Lý luận phê bình văn học việt nam giai đoạn 1986 2000 những hướng tiếp cận mới

Dàng tiée là sau nhùng càch dat v^n de day y thùe tràch nhiém này nhu vàn hoc nhàn thùe va phàn ành hién thirc nhu thè nào de vùa thuc hién dugc su ménh cao cà eùa nò, vùa vàn là vàn chu

DAI HOC QUÓC GIÀ HA NÓI

TRirÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI & NHÀN VÀN

Li LUÀN, PHÉ BÌNH VÀN HOC VIÈT NAM GIAIDOAN 1986 - 2000

NHÙNG Hl/ÒNG TIÉP CAN MÒI

Ma so: QX.98.10 , Chù tri de tài: Pham Quang Long

Tham già de tài: Ha Minh Dure

Dò Vàn Khang Pham Xuàn Nguyén Tran Khành Thành Doàn Dure Phirong

LI Hoàì Thu Nguyén Vàn Nam

HA NÓI, THÀNG 11 NÀM 2002

BÀO CAO TÌNH HÌNH THUC HIÈN VA KÈT QUA NGHIÈN Ctru CÙA DE TÀI NGHIÉN CtlU KHOA HOC GAP DAI HOC QUÓC GIÀ

Afa so; T 1999-2000

Tén de tài: Li luàn, phé bình vàn hoc Viet Nam giai doan 1986-2000 NhQ

huóng tiép càn mói

Càn bo tham già nghién cùu: Ha Minh Diic, Dò Vàn Khang, Nguyén V

Nam, Li Hoài Thu,Tràn Khành Thành, Doàn Diic Phuong, Pham Xuàn Nguyén

l.Tình hình thuc hien de tài:

1.1 Muc tiéu va noi dung nghién cùu:

a Muc tiéu nghién cùu: Trén co so khào sàt dòi song li luan, phé bình vàn h

giai doan 1986-2000, tìm ra nhùng nói dung mói, nhOng phuong phàp mói ma g nghién ciiu, li luàn, phé bình dà néu ra; tir nhutig cài mói dò dành già tié'n trình, r dung, nhùng màt dugc va chua dugc cùa qua trình dói mói vàn hoc trén càc bình di

va cà'p dò khàc nhau: tùng hien tugng vàn hoc riéng biet dén cà mot phong trào, n giai doan, tijr tàc già, tàc pham dé'n su nghiep sàng tàc cùa mot nhà vàn, mot giai do vàn hoc

b Noi dung nghién cihi: De tài nghién ciJu càc huóng tiép càn mói cùa g

nghién culi, lì luan phé bình xung quanh nhiJng vàn de thuòc ve bàn chat cùa vàn h nhu dac trung cùa boat dòng vàn hoc vói tu càch là mot loai hình boat dòng tinh Ih dac thù cùa con nguòi, vàn de vàn hoc va hien ihuc, vàn hoc va chinh tri, cà tinh sa tao cùa nghe sT, dành già vàn hoc qua khii, bình già càc hien tugng vàn hoc duang d vàn de phuong phàp nghe thuàt, vàn de chù nghìa hien thuc, thi phàp hoc, vàn de ti nhan càc già tri truyén thóng v.v

1 2 Tom tàt càc két qua nghién cùu: De tài dà hoàn thành trén 100 trang v

theo càc noi dung dà dugc xàc dinh, dung muc tiéu Dà còng bò 5 bài vié't là càc ph viét khàc nhau hoàc lién quan truc tié'p tói de tài NhiJng ké't qua này co the su du làm tài lieu tham khào cho viéc giàng day vàn hoc Viét Nam giai doan 86-2000 he càc chuyén de thuóc bò mòn Li luan vàn hoc

2 NhOmg muc tiéu, noi dung chua thirc hién dugc: Pham vi vàn de róng, ti gian nghién cùu ngàn, kinh phi qua it nén khòng the tó chùfc dugc càc hói thào kh hoc ròng rài, chua tó chiic dugc càc cuóc khào sàt a càc dia phuong va dành già ( tié't hieu qua cùa qua trình dói mói li luan phé bình dói vói dòi song vàn hoc due dai De tài dà khòng hoàn thành dung thòi han quy dinh, khuyét diém chinh thuòc chù tri de tài va càn bò thuc hien

3 Tình hình sur dung kinh phi:

- Kinh phi dugc duyèt:20 trièu dóng

- Kinh phi dà nhan: 8 triéu dóng Dà chi hé't

4 Du kien nghién curu, trién khai: Se tiép tue nghién ciiu thém, bién soan thài

chuyén de de giàng day cho sinh vién chuyén ngành Vàn

HàNòi, ngày-^^'thàng ^' nam 2002

Chù tri de tài Xàc nhan cùa Khoa

rkLé^

Xàc nhan cùa Truòmg

nAc) c A o TÒNO QUAN V^ D^ TÀI: ìA LUÀN, PHft BÌNH

VÀN HOC VIÈT NAM GIAI DOAN 19862000 NHCNG HUÓNG TIÉP CÀN MÓI

De tài nghién cùu càp DHQG

Màs6:T.1999-2000

Nhóm tàc già: Ha Minh Dfrc, f)6 Vàn Khang, Nguyén Vàn Nam, Li Hoài Thu, Tran Khành Thành, Pham Xuàn Nguyén va Pham Quang Long

1 DÀT VÀN DE:

Nén vàn hoc Càch mang Viét Nam dà trai qua may thàp ki phàt trién trong nhOng diéu kién dàc biét, gàn lién vói nhOng muc tiéu chfnh trj xà bòi chung cùa cà dan toc Ra dòi tir trong hoàn cành dàt nuóe con nò ié, boat dòng vàn hoc cung bj chfnh quyén thóng tri dàt ra ngoài vòng phàp luàt giò'ng nhu càc boat dóng chfnh tri va trong nhung thòi kì tu do nhat nò cung chiù nhiéu cà'm doàn, thiét thòi Dugc nuòi duóng bòi nhutig tu tuòng lón cùa thòi dai, tiéu biéu cho nhfhig khàt vong cùa cà dàn toc, may chue nàm qua, vàn hoc Viét Nam dà tìmg buóc "hói sinh" (Nguyén Tuàn), boa vào "con duòng lón" (Che Lan Vién) cùa nhàn dàn, tùtig buóc phàt trién va trò thành

"mot trong nhQng nén vàn hoc tién phong chó'ng chù nghTa de quóc" Thành tuu cùa van hoc dàn toc tir nhOng nàm 20 cùa thè kl truóe, qua nhùng nàm chóng Phàp, chó'ng MT va xày dirng tó quò'c Viét Nam dàn giàu, nuóc manh,

xà bòi còng bang, dàn chù, vàn minh rat to lón Màt khàc, chùng ta cung khòng the khòng thìifa nhàn ràng do hlnh thành va phàt trién trong nhùng diéu kién ehié'n tranh, khi ma cà dàn toc phài tùng giò tùng phùt gòng minh lén de tra lòi càu bòi eó y nghTa thòi dai là "tón tai bay khòng tón tai" nén vàn hoc dà phài tam dàt sang mot ben mot so nhùng yéu càu khàc de tàp trung cho nhiém vu chfnh yéu cùa cà dàn toc Va nhu vày no khòng trành dugc nhùng bénh nhu còng ihùc, giàn don, dòi khi phài bò qua nhùng màt này khàc cùa dòi sò'ng thuòng nhàt, chua dugc coi là thiét yéu, thiéu nhung khài quàt ve nhàn sinh, so phàn cà nhàn va cà nhùng tlm kiém ve mài nghé thuàt v.v tuong ùng vói nhùng diéu nò de càp dén

Ngay tu khi che dò xà bòi mói dugc hlnh thành, khi ma vàn hoc dà trò thành mot bò phàn cùa cuòc càch mang xa bòi thl vàn hoc dà co nhùng buóc nhàn duòng dSu tién - mot cuòc nhàn duòng tu giàc, gay gàt, quyét liét do nhùng dòi bòi cùa thuc té Cuòc nhàn duòng, bay là su tu diéu chinh A'y, ve

co bàn là dung huóng, nò dà dem lai cho vàn hoc mot mùa gàt mói Nhung

cung phài nói cho còng bang, khòng ft v^n di cót tu cùa vàn chuong chua

dugc li giài thuyét phuc Hàu hét eae nhà van cùa dan toc tam bang long vói nhùng gì da diéu chinh, nhàn thùc de tàp trung cho nhùng còng viéc càn hon Màt khàc do trình dò li luàn cùa chóng ta lue dò con thap va thuc tién vàn hoc cung chua ctfp dù cho ho nhùng tién de de giài quyét tan gÓc nhùng vuóng màe à'y Diéu này sé tài dién ò mot sÓ khia canh khàc cùa dòi sÓng vàn hoc nhùng nàm sau 1954 va còng vói mot só nhùng yéu tó khàc nò trò thành v^n de vàn hoc - tu tuòng - chinh tri ma sau này ta goi chung lai là thòi

kì nhàn vàn giai phdm trong vàn chuong Khòng thè phù nhàn nhùng muu toan ngoài vàn hoc trong giai doan này cùa vàn chuong nói chung nhimg cung phài thùa nhàn ràng ben canh nhùng sai làm, léch lac, non nói trong nhùng biéu hién khòng phài là de dugc thóng càm nhùng nàm dò con là'p Io nhùng tìm kiém dich thtJc, nhùng càch thùe tìm duòng, nhùng diéu chinh ve nhàn thùe li luàn nhiéu van de quan trong cùa vàn hoc Rói cung nhu giai

doan truóe, giói li luàn chua dù sue If giài nhùng vin de ay dùng bàn chat

cùa chùng nén lai gae lai mot sÓ van de này, né trành mot s6 van de khàc Va

"cài duòi" cùa chùng lai kéo cho mai dén nhùng nàm sau chién tranh cho tói dàu nhùng nàm "dÓi mói"

Thuc ra khòng phài tu sau 1975 ma truóe dò vài nàm dà xuà't hién nhùng dau biéu cùa su tlm duòng mói rÓi nhung giói nghién cùu bj "dành dòng" dù dói sau bài bào eùa òng Hoàng Ngoe Hién ve mot dac diém cùa vàn hoc dàn toc trong giai doan 45 - 75 Tiép sau dò là nhiing y kién khàc, co phàn de dàt hon nhung cung da thà'p thoàng nhùng càch dàt và'n de khàc Va thuc tién sàng tàc eó phàn sòi dòng hon, vào cuòc manh me hon Loai trù mot vài nhàn dinh eó phàn phién dién, chua dugc chùng minh mot càch khoa hoc ra va mot vài càch dién dat eó thè gay nhùng biéu làm thl nhùng y kién

ay dàng tran trong ò chò nò nhàc nhò gioì chuyén mòn va dòc già ròng rài càn nhln nhàn vàn hoc qua nhiéu góc dò hon, dung vói bàn chà't cùa nò hon Dàng tiée là sau nhùng càch dat v^n de day y thùe tràch nhiém này nhu vàn hoc nhàn thùe va phàn ành hién thirc nhu thè nào de vùa thuc hién dugc su ménh cao cà eùa nò, vùa vàn là vàn chuong, vàn de phuong phàp hién thuc

xà bòi chù nghTa, van de s6 phàn cà nhàn, và'n de tfnh chàn thuc cùa su tài hien dòi sò'ng mot càch nghé thuàt, cài thàt va cài già trong dòi sò'ng va trong van chuong v.v dà xuà't hién mot vài nhùng ngò nhàn, cuc doan khi khài quàt cà giai doan vàn hoc da qua, nhùng biéu làm, quy két co dung y dà làm cho viéc "nhàn dién vàn hoc" khòng thành còng Cuòc nhàn duòng mói dà dem lai cho dòi sò'ng vàn hoc nhùng kinh nghiém cuc kì quy già cà ò nhùng thành còng va nhùng yéu kém cùa nò Cùng vói nhùng dói thay trong tu duy chfnh tri, nhùng dói mói ve màt nhàn thùe nhiéu và'n de he trong cùa dòi song xà bòi, vàn hoc nuóe nhà da eó mot chò dira vùng chàc hon cho nhùng tìm kiém, dói mói cùa minh Sau dai bòi 6, sau khi nhùng vàn kien chfnh

thùe cùa Dàng còng bÓ, sau nhùng bài viét cùa nhiéu dóng chi eó tràch nhiém cùa Dàng làm ro thém nhiéu quan diém quan trong cùa qua trlnh dói mói, trong dò co bài phàt biéu quan trong cùa TÓng B{ thu Nguyén Vàn Linh

dat vin de "eòi trói" cho van nghé, dàc biét là sau Nghi quyét 05 cùa Bò

Chfnh tri" DÓi mói va nàng cao trình dò lành dao, quan li vàn hoc, nghé thuàt

va vàn boa, phàt huy khà nàng sàng tao, dua vàn hoc nghé thuàt va vàn boa phàt trién lén mot buóc mói" thì dòi sÓng vàn hoc nuóc nhà dàn dàn dà co nhùng thay dÓi quan trong Co le so vói nhùng làn truóe thì day là cuòc

