Về việc chuẩn hoá ngôn ngữ các văn bản luật pháp thời kỳ đổi mới

Trén càc cu liéu khào sàt ve tinh hinh thuc té cùa viéc su dung ngòn ngù trong càc vàn bàn phàp luàt thói ky Dói mói, chùng tòi dua ra nhùng dành già ve muc dò chuàn hoà cùa càc vàn bàn

VE VIÉC CHUAN HOA NGÓN NGÌT CAC VÀN BÀN

V ^ LUAT PHAP THOI KY DOI MOI

yv N

DE TAI KHOA HOC GAP DAI HOC QUOC GIÀ

MA SO : QX 2002.09

M U C L U C so trang

Phàn ma dàu 3

I Tinh cà'p thiét cùa de tài 3

IL Nhiem vu cùa de tài 3

III, Pham vi nghièn cùu cùa de tài 4

IV Phuang phàp nghièn cùu 4

Phàn nói dung 5

Chirang I Xung quanh vàn de chuàn va chuàn hoa tièng

Viet hién dai 5

1 Càc quan niém khàc nhau ve chuàn va chuàn hoà ngón ngù 5

1 Chuàn ngòn ngù 5

2 Chuàn hoà duói càch nhìn cùa càc nhà Viét ngù hoc 13

II Qua trinh bién dói va su diéu tiét ngòn ngù dói vói chuàn 16

1 Su bién dói cùa ngòn ngù va su thay doi cùa chuàn 16

2.Qua trinh diéu tiét càc bién dói ngón ngù va 20

Chirang IL Vàn bàn luat phàp va dac diém ngòn ngù cùa vàn

bàn luàt phàp 24

I Vàn bàn luat phàp trong mói quan he vói phong càch chùc

nàng 24 l.Phàn biet càc vàn bàn luat phàp va càc vàn bàn duói luat 24

2.Mói quan he giùa vàn bàn luat phàp va phong càch chùc nàng 26

II Dac diém ngòn ngù cùa vàn bàn luat phàp 28

1 Nhin tu góc dò phong càch chùc nàng 33

2 Nhin tu góc dò quan ly Nhà nuóc 33

Chirong IIL Tình hình chuàn hoà ngòn ngù trong càc vàn bàn

luat phàp thài ky Dói mai 35

I Tinh dói mai ve ngón ngù va xu huóng tiép can chuàn 35

1 Dói mai càch dièn dal 35

2 Xu huóng chuàn hoà 39

II Mot so vi pham chuàn muc ngòn ngù cùa càc vàn bàn

luat phàp 54

1 Tinh thiéu thóng nhàt ve chinh tà va cach phàt àm 54

2 Tinh thiéu chuàn muc trong dùng tu, thuàt nnu 5S

3 Tinh thiéu chuàn muc ve cu phàp 64

Phàn két luàn 70 Tài liéu tham khào 71

PHAN MÒ DAU

I Tình càp thiét cùa de tài

Dal nuóc ta hién dan? buóc trén con duóng Dói mai mot càch toàn dièn va vùng chàc trén tà't cà càc màt kinh té va xà hòi Mot trong nhùng nhiém vu quan trong cùa su nghiép Dói mai giai doan càch mang hién nay chinh là vàn de Dói mói phuang phàp quan ly hành chinh Nhà nuóc Trong do, Dói mai càc vàn bàn luàt phàp co y nghia cuc ky quan trong Bòi nò góp phàn tich cuc vào còng cuòc cài càch hành chinh Nhà nuóc nói riéng va quàn ly Nhà nuóc nói chung Khi xà hòi phàt trién ngày càng cao thi he thóng càc vàn bàn hành chfnh, trong dò co vàn bàn phàp luàt sé ngày càng nhiéu Ngoài viéc bó sung, sua dói càc bò luat dà co, vice bién soan càc bó luat mói cQng là mot nhu càu luòn luòn càn dat ra nhàm dàp ùng nhùng nhu càu mói cùa phàt trién khoa hoc ky thuat, san xuàt, kinh doanh

Co thè nói, trong moi boat dòng cùa dói song, vàn bàn phàp luat luòn là sgi day

nói lién giùa Nhà nuóc va nhàn dàn, giùa càc co quan chinh quyén càc càp vói

nhau, tao thành mot khói thóng nhàt Khòng co vàn bàn luàt phàp, moi boat dòng

xà hòi sé thiéu su dinh huàng va trong nhùng hoàn cành cu thè co thè mal di tinh

né nép, trat tu Vi vay, vàn bàn luàt phàp ngoài noi dung truyén bà thóng tin con dòng vai tró là trong tài cho moi hành vi ùng xù xà hòi Ngòn ngù cùa vàn bàn luàt phàp vi thè tu nò dà mang tinh hieu lue trong diéu hành moi boat dòng cùa tàp thè cùng nhu cà nhàn

Muón nàng cao tinh hiéu lue cùa vàn bàn luat phàp thi viéc chuàn hoà ngòn ngù càc vàn bàn là mot trong càc nhu càu cà'p thiét Vi ràng, su chuàn hoà vàn bàn phàp luat sé co tàc dung tich cuc lai viéc tuyén truyén sàu rgng va co hiéu qua moi duàng lò'i chinh sàch cùa Dàng va Nhà nuóc tói toàn thè nhàn dàn, dóng thói co tàc dung khuyén khich còng dàn thuc hién càc tràch nhiém xà hòi va thuc thi nghièm minh phàp luàt

