Khảo sát đánh giá đặc điểm địa hóa môi trường nước dưới đất khu vực nam đông nam hà nội

Tầng Hà N ội nàm ở độ sâu 22,5 đến 42m, dày 3-34m và được chia thành 3 tập như sau: Tập 1 dưới; gồm cuội, cuội tảng, sỏi, sạn lẫn ít cát bột xen kẽ thuộc tướng lòng sông miền núi và chuy

ĐẠI HỌC QUÓC GIA HÀ NỘI TRƯỜ NG ĐẠI HỌC KHOA HỌC T ự NHIÊN• * • •

H À N Ộ I - 20 0 5

MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN c ứ u

- N g h i ê n c ứ u c á c đ iề u k iệ n địa c h ấ t v à địa c h ấ t th ủ y v ă n k h u v ự c

Đ á n h g iá c h ấ t lư ợ n g n ư ớ c t h ô n g q u a c ác chỉ tiê u đ ịa h ó a m ô i tr ư ờ n g , trê n c ơ sơ đ ó

đ ư a ra c ả n h b á o đôi v ớ i n g ư ờ i d ân khi s ử d ụ n e các a i ế n e k h o a n Ư N I C E P

3 Kết quả đào tạo

H ư ớ n e đ ần v à b ả o v ệ th à n h c ô n g 01 th ạc sỹ ( H o à n e T h ế A n h )

a Title: IN V E ST IG A T IO N A N D A SSE SSM E N T O F T H E G E O C H E M IC A L

C H A R A C T E R IST IC S OF G R O U N D W A T E R E N V IR O N M E N T IN THE

SO U TH A N D SO U T H -E A ST A R EA S O F H A N O I

- Code: QT - 01 - 19

b C oordinator: N guyen Van Due

c C ollaborator: Tran N goc Lan

d O bjective and contents o f study:

- R e s e a r c h stu d y on g e o lo g ic a l a n d h y d r o lo g ic a l c h a ra c te ris tic s

M Ở ĐẦU

H ơ n m ộ t th ể k ỷ q u a, H à N ộ i đ ã th ự c s ự p h á t triể n v à m ở rộ n g rất n h a n h T h ể h iệ n

rõ n h ấ t là v iệ c g ia t ă n g d â n số, d iệ n tíc h v à đất đai n ộ i th à n h D â n sổ n ộ i th à n h tă n g h ơ n 6 lần từ 24 v ạ n n g ư ờ i n ă m 1945 lên 1,5 triệu n g ư ờ i n ă m 2 0 0 0 v à d iệ n tích n ộ i th à n h tă n g gần 9 lần từ 1.008 h a n ă m 1945 đ ế n 9 0 0 0 h a n ă m 2 0 0 0

Đ ô thị h o á , c ô n g n g h iệ p h o á đ ẫ n đ ể n tă n g tr ư ở n g c ác n g à n h k in h tế S ứ c tiêu th ụ

c ủ a x ã hội n g à y c à n g tă n g vọt M ộ t tro n g n h ữ n g n h u c ầ u cấp th iế t c ủ a m ộ t x ã hội v ớ i n ề n kinh tế p h á t triể n là n ư ớ c H à N ộ i nói c h u n g v à k h u c ô n g n g h iệ p n a m H à N ộ i nói r iê n g

n g u ồ n n ư ớ c c h o sản x u ất, s in h h o ạ t v à ăn u ố n g đ ề u từ n g u ồ n n ư ớ c d ư ớ i đất S ự g ia t ă n g dân số, p h á t triển sản x u ấ t tro n g th ờ i g ia n h ơ n 10 n ă m trở lại đ ây d ẫ n đến sự gia tă n g

n h a n h c h ó n g lư ợ n g n ư ớ c sử d ụ n g h à n g ngày N h i ề u n h à m á y n ư ớ c m ớ i ra đời, các n h à

m áy cũ đ ư ợ c d u y tu b ả o d ư ỡ n g , n â n g c ao c ô n g suất V iệ c k h ai th á c q u á m ứ c n g u ồ n n ư ớ c

n g à m đ a n g n ẩy sin h n h iề u v ấ n đ ề v ề c h ấ t lư ợ n g n ư ớ c v à d ẫ n đ ế n n h iề u tai b ién v ề đ ịa chất n h ư sụt lún n ền m ó n g các c ô n g trình c ô n g n g h iệ p c ũ n g n h ư d â n sinh

Đ ề tài: " K h ả o sát v à đ á n h giá đặc đ iể m địa h o á m ô i tr ư ờ n g n ư ớ c d ư ớ i đ ất k h u v ự c

N a m - Đ ô n g N a m H à n ộ i" n h à m n g h iê n c ử u tín h c h ấ t v à c ác đ ặ c đ iể m m ô i trư ờ n g n ư ớ c

d ư ới đất m ộ t k h u v ự c k h á đặc trư n g c ủ a th à n h p h ố H à N ộ i - k h u v ự c c ó đ ịa h ỉn h th ấp v à là

k h u c ô n g n g h iệ p v ớ i n h iề u n h à m á y d ù n g g iế n g k h o a n c ô n g n g h iệ p đ ể tự c u n g c ấp n ư ớ c cho sản xu ất T r o n g q u á trìn h k h ả o sát c h ú n g tôi đ ã tiế n h à n h lấy h ơ n m ư ờ i m ẫ u n ư ớ c

g iế n g k h o a n c ô n g n g h iệ p , m ộ t số m ẫ u từ các g iế n g k h o a n c ủ a C T K D N S H N v à c ũ n g

k h o ả n g c h ừ n g đ ó m ẫ u n ư ớ c từ các g iế n g k h o a n U N I C E F c ủ a c á c h ộ dân C á c m ẫ u n ư ớ c

đ ư ợ c p h â n tích để x á c đ ịn h h à m lư ợ n g các k im loại n ặ n g v i lư ợ n g n h ư C u , P b , Z n ,F e ,

M n ,C d ,A s ,H g , N g o à i ra c h ú n g tôi c ũ n g tiế n h à n h x á c đ ịn h h à m lư ợ n g c ủ a các n g u y ê n tổ chủ y ểu v à rút ra c ác loại h ìn h n ư ớ c t r o n s k h u v ự c n g h iê n cứ u

T r o n g thời g ia n v ừ a q u a h iệ n t ư ợ n g ô n h iễ m A s n ư ớ c e iế n g k h o a n U N I C E P

Ọ u ỳ n h Lôi làm c h o c ộ n g đ ồ n g d ân cư tro n g k h u v ự c lo lắn g , ả n h h ư ở n g k h ô n g n h ỏ đ ế n đời s ố n g n h à n d â n tr o n g to à n th à n h p h ố V iệ c tiế n h à n h n g h iê n c ứ u đ ặ c đ iể m đ ịa h o á m ô i trư ờ n ơ n ư ớ c k h u v ự c n h à m đ ó n g g ó p m ộ t p h ầ n làm rõ b ả n c h ấ t m ô i t r ư ờ n g n ư ớ c k h u v ự c

n g h iê n c ứ u nói r iê n g v à t h à n h p h ổ H à N ộ i nói c h u n g T r ê n c ơ sở đ ó m à c h ú n g ta n h ậ n

th ứ c r à n g n g u ồ n n ư ớ c n g ầ m c ủ a H à N ộ i là v ô c ù n g q u í g iá v à v ấ n đ ề ô n h iễ m m ộ t p h ầ n

n à o đó n g u ồ n n ư ớ c n à y c h ín h là do c o n n g ư ờ i gây ra v à d o v ậ y c h ú n g ta có th ể tự k h ắ c

p h ụ c đ ư ợ c

N g u ồ n n ư ớ c n g ầ m H à N ộ i đ ã đ ư ợ c sử d ụ n g g ầ n m ộ t tră m n ă m nay T r o n g lịch sử