"nhàn duòng" mói eó chi dao, eó tÓ ehùc, mang tinh xà bòi ròng lón, toàn dién, sau sàc, triét de nhft, nhàm cài dich khòng phài chi là nhùng nhiém vu

cu thè, thuc tién ma con cho làu dai

Trong mot bài viét mang f nghTa chi dao, mot nguòi co vi tri quan

trong trong còng tàc lành dao vàn boa van nghé nhùng nàm dàu sau Dói mói

dà viét: Viéc càn phài dÓi mói bang dàu trong lue này là phài dÓi mói nhùng quan diém r n quan niém ve bàn chat cùa vàn nghé, ve ehùc nàng xa bòi cùa vàn nghé va tu dò quan niém ve vai trò eùa vàn nghé trong dòi song xà boi, càn khàc phuc nhihig quan niém don giàn, phién dién; phài làm ro hon va nhàn thùe day dù hon dac thù cùa càc boat dóng vàn nghé; tu nhùng nhàn thùe mói va gàn vói bàn chat eùa vàn nghé nhu vày càn de ra dugc nhùng co che quàn li vàn nghé hiéu qua hon, càn eó nhùng càch tiép càn càc và'n de mang tinh chat dàc thù, bàn chat eùa vàn nghé va làm ro chùng hon nhu càc quan he giùa vàn nghé vói chinh tri, kinh té , càc van de tinh giai càp, tfnh dàng, tinh nhàn dàn v.v (Tap chi Vàn hoc, so 1,1987) Cuòc trao dói eòi ma giùa dóng chi TÓng Bi thu Nguyén Vàn Linh vói dai biéu vàn nghé si ve càc và'n de lién quan tói boat dòng vàn boa vàn nghé, trong dò co lòi nhàc nhò ve tràch nhiém cùa hg:"Còi trói truóe hét Dàng phài eòi trói trong ITnh vue cùa càc dóng chi, khòng thè eó ai khàc hon là càc dÓng chi phài tu làm trong ITnh vue cùa càc dóng chi, càc dóng chi cùng phài làm ehù"(Vàn nghé s6 42,17-10-1987) Dóng chi Nguyén Vàn Linh con nói tói càc và'n de

cu thè khàc dang bue xùe cùa vàn chuong nhu và'n de hién thuc, chù nghTa tà chàn, viét ve cài xau theo nhùng quan diém nào, biéu duong càc guong tòt ra sao, v.v Sau bài nói chuyén cùa dÓng chi TÓng Bi thu khòng làu, Nghi quyét 05 cùa Bò Chinh tri ra dòi, trong dò tu tuòng chi dao bòc lo rat ro trong tiéu de cùa Nghi quyé't "DÓi mói va nàng cao trình dò lanh dao, quàn li vàn hoc, nghé thuàt va vàn boa, phàt huy khà nàng sàng tao, dua vàn hoc nghé thuàt va vàn boa phàt trién lén mot buóc mói" Càc quan diém này, mot mat

là nhùng tóng két mang tinh dinh huóng càc két qua cùa qua trình dói mói vò'n dà manh nha trong dòi song vàn hoc cùa nhiéu nàm truóe, mot mat là nhùng djnh huóng cùa Dàng cho vàn boa vàn nghe Trong thuc té',sau thòi diém này cà trong li luàn va sàng tàc qua trình dói mói dà dugc ddy lén mot buóc mói, no làm cho dòi sÓng vàn nghé sinh dòng han lén, dac biet là ò

nhùng van de ma trong nhùng làn "nhàn duòng" truóe dò chua dugc giài quyét

2 NHUTVG VÀN DE BÀN CHAT CÙA VÀN HOC VA NHlTNG HUÓNG TIÉP CÀN IMÓI

a Vàn hoc va hién thuc Vàn de chù nghìa hien thuc

Mot trong nhùng nhugc diém nghiém trong cùa giói nghién cùu trong mot giai doan khà dai là da "nhàp nói" cà mot he thÓng li luàn v6n dugc khài quàt tu nhùng tbue tién vàn hoc ^loàn toàn khàc va cu yèn tàm ve tinh chàn If

phó quàt cùa nò Ngay cà khi dàn giài càc f kién kinh dién cùng thuòng chi

dùng lai ò chò giài thich, vàn dung, làm rò thém (ma trong khòng it truòng hgp dà làm don giàn boa càc tu tuòng v6n sàu sàc dò) Trong li luàn phé bình thòi kì này da hình thành xu huóng nhàn thùe lai nhùng van de rat quan trong cùa vàn hoc nhu mÓi quan he giùa vàn hoc va hién thuc càn dugc hiéu nhu thè nào? vàn hoc nhàn thùe va phàn ành dòi sÓng theo nhùng nguyén tàc nào? nhàn thùe luàn va phàn ành luàn eó ^ nghTa nhu thè nào dòi vói sàng tàc va boat dóng vàn hoc nói chung? càn phài dành già chù nghTa hién thuc

xà bòi chù nghTa nhu thè nào? vàn hoc Viét Nam tu 1945-1975 dà phàn ành dùng hién thuc bay khòng? eó càn phài nhln nhàn lai van de ehùc nàng vàn hoc bay khòng? v.v va v v Trén co so dò viéc dành già lai nhiéu hién tugng vàn hoc thòi kl 30 - 45, hién tugng Nhàn vàn Giai ph^m, mot Ioat nhùhg tàc ph{!m xuà't hién trong thòi kì dói mói cung giàn tiép dàt ra mot Ioat nhùng và'n de li luàn cùa vàn hoc Nói cho còng bang thì nhiéu van de dugc néu ra khà dùng huóng, eó ich cho dòi song vàn hoc nhung cùng eó nhùng và'n de

dà gay ra nhùng tàc dòng tiéu cuc 0 day eó nguyén nhàn cùa nhàn thùe chua dùng, co nguyén nhàn nam ngoài vàn chuong Bay giò bình tTnh lai, thà'y khòng khó khan làm khi xàc djnh nhùhg uu, khuyét diém cùa vàn hoc giai doan dà qua, thà'y dugc nhùng au tri cùa mot so dành già lue bà'y giò, nhung trong giai doan tfy do nhiéu li do khàc nhau da khòng nhàn ro dùng sai va trong mot sÓ truòng hgp tuy da thay dugc su dùng, sai nhung càch If giài lai chua thàt thuyé't phuc Sau day là mot so vA'n de dugc bàn thào trong thòi gian à'y:

LVàn de vàn hoc va hién thuc: Co thè coi bài viét cùa Le Ngoc Tra

Ve vàn de vàn hoc phàn ành hién thuc (Vàn nghé so 20, tbàng 5/1988) nhu

là bài viét mang tinh li luàn dàu tién bàn ve mot van de vòn khòng mói nhung cà trong sàng tàc làn trong li luàn ò ta suòt may chue nàm qua dà khòng dugc giài quyét triét de Ve phuong dién li luàn mot thòi gian khà dai chùng ta dà hiéu và'n de vàn hoc phàn ành hién thuc khà giàn don, ngay cà khi tìm càch li giài nhàn thùe luàn va phàn ành luàn cùa V Lenin cung chi

co gang hiéu nhùng tu tuòng à'y ò phuong dién triét hoc cùa và'n de ma chua soi sàng chùng mot càch Ijeb su tu càc dàc trung cùa vàn hoc Co mot thuc té

là càc nhà kinh dién cùa chù nghTa Màe - Lenin khi bàn ve mot hién tugng vàn hoc nào dò, ngay cà trong nhùng truòng hgp tót nhat cung khòng hoàn

toàn tàp trung cho càc van de cùa vàn chuong ma thuòng tu chfnh tri, triét

hoc, tu dàu tranh tu tuòng bàn sang dia hgt van chuang va trong khóng it truòng hgp chi là nhàn dip, là tìm càc vi du cùa vàn cìtuang de minh hog cho càc vàn de nói trén ma thói.Thé nhung mot thòi gian khà dai nhiéu nguòi dà

quén mat diéu dò va chi chuyén chù giài thich, minh boa, khài quàt nhùng truòng hgp cu thè ay thành chàn li cùa muòn dòi Nhà li luàn Le Ngoc Tra sau khi dà khài quàt nhùng càn bénh chù yéu cùa càch hiéu giàn don ve hién thuc va van de phàn ành trong vàn hoc da cho ràng:"viéc khuyé'ch dai nhiém

vu mò tà hién tbue, va eoi nhe nguyén 15' tìm tòi - thè hién tu tuòng trong nghé thuàt" dà kbièn cho "càc tàc phim bao hao gióng nhau, chàng eó phong càch gì nói bàt" va trong phé bình da xuét hién mot xu huóng khà thò tbièn

là di dò'i chiéu càc nhàn vàt vàn hoc vói càc nguyén màu ngoài dòi de dành già chat lugng cùa càc khài quàt nghé thuàt Nhu vày he qua tàt yéu cùa và'n

de này sé là xem nhe nhùng tìm tòi ve tu tuòng, nhùng khài quàt triét If, nhùng tìm kiém dòc dào cùa càc cà nhàn trong càc khài quàt nghé thuàt Theo òng Tra thì vàn hoc "truóe hét khòng phài là phàn ành hién thuc ma là nghién ngàm ve hién thuc","là hành dòng tu nhàn thùe cùa nhà vàn","nhiém

vu chù yéu va làu dai cùa vàn hoc trong viéc phàn ành hién tbue vàn là mò tà

so phàn con nguòi, khac hoa càc tfnh càch con nguòi" Tbue ra nhùng tir tuòng này khòng phài là mói me, nò là nhùng chàn If dà dugc càc nhà If luàn thè giói va càc nhà vàn bang thuc tién sàng tàc cùa minh dà chùng minh tu rat làu rói nbimg nhùng lue mói xuat hién trong bào Vàn nghé dà gay ra nhùng bàn khoàn, thàm ehf ngò nhàn do càch nói cùa nhà khoa hoc Càc nhà tàm ly hoc Xò viét dà nói ve viéc nhàn thùe va phàn ành nhu là hai màt cùa mot và'n de cùa càc khoa hoc nói chung, dàc biét là càc khoa hoc xà bòi tu nhùng nàm 20 cùa théki truóe con Xan tu kòp- Sé drin dà bàn ve van de này,

ma lai bàn rat sàu sàc tu giùa thè ki XIX kia

Trò lai vói cuòc trao dói xung quanh và'n de vàn hoc phàn ành hién thuc da néu trén eó thè thay ràng, khòng it càc nhà nghién cùu dà eó su nhàm làn hoàc don giàn khi bàn ve và'n de vàn hoc phàn ành bay nhàn thùe hien thuc, eó thè càn cu vào chu^n phàn ành bay nhàn thùe (mot càch hiéu khàc cùa nghién ngàm ve hién thuc) de chia vàn hoc thành vàn hoc ùng dimg hay vàn hoc dfch thuc, vàn hoc ehùc nàng va vàn hoc phi ehùc nàng (Hoàng Ngoc Hién va Nguyén Hué Chi), nhùng tàc phdm eó già tri va khòng eó già tri (Phong Le) Co nguòi di xa hon khi cho ràng nhùng tàc ph^m va trào luu vàn hoc già tri nhàt là nhùng tàc ph^m dat dén chù nghTa hién thuc, con lai kém già tri va suy dói Diéu tè nbj ò day là nhùng luàn diém la lùng dò khòng phài chi thuàn tu^ khuòn lai trong nhùng van de hoc thuàt ma nò dùng

de mò ròng ra càc ITnh vue ngoài vàn chuong khi dugc vàn dung de dành già

càc hién tugng vàn hoc trong qua khù hoàc nhùng sàng tàc mói xuat hién va dang"có van de" khòng chi ò càch mò tà, khài quàt dòi song eó nhùng khàc

la ma nò dung cham dén nhùng diéu khó nói, nhùng diéu vón dugc coi là thiéng liéng cùa dòi sÓng tàm linh, dòi s6ng tinh thàn cùa con nguòi Chàng han nhu nhùng hu cau nghé thuàt trai nguge lai han vói nhùng gì cà dàn toc

dà biét (qua sàeh vò, truyén thuyét, qua nhùng tàm thùe cùa dàm dóng dà djnh hình tu làu) ve mot nguòi anh hùng, mot nhàn vàt lich su, mot thòi khót lùa cùa chién tranh va nhùng nhàn vàt chinh cùa nò v.v Mot so nhà nghién cùu nhu Phan Cu De, Nguyén Vàn Hanh, Phuong Luu, Tran Dinh Su khòng làn thành càch dàt van de này va cho ràng Le Ngoc Tra dà "dua trén mot ào tuòng cho ràng nguòi ta eó thè phàn ành hién thuc ma khòng càn nghién ngàm, va trong dàu oc khóng càn eó mot quan niém nào" va con duòng giài quyét van de này nàm ò chò" càn dÓi mói quan niém vàn hoc phàn ành hién thuc, chù khóng phài là dly viéc phàn ành hién thuc xuóng bang thù yéu" (Tran Dinh Su) Nhu dà nói ò trén, và'n de khòng thuàn tu^ bó hep trong hoc thuàt va khóng phài chi là nhùng tu bién cùa càc nhà li luàn ma nò là dòi bòi cùa dòi song vàn chuong va yéu càu xa bòi Khóng ai dóng tinh vói lÓi vàn hoc sao chép, tài hién cuòc sÓng mot càch thò tbièn nhung cùng khóng ai chap nhàn dugc "tri tuòng tugng phóng tùng cùa nhà nghé sT"(chù dùng cùa Màe) bàt chap mgi chu^n muc dao due va nghé thuàt Thuc tién vàn hoc trong kboàng tu dàu nhùng nàm 80 dà bòc lo nhùng khfa canh tiéu cuc cùa càch hiéu này Mot Ioat càc tàc pb^m viét ve thòi ky xày dimg chù nghTa xà bòi a mién Bàc, thòi kbàng chién chó'ng Phàp, chóng MT va dàc biét là cuòc Cài càch ruòng dàt dà chùa dung nhùng càch nhln bi quan, nhùng xuyén tac day àc y ve hién thuc cùa dàn toc; thàm chf eó cà nhùng tàc ph^m vu khóng, bòi nhg lành tu, quàn dói va lich su dàn toc Tu thuc tién sàng tàc ay dà co

nhùng khài quàt ve màt ì^ luàn mang nàng tfnh tu bién cho nhùng biéu hien

sai làm cùa sàng tàc trén, trong nhùng truòng hgp qua trón con eó y djnh phù nhàn cà thành tixu cùa mot giai doan vàn hoc Càch mang Va dT nhién di nguge lai xu huóng à'y là tbài dò eó su^^ cho nhùng tbài dò "Iòn trai hién thirc", di sàu vào cài phàn tàm tói, nhéch nhàc cùa con nguòi, vào nhùng bi kjch cà nhàn, vào cài xau, cài àc va thói phóng nò lén nhu là nhùng phàt bién mói ve hién thuc Nhung tu phuong dién khàc eó thè thay nhùng sai làm này khòng phài hoàn toàn vò fch Nò nhu mot lòi nhàc nhò, mot phàn de de eó thè giùp cho viéc tìm ra chàn ly mot càch thuyét phuc hon, dac biét nò ggi ra nhùng tìm tòi cho qua trlnh chùng minh chàn ly gàn vói str thuc han va chóng càn bénh don giàn, giào diéu trong khoa hoc Nò cùng làm cho khoa hoc ve vàn hoc tié'n thém ve phfa chàn ly mot buóc nhò nhung vò cùng quan trong Y nghTa phuong phàp luàn cùa nhùng cuòc trao dói, tranh luàn là ò dò