Chon de tài nghièn cùu này, chùng tói hy vong nhùng két qua nghièn cùu se góp mot phàn nhò bé vào su nghiép nói trén Mat khàc, de tài cung co y nghTa ly luan trong viéc nghièn cùu phong càch tièng Viét va chuàn hoà tièng Viét hién dai trong giai doan hién nay

IL Nhiém vu cùa de tài

Nhiém vu nghièn cùu cùa chùng tòi tàp trung vào viéc tim hiéu, tòng két nhùng ly luan bàn ve chuàn hoà ngòn ngù va chuàn hoà vàn bàn hành chinh Tu

dò, xày dung ca sa de phàn tich nhùng dàc trung ngòn ngù co lién quan dén vàn bàn luat phàp va qua trinh chuàn hoà loai vàn bàn này Trén càc cu liéu khào sàt

ve tinh hinh thuc té cùa viéc su dung ngòn ngù trong càc vàn bàn phàp luàt thói ky Dói mói, chùng tòi dua ra nhùng dành già ve muc dò chuàn hoà cùa càc vàn bàn phàp luat hién hành, dóng thài dua ra mot so tièu chi de xàc lap chuàn Trén nhùng tièu chi va mot so mò hinh phàn tich thù nghiem, nguòi bién soan co thè vàn dung de thuc hién chuàn hoà trong qua trinh sua dói va bó sung mot so bó luat cùng nhu viéc bién soan càc bò luat mói, khi co chù truang cùa Dàng va Nhà nuóc

IIL Pham vi nghièn cihi cùa de tài

Càc vàn bàn luat phàp co so lugng khà lon va da dang Do diéu kién va khuòn khó cùa de tài chùng tòi chi chon mot so vàn bàn luat tièu bièu co lién quan tói cuòc song hàng ngày cùa nhiéu tàng lóp khàc nhau trong quàng dai quàn chùng nhàn dàn de làm tu liéu khào sàt Dò là vàn bàn ve càc Bò luat dugc in thành sàch riéng do càc Nhà xuàt bàn trung uang àn hành hoac dugc in trong càc sàch huóng dàn ve luàt Cu thè là càc vàn bàn sau day:

1 Bò Luàt Hinh su cùa nuóc Còng hoà Xà hòi Chù nghla Viét Nam

2 Bò luàt Dàn su cùa nuóc Còng hoà Xà hòi Chù nghTa Viét Nam

3 Luat Ciao thóng duàng bò

4 Luàt Ciào due

5 Luat lao dòng

6 Luat Doanh nghiép

7 Luat hòn nhàn va già dinh va càc che dinh dàn su co lién quan

8.Nhùng quy dinh phàp luat ve Moi truóng dò thi

9 Càc vàn bàn phàp luat ve thué

10 Quy dinh phàp luat ve Dàu tu ra nuóc ngoài cùa doanh nghiép, tó chùc

kinh té Viét Nam

IV Phuang phàp nghièn culi

Phuang phàp nghièn cùu dugc su dung khi thuc hién de tài chù yéu là phuang phàp tòng hgp phàn tich, phuang phàp mièu tà, so sành va phuang phàp thóng kè

P H À N NOI DUNG

CHirONG L XUNG QUANH VÀN DE CHUAN VA CHUAN HOÀ

TIÈNG VIÉT HIÉN DAL

I Càc quan niém khàc nhau ve chuàn va chuàn hoà ngòn ngù

1.Chuàn ngòn ngù

Chuàn ngón ngù là mot khài niém dà dugc càc nhà nghièn cùu ngòn ngù hoc trén thè giói quan tàm tu làu Khòng phài chi co trong tièng Viét ma trong tà't

cà càc ngòn ngù khàc nhau, vàn de chuàn luòn luòn duac dàt ra va thu hùt su chù

y cùa nhiéu nhà ngòn ngù hoc, dàc bièt là càc nhà ngòn ngù hoc xà hòi va càc nhà phong càch hoc

Trong thuc té, khi bàn tói vàn de chuàn va chuàn hoà ngòn ngù nguòi ta thuòng dung cham dén nhiéu ITnh vuc nhu: vàn hoà, vàn hoc, xà hòi hoc, tàm ly hoc Nói chung, chuàn là mot khài niém khòng dugc hiéu mot càch hoàn toàn chat che, vi thè trong su dung nò thuàng co dò co giàn nhàt dinh Su co giàn này phàn nào phàn ành su phùc tap cùa vàn de trong nghièn cùu cùng nhu trong qua trinh hién thuc hoà nò trén càc phuang tien giao tiép va trong càc phong càch chùc nàng khàc nhau Cho nèn, trong cuón "nhap mòn ngón ngù hoc ly thuyét" Joln Lyons khi bàn tói vàn de này dà khòng dùng thuat ngù "chuàn ngòn ngù' ma dién dat theo mot càch riéng Ong nói, vàn de dàu tièn phài bàn là 'tinh trong sàng" va