H à N ộ i c h ư a b a o g iờ c ó h iệ n t ư ợ n g bị n h iễ m đ ộ c từ n g u ồ n n ư ớ c n ày T h à n h p h ầ n đ ịa h o á

họ c c u ă n ư ớ c n g ầ m c h o th ấ y V iệ c ô n h iễ m n g u ồ n n ư ớ c ch ỉ x ẩ y ra k hi c h ú n g ta p h á v ỡ cân b ằ n g c u n g c ầ u tự n h iê n c ủ a nó, k h i c h ú n g ta p h á v ỡ c h iế c á o b ả o v ệ nó H à n g n g à y

N g u ồ n n ư ớ c n g ầ m tự n h iê n là tài sản v ô c ù n g q u í g iá c ủ a H à N ộ i B ả o v ệ tài sản này, làm c h o n ó s ạ ch v à trở th à n h n g u ồ n c u n g cấp n ư ớ c lâu dài là n h iệ m v ụ k h ô n g c ò n

củ a m ộ t cá n h â n h a y m ộ t tổ c h ứ c n à o đó m à là n h iệ m v ụ c ủ a to à n x ã hội K h a i th á c n ư ớ c

n g ầ m k h ô n g thể tuỳ tiệ n m à phải đ ư ợ c th ể ch ế h o á b à n g p h á p luật

C h ủ trì đ ề tài c h â n th à n h cá m ơn Đ ại H ọ c Q u ố c G ia H à N ộ i, T r ư ờ n g Đ H K H T N đ ã

c u n g cấp k in h p hí, tạ o m ọ i điều kiện để th ự c h iện đề tài, c á m ơ n các G S , P G S k h o a Đ ịa chất, đăc b iệ t là P G S T S N g u y ề n N g ọ c T r ư ờ n g v à an h chị em b ộ m ô n Đ ịa K ỹ thuật

2

C H Ư Ơ N G 1

M Ộ T SÓ Đ Ặ C Đ IẺ M Đ ỊA LÍ T ự N H IÊ N VÀ Đ ỊA C H Á T

1.1 Đ IÈU K IỆN Đ ỊA LÍ T ự N H IÊN

1.1.1 Vị trí địa lí

T h ủ đ ô H à N ộ i n ằ m ở t r u n g tâ m đ ồ n g b à n g B ắ c b ộ v à có to ạ đ ộ 20°9 - 2 1°4 đ ộ v ĩ B ắ c v à 105°6 - 106° đ ộ k in h Đ ô n g P h ía B ắ c g iá p tỉn h T h á i N g u y ê n , p h í a Đ ô n g giáp tỉn h B ắ c

N in h , H ư n g Y ê n , p h ía N a m g iá p tỉn h H à Tây

H à N ộ i n ằ m ở h ai b ê n b ờ s ô n g H ồ n g , ở m ộ t v ù n g đ ồ n g b ằ n g trù p h ú nổi tiế n g từ lâu đ ờ inay Vì v ậy từ n g à n x ư a H à N ộ i đ ã đ ư ợ c c h ọ n làm th ủ đô

K h u v ự c N a m - Đ ô n g n a m H à N ộ i n ằ m ở vị trí n h ư tên gọi c ủ a nó N ó n à m trê n đ ư ờ n g

và n h đai th à n h p h ổ v ớ i n h iề u n h à m áy, s ô n g K im N g ư u c h ả y từ B ắ c x u ố n g N a m c h ia k h u

v ự c n g h iên c ử u th à n h hai p h ầ n v à đổ v à o hồ Y ê n Sở P h ía N a m g iáp H u y ệ n T h a n h Trì

1.1.2 Địa hình

Đ ại b ộ p h ậ n diện tích H à N ộ i n à m tro n g v ù n g đ ồ n g b à n g c h â u th ổ s ô n g H ồ n g với

đ ộ cao tru n g b ìn h từ 5 đ ến 20 m é t so với m ự c n ư ớ c biển Đ ịa h ìn h c h ủ y ế u c ủ a H à N ộ i có hình d ạ n g d ồ n g b á ñ e đ ư ợ c bồi đ ắp bởi c ác d ò n g s ô n g v ớ i các bãi bồi h iệ n đại, bãi bồi c a o

v à các bậc th ềm X e n g iữ a các bãi bồi đ ó c ò n có các v ù n g t rũ n g vớ i c á c h ồ đ ầ m ( d ấ u v ế t

củ a các lòne, s ô n g cổ) R iê n g địa h ìn h b ậc th ề m chỉ c ó ở H u y ệ n S ó c S ơ n v à p h ía B ắ c

H u y ện Đ ô n g A n h th à n h p h ố H à N ội N g o à i ra H à N ộ i c ò n có các d ạ n g đ ịa h ìn h núi v à đồi x â m th ự c tập tru n g ở k h u v ự c h u y ệ n Sóc S ơ n v ớ i d iệ n tíc h k h ô n g lớ n lắm

D ạ n g địa h ìn h đ ồ n g b à n g v ù n g H à N ộ i k h á đ ặ c trư n g c h o d ạ n g đ ịa h ìn h đ ồ n g b à n g

p h ía bắc V iệt N a m v à đ ư ợ c p h â n ch ia ra th à n h hai p h ụ d ạ n g sau:

- P h ụ d ạ n g đ ồ n g b à n g t ro n g đ ó c h iế m 9 0 % d iệ n tíc h đ ồ n g b ằ n g hơi lồi lõ m v à th ấ p

d ần th e o c h iề u T â y B ắ c - Đ ô n g N a m Đ ấ t c ấ u th à n h t h ư ờ n g là c á c lớp cát, v ù n g v e n nội bắt g ặp các c h ò m sét , b ù n c h ứ a các h ợ p ch ất h ữ u cơ P h ầ n p h í a N a m s ô n g H ồ n g đ ịa

h ình th ấ p , trũ n g từ 3-4 m n ê n hay bị n g ậ p úng

- P h ụ d ạ n g bãi b ồi g ồ m bãi bồi cao v à th ấ p n à m n g o à i đê h a y g iừ a d ò n g c h ả y s ô n g

H ồ n g , có b ề m ặ t t ư ơ n g đổi b à n g p h ẳ n g , trải d ần ra m é p n ư ớ c v à n g h iê n g th e o c h iề u

ch ả y củ a d ò n g sô n g Đ ấ t cấu th à n h d ạ n g bãi b ồi g ồ m c á c lớ p sét h a y b ộ t sét m ỏ n g B ề

m ặt h ay b ê n d ư ớ i là cát x e n kẽ các lớp sét b ộ t m ỏ n g d à y 2 0 - 3 0 cm

Đ ộ ẩm k h ô n g khí tư ơ n g đổi trung bình th án g thấp nhất 8 1 % (th á n g 11 và tháng 12)

Đ ộ ẩ m k h ô n g k h í t ư ơ n g đối tru n g b ìn h t h á n g cao n h ấ t 8 7 % ( th á n g 3)

4

Độ ẩm không khí tuyệt đối 100%.