Trong giai doan này và'n de chù nghTa bién thuc dugc bàn tói khà nhiéu truóe hét là vi nhiéu van de thuòc bàn chà't cùa phuong phàp sàng tàc

này truóe day chua dugc li giài mot càch thuyét phuc Do nhùng diéu kién khàch quan va chù quan, nhiéu thàp ki giói nghién cùu da "nhàp khàu" cà mot mò hình li luàn cùa càc thè loai, càc phuong phàp nghé thuàt vÓn dugc khài quàt tu thuc tién vàn hoc cùa phuong Tày vào nuóc ta va khà "yèn tàm" vói nhùng két qua ay Khóng phài su du nhàp này khòng co chò khà thù cùa

no nhung nò khóng hoàn toàn dùng vói thuc tè vàn hoc dàn toc Dén nhùng nàm này mot phàn do tinh thàn dói mói trò thành dòng lue cho nhùng tìm kiém mói, màt khàc do trình dò tu duy li luàn cùa giói da dat tói su chin hon nén van de chù nghTa hién thuc trong vàn hoc dàn toc dugc xem xét lai Nguòi eó dóng góp lón nhat trong ITnh vue này là Tran Dinh Hugu Càch dàt van de cùa Tran Dinh Hugu khàc nguòi khàc ò chò òng dàt vàn hoc trong bòi cành vàn boa cùa khu vue, trong tuong ùng vói trình dò phàt trién cùa tó ehùc xà bòi, trong tién trình cùa tu duy vàn hoc va khang djnh: dù vàn hoc Viét Nam trong nhiéu thè ki dà dung cham tói nhùng và'n de thuc tai, nhùng diéu tròng thay, dà huóng tói hién thuc tu cài tàm, cài chi cùa nhà Nho nhung sàng tàc cùa càc nhà Nho khòng thè dua vàn hoc tói ngudng cùa cùa chù nghTa hién thiJc Va chù nghTa hién thuc-hién tugng vàn hoc mang tfnh toàn nhàn loai, cùng khòng phài là tiéu chf de djnh già tri càc tàc ph^m vàn hoc Viét Nam trong tuong quan vói nhùng gì khóng thuòc pham trù này Giói nghién cùu ve co bàn dà thÓng nhat vói quan niém này cùa Tran Dinh Hugu va quan niém này eó ành huòng khà rò dé'n mot sÓ còng trình nghién cùu ve vàn hoc trung càn dai Nhung khi bàn ve chù nghTa hién thuc Viét Nam vàn con nhiéu khoàng tróng nhu van de nhàn vàt vàn hoc truyén thò'ng (nguòi nòng dàn) tuy trò thành nhàn vàt dién hlnh cùa chù nghTa hién thuc nhung dién trlnh cùa no tu dàn gian dén hién thuc nhu thè nào, van de hoàn cành dién hình, và'n de thi phàp nhàn vàt, và'n de loai hình nhàn vàt v v , vàn con de ngò

2 Ve phé bình vàn hoc: Thòi ky này nguòi ta bàn nhiéu ve phé bình

Day khòng phài là chuyén la bòi phé bình vàn hoc giù mot vai trò dac biét quan trong trong dòi song vàn hoc Suò't bao nhiéu nàm lÓn tai, phé bình luòn luòn dugc coi nhu nguòi linh gàe cóng trung thành cùa vàn hoc càch mang

va còng bang ma nói nò dà hoàn thành su mang cùa minh trong nhùng diéu kién Ijch su khòng bình thuòng Nhung nhùng nhugc diém va nhùng sai làm cùa no dé'n lue này mói dugc dem ra mó xè, phé phàn vói quy mò va cuòng

dò chua tùng eó Nhà phé bình tu phé bình mot càch còng khai, thành thàt, gay gàt vói mot thài dò xày dimg cùng eó va cùng eó cà nhùng nguòi tu dung kéu toàng lén, thói phóng khuyét diém cùa phé bình nói chung va cùa cà chinh minh de làm gì thì khó càt nghìa dugc Viéc phé bình tu nhàn thùe ve minh cà ò phuong dién bàn thè cùa nò làn vai trò eùa no trong dòi song vàn

hoc lue này eó ^ nghTa rat lón Mot Ioat nhùng và'n de cót loi cùa phé bình

vàn hoc dugc nhln nhàn, If giài lù mot cài nén If luàn vùng chàc hon nhàn

quan phé bình vàn hoc trò nén da dién hon, no dugc trò ve vói dùng bàn chat cùa no là str tu ^ thùe cùa vàn hoc, là khoa hoc va nghé thuàt va vi vày nò trò nén gàn bó vói dòi song vàn hgc hon Nhiéu hién tugng vàn hgc cùa qua khù va cùa duong dai da dugc dành già lai, dàt dùng vj trf cùa chùng trong lién trình vàn hoc dàn toc Viéc bép nùc cùa phé bình cung dugc giói phé bình nói dén tu nhiéu bình dién hon va gàn vói viéc de hiéu nhà nghé sT va

tàc phim cùa ho hon Ro ràng mot Ioat càc bài viét cùa càc tàc già Hoàng

Ngoc Hién, DÒ Due Hiéu, Lai Nguyén An, Vuong Tri Nhàn, Pham Xuàn Nguyén, Nguyén Dàng Manh, Dàng Anh Dào, La Nguyén, da eó nhiéu dóng góp cho khoa hoc phé blhh tàng thém tfnh khoa hoc hon Hién nhién trong viéc dói mói phé bình ay cùng bòc lo nhùng khia canh tiéu cuc cùa nò

Dò là nhùng tàng bóc qua dàng bat chap cà su thuc, nhùng vùi dàp day àc y cùa nhùng muu toan ngoài vàn chuong Rat may man là xu huóng ay cung giò'ng nhu nam dòc, chi eó thè mgc sau mua nhung cung de bi phàt hién va don dep kip thòi Màt dugc cùa nhùng tìm kiém này là phé bình vàn hgc dà

co tàc dung di truóe, mò duòng rói sau do là tiép tue tao nhùng tién de cho qua trình dói mói vàn hoc giai doan này Co nhà nghién cùu dà de cao vai trò thùe tinh thòi dai, phàn tinh vàn chuong cùa phé bình va diéu này hoàn toàn

eó If Tiée ràng boat dóng này vàn lue thl rò lén, khi lai chìm di va chua thay xuà't hién nhùng nhà phé bình vàn hgc eó ành huòng tói dòi song vàn hoc

3 Vàn de dàc trung cùa vàn nghé: Co thè coi cuón sàeh L^ luàn va

vàn hgc cùa Le Ngoc Tra va nhùng bài thào luàn xung quanh cuÓn sàeh ay

va mot Ioat bài viét cùa anh nhùng nàm 87 - 89 tàp trung vào nhiéu van de thuòc dac trung cùa vàn nghé ma truóe dò giói nghién cùu dà eó dip bàn dé'n

nhung rói lai de dò dang Luàn diém chinh cùa Le Ngge Tra là \f luàn phàn

ành va ly luàn nghé thuàt, tinh bình tugng eùa nghé thuàt va càc luàn diém cùa càc nhà kinh dién cùa chù nghTa Màe ve nghé thuàt He van de ay dà dugc bàn tói tu làu nhung làn này Le Ngge Tra dàt ra va ly giài theo càch biéu cùa anh Le Ngoc Tra cho ràng anh muón bàn dé'n dac trung cùa vàn hgc va de di dé'n diéu dò thì chuong ngai vàt dàu tién phài don là và'n de "vàn hgc phàn ành hién thuc" ma cài gÓc cùa nò là ò chò "phàn ành bién thuc là thuòc tinh chù khòng phài là nhiém vu eùa vàn hgc", "trén bình dién ly luàn nghé thuàt (khàc vói bình dién ly luàn phàn ành), vàn hoc truóe hét khóng phàn ành hién thuc ma là nghién ngàm ve bién thuc"," vàn hgc chù yéu khòng phài là ghi chép, mò tà hién thuc, ma là hành dòng tu nhàn thùe cùa nhà vàn" Càch dàt van de này eùa Le Ngge Tra khòng mói nhung càch viét cùa anh (va cà nhùng ngò nhàn ò trong he luàn diém cùa anh nhu càch dàt và'n de ve dàc trung cùa vàn nghé hay vàn nghé nghién ngàm ve hién thuc chù khòng phàn ành hién thuc nhu là mot thuòc tinhv.v ) dà trò thành If do cho mot cuòc tranh luàn Và'n de vàn hgc co phàn ành hién thuc hay khòng?, phàn ành là ehùc nàng hay thuòc tfnh?, là quan trong hay thù yéu? v.v , tàt

nhién càn dugc nhàn thù day dù hon nhung diéu càn luu J' ò day là eó nguòi

dà tu nhùng già dinh chua dugc chùng minh này ma eó su^ cho viéc phù

nhàn f nghìa nhàn thùe luàn va phàn ành luàn cùa Lenin dÓi vói vàn hoc, de cao vai trò chù quan cùa nhà vàn de dua ra nhùng f kién ra^t phién dién ve

vàn hgc càch mang, ve nhùng "tìm kiém" hién thuc mói mot càch sai léch, Trong cuòc tranh luàn này nhiéu ^ kién dà de xuat viéc hiéu hién thuc cuòc song, con nguòi tu nhiéu chiéu hon, nhàn thùe vai trò eùa vàn chuong khòng

chi nhu mot cóng cu phtjc vu truc tiép cho chfnh tri ma nò con là boat dòng

linh thàn dàc thù cùa con nguòi, chju sir chi phói cùa nhùng quy luàt chung

va nhùng quy luàt dàc thù Van'dé này tu bàn thàn nò khòng mói nhung dén giai doan này nò dugc dem ra xem xét tu nhiéu phuong dién hon va he qua cùa no là van de dugc nhàn thùe gàn dùng vói bàn chat hon Tu day, mot Ioat nhùng càch li giài mói ve mói quan he giùa hién thuc dòi song vói vàn hgc nghé thuàt cùng dugc giói nghién cùu soi sàng tu nhiéu khia canh hon.Néu

khòng kè dén mot sÓ f kién co phàn cuc doan do cà nhùng nguyén nhàn

ngoài vàn chuong nhu coi nhàn thùe luàn va phàn ành luàn chi là nhùng khài niém cùa triét hgc va chùng khóng thè dem àp dung vào ITnh vue vàn nghé,

tu dò muu mó ha thap, thàm chi khòng thùa nhàn chùng trong boat dóng vàn nghé ra thì nhùng trao dói xung quanh van de này dà giài quyét dugc viéc hiéu hai van de cÓt loi này cùa vàn hgc trành dugc xu huóng giàn don,"chinh tri boa" nhiéu van de cùa vàn chuong hon Nhùng càch li giài mói này dà giùp cho viéc dành già thuc tién vàn hgc trong giai doan chuyén minh à'y gàn chàn li hon Nò tao tién de de dành già qua trình dói mói vàn hgc toàn dién hon Riéng viéc tìm hiéu li thuyét nhàn thùe va li thuyé't phàn ành cùa Lenin chua dat dugc nhiéu thành tuu, mot màt do qua it nguòi quan tàm nghién cùu, màt khàc nhùng còng trình dà còng bÓ cùng chua chi ra dugc co che này dugc vàn hành trong boat dóng vàn hgc nghé thuàt nhu thè nào

Truóe day giói nghién cùu thuòng coi vàn nghé vùa nhu mot hình thài

y thùe xà bòi dàc biét, vùa nhu mot loai bình nghé thuàt ngòn tu Càch hiéu này dùng nhung khi li giài lai eó phàn nghièng ve ve thù nhàt cho nén khi vàn dijng vào dành già càc hién tugng vàn hgc thuòng tò ra don giàn, vo doàn, khòng thà'y hét nhùng già tri cùa nhùng tlm kiém nghé thuàt va ha thàp vai trò chù quan cùa nghé si, khi khài quàt li luàn lai tò ra lùng tùng truoc nhùng hién tugng phùc tap (ma nò vò'n phài nhu vày) Trong nhùng nàm dói mói, cà và'n de dàc trimg cùa vàn hgc làn bàn chat xà bòi cùa nò dugc bàn tói nhiéu nhàt va cung là noi thu hùt nhiéu tàm sue nhàt cùa giói làm nghé Nhu

dà nói ò trén, và'n de vàn hgc phàn ành hién thuc, và'n de dành già lai nhàn thùe luàn va phàn ành luàn, vàn hgc phài dao hay khòng phài dao, chù nghTa hién thuc va chù nghìa hién thuc xà hòi chù nghTa, dành già lai vàn hgc càch mang, xuyén tac hay tón trong su thuc trong nhiéu sàng tàc vié't ve chién tranh, xung quanh tàc ph^m cùa càc cày bùt mói nói nhu Nguyén Huy Thiep,

Nguyén Quang Làp, càc sàng tàc cùa Nguyén Minh Chàu, Ma Vàn Khàng,

Le Luu tho Bùi Chi Vinh, Nguyén Duy , suy cho cùng cùng khòng ngoài may van de bàn chat này cùa vàn hgc Sau nhùng ón ào, thào luàn, sau khóng

it nhùng ngò nhàn, giói nghién cùu va phé bình dà dat dugc muc dich là: diéu chinh khà nhiéu nhùng làm ISn, giào diéu, giàn don trong nhàn thùe ve vàn hgc nói chung, ve dàc trung cùa vàn hgc nói riéng Cà hai van de này coi nhu dadugckhéplai