"tmh dùng" Nhung òng cung nhàn manh:" Hién nhién là khòng thè co tièu chuàn

tuyét dói ve "tinh trong sàng" va "tinh dùng" trong ngòn ngù Nhùng tu nhu thè chi dugc giai thich trong mói quan he vói mot tièu chuàn dà chon truóc"/i5 /•

Khi bàn tói chuàn, ngay trong càc nhà ngòn ngù cùng co su phàn hoà tuy theo huàng quan tàm Co nhà nghièn cùu thi thièn ve huóng ngòn ngù hoc thuàn tuy Khi dò, chuàn dugc hiéu là mot he thóng càc phuang tien ngòn ngù va là tóng thè càc khà nàng co thè dugc hién thuc hoà bài càc yéu tó cùa he thóng này/ 6 / Trong càch tiép can nhu vay, chuàn phài là cài co tinh truyén thóng, dugc xà hòi chàp nhàn va co tinh ben vùng

Nhung tinh ben vùng hoàn toàn khàc vói tinh bài bién Nói mot càch khàc, tinh ben vùng cùa chuàn cùng chi mang tinh chat tuang dói Nhin theo truc lich dai thi chuàn vàn là cài co tinh bién dói Do vay, YU X Xtépanov thuàng nhàn manh tói ba khài niém ca bàn làm lién de cho chuàn mire là khà nàng bién dói, ly tuàng

va truyén thóng Ba khài niém này lién quan chat che vói nhau Trong dò, "khà nàng bién dói xuàt phàt tu tinh da dang va khà nàng bién dói khòng ngùng cùa ngòn ngù khié'n cho con nguòi luòn phài dùng truóc mot tinh trang phài lua chon

"cài gì tòt han ? Cài gi càn phài de lai va cài gì càn phài vùt bó" /^§^ / Khi lua chon càc phuang tien hay càc dang thùc ngòn ngù, mói nguòi déu phài dua vào nhùng qui tàc nhàt dinh dà dugc hoc tap qua con duàng sàch va hoac qua thuc té giao tiép Nhùng qui tàc này dugc lap lai qua thài gian, dugc cùng co trong y thùc còng dóng va dugc truyén dat cho nhiéu thè he tra thành truyén thóng Do dò, nói tói chuàn muc khòng thè khòng nói tói tinh truyén thóng va su lua chon Chuàn muc khòng chi co nghla là lua chon va giù lai nhùng gì dà dugc lua chon ma con bao góm cà viéc huy bò cà nhùng cài dà vùt di Muón xày dung dugc nhùng qui tàc ca bàn de tién hành lue chon thi càn phài phàn biet dugc cài "dùng" va cài " khòng dùng" Do dò, viéc dira ra càc tièu chi nhàm cu thè hoà khài niém lira chon cùng là mot vàn de rat quan trong trong khi nghièn cùu ve chuàn Theo lU.V.Rozdextvenxki viéc lira chon càc yéu tó ngón ngù trong xày dung chuàn dua trén càc tièu chi sau:

- Dan vi ngòn ngù dugc chon phài dugc moi nguòi chàp nhàn

- Dan vi ngòn ngù dugc chon phài là dan vi ngòn ngù co trién vong nghTa

là nò phài dugc dành già là mot dan vi co khà nàng su dung trong tuang lai Diéu

dò co thè xàc dinh dugc nhò tinh thuan tien cùa nò vói tu càch là phuang tién giao tiép

- Dan vi ngón ngù dugc chon phài co tinh he thóng: nò phài de dàng nhap vào he thóng ngón ngù

lU.V.Rozdextvenxki coi tièu chi này là tièu chi quan trong nhàt bòi vi nò xàc dinh sue song cho dan vi ngòn ngù dugc lira chon trong tuang lai Vói nhà tao chuàn, thi viéc dành già chù quan ve khà nàng bièu nghTa va my hoc cùa dan vi dugc lira chon cùng là mot vàn de vò cùng càn thiét./ 3 3 /

Muón dành già mot hién tugng ngón ngù nào dò co thè dugc coi là chuàn hay khòng càn phài chù y xem nò dà thuc hién càc chùc nàng cùa minh nhu thè nào NghTa là, muón dành già bàt cu mot hién tugng nào dugc coi là chuàn hay khòng chuàn déu phài can cu vào hiéu qua cùa no trong viéc thuc hién y dò giao tiép khi co su tiép xùc giùa càc thành vièn cùa mot còng dóng ngòn ngù Cu thè, càn phài quan sàt xem nò trong tùng truóng hgp su dung ngòn ngù co dat dugc muc dich va y dò giao tiép giùa nguòi phàt va nguòi nhàn hay khòng? Bòi vi, mói boat dóng giao tiép là mot qua trinh phùc tap bao góm nhùng vàn de co lién quan dén tu duy, ngòn ngù, tàm ly này sinh mot càch dóng thài khi hinh thành ra lai nói, phàt ngòn Theo R.A Tarasov, qua trinh san sinh phàt ngòn khòng chi bao góm viéc thành lap chuang trinh va su hién thuc hoà chuang trinh ma con bao góm cà viéc phàn dinh nhùng diéu kién ben ngoài cùa hành dóng, dành già két qua, dói chièu vai"mò hinh chò dgi"( a day dugc hiéu là y dò giao tiép) Nói càch khàc, viéc san sinh ra phàt ngòn vói tu càch là mot qua trinh tàm ly, là boat dòng ben trong va ben ngoài cùa càc thành vièn giao tiép Mac dù hành dòng ngòn ngù bao góm càc thành tó tàm ly nhung lai dugc thuc hién bang qui luàt xà hòi chù khòng phài qui luat tàm ly"/ 6 /