Gió:

Hướng gió chỉ đạo mùa hè: Đông Nam

Hướng gió chủ đạo mùa đông: Đông Bắc

Tốc độ gió trung bình mùa hè: 2,2 m/s

Tốc độ gió trung bình mùa đông: 2,8 m/s

Số cơn bão đổ bộ vào khu vực trung bình 2-3 cơn/năm

Mưa (xem bảng 1):

Lượng mưa trung bình năm:

Lượng mưa trung bình ngày lớn nhất:

H ình 2 S ư đồ địa chất vùng H à N ội

N ăn g

- Số giờ chiếu sáng trung bình: 1.464.6 giờ/năm

- Lượng nước bốc hơi hàng năm thay đỏi từ 828 mm (1914) đến 1.018 mm (1919)

- Lượng nước bốc hơi trung bình nhiều năm (1990-1997) 933 mm

B ả n g I L uọ Ti g m ư a v ù n g H à N ộ i t h ờ i k ỳ 1 9 9 0 - 1 9 9 7 1

ba dòng sông Đà, sông Thao và sông Lô Ngoài ra nó còn chịu sự điều tiết của hồ Hoà Bình, kể từ khi hồ này đi vào hoạt động năm 1984 Khi chưa xây dựng hồ, mực nước hạ lưu sông Hồng về mùa lũ luôn luôn dâng cao và đe doạ các tuyển đê xung yếu Khi có hồ điều tiết đỉnh của các cơn lũ bị điều hoà và không dâng cao, nhưng lại rút chậm nên thời gian ngập bãi lâu hơn.

Mực nước lớn nhất vào thời kỳ lũ 10,63 m (1990), mực nước trung bình 5,09 m, mực nước thấp nhất 2,78 m (kết quă quan trắc tại trạm Hà Nội thời kỳ 1990 -1997).

Lưu lượng nước sông Hồng rất lớn , thay đổi từ 385m 3/s (1994) đến 14.800m3/s (1996) Nước sông Hồng tải một lượng phù sa rất lớn Độ đục cực đại thay đổi từ 1.620g/m3 (1988) đến 12.500g/m 3 (1986).

Lòng sông Hồng lắng đọng phù sa khá dày Theo tài liệu khảo sát năm 1987 trở lại đây chiều dày lớp phù sa đọng tại nhiều khu vực có xu hướng tăng, đặc biệt là vào mùa khô năm 1992 ỉà +0,4 m Nước sông Hồng thuộc loại nước nhạt có kiểu bicacbonat canxi

và ít thay đổi theo mùa.

+ Sông Nhuệ: là một nhánh nhỏ của sông Hồng bẳt nguồn từ Thụy Phương chảy qua c ầ u Diễn, Hà Đông có chiều dài khoảng 20 km Sông này rộng trung bình 15­

20 m, nhỏ nhất 13 ITL ( ở cầ u N oi ) và lớn nhất 35 m (ở cầu Hà Đông) Chiều dày lớp nước lớn nhất trong sông 3,46 m (cầu Hà Đông) và trung bình 1,5-2 m Mưc nước lớn nhất là 5,77 m (1984), thường là 4,5-5,2 m Lưu lượng thay đổi từ 26 m3/s về mùa khô đển 150m3/s về mùa mưa Chiều dày lớp bùn từ 0,48 đến 0,87 m và thành phần chủ yếu

là bột sét Hệ số thấm lớp bùn từ 0,0086 đến 0,017m/ngày Nước sông nhạt kiểu bicacbonat canxi và thay đổi đáng kể theo mùa.

+ Sông Tô Lịch : Đây là con sông dài nhất trong 4 con sông thoát nước ở Hà N ội với tổng chiều dài 13,5 km, rộng trung bình 30-45 m, sâu 3 đén 4m được bất nguồn từ Phan Đình Phùng, qua mương Thụy Khê, huyện Từ Liêm, Thanh Trì và nhập vào sông Kim Ngưu rồi đổ vào sô n s Nhuệ ở đập Thanh Trì Như vậy đoạn cuối của sông Tô Lịch đón nhận nước thải của nhiều khu vưc Hà N ội trong đó có nước thải của nhiều khu công

+ Sông Kim Ngưu: bắt nguồn từ Lò Đúc Trước năm 1960 sông Kim Ngưu chày theo vành đai gọi là sông Kim Ngưu cũ Hiện nay chì còn một nhánh bắt nguồn từ Lạc Trung Sau năm 1960 sông Kim Ngưu được khai thông một đoạn thẳng từ cửa cống Lò Đúc đến đền Lừ dài 2,84 km Sông Kim Ngưu dài 12 km, rộng trung bình 25-30 m, sâu 3-4 m đón nhận toàn bộ nước thải lưu vực cống Lò Đúc, khu vưc Quỳnh Lôi, Mai Hương, Lạc Trung, Mai Đ ộng và khu công nghiệp Vĩnh Tuy Lưu vực sông qua khu Lò Đúc có diện tích 352 ha với số dân 17-18 vạn người Lượng nước thải công cộng 5.400m3/ngày đêm, lượng nước thải công nghiệp 4.400m 3/ngày đêm Khu vực Quỳnh Lôi, Mai Hương, Lạc Trung, Mai Động-Vĩnh Tuy với diện tích 505 ha và dân số là 11 vạn người tập trung nhiều xí nghiệp công nghiệp và tổng lượng nước thải khoảng 28-30 ngàn m3/ ngày đêm Hiện tại sông Kim Ngưu đã được kè, lát bờ làm đường, trồng cây xanh hai bên bờ, lòng sông được nạo vét sạch sẽ thông thoáng từ đầu đường Kim Ngưu xuống Mai Động-Vĩnh Tuy Cảnh quan môi trường dược thay đổi một cách cơ bản làm cho người dân sống trong khu vực tự có ý thức bảo vệ khu vực sinh sống vừa được cải tạo của họ.

+ Sông Sét: bắt nguồn từ cổng chùa Hai Bà Trưng, Nguyễn Công Trứ, mương Trần Khát Chân-Ô c ầ u Dền, mương ngõ chùa Liên Phái rồi chảy ra khu Tô Hoàng, Đại Học Bách Khoa, đại học KTQD-Cầu Đại La- Giáp Nhị rồi nhập vào sông Kim Ngưu Một nhánh nữa xuất phát từ khu vực Trân Bình Trọng - Quang Trung qua hồ Thuyền Quang - Hồ Bảy Mậu qua cống Nam Khang rồi nhập với nhánh đầu Đại học Bách Khoa Sông Sét dài 6,7 km, rộng từ 10-30 m, sâu từ 3-4 m Tổng diện tích lưu vực nội thành là 580,8 ha với 20 vạn dân, lượng nước thải sinh hoạt gần 20.000 m3/ngày đêm Tổng lượng nước thải đổ vào sôna Sét là 60-70 nàn m3/ ngày đêm.