4 Vàn de dành già vàn hoc qua khù: Khài niém qua khù dugc dùng

de chi toàn bò di san vàn hgc cùa "ngày hòm qua" ma thòi diém "hòm nay" dugc tinh tu 1986

a Gàn nhu toàn bò vàn hgc giai doan 1930-1945 déu dugc xem xét lai duói góc nhln eòi mò hon Truóe he là viéc tài bàn nhùng tàc già it eó và'n de

va eó nhùng thuàn Igi kièu Xuàn Diéu, Huy Càn, Thè Lù, Nguyén Tuàn, Nguyén Binh rói dén càc tàc già Tu lue vàn doàn rói vùa de cho xà bòi làm quen dàn dé'n tài bàn tuyèn tàp, toàn tàp Nhiéu hòi nghi khoa hgc, nhiéu còng trình dugc còng bÓ ve nhùng dóng góp cùa vàn hgc giai doan này dói vói tién trình vàn hgc dàn toc Diéu con dgng lai va khà thù, dugc cà giói nghién cùu nhàt trf là vàn hgc giai doan này dà co nhùng dgng góp lón trén tàt cà mgi phuong dién cho qua trình hién dai hoà vàn hgc dàn toc, làm cho

nò di tu quT dao vàn hgc càn dai sang hién dai, tu vàn hgc khu vue hoà nhàp vào vàn hgc quÓc tè vói nhùng thành tuu xuat sàc ò mot sÓ tàc phdm va tàc già tiéu biéu Mot he thóng quan niém vàn hgc mói dà hlnh thành, mot he thò'ng thè loai mói dà dugc khàng djnh, mot thè he nghé sT kièu mói dà chfn muói là nhùng dóng góp lón nhat eùa vàn hgc giai doan này cho vàn hgc dàn toc Dò là nhùng két qua nghién cùu dà dugc khàng djnh cùa giói nghién cùu Song song vói viéc này là su "chiéu tuyèt" cho nhiéu nhà vàn, nhiéu tàc phàm, nhiéu và'n de Chàng han nhu và'n de cài tòi trong sàng tàc cùa vàn hgc làng man nói chung, cài tòi cà tinh dòc dào, cài tòi mang tfnh chat "phuc hung" cùa Tho Mói, và'n de tình yéu tu do nhu mot khàt vgng dfch thuc cùa con nguòi mang y nghTa tién bò chù khòng phài chi là mot su chay trón thuc tai, chi mang y nghTa tiéu cuc trong tiéu thuyé't Tu lue vàn doàn, cài ggi là

"và'n de chù nghTa tu nhién" trong tàc phàm cùa Vù Trgng Phung va Nam Cao Nói tóm lai nhò eó nhùng càch tiép càn mói, gàn chàn If hon do qua trình dói mói toàn dién dua lai dà giùp cho viéc dành già vàn hgc giai doan

30 - 45 gàn vói nò hon

Dóng thòi vói viéc nhìn nhàn lai nhùng già trj vàn hgc qua khù yéu càu dành già lai vàn hgc càch mang cung dugc dat ra Khòng phài mài tói lue này (86 - 2000) càu chuyén vàn hgc Càch mang mói dugc dua ra xem xét

ma co thè coi tu bài viét mang tfnh nhàn thùe cùa Hoàng Ngge Hién "Ve mot dac diém cùa vàn hgc Càch mang " trén bào Vàn nghé nàm 1979 nhu là su

IO

mò dàu va bài "Hày dgc lòi ai diéu cho mot giai doan vàn nghé minh boa" cùa Nguyén Minh Chàu nhu gigt nuóc làm tran eoe nuóc, dòi song vàn nghe duòng nhu sòi lén xung quanh và'n de dành già vàn hgc giai doan 30-75 Dành ràng trong su nhàn thùe lai ay cùng co nhùng dó vd, mat màt, co khà nhiéu sai làm, co khòng it ngò nhàn, eó cà nhùng toan tfnh dòc àc muón Igi dung vàn chuong de làm viéc khàc nhung cài dugc lón nhat là khòng chi eó giói làm vàn chuong ma cà càc nhà chinh tri, toàn xà bòi da cùng nhau nhàn thùe lai tat cà nhùng gì dà làm dugc va nhùng gì con là thiéu sót, bàt càp, sai làm trong vàn chuong Gàn nhu toàn bò mgi ngoc ngàch cùa boat dòng này déu dugc soi chiéu, càn,'dong, do, dém lai Trong cuòc "tóng kiém tra" à'y trình dò li luàn eùa giói nghién cùu cùng tàng lén dàng kè va thuc su chùng

ta dà "v9 ra" khà nhiéu van de Nhùng sai làm trong khàu quàn If lành dao vàn nghé cùa Dàng dà dugc nghiém tue dành già, sua chùa Nhùng ngò nhàn cùa giói nghién cùu, phé bình ve nhiéu van de bàn chat cùa vàn chuong cung dàn dugc sàng tò Nhùng yéu kém cùa nhà vàn cùng dugc chi ra mot càch ihuyéì phuc Chàn If dà dugc khòi phuc Co thè nói là cuòc nhàn duòng làn thù 3 này mang tfnh toàn dién hon nhùng làn truóe ò chò no dién ra vói quy

mò lón hon, mang tfnh quyét liét hon va dugc giài quyét triét de han do khòng co và'n de nào phài gàe lai, do trình dò If luàn eùa giói làm nghé cao hon va dàn Irf xà bòi cOng khà hon

5 Và'n de tié'p thu nhùng thành tuu cùa nuóc ngoài: Trong mòi làn nhàn duòng, viéc tiép thu va truyén bà nhùng thành tuu cùa nuóc ngoài de làm giàu eó thém tri thùe cùa nguòi nghién cùu là chuyén bình thuòng Truóe day ò nuóe ta dà làm nhu vày va sau này chàc vàn làm nhu thè Co diéu nhùng nàm truóe do cài phóng cùa giói nghién cùu con mòng nén viéc tié'p thu dà khòng trành dugc càc bénh giào diéu, giàn don, song sft Giai doan này viéc tié'p nhàn càc If thuyé't cùa nuóc ngoài de dói mói If luàn phé bình dién ra trén càc màt sau: tié'p nhàn nhùng thành tuu cùa càc khoa hoc Ngù vàn ò càc nuóc eó thành tuu nhu Lién Xò, Trung Quò'c, Phàp, Due, Tiép Khàc de giùp cho viéc nàng cao phóng khoa hgc cùa giói nghién cùu, phé bình hoàc vàn dung nhùng tri thùe dó vào viéc giài quyét nhùng và'n de cu thè cùa Viét Nam, màt khàc giói thiéu càc khoa hgc càn ngành boac lién ngành vào Viét Nam Nhùng và'n de cùa tàm If hgc nghé thuàt khòng phài bay giò mói dugc giói thiéu ò nuóc ta nhung eó thè nói thòi gian này nhùng và'n de dó dugc trình bay eó he thò'ng hon va nò dugc If giài trong càc mói lién he chat che vói dién trình vàn hoà khu vue va nhàn loai Nhùng và'n de cùa Tàm If hgc cao cà'p, Tàm If hgc xà bòi va dàc biét là Phàn tàm hgc dugc giói thiéu day dù va he thò'ng hon dà giùp cho nhiéu nguòi nhàn thùe ve Freud dùng hon Song eó le chua bao giò di san cùa M Bakhtin lai dugc giói thiéu day dù dé'n thè ò Viét nam va cung khòng thè khòng nói ràng trong han

10 nàm trò lai day If thuyét cùa M Bakhtin dà hoàn toàn chiém ITnh vàn dàn

11

wùng vói thi phàp hgc nhùng vtfn de ve cà tinh sàng tao cùa nghé sT, quan liém nghé thuàt cùa con nguòi, van de phong càch dugc giói thiéu va vàn :lung nhiéu trong càc còng trlnh cùa giói nghién cùu Mac dù vàn con co nhùng bat càp dòi chÒ nhàm làn nhu tuyét dói hoà vai trò cùa Ibi phàp hgc Hong nghién cùu vàn hgc, coi nò nhu chìa khoà van nàng mò vào mgi càuli cùa vàn chuong, nhiéu khi chi coi viéc tìm ra "cài li cùa hình thùe" là muc dfch chfnh cùa càc sàng tàc vàn hgc ma khóng eoi trgng dùng mùc phàn bòi cành, mòi truòng xung quanh eùa càc van de xà hòi va nhàn sinh ma nghé sT muón gùi gàm trong sàng tàc cùa minh v.v , thi phàp hgc dà eó tàc dung rò rét trong viéc làm cho dòi song vàn hgc hon thàp nién qua khòi sàc Còng lao này gàn lién vói tén tuÓi cùa nhiéu nguòi nhung còng dàu là cuà càc GS.Tràn Dinh Su, Dò Due Hiéu, Dàng Anh Dào GS Dò Due Hiéu vié't khòng nhiéu nhung nhùng bài viét phé bình vàn hgc cùa òng vùa két hgp nhuàn nhuyén giùa If thuyét thi phàp vof su càm thu vàn chuong tinh tèda de lai nhùng dàu

an dàm net trong dòi song vàn hgc giai doan này Nhùng bài viét ve truyén ngàn duong dai cùa GS Dàng Anh Dào cQng dugc nguòi dgc Iran trong bòi nhùng diéu mói me trong càch tiép càn dói tugng ma su vàn dung nhuàn nhuyén thi phàp hgc là diém tua cho nhùng dóng góp à'y Trén mot phuang dién nào dó càc còng trình cùa GS Phuang Luu khi giói thiéu càc truòng phài van hgc lón a phuong Tày cung giùp cho viéc "khoi nguón li thuyé't" dugc thuàn Igi hon

Co the nói tu sau 1986 dòi song vàn hgc nuóc nhà khòi sàc hon, dal dugc nhiéu thành tuu hon eó su dóng góp khòng nhò cùa nghién ciru, If luàn, phé bình Nhùng dÓi mói trong ITnh vue này dién ra toàn dién, manh me va triét de hon nhùng làn "nhàn duòng" truóe day vi truóe hét nhùng lién de dói mói toàn dién cùa dàt nuóc dà mò duòng cho dói mói vàn hgc Mal khàc vàn hgc cung tu dói mói de duói kip thòi cuòc Cuòc dói mói trong vàn hgc làn này dién ra dóng thòi, song song giùa sàng tàc va boat dòng nghién cùu phé bình Cà hai phuong dién này déu ho trg cho nhau làm nén mot thòi kì mói cùa vàn hgc Chàc chàn là giói nghién cùu va xà bòi cùng chua nhàn thùe hét nhùng dóng góp cùa su dói mói này vi nò dién ra phong phù, sòi dóng, a nhiéu cà'p dò Nhimg eó le diéu quan trgng nhat là nò dà góp phàn thùe tinh nhu càu nhàn thùe lai nhiéu và'n de cól loi cùa boat dòng tinh thàn này va khòng chi dùng lai ò boat dòng vàn chuong, nò góp mot phàn khòng nhò làm thay dói cà nhàn thùe cùa xà bòi Khòng eó su tao dà này khó eó dugc nhùng két qua ma chùng ta dà thà'y, Tà't nhién, trong xu thè chung à'y khòng khòi co

nhùng han sat, thàm chf ràc ruòi nhung diéu ca bàn là xu thè dói mói ma vàn

hgc dà tao ra khòng gì eó thè cirong lai dugc va nhò eó nò ma xà bòi dà tién

ve phfa truóe dù chi là I mm

12

MOT SÓ BÀI BÀO DÀ CÓNG BÒ LIÉN QUAN DÉN DE TÀI

1 Ha Minh Due Mot vài ^ kién nhò ve phuong phàp day vàn hgc

(tr.27-30 Sàeh : Mot sÓ van de ve If luàn va lich su vàn hgc Nxb dai hgc Quóc già Ha Nói 2002)

2 Pham Quang Long ^ kién nhò ve mot còng viéc lón (II) (lr.45-54 Sàeh trén)

3 Tran Khành Thành Tiép tue dói mói giàng day Lf luàn vàn hgc ò truòng dai hgc (tr.62-67 Sàeh trén)

4 Lf Hoài Thu Su vàn dòng cùa càc thè loai trong thòi kì dói mói (tr.273-289 Sàeh trén)

13

V À N HOC I R O N G riI^N I R I N I I

DÓI MÓI

H A ^ / l ^ lr\/u fi 1//

Neil viVi lu;c cAch nigng ViOt Nniii l i A i c|u;i may IbAp

k y chidn I r a i i h dA tliftfc (iniili gi;i lÀ " n r n van Ime l i r i i

p h o n g chóng do c|uóc" 'JVong nhiìng nani chntìg M y vuw

iuf(kv phuc vu cho iiìOl'Bif nghiOp c a d i mang h'Mi hto, plian anh Ihòi dai anh hùng cita dAn toc v()i h i r l hao ky l i d i , chion còng - nliufng l;1in f;u'(Mig I r o n g chion dan, nhnn;: cAu chuyfMi cani dgng IITMÌ van hgc da mang Ihco nhi^n phAm chat cao dc|)

Dó là m g i non van hgc co lam cao vo ly hifOi); Ilw

higtì khat vgng "I^liong vn f!,) (joy h(fn dgc lap, III i\n'' cn

lac dung luyfMi Iriiyón nfMi gncMig va mang y nghia giAf) due sAn sac I l i g n thu'c oaoh mang hang ngày Ino niMinn cho \'an iigc vt'H hiol, bao man ch.^p NIaìng d i r n hìnli x;ì lìgi lion l)idu n h u Nguyon V a n T i ó i , Kan Lich, N g n y m

T h i U i , r i i a n T h i Ilàng da don vdi van hoc v;i I K * l l i a n l i nhiìng d i o n hình nghg I h u a l co si'fc i^dng va co y nglii:! giao duo ou l.hò, Dó cùng là m(d nrMi NAII hoc (o l i n h cgng dong oao, phAm CIK1I vdn diirto xvu) la mol Imno ìiliùng dgc d i o m I r o n g Iruyoii i h d n g dAn [nv NgtiVfj \ i r i

han (dìo phAn riong di', ngu'M doo lióp nhan I;M ph.im

l i n n g lAm ly gan l)(') hòa dòng \ ' a n IÌ^H' honj^ nini llifii

12

DT/004.;^6

ky Ijch su d^c biOt dn góp pliAn sang tao non bao tao pbnni co gin tri

'I\iy nliién vSn ligc cùa giai d o a n này cung bòc \o nhióii

ban elio N h à n tbi'fc dAy dù Irach nbicMn pbuc vu kip tbòi non nbiéu tac plulm cima kót bop dugc tfnii thói sir va linb lau dai, tinh tuyeii truyén va nglie tbuAt non nbaiìh

c b ó n g bi lang q u è n

IliOiì lbi,rc d u r a difUc niiòu ta tròii nliicu bìnb dign tidi otre, ti6u circ, rói t r u n g tAni va ngoal vi cùa v^n del Co Ibiòn liirdng khai tliac tajì trung iibu'ng m a t dgp va (dint

ly tu'óng t r o n g (;ugc song va con nguòi, vàn cliirong ly lu'òng (luà nlur tbAii t b à n b nói cbuyen vói nhau