7

Khi xem xét chuàn tà't nhién phài coi trong cài he thóng ngòn ngù ma chuàn tón tai Trén thuc té, khòng phài càc ngòn ngù déu co chuàn gióng nhau Diéu này

do dàc diém loai hinh ngòn ngù qui dinh, cùng vói nhùng thói quen, tap quàn cùa mèi dàn toc Do dò, coi trong he thóng ngòn ngù chinh là tòn trong nhùng qui tàc

ca bàn khi dành già chuàn Vi co mot diéu hién nhién là, con nguòi khi thuc hién càc hành dòng giao tiép bao già cùng phài su dung dén he thóng ngòn ngù Khòng

co he thóng ngòn ngù, tue là khòng co càc phuang tién ngón ngù cùng vói nhùng

bò qui tàc su dung thi nguòi ta khòng thè thuc hién dugc qua trinh giao té Càc phuang tién ngòn ngù này khòng phài trong mot lue dà dugc dinh hinh òn dinh duói càc chuàn mire nhàt dinh ma phài dugc thù thàch qua thòi gian NghTa là, chuàn xét trén mot phuang dién nào dò luòn gàn chat vói mal lich su phàt trién cùa mói mot hién tugng ngón ngù nhàt dinh Mot yéu tó ngón ngù nào dò a thòi diém lich su này co thè dugc coi là chuàn nhung dén giai doan sau dò co thè bi dào thài va khòng dugc coi là chuàn nùa Ngugc lai, co nhùng yéu tó ngòn ngù trong giai doan này chua tham già vào chuàn, nhung dén giai doan sau dò lai tham già vào chuàn mot càch tich cuc ma xét ve nguyèn nhàn thi co thè de càp tói nhiéu

su tàc dòng khàc nhau can thiép vào qua trinh này Trong dò bao góm cà càc nguyèn nhàn ben trong va nguyèn nhàn ben ngoài Nguyèn nhàn ben trong là nguyèn nhàn dugc tao ra trong chinh he thóng ngòn ngù trong qua trinh tu dào thài va hoàn thién nhàm làm cho viéc giao tiép ngày càng tra nèn hiéu qua han Nguyèn nhàn ben ngoài là nguyèn nhàn do con nguòi tao ra trong qua trinh su dung he thóng ngòn ngù, tue qua trinh he thóng ngón ngù hành chùc nhàm thuc hién càc chùc nàng ca bàn cùa minh Nguyèn nhàn này bao già cùng gàn vói su tàc dòng cùa xà bòi, cùa lich su tói càc hién tugng ngòn ngù Trong dò bao góm càc yéu tó tàm ly, dia ly v Chinh vi thè, co khi cùng dùng truóc mot hién tugng ngón ngù nhung nguòi ta lai co nhùng già thuyét khàc nhau do chò chù y tói phuang dién nào cùa su bién dói va phàt trién Trén thè giói dà tùng co nhùn^ cuòc tranh luan ve nguón góc hinh thành ngòn ngù BlackEnglish Mot so nguòi

8

cho ràng con duàng hình thành BlackEnglish là do két qua phàn hoà ngòn ngù cùa nhùng nguòi da tràng tu càc tièng Anh, Phàp va Bó Dào Nha Co mot so nguòi lai cho ràng, BlackEnglish dugc hinh thành trén ca sa mot so ngòn ngù chàu Phi dugc Creole phàt trién lèn Diéu này cho thày, su bién dói ngòn ngù hay su thay dói ve chuàn là mot qua trinh phùc tap duói su tàc dòng cùa nhiéu nguyèn nhàn, nhung khòng phài lue nào cùng co thè tàch chùng ra mot càch rò ràng

Xét mot càch bién chùng thi moi bién dói trong he thóng càu trùc ngòn ngù déu co nguyèn nhàn sàu xa tu xà bòi, nói cu thè là tu nhùng con nguòi trong còng dóng ngòn ngù nhàt dinh Diéu dò hoàn toàn co thè giai thich dugc, bòi vi, con nguòi chinh là chù thè sàng tao ra ngòn ngù thi chinh ho lai co khà nàng làm bién dói ngòn ngù Tinh qui iróc, hay tmh vò doan cùa ngón ngù cho phép con nguòi thay dói chuàn mire mot khi thày càn thiét de tao ra nhùng khà nàng mai cho mot

so hién tueyng ngòn ngù ma minh dang su dung Viéc làm bién dói ngòn ngù hay thay dói chuàn muc khòng chi xày ra a ngòn ngù me de ma còm xày ra cà vói thù ngòn ngù khàc khi du nhap vào he thóng cùa minh Chàng han, trong kho tu virng tièng Viét chùng ta co thè tim thày rat nhiéu yéu tó hay càc dan vi tu virng vón co nguón góc tu tièng Hàn, nhung khi vào tièng Viét, chùng khòng con giù nguyèn nhu khi boat dòng cùa he thóng tièng Hàn Tu "dào de" trong tièng Hàn eó rat nhiéu nghTa, trong dò cài nghTa góc là"dèn tan day" nhung sang tièng Viét nò khòng con cài nghTa này Thành ngù góc Hàn"chàn dàm dà chàn chièu" khi vào tièng Viét, duói su tàc dóng cùa càc yéu tó ngù àm, nhiéu dia phuang dà bién dói thành"chàn nam dà chàn chièu"