+ Sông Lừ: xuất phát từ Trịnh Hoài Đửc-Hào Nam-Thịnh Hào tách ra hai nhánh qua cống Yên Lãng ra sông Tô Lịch một nhánh chảy qua Nam Đồng, Hồ Trung Tự rồi nhập với nhánh Hồ Giám-Văn Chưcmg-Linh Quang qua cống Trắng, cống Chem rồi cuối cùng chảy qua cốn£ Kim Liên Trung Tự-cống đường Trường Chinh qua Định Công-Linh Đàm rồi lại nhập vào sông Tô Lịch.

8

Bảng 2 Lượng bốc hoi nước vùng Hà Nội

(Theo tài liệu của đài Khí tượng Lúng)

Nếu kể từ hồ Trung Tự thì sông Lừ dài 5,8 km, rộng 20-30 m, sâu 3-4 m Lưu vực sông Lừ rộng khoảng 560 ha với 16 vạn dân Lượng nước thải sinh hoạt gần 20 vạn m3/ ngày đêm Tổng lượng nước thải là 30.000 m3/ngày đêm Nếu kể cả nhánh từ cổng Trịnh Hoài Đức thì tổng lượng nước thải sông Lừ đạt khoảng 45-50 vạn m Vngày đêm.

Giới Kainozoi chứa các trầm tích Đệ tứ có cách đây 1.8-2 triệu năm và được phân

bố trên diện tích 1500 km2 và có nguồn gốc khác nhau, hình thành từ thống Pleistocen sớm cho đên nay.

Thống Pleistocen sớm

Hệ tầng Lệ Chi trầm tích sông (a Q|Ic)

Tầng Lệ Chi phát triển dọc theo phương hoạt động của lòng sông Hồng cũ, bắt đầu xuất hiện ở phía trên Nhổn và trên c ầ u Diễn (LK 11 HN) và phát triển rộng về phía Đông-Đông Nam.

Trầm tích của tầng Lệ Chi không thấy lộ trên bề mặt và chỉ gặp trong các ỉỗ khoan

có chiều sâu khoảng 45-70m

Hệ tầng được chia làm 3 tập:

Tập l(dưới) gồm cuội (cuội thạch anh, silic, đá hoa, sỏi lẫn ít cát , bột sét thuộc tướng lòng sông miền núi chuyển tiếp) Cuội có kích thước trung bình 3-5 cm Tập cuội này nằm ngang trên tầng cuội có tuổi Pỉiocen muộn (hệ tầng Vĩnh Bảo).

Tập 2 (giữa) gồm cát hật nhỏ, cát bột màu vàng có độ chọn lọc và mài mòn tốt, thuộc tướng lòng sông và gần lòng sông.

Tập 3 (trên) gồm bột, sét, cát màu xám, xám vàng, xám đen (do lẫn bùn thực vật, thậm chí có cả thực vật chưa phân huỷ hết) Độ chọn lọc và độ mài mòn kém, thuộc tướng bãi bồi.

Sự thành tạo tầng Lệ Chi có liên quan đến thời kỳ bóc mòn, xâm thực, rửa trôi ở vùng lộ đá gốcvào thời kỳ Pleistocen sớm.

T h ố n g P ỉeìsío cett g ỉữ a -tr ê n

Tầng Hà N ội (a,ap,pd QVinhn) chỉ lộ ra ở vùng gò đồi ven rìa đồng bàng và thềm sông Đà ở Bất Bạt, còn đa phần là chìm sâu dưới mặt đất và bị các trầm tích trẻ hơn phủ lên trên Tầng Hà N ội nàm ở độ sâu 22,5 đến 42m, dày 3-34m và được chia thành 3 tập như sau:

Tập 1 (dưới); gồm cuội, cuội tảng, sỏi, sạn lẫn ít cát bột xen kẽ thuộc tướng lòng sông miền núi và chuyển tiếp xen kẽ với các pha lũ tích là sản phẩm của một thời kỳ xâm thực dữ đội rộng khắp Cuội chủ yếu là thạch anh, silic ,ít đá phun trào mài mòn từ kém đến trung bình, độ chọn lọc trung bình kém Kích thước cuội từ 2-5 cm, chiều dày 10-34

Tập 2 (giữa); gồm sỏi nhỏ, cát thô, cát bột màu vàng, xám Đó là sảm phẩm của pha xâm thực thứ hai Chiều dày trung bình là 17 cm.

Tập 3 (trên); gồm bột sét, bột cát đặc trưng cho tướng bãi bồi, thỉnh thoảng eặp các thấu kính đất sét bột màu xám đen lẫn mùn thực vật.

T hống Pleistocen trên Tầng Vĩnh Phúc (a Q2[IIVP|.1 Q2Ịi[vp2,lb Q2||Ịvp3):

10

Tầng Vĩnh Phúc lộ ra trên diện tích rộng ở phần tả ngạn sông Hồng và một phần ở hữu ngạn tại Ba Vì-Thạch Thất, Phúc Thọ, Hoài Đức, c ổ Nhuế, Xuân Đỉnh Do sụt lún các tích tụ này bị các trầm tích trẻ hơn phủ lên Do đó ta chỉ quan sát đươc chúng qua nghiên cứu các lỗ khoan Một đặc điểm của tầng Vĩnh Phúc là bề mặt bị laterit hoá yếu nên có màu loang lổ và có sự chuyển đổi nhanh về thành phần thạch học theo chiều nàm ngang Tầng Vĩnh Phúc được chia thành 4 tập từ dưới lên như sau:

Tập 1 (dưới) gồm sỏi, cuội nhỏ, cát lẫn ít sét bột màu vàng xám dày 3-10 m Trầm tích đặc trưng cho tướng lòng sông.

Tập 2 gồm bột có ít sét, cát vàng thỉnh thoảng có ít thấu kính sỏi nhỏ, cấu tạo phân lớp xiên chéo, thuộc tướng lòng sông và gần lòng sông dày 33 m.

Tập 3 gồm sét, caolín màu trắng, sét bột cát màu vàng, cát bột sét xen kẽ nhau thành từng nhóm, bột sét, sét lẫn bột và cát mịn thuộc tướng bãi bồi dày 2-10 m.

Tập 4 (trên) gồm sét đen, bột sét màu đen lẫn mùn thực vật, bột sét xám vàng Ở vùng Sóc Sơn trong bột sét còn có thấu kính sỏi, cát nhỏ và thấu kính than bùn thuộc tướng lòng hồ-đầm lầy.

Thống Holocen-phụ thống dưới -giữa

Tầng Hải Hưng (Qiv'"2hh)

Tích tụ thuộc tầng Hải Hưng bao gồm tích tụ hồ-đầm lầy (lb Q iv '’2hh|), tích tụ biển (mQiv1‘2hh2), hồ (lQ iv 1’2), đầm lầy (bQlvl'2hh3) phân bố chủ yếu ở phía Nam-Đông Nam và rải rác ở phía Bắc thành phố Hà Nội Tầna Hải Hưng gồm 3 phụ tầng:

Phụ tầng dưới gồm trầm tích hồ-đầm lầy (lbQ iv'^hhi): Trầm tích hồ - đầm lầy tạo thành vào thời kỳ trước biển tiến, phân bố chủ yếu ở phần Đ ông Nam thành phố và rải rác ở một vài nơi ở Tây Bắc Thành phần bao gồm bột sét chửa tàn tích thực vật và than bùn Tích tụ chứa than bùn có các kiểu: hồ-đầm lầy ven biển (Sơn Đồng-Canh Nâu, Lại Yên, Chợ Đăm, Hồ Thành C ôn g ), đầm lầy lục địa (giữa đồng bàng Sơn Đồng-Hoài Đức), kiểu ven rìa phân bố ở chân các gò đồi.