(Jon ngiròi duOc kliai tbàc chù ydu là con ngifòi ly tu't'mg, con ngiròi d/iii tranh xà boi va r a t it nói don con nguòi riòng tir vói dòi song noi tàm, pbAn tam linh va sinh tho vàt cbclt cùa nò

C ò n g cuòc dói mòi cùa d a t nude do l^ai bòi D a n g còng san V i é t N a m de xiròng t r o n g Dai bòi D à n g lÀn (bi'r (> (bue sir là m o t mòc Iòn t r o n g toàn bò sir p h à t trién ct'ia

(\ì\n Igc tir cbfnb tri, kinh tó, xa ligi, ipiAn sir, vàn bòa

van ngbg I l i é n g t r o n g pliam vi vàn hoc co the xem nàm 198() là c ò l móc cùa m o t c h à n g diròng vàn hoc Sau Càch

m a n g t b à n g l ^ m vàn hoc dà p h à t tridn riua càc giai d o a n : vàn hoc k b à n g chién c b o n g Phàp (1945 - 1954), vàn hoc

n b ù n g n à m d à u xày difng bòa bìnb (1955 - 19()4) va vàn

lino nbù'ng nàm cliòng My ciVu luròfo (1955 - 1975) San

1975 vàn hoc dà xu/it bign nbil'ng yfMi oAu intti 'l'if obidn

li alili (duiydn sang bòa bìnb, lù hoàn c à n b (piyòt liòl va (Ini xuat cbnydn sang dòi thuòng, tu' liing ni'ii, mirMi (piò

'i;i

cugc sdng t9p Irung nbiéu ve mịi truịng tbànb tlii, lù su

bịa dĩng trong cOng dĩng, con ngirịi bnt i\{\\\ fighi vp

cugo song ri6ng tir, tu tràcli nbiom xà hOi va y tbùc by sinb vi cài cliung, con nguịi khan khàt duịc bifịng bauli pbùc cà nliAn TrGn dinb liuịng va yịu càu d u m g dị óa

xà boi, nbiéu nlià vàn dà co nbùng tìm tịi trong sang tao, kbac pbuc iibirng bau che cùa vàn cbudng mot thịi, tìm ra nbùng Inrịng mịi Mgt sd kiiuynb birịng dà refi hr circ doni! này sang cUc doan khàc, dànb già lai truyrMi tbdng nbirng lai xem nhe va dành mftt truyén tbdng, do cao y tlurc cà the lai dAn tịi pbù iibAn ciuan liO cùa cgng dĩng, pli6 pbàn dau c^n nang né cùa giai càp song lai xịa

di ranb giịi giai c.^p va do cao tfnh ngirịi trùu tifịng VAn con thiéu nbCrng niAu mire, nbirng dién bìnb sàng lao vàn chirang cùa thịi ky mịi

Dai boi Dang lAn tbù VI tbifc sir dà mị ra cbo ngifịi viét nbiìn^ cliàn trịi mịi, vĩi cadi tir duy va sàng tao mịi

Ve (luan diém ly luàn vàn ngbg, cliù nghia Màc-LiMiin

va difịng Idi vàn ngbg cùa Dàng luịn luịn là pbircUìg birịng va co so ly luàn cho boat dgng sàng Uàc Tuy nbirMi, trong nbiéu thàp ky sir liiéu biet va càch tiép nhan (pian diém vàn ngbè Mac - Lenin co chd con b;1t cAp, dura tbau dào Ly luàn phàn ành difOc xem nlur (]uan die^Mn

vàn hoc vàn tiép tue phàt huy tàc dung song cAn difịe

giùa dui the sàng tao va ddi tirang pbàn ành duịe nhàn tluVe mgt càdì biOn chùng va linh boat luin Sàng tàc \àn hoc khịng phài là sir thu dgng ghi elu'^p bign lliifr, (Mn

PI

d u i y dén vai trò cùa chù the sàng tao Khòng the dóng nluit giira dién hình xa ligi va dién hhih nghé thuàt, xeni dién hìnli trong vàn hgc chi là sif chuyén dich dién hhlh

xà lu)i vào trong tàc pham Quan diém này làm cho vHn bge trò non gò bó, nglièo nàn littn

'IVong ly luàn vàii nghé, co sa ly luàn ve tl'hh nhàn dàn,

ifnb dàn tOc, tfnh giai càp va Unh dàng co mOt vi tri to Iòn dà giùp càc nhà nghlòn ciru phàn tfclilh^u dào va sàng tò nliiéu liién tuong vàh hgc phitò tap; giup cho càc lillà vàn di vào dòi song co càch nhìn sac beh, cliù dgng tiong càch ly giài bao vàn de cùa hièn thirc l\iy nhién Irong qua trình vàn dung con qua nhàn manh tfnh giai eàp- nhu yéu td, nhu dgng luc duy nhàt trong cugc sdng, trong liànli vi cùa nl6i cà nhàn Ngiròi viét phài xày dung duoc cài cdt lói ve tfnli giai càp cho mòi nhàn'vàt va xeni

dó nliU là tàt cà Nhùng bau elio èùa càc tófc phàm vidt

ve cài cadi ruòng dàt va m()t sd làc pliàiii iibir Nhùfig

ììgUtìi tho ;;?c)cùa Vò Huy 'J'àm, Phàt cùa Bùi Huy Pbòn

déu do nguyén nhàn này ma ra 'JVong Nlìiìng iiguifi tho

ìììi), Vò Huy l ^ m dà xày dirng màu nguòi còng nhàn tfch

ciré va tàc già dà dòn hét tàt cà nhùng uu diéili cùa dién liìnb xà b()i ve nguòi còng nhàn vào cho nhàn vAt kbiéii

d i o Quyét trò thành còng thùe, khò cùng Nhàn tbùc khòng linh boat quan diém giai càp, tàc già Bùi Huy iMidn

il» Tho Viti hien :"Bién lià hai T()c niUót vòng cong R(u rfu

( à n h , bang bang, ebani chàin nò Pbanb pluinb liay, Nùin iiùin" (Hoàng llUlig)

- ttòng chtì :"Tiiói Viél Minh - Thu hnin sàu hc'ùi c(l hóng Ao

hiróiiì phó Iruyen d(nì - Nàng ràni ma bc)ng thdiii iiuftli ebbi" iL(*' D a n

lf)

dà lày cài gde vo tbànb pbAn giai càp de xAy dun(.^ oao iibAii vàt làm d i o nhiéu nliAii vàt trò non tbidu nhàt (pian

• T r o n g nbiéu nàm d i ù n g ta dac bi(')t (pian lAm bJi ly luàn ve pliU(nig pliàp sàng tàc, hh chù ngbia biOn Ibuo

xà h()i chù ngbia D ù n g là cut^c sdng mòi cùa d u i ngbi*»

xà ligi dòi bòi phài co pbU(Uig pbàp sàng tàc riòng K b ò n g thè clii vàn dung chù ngliia lang man, chù ngbia biOn tlurc

n h u p h u o n g pbàp sàng U'ic chù yéu cùa nén vail hoc MK'M,

con nguòi mòi va pliO pbàn manh me nbùng sai lAm Wvw

euc còli tón tai t r o n g dòi sdng Dò là d i n h h u ò n g k b ò n g the kliàe di nhung cùng r a t khò dt'^^ (luy vào nbùng ngtiyòn tàc gù bò cùa UK^t pliUOng pbàp sàng tàc V?in dung nbùng nguyon tàc cùa chù ngbia bign tbue xà b()i ebù ngbia nbiéu lillà vàn (|uan tàm dgc biiH don huòng mò l a , cai liuòng di Iòn lac quan eùa cAu diuycui va tlnb tbd Do la

d i é m khàc vói cài két d ó n g lai va bé tao eùa oao saiif^

tàc eùa ebù nghia hien tbue n h u càc tàc pbAm Tòt dcfì l.ìKtìc (hfòfìg cttttg, Chi Phco trUòe dAy 'lYiy nbifMi oaob

l i b i l i tbioii ve phfa lac (juan dA làm giani nbg di l i n b r b a n tbUc cùa nbùng trang viét nhàt là kbi eu()e sdng oon rat

nbiéu khó khan Dac bigt m()t sd tàc phAm ufi \ à n yy\

t.ao kbi ngiiùi viét ed tìm cài kdt eó bau, cài kf'l mo ra

m o t tuOng lai xàii lan t r o n g bign tbUe, t r o n g mo hnfn^:

N b i é u Uie p h à m eùa Nguyon K h à i , Dào V ù vidi v(''^ d r lai

nòng tbòn r(/i vào t r u ò n g bop này Ngày nay \\vu nbuiig

trang viét nhà vàn di t i n i va gàn bó vói cài mtfi, pbò pban (iòu eUc nliirng k b ò n g tò bdng m o t c à d ì df"^ dal biòn Ibiiv Nguòi viét co the do xuat ra nbiou vàn do, nbiou dir h i r n u'(]fc diniì, jibàe boa non idiiou m ò n g t u ò n g song off b.-in

Pi

vàn pbài phù bop vĩi bién tlnievà gOi mị ra nlìifui Inrịng lidi cuc Ve vàn de diùc nàng cùa vàn hoc, cbùii}; la nbàn niaiib dure nàng nhàn tbùc va dàc bigi là cluic nàng

giào duo n(ìn cùng ft (juan làm i.\6\\ ehùc nàng thàm my

Duịng nhu* eĩ (juan niém dio ràng dura phai thịi diém

dị nbàn manh ehùc nàng thàm my (hige sdng khan trUtUig Irong nbip sdng ebidn dàu (dina (dio pliĩp nghi dtMi cài dg|), don sU giài ti1 éa ngbg tbuAL C^uan niém ày bop boi va du'Oe sua cliùa trong thịi ky ddi mịi Mdi (pian

bg giua n()i dung va bìnb tluì'o trong vàn hoc cùng eĩ vàn

i\ị (hi bàli luan Dua trén (pian diom triét bge Màc-Lonin

d i ù n g ta dà giài (|iiyét tot (|uan b() giùa bai pham trù noi dung va bìnb thùe song trong tbi^fe té nbiéu sàng làc vati boo lai c o xu buịng xem nbg bìnb tbùc TrUỊc yéu càu

|)lìi,io VII kjp thịi nhiém vu càch mang, nbiéu tàc ))bàin

da ra ihfi trong hồn cành dac biét, trén ebang dir(fng

oong tàc, giùa bai tiàn dànb hồc viét ĩiuVì barn sau dia dao Trio phàm vùa viét xong dà {\()\\ kip tbịi vĩi ngu(/i

dgo nén kbịng eĩ diéu ki()n tran (duiịt, sua olnìa ma lìliiou kbi con ị dang thị làp nlurng cùng dà tiio bir)u (pia lu.yén truyén 'IVun I3'xeni nbg vai trị óa bìnb tbùc oon do tbidu ani biéu dàc trung nghé lluiat, kbịng |)bAn bigi rị su khàc nhau giùa pluft/ng thùe biéu bién éa ngb(; thuàt va càc ngành khoa bge xà bịi khàc 'IVong nbiou nàm nghé thuàt it eĩ su' tini tịi vo bìnb tbùc va Ibuịng ebàp nbàn nhùng pbir(fng tbùc biéu bién d(Uì giàn, UaMìg (long vĩi ddi tirong, it sàc (bài bién bịa Nbàn rị nbùng ban d i e éa càc (pian diém ly luàn vàn nglu) Irén ( binb là libị cịng cugc ddi nuJi éa Dàng, Vo mat ly hiap

\aii nglu), (diùiig ta vàn tịn tigng va tiép nbàn su d n dao

éa t|uan diém vàn ngb(7^ Màe-Lenin va duịng Idi van ngliO cùa Dàng 1\iy nhién khịng sùng bài nbùng (pian diéhi kinh dion nlur nbùng Un diéu cùng nhàc ma bir^'l vàn dung co hieu (juà vào thuc td ềcli mang dà hai

vàn ngbg dà gĩp phàn tao nén nbùng ddi thay quan trgng

va thu lucjm dU(Je nhiéu tliành tuu lYiy nhién cùng pliài tbày rị là bàt ky mOt cịng cu(>c ddi mịi nào ben oanb

nbùng thành tt,ru dat duoe cùng eĩ nbùng bau v\}r này

sinh, kèin theo, dịi hịi phài tinh tao va nliay cani khào pbuc Trong vàn xuịi, tlu/ déu eĩ nbùng biiui lirgnfi tuong tu