Su bién dói cùa xà bòi trong nhiéu truóng hgp dà làm bién dói càc yéu tó cùa he thóng ngòn ngù va kéo theo là nhùng su thay dói ve chuàn VV Labov là mot trong càc nhà ngòn ngù hoc xà bòi quan tàm nhiéu dén "su bién dói trong hành chùc" cùa ngòn ngù, khi nghièn cùu càc bién tugng ngù àm a Massachusetts,

dà giài thich ràng, su bién dói càc nguyèn àm trong mot so tu nhu: house, wife, right, out là do tàc dòng cùa su thay dói ve ca càu kinh tè Trong truyén thóng

dàn trén dào này vón ehi song bang nghé ngu nghiép va chàn nuòi, nhung tu sau Dai chién Thè giói thù II hòn dào này tra thành nói tièng là hòn dào du lich, hàng nam thu hùt hàng van khàch tham quan Su phàt trién cùa kinh té du lich dà tàc dòng tói phuang thùc làm àn truyén thóng, gay ra nhiéu khó khan do thi truóng ngày càng dàt dò khién cho nhùng nguòi song trén dào co thài dò bàt binh Ho co phàn ùng vói mot so hién tugng ngòn ngù bang càch khuyéeh truang tu giàc hay khòng tu giàc mot so dàc diém ngù àm cùa tièng dia phuang ma gay ra càc hién tugng trén./

Nèu nhin nhàn con nguòi là nguyèn nhàn sàu xa, là yéu tó quyèt dinh cùa

su bién dói ngòn ngù nói chung va su bién dói ve chuàn nói riéng chùng ta khòng thè chù y tói vai tró cà nhàn trong nhùng bòi cành lich su nhàt dinh Nhà tha vT dai Puskin dugc coi là nguòi dat nén móng va tao ra ngón ngù chuàn mire vàn hoc

Nga hién dai Cùng nhu vay, a Viét Nam dai thi hào Nguyèn Du dugc coi là nguòi

dà tao ra nhùng chuàn mire ngòn ngù vàn hoc Viét Nam thè ky thù XVIII va là nguòi dal nén móng cho ngòn ngù vàn hocViet Nam hién dai

Vai tró cùa cà nhàn tàc dòng dén ngòn ngù va dén chuàn dugc thè hién rò nhàt qua nhùng sàng tàc cùa mot so nhà vàn, nhà tha lón cùa mòi dàn toc Ngoài

ra con phài kè dén vai tró cùa càc nhà lành dao quóc già mòi khi ho co nhùng chù

truang, duòng lói va chinh sàch dói vói ngòn ngù Chàng han, a Thó NhT ky,

nguòi ta thuàng nhàc dén vai trò cùa vi tóng thóng dàu tièn cùa quóc già khi òng này co nhùng bién phàp tich cuc nhàm chàm dùt mói quan he cùa nuóc òng vói thè giói A Rap bang càch loai bò chù viét Nam Tu va thay vào dò bang he chù cài

La Tinh Dóng thài, chinh òng cùng ra lénh loai bò càc tu ngoai lai du nhàp vào tièng me de tu càc ngòn ngù A Rap, Nam Tu ( chi giù lai càc tu góc Phàp là ngòn ngù cùa mot nuóc dà phàt trién) nhàm làm trong sach hoà, thuàn khièt hoà vón tu vung cùa ngón ngù Thó NhT Ky

0 Viét Nam, nhùng nguòi co còng lon trong viéc làm bién dói ngòn ngù cQng nhu bién dói chuàn cùa tièng Viét hién dai là chù tich Ho Chf Minh, Pham

10

Vàn Dóng De thuc hién duac viéc thóng nhàt ngòn ngù va chuàn hoà tièng Viét hién dai, ngay tu nhùng ngày dàu mai thành lap nuóc, chù tich Ho Chf Minh dà quan tàm tói viéc xoà nan mù chù trong nhàn dàn Tai phién hgp dàu tién cùa Hòi dóng Chinh phù dién ra ngày 3/9/1945, Nguòi dà de ra nhùng nhiém vu càp bàch trong do co nhiém vu "diet giàc dot" Dói vói Nguòi do là nhiém vu chàng nhùng càp bàch ma con eó y nghTa chién luge làu dai vi " Muón giù vùng dòc lap, muón làm cho dàn giàu nuóc manh, moi nguòi Viét Nam phài co kién thùc de tham già vào viéc xày dung nuóc nhà, va truóc hét phài bièt dgc bièt viét chù Quóc ngu

Cung nhu chù tich Ho Chi Minh, thù tuóng Pham Vàn Dóng là nguòi rat quan tàm chù y dén su chuàn muc cùa tièng Viét tuy co càch dién dat khàc Thù tuóng nói:" khòng thè de màt di mot cài gì vò cùng qui bau, mot cài gì khién cho tièng Viét là tièng Viét, thù tièng ma cha òng ta dà xày dung va bào ve trong lich

su rat làu dai cùa dàn toc Nhung nói nhu vay khòng co nghTa là chi nhìn ve qua khù, trai lai con phài nhìn ve tuang lai." Theo thù tuóng, nói dén su trong sàng cùa tièng Viét thi phài"nhìn thày chat cùa nò, già tri, bàn sàe, tinh hoa cùa nò, nhan rò hai dac tinh cùa nò là giàu va dep, nhin thày khà nang phàt trién cùa nò