Phụ tầng giừa (m lQ iv1‘2hh2): Trầm tích biển (mQ^'^hh?) bat gặp phổ biến từ Nam Thạch Thất, Nam Đan Phượng, Phù Đổng đổ về phía N am -Đ ông Nam Hà N ội Thành phần gồm sét, bột có màu vàng rất đặc trưng, xám xanh, xanh lơ và xanh xám Tích tụ hồ lục địa (lQ iv '’2hh2): diện tích phân bổ rất hẹp và thường bị phủ bởi các trầm tích trẻ Thành phần gồm bột sét màu vàng xám xanh lơ phần đáy có ít sạn nhỏ, cát, bột

và kết vón oxit sắt nâu.

Phụ tầng trên: Trầm tích đầm lầy(l Q IV l-2hh3) chỉ phát triển ở trục giữa các gò thoải, rải rác với diện hẹp, thường lộ trên mặt và bị ngập nước Thành phần gồm than bùn màu nâu đen, sét xám nâu và xám đen.

Thống Holocen-Phụ thống trên

Tầng Thái Bình (Qiv3tb) đây là tầng trầm tích được tạo thành trẻ nhất, khoảng từ 3.000 năm đến nay, phân bố hầu hét trên diện tích các huyện Từ Liêm, Thanh Trì và một phần trên diện tích các huyện Ba Vì, Thạch Thất, Đông Anh, Mê Linh.

Phụ tầng Thái Bình dưới (Qiv3tbi) gồm tích tụ sông (a Qiv3tbị) và tích tụ aluvi-hồ- đầm lầy (alb Qiv3tb[).

Phụ tầng trên (a Qiv3tb2) là thành tạo aluvi ngoài đê sông Hồng.

Tầng kiến trúc M ezozoi dưới

Tầng kiến trúc M ezozoi giữa-trên,

Tầng kiến trúc Kainozoi (N-Q) Tầng kiến trúc này gồm các thành tạo vũng vịnh, phân bố dọc sông Chảy với các đá thuộc hệ tầng Vĩnh Bảo, chúng nam không chỉnh hợp trên các thành tạo cổ hơn và cuối cùng là các thành tạo Đệ Tứ có tuôi từ Pleistocen sớm cho đến Holocen muộn với các thành tạo lục địa bờ vũng vịnh phủ lên trên các thành tạo

cổ hơn.

1.2.3 Đ ặc điểm địa chất thuỷ văn

Thành phổ Hà Nội là một phần của đồng bàng sông Hồng, có đặc điểm của thung lũng sông và miền đồng bàng châu thổ Đặc điểm địa chất thuỷ văn tổng quát của vùng đồng bàng châu thổ trong các trầm tích bở rời là tính chất chứa nước Nước ở dưới đất tồn tại và lưu thông trong các khe hoẻ giừa các lồ hổng của đất đá Đá, đất có hạt càng lớn(như cuội, sỏi, sạn) thì mức độ chứa nước và sự lưu thông của nước ờ dưới đất càng lớn Ngược lại đất đá vụn hạt càng nhỏ (như cát, cát pha) thì mức độ chứa nước và sự lưu thông của nước càng nhỏ Đât đá nhó kêt dính ( như sét, sét pha) thí mức độ thấm nước rất yếu và có thể xem như tầng cách nước.

Sự phân nhịp trong các tầng trầm tích Kainozoi khu vực Hà N ội là cơ sở để phân chia mặt cắt địa chất ra các tầng chứa nước khác nhau và chúng luân phiên xen kẽ với các trầm tích cách nước Ta có thể phân chia các tầng trầm tích bở rời Kainozoi của Hà Nội

ra các tầng chứa nước sau:

Tầng chứa nước lồ hổng không áp Holocen(qh) Tầng chứa nước này phân bổ khá rộng Chung có mặt khắp vùng Nam sông Hồng Đất đá cẩu thành tầng này chủ yểu là cát các loại, sỏi nhỏ, tầng đáy có lẫn sạn Chiều dày trung bình chừng 10-15 m Đây ỉà tầng

có độ giàu nước từ trung bình đến rất giàu.

Tầng chưá nước lỗ hổng áp lực yéu Pleistocen thượng (qp1) Tầng chưa nước này thuộc tầng giàu nước trung bình Đất đá chứa nước có độ thấm trung bình Độ dẫn nước

từ 56 đến 288m 3/ngày Chiều sâu mực nước từ 2 đến 4 m Tầng này có quan hệ chặt chẽ với các tầng liền kề, nhất là dải cửa sổ địa chất thuỷ văn sông Hồng.

Tầng chứa nước lỗ hổng áp lực Pleistocen hạ (qpì) Đây là tầng cấp nước chủ yếu cho thủ dô Hà N ội Tầng này phân bổ hầu như khắp vùng đồng bàng trừ vùng đồi Sóc Sơn Đất cấu thành tầng này gồm cát sạn sỏi thuộc tầng dưới Pleistocen trên.

C H Ư Ơ N G 2

Đ Ặ C Đ IẺ M Đ ỊA C H Ấ T T H Ủ Y V Ă N* •2.1 N H Ữ N G V Á N Đ Ê C H U N G

Thành phố Hà N ội là một phần của đồng bàng sông Hồng nên có đặc điểm chung của thung lũng sông miền đồng bàng châu thổ Đặc điểm địa chât thuỷ văn tổng quát của vùng đồng bàng châu thổ trong các trầm tích bở rời là tính chất chứa nước Nươc dưới đất tồn tại, lưu thông trong các khe hở ở giữa các lỗ hổng của đât đá Đất đá có hạt càng lớn(như cuội, sỏi, sạn) thì mức độ chứa nước và lưu thông nước dưới đất càng lớn Đất đá vụn, hạt càng nhỏ(như cát, cát pha) thì mức độ chứa nước và sự lưu thông của nước càng nhỏ Đất đá nhó kết dính(sét, sét pha) thì mức độ them nước rất yếu và có thể xem như cách nước Nứơc được thành tạo và giữ lại trong các tầng đất đá bao gồm từ nước không

áp, nước có áp yếu đến nước có áp lực Xen kẽ giữa những những tầng chứa nước này là những tầng cách nước khác nhau Ở một số vùng, đặc biệt là dải ven sông Hồng, các tầng cách nước thường bị vát mòn do lòng sông nên các tầng chứa nước trực tiếp liền kề với nước sông và hình thành “ cửa sổ địa chất thuỷ văn”.

Các tầng chứa nước thành tạo trong trầm tích Đệ Tứ thường chứa nước lỗ hổng, còn trong các phức hệ chứa nước cô hơn, như trong N eogen chăng hạn, thì nước dược chứa theo vỉa, chủ yếu là trong các khe nứt và trong tầng chứa nước có mổi liên hệ thuỷ lực chặt chẽ với nhau.