Tho ebdng My cùu nirịc là mgt bàn anh hùng ea óa tbịi dai gĩp phàn nĩi lén khàt vgng dOe lAp, tu do va

tfnh ly tuịng eao, gigng diéu tbo hùng tràng, sue liiiyon

rị reL Bude sang eliang duịng mịi trong dịi sdng boa

bình xAy dung dàt nuife, tluf khai tbàc nbùng (din i]r |',àn

gùi ve dịi sdng già dinh, tình yéu lùa dịi, hanh pluic lao dung tu nbùng cành dịi màt màt trong ebion tranh, nirm vui cùa cugc dịi chung va cành ngị Hong Tluf eĩ xu buịng tu buịng ngoai cliuyon tbànb buịiig tuTo (!ni là liirịng ngoai trong tình bìnb tbo uu tién buVfng v(''^ biOn tbue kbàcb quan vĩi nbùng su kién, nbAn vai, cAu cbnyrMi

liàp dAn uUit Me Sitĩf éa 'V6 Hùu, Bài tÌK) ve ticu (Ini \c

khĩtìg kttìh éa IMiam Tién Duàt, Khồng trịi - hn IUÌIÌÌ

éa LAm Tbj My Da, ll()i diu ĩ rdin cùa Nguyt^n Duy

(Jgi là huịng ngi nbam nĩi lén su diuy(''Mi buịng bay diìnf,

8

b(fn là trị ve dùng ehùc nàng cùa minh, cùa th(f trù lìnli

(luen tliu()c Nhà thO hịc \o cani xùc, liày tị thài d(), jiliàl

biéu suy Ughi tao tbànb noi dung co bàn cùa sàng làc 'IVìc phàm tho ca khai tbàc nhiéu cành dịi gàn gùi, tìm

ra y nghia va niém vui cùa cu()c sdng va coli nguịi càn phài bào ve, xAy dung

Vidt ve diién Iranb, v(^^ nbùng su kién d()t xuAt va nbùng làm girong anh bùng, Ib'f ca giàu chat sir Ibi va gigng dicMi tb(/ bùng tràng Titt vo vĩi cugc sdng Ibuịng nbai l'jgng^ difui lluf man;; nbiru Ifnb (diàt làm tinh, gàn g li D(fi Ibuịng v(n cu(')c ^ting tlm'ịng nbat trị nén gàn gni

va ibuàt ngiì này du'ife lidp nbàn llioo nbiéu ề(di kb;'ic

nbau Cà nguịi lao nén su' ddi lAp giùa dịi thuịng va

nbrriig su ki()n, di;ìl Héii atdi bùng ị trong tbo mot tbịi (pia Mot sd ngti'ịi vidi dua vào tluf ồi xị ho cùa dịi Ibuịng vĩi by vgng tìm dogo HÌOI tiéng nĩi riéng lù diAI ligu thị ibién eua dịi song kbàf: \(fi càdì nĩi (puin Ibuĩo

1 bauli cao va tị diom óa Ibi ca Két (pia là càm bùng

ibi ca màt di V(^ dgp va su Ibanli nhà () df\y cOng càn

pbàn biét ve dac tru'ng giiìa tluf va vàn xuịi kbi de cAp

t\rn loai chat liéu này 'IVong vàn xuịi, dac Ifiih óa (diàl

li()u miéu tà pbu tliuge vào ddi tuOng Néu ddi tugng iniéu tà mang tinh chat tàm thuịng, tiéu cUe va nlià vàn

oĩ dung 3^ miéu tà dà^c tinh ày de phé pbàn tliì trang viot cùng khịng roi vào tàm thuịng Nhung vĩi tluf Ibi tình bìnb co the lai kbàc Nbùng chi tidt, bìnb ành, ngịn lù ella tbo truc tidp gàn vĩi su* dign lUa eịa tàc giiì, Ibài dị dànb già va càm xùc cùa làc già Do dĩ nbùng chat ligu làm tbuịng kbịng de vàn dung oo bi(}u (]uà trong Ibfr

Mgt thièn h u ị n g tini tịi trong tbo di ve phfa tlif^ bi(?»n hình thirc T h o dà bao h1n thay ddi ve hình thùe I)Ì('^MI liiOn T(f cAu th(^ D u ị n g Iron^ tbo t h à t ngịn b à t cu dén càu tho t à m c h ù trong Tluf mịi, cAu tbo bion ddi Irouf»; nliCrng n à m d à u k h à n g ebion d i d n g IMiàp dén cAu tluf lu

do t r o n g nhCrng nani gàn dAy nĩi lén yéu càu ddi thay vf»

h ì n h thùe cùa tho ca t i o n g s u d t gàn bdn, nàm Ibd ky

I H n h thùe Ihii V i e t Nai'n sau nliftng nàm d i d n g My cùu

n u d e da trị ve vĩi hình thài tifOng ddi dn dinh Mdi (pian

he giùa nOi d u n g va hình tbùc trén ni()t sd m a t da bài

h ị a Tir y t u ị n g c h u n g bao (juàt dén gigng iWvu Inr Midi

t u hình à n h va càm xùc dén thè loai ngịn tir, bìnb Ibuc tho khOiig co yéu td nào càn trị dén vi(X' biou bign m a nOi d u n g lYiy nhién vige ddi thay, p h à t trit^ui ve lùnb IbiV' vAn càn thiét va niOt sd nhà tliO tàp t r u n g khai tbàc bình thùe V e the loai dà x u à t bién n b ù n g bài tluf m')t càu, bai cau, ba cAu , n h ù n g càu trùe ubị eĩ tfnh tbo nubiOm

b e n c a n h n h ù n g tbd lini i)u dinh, tidp tue lao bi(Mt (pi;i

nglu) thuAt nlur tbo lue bàt, tluf tu do N h u n g Ilio Inai

k h o n g bàli là ddi tuOiig éa su tbay ddi càob lAn vi Uii

tluf da p h à t trìon dén Wni t u do là dén d i a n g duịn/r

^fMn-m ị t b é n b t h a n g do ềe nhà tluf tu dĩ tu tao lày bình thùe riéng elio minh Tbion b u ị n g éa m o t sd ngU(fi vif^i nlur D à n g D i n h H u n g , Le Dat, H o à n g H u n g !nudn HM^ nghiém xoay q u a n h y nghìa lUịng t r u n g va kbà nàn;; lao nglùa d a c biét éa tir do lién kdt, do t u ị n g luịn?' ^''^"

(]uan éa ngirịi viét Vĩi càeb nghi va c a d i vidi \yr]] Ib

di d à n vào tdi nghìa, khĩ liitui : tluf vut bién, b ĩ n g ' Im ddi lAp v(fi bàli c h a t óa tluf giàu kbà n à n g giao càn

(f

.( h

(!bàe chàn c à d ì tìm lịi IIKM.) Inrịng bìnb ibùo kbịng b )n

50

tai difOc làu dai va khòng tao ducic sir tiép nhàn rfuig rài

Ò nguòi dgc Sif ddi mói trong tu duy da tao ra chat tbo vòfi iìiróng rOng niò trong càch suy nghr Khòng chi eó su ràng bugc nhiéu vói nhùng vàn de cùa thòi cugc Di sàu

vo pilla n()i tàm cùa cà nbàn, c(>ng dòng nhu nhùng mién dàt thàm sàu, vùa boang s(; lai vùa thuàn thuc càc nhà Ibo co diéu kien b()c lo cài tòi trù tình chàn tbue nhiéu

màu ve Thd ca nhùng nàm (diién tranh nói nliiéu don oài (diung, dén Iràcb nhiém vói v.nng dóng, vói dàn t()e

trong nbùng nàm nbiou Ibù lbà(di Ani huòng bào bùng Olia tbòi dai vaiig vgng trong tluf Hòm nay cài tòi trù lìnb bién dién vifi màu sac riéng, cài tòi cùa nhà tluf lu obiém nghiém, cài lòi eùa nbirng cuòc dòi trong anh va Irong tòi vói nbùng sd pbàn, càeb càm va càdì nghi riéng

Irong dòi tbuòng dang dion ra udì day lufi dó Tbo ca

dang jibàt trion vi'fi nbiou càm hùng mói me trén mot cbàiig duòng nufi Triàfc màt là Ibànb (pia, nbùng bài tluf bay sé dén bòi tu va nò boa de tao nén m()t mùa tluf bay va la

Ve vàn xuoi, còng eu()e ddi nu'fi tlurc su' dà ibun don (dio nbùng cày bùt vàn xuòi nbùng c(f bòi mói de kliàm pila sàng tao tliUc lai Kbòng bj tàng bu()e v('ù nbùng nguyén tàc miéu tà, pbàn ành dà trò tbànb uóe h), mòn sào, lón trgng sU tbue dòi song vói tinb chat là n()i dung

va cliuàii muc cùa tàc phàm vàn cbiK/ng, nliiéu tiéu Ibuyot

va truyén ngàn dà cham dén va bàt duOc vào mach eùa dong dòi thàm sàu, kbàm phà dii'Oc nliiéu chat liéu mói

la, de xuàt dUffc nbiéu vàn de eó y ngbia xà b()i càp badi,

i\u bào i.hwc huóng vàn dgng va pbàt trién eùa Ilare lai

lf nìi§u tà va phnn aiili hiòn thirc phni niMiig tfnh IMIMI jàn v?n, chfln thifc, khOtig loeti tur, chpn lira, CMI xnii

iQt càch chù qimn Da tu lAu nhir dó trO thiiiih nSOl lliói

iucn nhiéu ngiròi viét khi miOu tA hiGn thirc dn u^t phàt tir ban ch^t cìin hipn thirc ma ihr('Jng iih»r xlirtt )iiiH tir nhCrng y dinh chiì (|unn Co thion hirdng qiin (lui

khonf-,ipng va tóch mat ticli circ, plifìn dop yì\ ly tiròng rn khoi

]ói tiri^fng "ii^" 1-^ vdn co nhifMi man ve phuc (np vji khOnn lành khòi thi6n hirdng to lióng Nhiéu tnmg vidt nhnt lf'\ (t phàt hi^n, tnr(;t trón I6i mòn khnOn sno 'IVong l<hnynh

dfìu là Ngiiyen Minh Chflii Titni thiiyot NgnyAn Minh

Chàu \ì6\ lèn trong thòi ky chdng do qnoc My vdi cV l/ic

chfnh Nguyén Minh Chan dà nhay cani vói huVfiHr.nii''Mi

tà nu»i chóng lai khuynh liudng quy pham hóa va <lc cno

già tri hién tlurc, nhàn han cùa trang viét Nhinu tmyòn ngan cùa Nguyén Minh Chàu diroc viéi ra vói càch nliìn cliàn thuc, Ih^u hinu chiéu PMU va bàn chà't cOa cune ;;()ii,'{

c()n ngiròi Tàp triiyOn Co lau ducTc tiing giài vàn xu^i "HM

II()i Nhà vàn dà thè hlòn sàu sàc phong càch sàiii; I^MO

dó Ve hoàn cành va thói dinm tao non sir ddi mói Iroii;: viui xuOi phài k(1 dén mot cudli tiéu thuyét co y tighia

cjini móc ìkThdi.w vdiìg cùa L§ Lu"u Th()i X(i rd'ni^ nhàc

lai mOt thòi trong cuOc sdng ma y thuc làm chu cua mòi

ca nhàn trong quan liò xà hòi, trong cuyc dói riòng hi vi pham Nhàn vàt Sài Irò Ihànli mot kiéu "nan nhàn" cua iói song bao càp cun quan he già Iruóng Ihàni sàu lionij

52

nbiéu co q u a n d o à n thè f^é Luu dà chàn tinh vaeb ra

l a n h giĩi cùa cài riéng va cài chung, cài riéng phài pbuc

vu cài chung, va p h à n riéng tu éa mdi cugc dịi càn duoc lịti trgng Ma V à n Kbàng cùng là tàc già co cịng va tao duOc biéu (|uà cao (]ua nbùng cudn tiéu tluiyet ddi mịfi

lù Mita iniiit ha, Mita là rung Itotìg vildn va Dàì)\ cKĩi

khong giay già fhiì Cam bùng phé p b à n cùa Ma V à n

K b à n g kbà lién tue m a n h mị, t b à n g thàn Diéu d à n g (piy

là y Ibùc xày duiig va d()ng co là vi cu()c dịi chung Kbịng (•(') su bàli tbù riéng tu qua bic p h à m Nbiéu t r a n g vidt óa Ma V à n K b à n g nlur ị vào bién giĩi kbà cbeo leo giùa y tliùc p h é p h à n chàn elidili va phé p h à n de phé

p b à n Diéu d à n g (|uy là r a n b giịi rị rét, néu d u r a pbài

ĩ c h a t liéu thì cùng ị mach sàu tình càm N h ù n g cudn

liéu t h u y é t d a t giài vàn xuịi nàm t99 1 nhu Mafih dàt Uhn

tigtfịi ìihiht tua cùa Nguyén Kbac IVuịng, Ben khoni, chĩng cùa D u o n g H u ị n g là n b ù n g kbàm phà vào chiéu

sàu éa hién thuc L à n g (lué Viet Nain trai qua nbiéu bién d g n g vĩi n h ù n g su ddi thay lĩn cùa càch m a n g nhu ồi c à d ì r u ị n g dàU bop tàc bịa n ị n g nghiep dà thiét làp

n b ù n g (juaii he xà bịi mịi tdt d e p giùa ngirịi vĩi nguịi

T r o n g tién trinh p h à t trién nhiéu vàn de bue thiét d a t ra Irong (pian he giai c à p , td cliùc Iràt tu xà li()i, xày d u n g

|)bong tue tàp (pian Nguyén Khàc 'IVuịng dà p b à t bién nbiYiig xung d g t ve riuaii he bg bang, già toc chìm sAu (lu('/i lịp vị éa cliinb quyén va d o à n tbo dia plnrcuig

N b ù n g màu tliuàn làu dịi cùa làng (|ué ma t r é n ly Ibuyot luiùìg nlìU dà hi loai bc) tu làu dịi vàn lx)n Uii dai d a n g

5;?