Nhu vay, nhin mot càch khài quàt thi khi xem xét ve chuàn phài chù y cà hai phuang dién:

- Chuàn là cài eó tinh he thóng càu trùc ngòn ngù Dò là nhùng phuang tién, nhùng qui tàc dà tra thành né nép eó tinh bàt buòc dói vói nguòi su dung ngòn ngù Chàng han, mot nguòi nói va viét tièng Nga, tièng Phàp va càc ngòn ngù co bién dói hinh thành thi phài su dung càc dang thùc ngòn ngù nhu: chia danh tu, dòng tu, tinh tu theo ngòi, theo so, theo gióng.Khi tó chùc càu phài chù y dén su hgp dang giùa tinh tu vói danh tu, giùa dai tu vói dòng tu giùa danh tu vói dòng tu

Vi du trong tièng Nga muón nói mot càu "tòi dà doc cuón sàch rat hay " thi phài nói:

11

- Ja chitaju ochen ineheressnyuju knigu

Su hgp dang giùa dai tu va dòng tu dugc thè hién qua két hgp giùa tu " Ja"

là ngòi thù nhàt cùa dai tu phài phù hgp vói dòng tu "chi tal" (doc)dugc chia a ngòi thù nhàt, thòi hién tai

Su hgp dang giùa tinh tu va danh tu dugc thè hién qua két hgp giùa dang thùc cùa tinh tu "inehessnui"( hay) dugc càu tao theo so it, càch 4 phù hgp vói dang thùc cùa danh tu "kniga" (sàch ) cùng dugc càu tao theo so it, càch 4

Su hgp dang giùa danh tu va dòng tu tièng Nga dugc thè hién qua mói quan

he giùa danh tu va dòng tu chi phói nò Trong truang hgp trén danh tu co duói là

"u" (knigu) vi nò bi chi phói bòi dòng tu "ehitat" (doc) là dóng tu dói hòi danh tu càch 4 Hình thùc này khàc vói hình thùc cùa danh tu "sàch" a càch 1 là "kniga", a càch 3 là " knige", a càch 5 là "knigam" a càch 6 là " knigax"

Tuang tu nhu vay trong tièng Anh, nèu nói" tói dang doc cuón sàch này thi phài chù y dén su hgp dang giùa dóng tu va dai tu, giùa (dai tu chi dinh )tmh tu va danh tu:

I reeding this book

Su khàc biet giùa tièng Anh va tièng Nga ò day dugc thè hién: trong tièng Anh khòng co pham trù "càch" nén danh tu dùng phia sau dòng tu khòng bi bién dói dang thùc do su tàc dòng cùa dòng tu

- Chuàn là cài dugc lira chon cùa còng dóng Nhin tu pbung dién này, chuàn

là cài chung, cài dugc moi nguòi va mòi cà nhàn chàp nhàn làm cài thuóc do de kièm dinh hiéu qua cùa viéc su dung ngòn ngù Bòi vi, trong qua trinh thuc hién càc boat dòng giao tiép, nhùng nguòi tham già luòn luòn phài dùng truóc rat nhiéu

su lira chon Trong dò càc vai giao tiép thuòng xuyén phài càn nhàc giùa nhùng

cài dang dugc hién thuc hoà trong lòi nói va nhùng cài mang tinh khà nàng/ cài eó thè xày ra de tim ra cài chia khoa lap ma va giài ma thóng tin Mot cuóc giao tiép,

dù là dói thoai hay bòi thoai sé khòng thè thuc hién dugc nèu co dò vènh trong su lua chon này NghTa là, nói tói chuàn, nguòi ta thuàng nói nhùng thè dói lap giùa