2.2 Đ Ặ C Đ IỂ M C Á C PH Â N V Ị Đ ỊA TÀ N G Đ ỊA C H Á T T H U Ỷ V ĂN (Đ C TV )

Sự phân chia các phân vị địa tầng đctv dựa vào kết quả nghiên cứu sự phân nhịp, chu kỳ trẩm tích, thành phần vật chất, đặc điểm địa chất thuỷ văn của các thành tạo Sự phân chia đó tuân theo trật tự mặt cắt đctv (hình ) và được mô tả theo cột địa tầng trầm tích Đệ Tứ Hà N ội (hình s ổ )

2.2.1 T ầng cách nước H olocen (aQ |V3tb, aQ iv12hh)

Phân vị này được phân bố rộng rãi ở phía Nam sông Hồng, dải ven sông phía Bắc

và rải rác ở Đông Anh Chúng được lộ ra trên bề mặt Đất có cẩu thành gồm sét, sét pha, bùn sét, có màu xám nâu, xám hồng đến xám đen thuộc các trầm tích có tuổi Holocen và nằm phủ trực tiếp lên trên tầng chứa nước Holocen Ở một số nơi, nhất là phía Bắc sông Hồng chúng phủ trực tiếp lên các trầm tích cách nước Pleistocen trên Lớp cách nước này

có độ dày từ 2,5m đến 3 4 ,5m Giá trị hệ số thấm được xác định bằng cách dổ nước vào

16 hố đào của đoàn 64 Kết quả cho thấy hệ sổ thấm nhỏ nhất 0.03m /ng, cao nhất 0.096m /ng, trung bình 0.049m /ng.

14

0 □

Q •> □ Cuội kết - Cát két

H ìn h 3 Cột trầm tích địa tầng Đ ệ T ử thànlí p h ố Hà N ội

2.2.2 T ầng chứa nước trầm tích H olocen (qh)

Đây là tầng chứa nước diện tích phân bổ khá rộng ở Nam sông Hồng(trừ c ổ Nhuế-Xuân Đỉnh), trải rộng hầu hết huyện Gia Lâm, rải rác ở Đông Anh Thành phần thạch học chủ yếucủa đát đá là các loại cát, cát pha ậ tầng đáy có lẫn sỏi sạn và cuội nhỏ thuộc tướng thay đỏi từ lòng sông, bãi bồi đến hồ và đầm lầy Chiều dày của tầng này từ 2,7m đến 3 5 ,5m Trung bình là 14,95m (Bảng 3)

Kết quả khảo sát ở 11 lỗ khoan cho thấy nước dưới đất thuộc tầng này chủ yếu là nước không áp Chiều sâu thế nàm mực nước 3,03 - 4,6m Tính thấm nước của tầng này

từ cao đến rất cao.

Tỷ lệ lưu lượng của nước qua các lồ khoan hút nước thay đổi từ 0,16-20,871/sm Trong đó lỗ khoan nghèo chiếm 8,7%(q<0.21/sm), loại trung bình 13% (0,2<q<l 1/sm), loại giàu nước 43,5% (l< q<3 1/sm) và loại rất giàu nước chiếm 34,8%(q>3 1/sm) Như vậy khả năng chứa nứơc của tầng này từ giàu đến rất giàu.

Động thái của tầng chứa nước này phụ thuộc rõ rệt vào nước mưa, vào nứơc sông Hồng Ngoài ra nó còn phụ thuộc vào cường độ khai thác nước từ tầng chứa nước qp1.

Trong nhừnơ năm qua.dựa vào kết quả nghiên cứu nước dưới đất khu vực Hà Nội người ta đã thấy được mối quan hệ thuỷ lực chặt chẽ giữa hai tầng chứa nước qh và qp1,

mặc dù giữa chúng được ngăn cách bởi lớp cách nước bùn, bùn sét Tại Khương Đình khi tiên hành hút nước chùm lô khoan trong hai tầng chứa nước H olocen và Pleistocen người

ta tiến hành theo dõi theo thời gian và thấy :

Khi hút nước trong tâng chứa nước Holocen, tầng chứa nước Pleistocen cũng hạ thấp dần theo thời gian ( Trị sổ hạ thấp mực nước cực đại s max= 0,43m ) Khi ngừng hút nước tâng Holocen thì mực nước tầng kia cũng phục hồi dần và sau 24 giờ phục hồi được 0,3 lm.

Khi tiên hành hút nước tầng chứa nước Pleistocen, mực nước tầng chứa nước Holocen cũng hạ thấp dần theo thời gian (smax = 0,4m) Khi ngừng hút nước thì tầng trên phục hôi dân và chỉ 24 giờ sau mực nước đã phục hồi hoàn toàn.

MẶT CẲT o ịA CHẨT THUỲ VÃN TUYÍN A - D

do ảnh hưởng của việc khai thác nước ở tầng qp1.

Mối quan hệ 2Ĩữa hai tầng chứa nước này càna mật thiết hơn ở dải ven sông Hồng

và sông Đáy do chúng hầu như không có lớp neăn cách Mực nước của tầng chửa nước này còn đao động eiừa hai mùa khô và mưa v ề mùa mưa mực nước ở tất cả các lỗ khoan trong tầng đều dâng lên, về mùa khô, mực nước giảm dần xuống Điều đó chứng

tỏ động thái nước ngầm trong tầng qh có liên quan chặt chẽ với khí tượng.

Vùng ven sông biên độ dao động mực nước lớn hơn và giảm dần khi xa sông Điều đó có nehĩa là nước ngầm có động thái phụ thuộc vào động thái của sóng.

16

N s u ô n c u n s câp n ư ớ c dưới đât chủ Y ê u là nước tưới, nước mặt nước mưa M iền

cu n g cấp và m iê n p h à n bô irùng nhau Nguồn thoát chủ yếu ra sôns hồ bay hơi và cấp

cho tần g d ư ới th ô n g q u a t h ấ m xuyên

Bảng 3 Chiêu dày tầng chửa nước qh o ~ ’

Nhìn chung chãt lượng nươc trong tảng chưa nước Holocen là một vấn đề kha phưc tạp do nsuòn cun2 càp cho nó Vì v ạ y việc k h a i thác nước trong tảng này phục v u

í''AI H Jc vU 1 c GlA HA ỈV_' I

t r u n g t â m t h õ n g t i n t h ư V I E N

cho sinh hoạt, ăn uống là không khuyến khích và về lâu dài nhà nước cần pháp ỉuật hoá việc khia thác nước ngầm.

2.2.3 T ầng cách nước Pleistocen trên (aQ IU2vp)

Tâng này gặp ở hâu khắp Hà N ội Nhừng nơi hoàn toàn vắng mặt là đới ven sông Hồng, sông Đuổng và một số nơi khác như Nhổn, Đa Phúc, .

Thành phần cấu thành đất tầng này gồm sét, sét pha, đa phần có màu loang lổ đặc trưng Đôi khi chúng là sét, sét pha, sét bùn lẫn tàn tích thực vật màu đen hoặc xám đen.