va eĩ dip lai b ù n g lén phà vị tùng mang IK) mal Ibanb

b ì n h cùa làng xĩni

V i é t ve su thàt éa dịi sdng v(fi ồ(di nhìn nbàn va

d à n h già cịng bang trị tbànb nhu càu thuc su óa ngnịi

viét tuy eĩ nhiéu de tài dà tbuOe ve (piA k b ù Mf)\ sn nbà vàn t r ị lai vĩi vàn de cài c à d ì ru(')ng dàt C^uà llial i\v

tài cài c à d ì rur)iig dàt t r o n g vàn hoc dura tao dugc nhung

toc p h à m co già t r i Càc cudn tiéu tluiyét nlur lìttyctì (ÌÌÌÌÌ

Lue éa Nguyén H u y T u ị n g , Bep dĩ Itìa éa Nguyt^'ui \ ' ; i n Hong, Nĩftg (lati vĩi dia chi} éa Nguyon Cịng H o a n

dou vU(fng nbiéu ban d i e Nguịi vidt dura am biou sau sàc d i f i l l i sàeh cài c à d ì r u g n g d à t va phong Iran inuig dàn t r o n g t h ị i d i é m này nén dura miéu l-à duoe bàn ( b à i cùa ho giùa phàn bge lo vị pbàn d i i m sAu N b ù n g lao

p h à m duoc viét lai ve de tài này éa V ị V à n 'IVU'*, Ngị Ngge Hgi, sàt d ù n g va chàn tbue boii 'l\iy nhién nhung

cudn sàeh n h u Thictì duĩtìg tua cùa D u o n g T l u i H u o n g

lai mang tboo nbiéu uàt ùo cà nbàn nén càch idiìn l ' a b lac va tbidu cbfnb xàc Do lai cbidn tranb C;H:II man;; l.a vàn do diiVc quan l à m bo'n ca Nliicni tà^• phàm \';'u-: : ' " M dU(Jc vidt t r o n g n b ù n g nàm ebidn tranb oo nbiou uu d i f U ì (|uan t r g n g Tbo bién diiOc cugc ebidn dàu t r o n g cuịc tic sue (piydt li(;t ma nguịi vidt tham d g Iruo tiép bnac pjan tidp cịng v(n b(ù lùa tliịi su' cùa cbidn tranb d;! lao d i d trang vidt co sue sdng mànb liét va bào bùng, co lao ( I I M I I : gĩp j)bàii d g n g vién t i n h thàn ebidn dàu ị ngirịi dno ' r i i \ nhién tbién b u ị n g d u i n g là su miéu là oĩ pban d^'^ dai

b() mat kị tbù con ngày ngị, d i i d n tbàng giànb [\\u^r de

dàng Nguịi vidi con (l n(')i don Iịn l l i à l va so pliàn ' ;i

)'i

nbàn cùa iigirịi Ifnb t r o n g chién tranb De tài chién tranb

du'Oc miéu tà vĩi nbiéu y tuịng m ĩ i sau khi chién t r a n h

két tbùc (yàc cu()c chién dàu dugc dién ra t r o n g bdi cànb rịng bùi hOn éa dàn toc va tbịi d a i Nguịi Ifnb duoc miéu tà sAu ve tàm trang chàn tbue va giàu càm xùc (^ua Irang viét, chién t r u ị n g ngdn ngang va iiliiéu t d n Ibàt nén d i i é n tbàng giànb I\\U}Ì: ềng vinh quJing va xiVng di'iiig vĩi phàm chat éa nguịi chién si càch mang Song mal Irai óa vàn de là ị cbd eĩ làc phàm qua nhàn manh nbùng dau t l i u ì m g i d n thàt, miéu tà kbịng eĩ càn é nbùng l à m trang liéu cuc cùa nguịi Ifnb ra t r a n Tao

idiam 7//^/// phàn tình yen cùa [3ào Ninb là m o t (ruịng

ligp liéu biéu K b ị n g Irànli khịi co mot tbịi gian vàn xuịi tbién vo miéu (à màt tiéu eUe éa cuịc sdng Ndu liU(io day nguịi viot obi (pian l à m don màt li(dì oUo i b i boni nay lai d u ị n g nhu nguik: lai Dànb ràng bidl ! i m don oliị yéu l:ĩm yà pbàn iiịu euo óa con nguịi nhu* nuU mal, éa con nguịi k n ĩ n g hồn lliu)n, con nguịi ydu d u d i ,

da ồm do tìm lịi va xàc d i n h già t r i nbàn bàn là ebinb d;ing song k b ị n g tbo xom do là bàn d i à t , là l a i o;"i T à p

i r u \ g n ìtih liàng lAp bop nbùng truy(Mì ngàn dudo giai óa bào \'àn nghe ị vào t r u ị n g bop dĩ M o t co giào yéu

d l i o i bi pbu t ì n h , l ị i nguịi con gài ludng tuoi co don hbao k h à t bàn nàng ; tbày giào t r u ị n g làng mang nbiou (diàt luu m a n h pba tap, nguịi Ifnb chién dàu nhàt gan

d d n / ' v à i linh b d n " ^Yit cà déu r a t thàt, rat nguịi ndu xĩt

\o màt t r a i , m à t tiéu cuc cùa oon nguịi Nbu'ng i d i bue

i i a i ì l i (duing, àm buịng (duing cita ồo truyén cịng lai là man xàm ;ini d a m

af)

ViOc dành già Ini nhùng tàc phàm vdn hi ddi x ù Ibiịn

l o d i cùa Ihịi ginn qua là niOt t r a d ì nhiém va jliiànli tivù

d à n g ké t r o n g tliịi k y d d i mĩi V ĩ i (juan niém ngbg IbuAI

eĩ phàn hgp h ị i , va su vàn d u n g (pian d i é m giai càp do

|)hAn tfch càc higMi tuOiig vàn hoc con d(fn giàn mày moo nén nbiou tàc phàm vàn bge bj ha thàp già t r i -so vĩi eia

tri dieb Ibuc Nbiéu bài tluf n h u lay Tién cùa C^uang

D ù n g , Man futi hoa sitfì éa H ù u l^oan, Bea kia "^ĩtìg iJuĩfig cùa H o à n g C à i n déu bi xem là vuĩng vào (pian

d i é m tiéu t u san C à d ì pbàn tfeb va d à n h già vàn (duro'nr làng man Ibịi ky 1930 - 1.945 con nàng né T u lue viìn

d o à n , Tb(J IIK'Ù, bai trào luu vàn bge này eĩ nbùng dịng gĩp (|uan I r o n g elio tidn t r i n h pbàt t r i é n vàn hoc \ ' i g l

N a m tbịi ky bién dai Diéu này dura do dàng (broc Ibùa

l i l i a l i nhàt là vĩi nbùnj; làc phàm éa N h à t l./inb, Kbai

H u n g va H o à n g Dao V(n (|uan d i é m ddi mịi t r o n g van nghé, chùng ta dà dànb già lai, dànb già dùng Irà lai

elio nbùng tàc già va lue phàm t r é n già tri vdn oĩ Vnw

d u n g d ù n g (luan d i o m lich su, l i m biou nbùng d ị n g gop mịi éa ềe biiui tuOng vàn hoc vào vàn obutfni; diafno,

thịi so vĩi ngày (|ua, dua vào (pian d i o m nbàn dàn ^U^ pliAn tfeb, dĩ là eO so ly luan {\v l i n i biéu vàn ligc tpià

k b ù C l i i h i g ta dà khịi pbuc lai day dù I r o n vgn n l i i r u già t r i tinb thàn bj màt màt, biou sai Igeb, v(n (inb I I I : M I tịn t r g n g di san vàn bge óa dàn tịo N h ì n d u i n g lai su iigbiép d d i m ị i éa d à t nuVfo dà lao otf so (dio su dịi nifù

t r o n g vàn hoc (^lit'H vàn hoc l i n ồy \ à o dirịng lịi \ à n

ir;

nghé cùa Dàng, Un cày vào sU nghiep lón lao cùa dàt nuóc trong buóc ngogt lidi sii day cani hung tfch cuc vói bien tai va nóng nàn trong tuong lai Dó thàt su là mdc Iòn, là dOng lue lich sii manh me tbùc day su phàt trién cùa mgi già trj tinh thàn trong dó co van nghé,

lln\tYOTigA§ip K/ìxytt-ltrpc-itn h^i uà nhàn hrtn-mU&fc\tìm-rf(5r^ trién -

NXB=jdiQaJbi9c_xa hói, 1097)

57

PHUONG PIIÀP TIÈP CAN

L V L U A N VAN H O C VIET NAM DUONG DAI

Tién sì cao càp: Dò Vàn Khang

Ly hiAn van hoc Viél Nani chiaiig dai dang dùng giira nga ba duòng cùa sú |)lial liién; vàn hoc cfing dang ngap ngùng giua hai nhiém vu liong dai:

nliiein vii cùa thè ky va nhiein vu cùa Ihién nién kỵ

Ly lucin van hgc Viél Nani hien dai da Irai qua su nghiep ve vang cùa

inìnli ò llic ky XX, nhung no lai chua co kinli ngliiéin lAp de an elio nliicni vu

cùa inòl (hién nién ky S(1|) lóị

Tir ca sa dó, co lliè nói, nioi phuang phap lié|) cAn ly luAn van hoc ducrng dai lò'l nìì^ii clii co (he \ì\ phuong pìuip du luh» tién trinli vàn hijc

Tién (linh van hgc dì khai nguyén cho dé'n iié( (hién nién ky (lui hai dà

chAin dù( niòl kiéu (u" duy lliÀìn iny long (iié tlé quy tlói sang mÒl kièu tu duy

iluìui my long thè miri

Muón nani bai nhung ca sa ly luAn khòng don gian này, cAn phai xél

liai phuang dién: mot là phai pliAii lich dAy dù nguón góc cùa su kiúing hoàng gay gAt ly luAn van hgc nuóc (a (iiióc thuc té van chuang Hai là phai dira vào

(hành (un iny ligc the giói - niol loai iny hgc mang (inli (dng ké'( he ihòng,

dòng (hòi mò la mó( he quy drfi mói &m cho (u duy va hành dòng ihAm my

cùa con nguòi, dong dó co dr duy nghé (luiAi cùa Viét Nam va (he gióị

L Nguón góc klnìng hodng cùa ly luan vàn hoc Viet Nam

Su khùng hoàng ly luAn van hoc Vié( Nam diu^ng dai khòng làch lòi su kiiùng hoàng phuang huóng phài dién cùa xà hòi, con nguòị

Ké dì nàm 1984, a nuóc (a cùng nhir (oàn (hé giói dà co dàu hiéu khùng lioàng ve kinh (é', chinh di, dao due, xà hòị Su khùng hoàng này dà buóc vào giai doan dién hình a nluìng nani 80 Khùng hoàng ve kinh le, chinh di, ciao due xà hòi kéo llieo khùng hoàng ve van ligc, nghé (liuẶ

Càn diem qua mot sa'biéu hién aia sU khùng hodng ly luàn vàn hoc

ó nuóc tu:

LI Vàn hgc "mói" nhAi (iiiét phài "Tiù( bò bò cành xà hòi (de) (ìm

tòi, khàm phn con ngiròi vói nhiìng nhu cÀu iihAn linh pli6 bién ò d à n g sau càc

bò quÀn ào xa hòi" (Tap chi Sàtig lluoiig so' 35, 1989, d76)

Co llié va cÀn phài Ihòng càm nhu cÀu bue xùe ve dói mói vàn hoc cùa (àe già Nhung giua nhu cÀu eó linh eiiAi (Am dang này va càch làm ma "nhà

ly luAii" mach bào co mòi hC) ngàn càch lAÌ nguy hiém cho van hoc Vàn hoc iiAy sinh do nhu càu cùa con nguòi, nhung dó là mot nhu cÀu lA't dòc dào, nhu cÀu d ò lai minh de (ài sinh ra bàn lliAn minh (heo cAp s6 nliAn C^on nguòi lai song dong xà ligi; xà hòi (ao Ihành bàn chAÌ cùa con nguòi Ngay (ù nàm

1845 Màe dà vié( dong Luan cuong ve Plw hàch "liàn chA( con nguòi

khòng phài là cài diìu (ugag vòn eó eùa eàe cà nliAn riéng Ié, dong Ifnh hién

Ihuc cùa nò, bdn chat con nguòi là toàn bò càc mòi qun //f xà hòi"

Nhu vAy, (àe già cùa luAii diém: van hoc phài "TrùI bò l)ò cành xà hói"

dà làm elio ly luAii van hgc d ò lai lac liAu (ói mot thè ky mai Man llié, (lieo

càch "mach bào" này, \M\ hgc sé phài tir bò nhiém vu "iihAn tfnh" de di vào

"dóng vAI Ifnh" vi, ehi eó con vAI mói khòng song dong xà hòi, ma eiil song dong bay dàn

7.2 "Néu qua khu là tòt dep thi ha tdt phai dòi /nói" (Tap chi Vàn

hoc so 2 - 1989)

Dgc luAn diém này kliié'n chùng (a phài bang lioàng Thu tihdt: ve ca

so van hoà (ói (hiéu, ai ma chàng bici làng, khi nói (ói (|uà khù, lue là nói Ijch

su Moi lich su dAn Igc déu là lieli su van lioà Lich su này cùng ihigc làm lén bòi bao còng sue, bao (Ani huyéi, bao (he' he Riéng lich su Viél Nam, tló là mg( lich su lién lue ehò'ng ngOcii xAm de giù nuóc va xAy dung dàt nuóc, mot lidi su "Rù bùn, dùng dAy, sàng loà"

Thù hai: lich su nào cQng eó nhung chién còng, nhung lich su nào

cùng gap nhung han che' eùa Ihòi dai, cùa d i n h dò, cùa kinh nghiém Dó là

mot quy luAI; quy luAt "khòng (he hoàn (hién lAÌ cà ngay mò( lue" Cho nén, ben canh nhùng thành tuu lo lón, lich su nào cung de lai nhùng diéu ma (hòi dai sau cÀn phài vugt qua ThAin ciù bang mòi con mài nghiém khàc, (he he sau vàn eó ihé phàt hién ra nhung han che', nhùng mal chua ihAl tòt dep cùa c|uà khù

Thu ba: Ve (rié( hgc, phép l)ién eliùng eùa nguòi xua lAÌ luyél kiii cho

ràng: "Con han d i a là nhà eó phùc" CAu nói day diéì luAii này dà nliA'n manh dén quy luAt ké' (iuìa va phài dién Con phài nói chi d i a ; nói tiép su nghiep cùa cha ; muòn nói dugc chi lón cùa d i a me, con cài phài vuan lén, làm hay han, (ò't luyn

Thù tu: Ve van hoc, luAii diém "Néu (|uà khù là IÓ( dep (lù ha (A( phài

dc'ii m ó i " se dÀn dén he qua dàng lo ngai l a (liù dal cAu hòi: Chàng le khi Nguyén Du nniò'n c a d i (An van chu'ang, (ù chò vàn chuang tlé chò dao: "VAn

d i (ài tao", sang dùng van vàn chuang de nói "Nhùng diéu dòng thA'y ma dau don long", thì vàn eùa Nguyén 1 Vài phài là "khòng tòt de|)" hay sao? Cùng nhu vAy, khi Nguyén D i n h Cinéu chù liuang dùng van chuang de vaeli mal nhùng kè lliay long ddi da:

"Cini hao uliiéu tliuyeii khó/tg khaiu Dàm nià'y thdng gian Init clumg là"