12

mot ben là cài dang duac su dung vói mot ben là nhùns cài bién thè tòn tai trong

he thóng Chinh vi thè, co nguòi quan niém chuàn dugc coi là cài eó tinh dói lap

vói càc bién thè là cài eó thè eó trong he thóng ngòn ngù Chuàn chinh là cài

dugc nguòi ta tuyén chon trong he thóng va dugc da so chàp nhàn 15 ^\ /

2 Chuàn trong càch nhìn cùa càc nhà Viét ngù hoc

Trong khi thuc hién còng cuòc " giù gin va bào ve su trong sàng cùa tièng

Viét", càc nhà nghièn cùu thuòc giói Viét ngù hoc luòn luòn chù y tói vàn de

chuàn hoà Co thè nói, trong vài chiic nam tra lai day, vàn de chuàn hoà tièng

Viét luòn là mot de tài eó tinh thòi su No dugc bàn dén khà nhiéu trong càc Hòi

nghi nghièn cùu khoa hoc mang tinh chuyén de cùng nhu trong càc Hòi nghi

nghièn cùu ve tièng Viét nói chung Tliàm chi, nò con tra thành mot chù truang,

e e o ^ • e

duòng lói chinh sàch ve ngòn ngù cùa Dàng va Nhà nuóc Chàng han, do là nhùng

chù truang ve viéc cài tièn chù Quóc ngù, ve viéc chuàn hoà càc thuat ngù khoa

hoc, chuàn hoà cac tu ngù phién àm tu tièng nuóc ngoài Trong mot bòi cành

nhu vay thi viéc xàc dinh khài niém chuàn là mot trong nhùng nhiém vu co tinh

quan trong buóc dàu Nhiéu nhà nghièn cùu dà néu ra nhùng dinh nghTa khàc

nhau ve chuàn tu nhùng góc dò khàc nhau, tuy thuòc vào viéc xem xét chuàn tu

góc dò nào Co nhà nghièn cùu xem xét chuàn thién ve góc dò ngòn ngù hoc,

chàng han nhu Hoàng Trong Phién, Ha Quang Nàng, / 6 /J 34 / Theo huóng

này, chuàn dugc xàc dinh là cài bàt buòc tón tai a mot thòi diém cu thè, trong mot

còng dóng ngón ngù cu thè/ H QNàng/ Co nhà nghièn cùu lai xem xét chuàn

thièn ve huóng ngòn ngù hoc xà bòi, chàng han nhu Nguyèn Kim Thàn, Hoàng

Tue, Diep Quang Ban, Nguyèn Nhu Y, Nguyèn Vàn Khang, Hùu Dat/ '^ f /4 /,

/, / 5 /, /9 / Day là xu huóng tiép tue phuang phàp nghièn cùu cùa Conteanu,

D.E Rozental, R.A Budagov Xu huóng nghièn cùu này thuàng dat chuàn trong

quan he vói phong càch chùc nàng va trong su tàc dòng cùa xà hòi Nói mot càch

khàc, dò là xu huóng xem xét chuàn vugt ra khòi khuòn khó cùa he thóng càu trùc

ngòn ngù de xem xét nò trong pham vi su dung thuc tién Nò chù y khai thàc va

13

phàn tich càc chùc nàng chuvèn bièt cùa ngòn ngù de xàc dinh chuàn, trong dò chù y tói vai trò cùa còng dóng nguòi su dung ngón ngù va tàc dòng cùa chinh

dièn giài thich thuat ngù ngòn ngù hoc"/ b^ / càc tàc già Nguyèn Nhu Y, Dò

Viét Hùng cùng quan niém: " Chuàn mire, nói mot càch khài quàt, là cài dùng Dò

là cài dùng co tmh chat chung, tinh chat binh thuòng dugc moi nguòi trong mot còng dóng ngòn ngù chàp nhan, ò mot giai doan nhàt dinh trong qua trinh phàt trién lich su cùa ngòn ngù Cài dùng ày dugc xàc dinh theo mot tàp hgp nhùng qui tàc nhàt dinh thuòc càc pham vi phàt àm, viét chù, dùng tu va càu tao tu mói, va dàt càu"

Nói tói chuàn là nói tói nhiéu phuang dién cùa ngón ngù, trong dò qua trinh dàn chù hoà ngòn ngù là mot khàu rat quan trong Diep Quang Ban quan niém:" Chuàn ngòn ngù bié'n dói theo huóng dàn chù hoà, nghTa là càch nói cùa nhàn dàn ngày càng dugc coi trong, nhàn dàn là nguòi sàng tao dóng thòi tàc dòng dén chuàn ngòn ngù"

Nhu vay, chuàn là mot khài niém vùa thuòc ve pham trù ngòn ngù lai vùa thuòc ve pham trù lich su xà bòi Chuàn phài dàm bào nhùng nguyèn tàc ma he thóng càu trùc cùa mot ngòn ngù cho phép, nhung lai phài dugc còng dóng chàp nhan Diéu này tao diéu kién cho su sàng tao cùa nguòi su dung ngòn ngù, tièu bièu là càc nhà vàn, nhà tha, càc nhà boat dòng chinh tri xà bòi trong qua trinh tim tòi va phàt trién nhùng khà nàng tiém tàng cùa ngón ngù nhàm tao ra cho ngòn ngù nhùng chuàn mai Tàt nhién, viéc hình thành càc chuàn mói cùng phài tuàn

14

theo phuang thùc ké thùa va bién dói tu tu chù khòng thè lién tue va dot bién Bòi

vi, nèu chuàn ngòn ngù thay dói lién tue thi viéc giao tiép giùa càc thành vièn se gap vò vàn khó khan Mal khàc, nò sé gay ra chùng rói loan ve ngòn ngù, làm dào lón su òn dinh va tinh ben vùng tuang dói cùa càc vèu tó ngòn ngù Su dot bién ve

chuàn thóng thuàng khòng xày ra khi xà bòi dang phàt trién theo qui luàt binh thuàng ma nò thuòng xày ra khi co nhùng cuòc càch mang xà bòi, trong dò eó su can thiép cùa chinh sàch ngòn ngù dugc hình thành bòi Nhà nuóc nàm chinh quyén Chàng han, sau nàm 1945, khi Nhà nuóc dàn chù nhàn dàn cùa chinh quyén càch mang dugc thành lap, mot loat càc chuàn mói dùng trong phong càch hành chinh còng vu dà dugc hình thành thay thè cho càc chuàn cu dugc àp dung truóc dò Dò là càc qui dinh mói ve viéc soan thào vàn bàn dùng trong giao tiép hành chinh tu Trung uang xuóng dia phuang nhu vàn de ve Quóc hiéu ( Dòng trén cùng cùa van bàn), tèn goi cùa càc tó chùc, ca quan chinh quyén Cùng nhu vay, trong thòi ky Dói mai nhiéu qui dinh mang tfnh phàp luàt déu dugc thay dói Su thay dói manh me cùa ca càu kinh tè cùng nhu phuang thùc quàn ly Nhà nuóc dà tàc dòng truc tiép hoac giàn tiép dén chuàn muc ngòn ngù trén nhiéu phuang dién, trong dò su bién dói nhanh nhàt là chuàn trong ngòn ngù hành chfnh