Chiều dày của tầng này thay đổi từ 0,6m - 23m và trung bình là 7,15m tại mạn phía nam sông Hồng Ở phía bắc sông chiều dày tầng thay đổi trong phạm vi nhỏ hơn từ 1,7 đến 12,4m, trung bình 5,13m Thí nghiệm bàng cách đổ nước nhanh trong lồ khoan tại 12 điểm cho thấy đất đá thuộc loại có tính thấm rất yếu và gần như cách nước Hệ sổ thấm trung bình 0,023m /ng Trong tầng này người ta đã phát hiện thấu kính chứa nước

Nó có độ dày chứa nước từ 6,8 đến 9,0 m với chiều dày thế nằm mực nước l-3m Nước

có độ khoáng hoá cao hơn nước ờ các tầng chứa nước dưới nó và thuộc loại nước cứng 2.2.4 Tầng chứa n ư óc Pleistocen (qp)

Đây là tầng chứa nước nằm giữa tầng chứa nước qh và các trầm tích Đệ Tử được giới hạn bởi tầng cách nước qp3 Tầng có diện tích phân bố liên tục từ phía nam huyện Sóc Sơn và bị phủ trên nên chỉ có thế bat gặp nhờ các lỗ khoan Tầng chứa nước dược cấu tạo bởi hai lớp:

L ớ p trê n (qp2) được cấu thành bời cát, cát pha, phần đáy có nơi lẫn sỏi sạn thuộc tưóng lòng sông Chiều dày nhỏ nhất của lớ p là l,6m , lớn nhất là 33m, trung bình là 13,45m Chiều sâu thế nằm mực nước thay đổi từ sát bề mặt đất đến khoảng 3-4m, một ssố nơi sâu hơn 5,4 lm , có nơi 6 ,38m do ảnh hưởng của việc khai thác nước từ lớp cuội sỏi bên dưới.

Đất đá có tính thấm từ trung bình đến cao, có nơi rất cao Tỷ lệ lưu lượng trong goina khoan hút nước thay đổi từ 0.0811/sm đến 5,351/sm Do đó ta có thể xếp lớp loại này vào loại có độ giàu trung bình đến rất giàu nước Nước nhạt, độ khoáng hoá 0,2-0.3 g/1, cao nhất 0,5 6 2/1, nước có độ cứng mềm đên độ cứng vừa Nước có hàm lượng Fe cao Có giéng hàm lượng Fe đạt đén 25 mg/1 Hàm lượng N H /tr o n g nhiều giếng khoan Nước thuộc kiểu bicacbonat canxi Nhìn chung nước đạt tiêu chuẩn cho nước ăn uống và sinh hoạt.

Đ ộng thái nước trong lớp qp2 phụ thuộc vào điều kiện khí tượng thuỷ văn và chịu tác động rõ rệt của việc khai thác nước trong tầng qp1 Nguồn cung cấp nước cho tầng

18

này chủ yếu là nước mưa, nước mặt và từ tầng qh ngấm xuống Nứơc thoát chủ yếu là ra sông, hồ và cung cấp cho các tầng dưới.

L ớ p d ư ở i (qp1) được ngăn cách với lớp trên bằng lớp cách nước gồm sét pha, cát pha mỏng phân bố không liên tục Đất đá được cấu thành chủ yếu bởi các vật liệu bở rời

có khả năng chứa nước tốt như cuội sỏi, sạn, cát tướng lòng sông với quy luật thô dần theo chiều sâu.

Chiều dày lớp qp1 thay đổi trong một phạm vi khá rộng nhưng có chiều hướng tăng dần theo chiều từ tây bắc xuống đông nam và từ hai rìa đồng bằng vào trung tâm và biến động trong khoảng 2,5-69.5m , trung bình 26,35m (xem bảng 4) Độ sâu mực nước thường từ 2-4m trong trạng thái tự nhiên nhưng do khai thác nước được bẳt đầu từ những thập niên đầu thể kỷ này và ngày càng tăng của Thủ đô nên chiều sâu mực nước cũng hạ thấp dần theo thời gian.

cấp cho nước dưới đất và về mùa mưa nước dưới đất thoát ra sôns Hồng Khi việc khai thác nước ngầm vượt quá công suất thì trạng thái tự nhiên này bị phá

vở và khi đó nước sông luôn luôn cung cấp cho nước dưới đất trona cả hai mùa Vì vậy chất lượng nước dưới đất của Hà Nội còn phụ thuộc vào chất lượng nước sông Hồng.

Nước tàng trữ và vận động trong tầng chủ yếu ỉà nước nhạt, hầu hết nước có độ tổng khoáng hoá trong khoảng từ 0,1 -0,5 g/1, và đa phần là nước mềm đến cứng vừa cá biệt có một số lỗ khoan có nước rất mềm (M I4, H20HN) Loại hình chủ yếu của nước là bicacbonat canxi, bicacbonat natri, ờ phần phía đông sông Nhuệ có kiểu bicacbonat clorua và cá biệt có nơi 2ặp nước bicacbonat sunfat canxi ( LK4HN).

Lớp chứa nước qp' là lóp nước đặc biệt bởi nó có ý nghĩa cung cấp nước chú yếu và quan trọng cho Thủ Đô Nó là lớp nước có áp nên lưu lượne lớn và việc khai thác thuận lợi.

2.2.5 Phúc hệ chứa nưóc khe nút-lỗ hổng trong trầm tích Neogen

Phân bô hâu hêt ở phía nam sông Hông thành một giải mở rộng từ tây băc xuông đông nam bao trim toàn huên Gia Lâm, Thanh Trì, chiêm 2/3 diện tích thành phố Thành phần đất đá gồm cuội sỏi, cát kết xen kẽ bột kết, sét kếtcó tính chất phân nhịp ở phần tiếp giáp với trầm tích Đệ Tứ có mức độ gắn kết yếu và hâu như bở rời.

Ket quả nghiên cứu trong 12 giếns khoan cho thây giải phía đông, đône nam giàu nước Tỷ lệ lưu lượng từ 1,4211/sm - 3,751/sm Diện tích vùng còn lại thuộc loại nghèo đến trung bình (q từ 0,005-0,871/sm) Phức hệ có chiều sâu mực nước thườns từ 2-4m Tính chất thấm cùa đất đá thav đổi trong phạm vi rộng Kill từ giá trị rất nho đến 840m2/ng.

Ngoài các phân vị địa chất thủy văn chính như trên, trone khu vực nghiên cứu cũng gặp phức hệ chứa nước khe nứt Trias giữa và phức hệ chứa nước khe nứt karst Proteroizoi phàn bố ở vùng phía băc sông Hông.

K H Ả O SÁ T V À Đ Á N H G IÁ Đ Ặ C Đ IẺ M M Ô I T R Ư Ờ N G NƯ Ớ C DƯỚI ĐÁT

KH U V ự c N G H IÊN c ử u 3.1 K H Ả O SÁ T K H U v ự c N G H IÊN c ứ u

Khu vực nghiên cứu nàm trên địa bàn của hai khu CN cũ của Hà Nội: Khu CN Minh Khai-Vĩnh Tuy và Khu CN Thượng Đình(Hình 6) v ề diện tích Khu CN Minh Khai-Vĩnh Tuy(292ha) lớn hơn Khu CN Thượng Đình(76ha)gần 4 lần Hai khu CN này đều có những đặc điểm sau:

Đều sử dụng nước ngầm cho sản xuất và sinh hoạt Nguồn nước được lấy từ nước của CT KDNS Hà N ội, từ các giếng khoan công nghiệp của các nhà máy xí nghiệp tự khai thác và từ các giếng khoan UNICEF.

Đây là những khu công nghiệp cũ, hầu hết các trang thiết bị đã xuống cấp, có công nghệ sản xuât lạc hậu, cơ sở hạ tầng không đồng bộ, xuống cấp và gây ô nhiễm môi

trường nặng nề.