Thì Nguyén Du lai hoà la "khòng lòt dep" u? Nhu vAy luAii diém: "Néu qua khù là lòi dc|) ihì ha (Ai phài ddi m ó i " là mò( luAn diém khòng eó chù( co so nào ve vàn hoà, l i d i su', diéi hoc, vàn hoc, nò chi là mò( (liài dò thiéu d a d i nhiém nghiém d g n g dói vói qua khù Nò chi dàn lai (hai dò khòng tòn dong duyén Ihòiig, dó là dura nói lói Ihài dò pini dinh s a d i Iran

/.,? Cdn làm cho con nguòi hieu ràng: "Cài àe là duòng lón vói con nguòi" {Vàn nghe so 48, ngày 28 - 11 -1992, Ii6)

Luàn diém này là m ò i su dàu hàng eàe àẹ Ve nguyén làc, kliòng eó xà hòi nào, con ngUòi nào lai chAi) nhAii "Cài àe là liuòng lón vói con nguòi" Nguyén tàc này dà dugc M à c x i m G o i o k i de xuAi Ur lAu: " K h i tu nhién tuóc mài ò con nguòi khà nàng di bòii chAii, Ihì dóng Ihòi lai cÁp cho con nguòi cài gAy ehò'ng dó là ly luòng"

Niiu vAy, nguyén dàc nhAn van cao cà là nguyén (Ac song co 1^ (uòng, nhò eó ly (uòng, con nguòi khàc vói moi dòng vẶ Khòng phài con ngiKÙ khòng biéi dell su nguy iiai eùa cài àc Xét ve mal bàn (he luAii, con nguòi lù

xa xua dà^AAp dal laeh ròi cho elio ò eùa cài àc Nguòi xua chia cuòc dòi la

làm ba (he gióị Cài àc hi nguòi dòi nhél xuòiig dia iiguc TiÀn llié là noi dién

la cuòc dAu danh quyéi lièi giùa cài àc va cài thiéụ Cài tliién dù |)hài qua bao Ihù (hàch, gian khó, nhung nhAi dinh chién Ihàng Cài thiéu nào, con nguòi nào, sau khi lù sach cài àc Ihì dugc lén eòi irai (mién dAi ly luòng, noi

khòng còli ò nhiém, coi vinh quang cùa su sòiig bài lù Cài eòi eao cà này dugc nhà PliAI ggi là Niéi bàn, l i i i é n chùa giào ggi là Ihién duòng; ò dó cài

àc khòng dugc ben mang lói),

Nhung cùng khòng dugc ào luòng Xà hòi (a khi buóc vào kinh (é Ihj duòng (hi càc àe lai dang eó mòi (ruòng IhuAii Igi de "làc oai, làc quài" 'Ilieo tliéu da cùa nhà van lYiéu XuAn, tliành phó Uà Nói eó khoàng 20 lu diém gài dùng duòng, l ù khu dung lAm thành phó dén càc quAn huyéii giàp lanh nói thành, còli t|uàn bia òni, iCaiaoke òm, hói toc ò m , quàn d g , phòiig dà ma

thuc eliAi là ó mài clAm dà iùnh (hi khòng ké xiéiV l ì o n g càc i\ai duy quél le

nan xà ligi, nhiéu gài mai dAm duói muòi sàu tuoi, xinh dep nhu nguòi màụ "

Sau khi néu lén mot dòi net ve (é nan xà hòi dang co nguy ca lan dòn, nliAi là (é ma luy, nhà vAii T i i è u XuAn dàt vAn de: " K h i ma long nliAii ài con thàm dò l i o n g long mòi nguòi Ihì Ié nan xà hÒi tjuà là nói nliùc nhòị Nói nhùc iiliói Ay khòng cùa liéiig mòl nguòi nàọ I3òi khòng ò dAu nhu ò Viél

Nam la, lAin long, tình nguòi luòn bùng sàng Chùng la ehi eó quyén giành lai con nguòi, nAng do con nguòi Dó là truyén thÓng nhAn bàn cùa dAn toc " (Bào V/J///*.^/(f SÓ 40, thù bay, 2/10/1999)

Van hgc là mot nghé IhuAt eó sue hùt manh me va huyén diéu ve viéc giành giA( con nguòi lù ben me ra coi tinh Dac diém này dà dugc nhà my hoc

eó dai Hylcip Arixiòi néu lén Ihành nguyén 1^: "Thanh Igc lAin hón" con

nguòi, hay con ggi là "sit hói lAiii", "su bùng tinh" (Calharsis), vàn hgc va

nghé IhuAl phài làm dugc diéu dó

Vói lAi cà nluìng ca so này, eó ihé coi luAn diém: "Càc àe là duòng lón

dòi vói con nguòi" là mot buóc lui nguy hiém cùa \^ luàn van hgc, nò kém

haw cà (òli giào ve nguyén tàc chóng cài àc, lai con cuc ky xa la vói c|uan

niém Macxit ve vAn hoc vói viéc tlé cao (ùili lidi cuc cài (ao hoàn cành va (idi Clic sàng (ao cài mói eùa con nguòi Vi "Bàn chAi con nguòi là luòn sàng (ao Iheo quy luAl cài dep" (C.Màc - Bàn thào kinh té', diéi hgc 1844)

L4 "Chinh tri cdn tuyèn truyén ibi de ra vàn nghé mhili boa" (Bào

Vali nghé so 9, thù bay 27/2/1988)

LuAn diém này lAÌ giò'ng "Mòl vàn co" dugc chai di nhiéu lÀn ò nuóc la dong thè ky XX Co Ihé ké dén cuòc "Chai co" này lÀn dÀu lién giùa mòl ben

là nhà ly luAn - phé bình Hai Triéu va mòl ben là Thiéu San Thiéu San la

tjuAn co: "Hai cài quan niém ve vàn hoà" (bài dang dén Tiéu tliuyét lliu Ixìy,

SÓ 38, nam 1935), chù Iruang "LA'y nghé thuAl làm cùu cành cho nghé thuAl"

Mài Triéu dàp lai bÀng bài: "Nghe thuàt ri nghé thuàt hay nghé thuàt vi

nhàn sinb" (Bào iMi mói ngày 24/3/1935 va ngày 7/4/1935) nhàm phé phàn

c|uan diém cùa Thiéii San

Ve sau, cuòc danh luAii này mò lòiig va hình Ihành hai phài ggi là phài

'Nghé thuàt vi nghé Ihuaf do nhà phé bình Hoài Thanh làm dai dién dang

càc y kién cùa minh dén eàe bào Tràug Au, Tiéu lu)à, Uà Noi l)ào, Tao dàu v.v Phài "Nghé thuàt vi nbàn sinb" do Hai Tiiéii làm dai dién còng bó càc

5

y kién cùa minh dén càc bào: Dò/ig FhUoug, Tié'n bó, Hóii tré, Song tluong,

Trung ky v.v

Cuòc danh luAn này de cAp tói hàu lièi càc vAii de ly luAn ca bàn cùa vàn nghé nhu: dac trung cùa vàn nghé Quan niém tu do sàng làc, tu do phé bình Bàn chAi eùa vàn nghé, eiiùc nàng eùa vàn nghé VAn nghé eó ehùc nàng quan dgng là lay dòng thùe tinh nhAn dAn dùng lén tu' giài phóng khòi àeh nò Ié

Ve "Mòi quan he giùa nghé IhuAt va chinh di" phài "Nghé thuAl vj nhAn sinh" khang djnh ràng, nghé IhuAl khòng thè dùng ngoài cuòc dAii danh

xà hòi; nghé tiuiAl phàn ànli lAm (u, nguyén vgng cùa nhAn dAn Tàc phc^m nghé IhiiAl nào cung co khuynh huóng chinh di Tu luòng chù de eùa tàc phc'im nghé (huAt phài bòc lo khuynh huóng xà hòi cùa nhà vàn NhAp cuòc hay lAn liànli; dàng nào cùng là chinh di cà

Dé'n Ihòi ky khàng ehié'n chóng Phàp, "Vàn co" này Lai dugc hoa sT Tò Ngge VAn chai hii bang luAii diém: làm luyén truyén Ihì Ihòi nghé thuàt Thuc chAi dAy cung là mòl lùng lùng ve mÓi quan lié giùa nghé IhuAt va chinh di

Thàng 7 nàm 1948, Hòi nghi Vàn hoà Toàn quò'c lÀn Ihù 11 dugc diéu

tAp tai chién khu Viét Bàc Hòi nghi nhàm giài quyéi vAii de "Khàng chién

hoà vàn boa, vàn boa kbàng chién" Dóng thòi cùng de giài quyéi vAii de

mói quan he bién chùng giùa nghe thuàt va chinh tri

Hòi nghi Vàn hoà làn này con dugc coi là Hói nghj giùp van nghé sT

"nhàn duòng": NhAn ra "Vàn hoà, vàn nghé cung là mot mal dàn, anh chi em vàn nghé si cùng là ehié'n sì dén mal tran Ay"

Dèli Ihòi "NhAn van, giai |)lulim" vàn de chinh di va vàn nghé, lai dugc lap lai mot lÀn mìa, vAy ma nhà ly luAn "DÓi mai" kia vàn khòng hay biét, vàn dem vàn eò eù vói nhùng quAii eò da qua eù de chai tiép vói luàn diém:

"Chinh tii càn tuyèn tiuyén thì de ra vàn nghé minh hoa"

DAy khóng chi là mot thài dò bài cJn, khóng chiù nghién cùu Ijch su

ma con là mot thiéii hut nghiém trgng ve ca so 1^ luAn vàn hgc

Ta hày thù xem càc bAc tién bói cùa vàn hgc Viét Nam nói ve mÓi quan

he giùa vàn nghé va chinh tii thòng qua nhùng bài bình vàn Nguyén Trai:

- Ngò Tlié' Vinh bao giò cùng kinh cdn coi vàn eùa Nguyén Trai lién sinh là "Vàn chuang dù sue sua sang viéc dòi" Con Phan Huy Chù Irong

Lich triéu bien chuang loai chi coi vàn chuang cùa Nguyén l ì à i là "Vàn

chuang muu lugc gàn lién vói su nghiep kinh bang té thè" Trong Bài tua cho

U'c Trai Ibi tap, Nguyén Nàng Tình eó mot càch bình rài hay ve mói quan he

giùa vàn nghé va chinh di trong vàn chuang cùa Nguyén Trai: "Vàn chuang cùa lién sinh linh vi, (liàm (huy, ròng lài, chinh dàng, cùng làn lién sinh vò'n khòng eó y due chuòi vAn chutyng, nhung mòl khi lòi nói Ihó lo dén sàng sua, dep de, manh me, dói dào, khòng eó cài gì eó thè che lA'p dugc Cu xem bài Bình Mgó dai cao va m^nh lénh viéi Irong quAn (hù, nhùng nghi luAn bàn hac ò triéu dinh, lòi nào cùng bao hàm dÀy ^ nghìa dao due"

Nhu vAy giùa chinh tri va vàn chuang tuy eó nhùng bàn chAi khàc nhau, eó nhùng ehùc nang khàc nhau, nhung mói lién he giùa chùih di va vàn

chuang là co tinh cliAi bién chùng lìa\^ thè', mói quan he này biéii dói Iheo

lich su ma co dò dAm nhat giùa van chuong va chinh Irj Thòi khàng chién chóng Phàp va ehò'ng My do hoàn cành lich su, van hgc nghé thuAt co nhiém

vu cuc ky quan trgng là góp phÀn dòng vién cà nuóc lén duòng, làm nén

"Dàng dùng Viél Nam lac vào (he ky." Ve mÓi quan he bién chùng giùa vAn nghé va chùih trj dà dugc Ho Chù 1 idi nói io dong bài Iha sau:

"Tha.xita yéu cauli tbién nhién dep Mày già tràng ììoa tuyét uùi song Nay à trong tho' uéu co thép Nlu) tho' cùng lìluli biét \tuig plioug"

Tuy nhién, da ggi là vàn, là Iha, thì dù co phài cùng toàn dAn lén bién khu, ra luyén tuyéii, vàn chuang vàn phài làm xù mang riéng cùa nò, dó là xù mang dùng hình lugng biéu hién lAin long cùa nlià vàn, nhà iha vói cuòc dòi

1 ha cùa Bàc Ho cùng vAy, iha Bàc là mot dién hình cùa su kéi hgp iihuÀn nhj giùa nghé thuAl va chùili trj Nhà tha Hoàng Trung Thòng co 1^, khi kéi lai Ihành luu eùa tha Ho Chi Minh bang mòl vÀn Iha tuyét tàc cùng là nói dùng mot bàli chAi:

Trong tàc phÀiii nói tiéiig: "Phép bién cluinR cùa tu nhién" F.Àngghen

dà ggi cho la mot y ky diéu ve càch giài quyéi ly luAn nói chung va \^ luAii

vàn hoc nói riéng: "Khoàng giùa càc khoa hgc là noi bùn^ nò lhòn>; lin"

Tu ggi y dó ta thA'y, nhae eó dién dà mot Ihòi lung hoành trong nghé llìuAl Am thanh, nay dà lui ve "Ihinh phòng" de nhuòng chò cho nhae hién dai dàn ngAp dong bién nghé thuAt quàn chùng VAy khòng ly gì 1^ luAn vàn hgc

Viél Nam hién nay lai eù "co dién" mài De hién dai hoà \</ liiAii vàn hgc Viét

Nam, cluìuM ta khòng Ihé kh6n>i; chon mot "khoàng aiùa" RJùa càc khoa hoc, hoae càc hién tugng trong hình thài y Ihùe xà hòi de kiéin lim su "bùng nó Ihòng tin**Tù ca so ly luàn này, lòi chgn khoàng giùa ynn hgc va tòn giào

Khoàng chuyén dich này tòi ggi là Càn vàn hgc

Han thè', khi càn cu vào my hgc cùa Héglien, ta tliA'y su long kéi qua

dinh phàt trién cùa nghé IhuAl tu lliAp déii cao, tu chò dira vào nhùng cliAi liéu

nang né, Ihò Ihién, (Séw chò lién sAu vào thè' giói ben trong (Ani hón con nguòi

8