- Kết quả bồi thường về tài sản gắn liền với đất của dự án

- Kết quả công tác hỗ trợ thu hồi đất tại hai dự án

2.3.4 Đánh giá ảnh hưởng của kết quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng một số điểm khai thác đất huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Tác động kinh tế

- Tác động xã hội

- Tác động môi trường

2.3.5 Đề xuất phương án giải quyết cho công tác bôi thường GPMB

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp thu thập và kế thừa số liệu, tài liệu đã có (số liệu thứ cấp)

Thu thập các số liệu, thông tin có sẵn từ các cơ quan chức năng liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng như: Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Thống kê, Văn phòng Đăng kí quyền sử dụng đất huyện Vân Đồn, Trung tâm phát triển quỹ đất huyện Vân Đồn

Tham khảo các tài liệu, số liệu báo cáo và đánh giá công tác thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB các dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn qua các năm:

2017, 2018, 2019

Tham khảo báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội qua các năm: 2017, 2018, 2019

2.4.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp

Chọn ngẫu nhiên 100 người dân có đất bị thu hồi tại địa bàn xã Đoàn Kết; xã

Hạ Long nơi thực hiện 03 dự án;

Số lượng: 100 người dân

27

Địa điểm: Tại xã Đoàn Kết (có Khu khai thác đất phục vụ dự án Cảng hàng không Quảng Ninh) Tại xã Hạ Long (có khu khai thác đất phục vụ san nền dự án

Tổ hợp du lịch nghỉ dưỡng Sonase Vân Đồn Harbor City và Khu khai thác đất phục

vụ san lấp dự án khu dân cư đô thị Ocean Park)

Tiến hành phỏng vấn trực tiếp cán bộ tham gia lập phương án bồi thường hỗ trợ GPMB, cán bộ thực hiện công tác thống kê kiểm đếm nhà cửa, công trình vật kiến trúc

và cây hoa màu trên đất bị thu hồi, cán bộ địa chính nơi có đất bị thu hồi và các hộ dân thuộc diện GPMB, các hộ dân bị ảnh hưởng không thuộc diện GPMB

* Yêu cầu: Người được điều tra phải rải đều khu vực cần nghiên cứu

* Nội dung điều tra:

- Điều tra thông tin của các hộ gia đình, cá nhân được hưởng chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất thuộc hai 03 điểm khai thác đất trên

- Điều tra thông tin thuộc tính liên quan đến đối tượng được bồi thường, hỗ trợ như: tên chủ hộ, địa chỉ, số nhân khẩu…

- Điều tra đặc điểm tự nhiên liên quan đến thửa đất bị thu hồi như: Vị trí, hình thể, diện tích…

- Điều tra lấy ý kiến khách quan của các hộ gia đình đối với chính sách bồi thường, hỗ trợ như: Giá bồi thường đất, bồi thường hoa mầu, công trình trên đất, chính sách hỗ trợ…

* Thiết kế mẫu phiếu điều tra

Nguồn thông tin thu được phải phản ánh được đầy đủ, khách quan, trung thực, chính xác, độ tin cậy cao, đáp ứng được yêu cầu của nội dung nghiên cứu Vì vậy mẫu phiếu điều tra phải được xây dựng sao cho từ nguồn thông tin thu nhận được có thể xác định được một số yếu tố quan trọng như: Giá bồi thường đất và tài sản trên đất, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định sản xuất, chính sách

hỗ trợ…

- Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Xây dựng bộ câu hỏi điều tra, sử dụng

bộ câu hỏi điều tra phỏng vấn trực tiếp người dân chịu ảnh hưởng của bởi các điểm khai thác đất tập trung trên địa bàn xã Đoàn Kết và xã Hạ Long - Huyện Vân Đồn, với số liệu thống kê được có 31 hộ được nhận tiền bồi thường, hỗ trợ giải phóng

28

mặt bằng

2.4.3 Phương pháp thống kê, tổng hợp

- Tổng hợp các mẫu điều tra

- Thống kê các phản ánh trong phiếu điều tra

- Thống kê các trường hợp bị thu hồi toàn bộ diện tích đất đang sử dụng

- Thống kê các trường hợp bị thu hồi một phần diện tích đất

Trên cơ sở số liệu tổng hợp, thống kê phân tích đánh giá các trường hợp đặc trưng cho dự án

29

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Vân Đồn

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý

Vân Đồn là một huyện miền núi hải đảo nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Quảng Ninh, được hợp thành bởi hai quần đảo Cái Bầu và Vân Hải, có khoảng 600 hòn đảo trong vịnh Bái Tử Long Với toạ độ địa lý

Từ 20040’ đến 21012’ Vĩ độ bắc

Từ 107015’ đến 1070 42’ Kinh độ đông

Phía Bắc giáp huyện Tiên Yên, huyện Đầm Hà, phía Đông giáp huyện đảo Cô

Tô, phía Nam giáp thành phố Hạ Long, phía tây giáp thành phố Cẩm Phả

30

Hình 3 1: Sơ đồ địa giới hành chính huyện Vân Đồn

Huyện Vân Đồn là khu kinh tế đặc biệt theo diện tích thống kê năm 2015 có tổng diện tích đất tự nhiên là 58.183,28 ha (đây là diện tích nổi) gồm thị trấn Cái Rồng và 11 xã trong đó có 5 xã đảo (Bản Sen, Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng, Thắng Lợi)

Hình 3 2: Vị trí huyện Vân Đồn trong tỉnh Quảng Ninh

Thị trấn Cái Rồng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của huyện Vân Đồn nằm cách thành phố Hạ Long 50 km về phía Đông và cách cửa khẩu quốc tế Móng Cái theo khoảng 80 km Huyện có tỉnh lộ 334 chạy qua và cảng biển tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, giao lưu hàng hoá với các khu vực trong cả nước và nước ngoài Huyện Vân Đồn có tổng diện tích đất

tự nhiên là 58.183,28 ha gồm thị trấn Cái Rồng và 11 xã trong đó có 5 xã đảo: Bản Sen, Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng, Thắng Lợi (UBND huyện Vân Đồn, 2013b)

3.1.1.2 Địa hình, địa mạo:

Vân Đồn có địa hình đa dạng và phức tạp, có nhiều đồi núi, chủ yếu là núi đá vôi độ cao từ 200 m - 300 m Địa hình thấp dần từ phía đông xuống phía tây, độ cao trung bình từ 40 m so với mực nước biển, độ dốc trung bình 250