Khu dân cư với mật độ dân số lớn, các cơ quan hành chính xí nghiệp trường học,viện nghiên cứu nằm đan xen nhau trên nhừng trục giao thông trọng điểm, làm cho môi trường càng ô nhiễm, ảnh hưởng đen sức khoẻ của cộng đồng dân cư.

2 2

Khai-Vĩnh Tuy trong 18 nhà máy thì cỏ 8 nhà máy sử dụng giếng khoan CN, trong khi đó Khu CN Thượng Đình với 29 xí nghiệp thì hơn một nửa sử dụng giếng khoan này.

Đ ộ sâu của các giêng khoan của CT KDNS Hà N ội và các giếng khoan CN thường

từ 65-100m , tức là năm trong tâng chứa nước Pleistocen Đây là tầng chứa nước bán áp

có cấu tạo cuội sỏi.

N goài ra các gia đình trong khu vực còn sử dụng các loại giếne khoan UNICEF Đây là các giếng khoan nhỏ cờ d32-d40 khai thác ờ độ sâu 20-40m Độ sâu này nàm trong tâng chứa nước H olocen nên rất dễ bị nhiễm bẩn do nước thải bề mặt Loại hình giếng nước này đặc biệt nhiều trong khu vực Minh Khai-Vĩnh Tuy.

Nhiều tác giả đã có những nghiên cứu rất sâu về chất lượng nước khu vực Hà Nội trong đó có khu vực Nam -Đông Nam Nổi bật nhất là công trình của tác giả Đỗ Trọng Sự năm 1993 [4] Trong công trình này tác giả đã phân tích hàng trăm mẫu nước ngầm của các tầng H olocen cũng như các tầng Pleistocen Kết quả phân tích hàm lượng các kim loại nặng trong khu vực nghiên cứu cho thấy một bức tranh về địa hoá môi trừơng khu vực tại thời điểm đó ống sánh với các số liệu phân tích trong thời gian gần đây là cơ sở

để đánh giá xu thê môi trường nước ngầm theo thời gian trong khu vực nghiên cứu.

Trong quá trình tiến hành thực hiện đề tài nhiều mẫu nước của các giếng khoan của CT K DNS Hà N ội, giếng khoan CN trong khu vực nghiên cứu dã được lấy và phân tích các chỉ tiêu chính để xác định loại hình nước, độ khoáng hoá, độ cứng(bảng5, 6 và 7)

và đặc biệt là hàm lượng các kim loại nặng(bảng 11).

Từ khi đất nước có sự chuyển đổi mạnh mẽ, kinh tế Hà N ội có bước tiến vượt bậc, khu vực nghiên cứu có sự đầu tư lớn của nhà nước và các công ty liên doanh sản xuất hàng CN như da giày, dệt may, nhuộm, chất tẩy rửa, cao su, hoá chất, cơ khí, chế biến thực phẩm, sản xuất máy móc, ôtô, xe máy, mọc lên nhanh, các nhà máy cũ được cải tạo, nâng cấp, nhiều nhà máy mới ra đời nhưng đan xen trong khu vực có cơ sở hạ tầng yếu kém, dân số khu vực gia tăng lớn, nhu cầu nước cho sinh hoạt và sản xuất tăns đột biến Các nhà máy nước của CT KDNS Hà N ội phải tăng công suất khai thác, tăng thêm sổ lượng giếng khoan Cân bàng của hệ nước ngầm bị phá huỷ dẫn dến các hiện tượng sụt lún gây hậu quả trona sản xuất cũng như đồi sống của cộng đồng Trong thành phố xuất hiện các bãi rác thải được chôn lấp không theo quy trình tiêu chuẩn, các chất thải sinh hoạt giàu chất hữu cơ thâm nhập vào sâu thúc đẩy quá trình oxi-hoá khử trong hệ đất- nước ngầm làm ô nhiễm ngừôn nước Nhiều hộ dân trong khu vực do thiếu nước dùng phải sử dụns các siena khoan tầng nông để tự cung cấp nước ăn và cho sinh hoạt Quy

mô gia đình không cho phép xử lý tốt nên chất lượng nước đưa vào sử dụng từ những giếng khoan UNICEF là những vấn đề cần được quan tâm.

Khả năng nhiễm bẩn của nguồn nước phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài của cấu trúc địa chất khu vực, các đặc trưng hệ địa chất thuỷ văn V.V và là một bài toán rất phức tạp, đó là:

+ Các điều kiện địa chất và địa chất thuỷ văn:

Đặc điểm và tính chất của địa chất khu vực.

Bản chất của đất đá nằm trên tầng chửa nước,

Bản chất và tính chất tầng cản nước,

Mức độ che kín của tầng cản nước,

Đặc tính thuỷ lực của tầng chứa nước,

Địa hình và hệ thống dòng chảy của nước ngầm,

+ Tình trạng ô nhiễm của môi trường khu vực nghiên cứu:

ô nhiễm môi trường nước mặt, đặc biệt là các dòng sông chày qua nội thành và làm ô nhiễm lưu vực mà các con sông này chảy qua,

Ô nhiễm môi; đất, đặc biệt là các khu vực chôn lấp rác thải của thành phố,

Ô nhiễm môi trường không khí.

Ô nhiễm nước và ô nhiễm không khí là những vấn đề khá rõ ràng, còn ô nhiễm dất thì chưa thấy nhiều công trình nghiên cứu sâu Tuy nhiên nếu ô nhiễm đất thực sự xẩy ra

ở mức độ báo động thì thực là một thảm hoạ Ô nhiễm đất sẽ làm ô nhiễm nguồn nước lâu dài và rất khó và tổn kém trong xử lý ô nhiễm đất.

Khu vực N am -Đ ông Nam Hà Nội là khu vưc nhạy cảm và đã có nhiều công trình nghiên cứu về chất lượng nước ở khu vực này mà trong đó Quỳnh Lôi là một ví dụ Sự hiện diện của A s trong nước Quỳnh Lôi cũng có nhiều ý kiến khác nhau Có người cho đấy là thảm hoạ Có nsười cho đó là hoang báo Đã có hội thảo quốc tế về As Nhiều vấn

đề được đặt ra, được thảo luận về vấn đề này Nhưng từ đó đến nay vấn đề ô nhiễm kim loại độc hại này trong nước ăn Hà N ội không thấy được nhắc đến Không nên che dấu sự thật, tuy nhiên sẽ rất tồi tệ néu một vấn đề chưa được phân tích và hiểu thấu một cách chính xác nhưng đá vội vàng đưa ra công luận, gây hoang mang trong công chủng Những bài báo nhạy cảm liên quan đến một sự việc có chuyên môn sâu phải do nhừne nhà khoa học về lĩnh vực đó viết, hoặc phải được hội đông chuyên môn thôns qua mới cho đăng Một việc cần được nhấn mạnh là ở Hà Nội chưa phát hiện thấy dấu hiệu bệnh

lý do nhiễm A s trên người hay động vật.

Hai khu CN Mai Động-Vĩnh Tuy và Thượng Đình có vị trí địa lý và địa hình tương đối khác nhau Điều diện địa chất thuỷ văn thì Khu CN Mai Động-Vĩnh Tuy gàn sông Hồng hơn vì vậy sự cân bàng mực nước dề đạt được và tính chất địa hoá của nước

24