Trong giai doan hién nay, viéc xày dung chuàn ngòn ngù dà tièn sang mot giai doan mói vói càc chùc nàng chuyén biet cao han Nguòi ta thuòng nhàn manh tói vàn de chuàn trong mot pham vi cu thè Chàng han, vàn de ve chuàn chinh tà, chuàn ngù àm, chuàn tu vung, chuàn ngù phàp Nói chung, chuàn bao già cung dugc xem xét gàn vói mot cành huóng giao tiép, mot chùc nàng cu thè Vi du, khi bàn ve chuàn ngù phàp, chùng ta sé thày co mot su khàc biet dàng kè giùa phong càch khoa hoc va phong càch nghé thuat, giùa phong càch nghé thuat va phong càch hành chinh Nói cho dùng, khòng eó cài chuàn chung cho tàt cà moi phong càch chùc nàng Chinh vi thè, cùng là mot phàt ngòn, nhung co thè nò dat tói chuàn ò phong càch này nhung lai vi pham chuàn ò phong càch khàc/ 7^ /

15

Nhu vay, nói tói chuàn khòng phài là nói tói cài gi bàt bién màc dù xét nò

ngay trong mot giai doan cu thè, tue là theo truc dóng dai Nhin theo huóng lich

dai thi chuàn là cài bién dói khòng ngùng va luòn dugc sàng loc qua thòi gian Chi

eó nhùng cài chuàn nào dugc moi thòi dai chàp nhan mói làm nèn dac trung riéng

cùa ngòn ngù va bàn sàe vàn hoà dàn toc

Xét ve bàn chat, chuàn bao già cùng mang trong nò hai khà nàng: khà nàng

bié'n dói va khà nàng diéu tiét Khà nàng bién dói tao cho chuàn nhùng huóng di

co khà nàng tiép can vói su phàt trién khòng ngùng cùa tu duy trong viéc nhan

thùc va phàn ành thè giói Khà nàng diéu tiét giùp cho viéc hình thành ra càc

chuàn mói som di vào ón dinh de nàng cao hiéu qua su dung Hai khà nàng này

luòn nàm trong mói quan he bién chùng, tàc dóng qua lai vói nhau." Chuàn bao

góm nhùng bò qui tàc dà dugc dinh hình va cà nhùng cài dang xuàt hién Do dò,

"chuàn" khòng phài là cài bàt bién ma van dòng theo thòi gian, vùa co su ón dinh

lai vùa co su bié'n dói nhung là bién dói tu tu"/ '^ 3 /

Chinh su diéu tiét cùa he thóng ngòn ngù dà làm cho chuàn dù eó nhùng dot

bién( sau càc cuòc càch mang xà hòi) vàn co thè tham già vào càc boat dóng giao

tiép mai mot càch tich cuc de nhanh chóng dugc cùng co va ón dinh Ngugc lai,

nhùng qua trinh bién dói cùa chuàn lai eó tàc dòng ngugc tra lai tói su diéu tiét

làm cho nò eó khà nàng sàng Igc nhanh chóng nhùng cài cu, nhùng cài lòi thòi va

dua vào he thóng nhùng cài mói de làm hién dai hoà càc phuang tién ngón ngù

cùng nhu càc càch thùc bièu hién cùa chùng

IL Qua trinh bién dói va su diéu tiét cùa ngòn ngù dói vói chuàn

1 Su bién dói cùa ngòn ngù va su thay dói cùa chuàn

He thóng ngòn ngù khòng phài là mot he thóng khép kfn ma luòn luòn là

mot he thóng ma Nò luòn vàn dòng va phàt trién khòng ngùng Dòng lue tao ra

su van dóng va phàt trién khòng ngùng này chfnh là khà nàng bién dói cùa ngón

ngù Su bién dói cùa he thóng ngòn ngù co tàc dung làm cho ngòn ngù luòn dói

mai de thoàt khòi tình trang bào thù, tri tré Nhiéu nhà ngòn ngù cho ràng su bién dói cùa ngòn ngù phàn ành su bién dói cùa xà hòi Bòi "ngòn ngù là chièc girang phàn ành xà bòi","ngòn ngù là chièc hàn thù bièu dòc dào cùa xà hòi" (xem thém

Su bién dói cùa ngòn ngù nhin trén dai thè là mot qua trinh eó tinh lién tue Nhung nhu thè khòng eó nghTa là, trong moi giai doan trong moi thòi dai, ngòn ngù déu bién dói nhu nhau Co nhùng thài diém ngón ngù bién dói nhanh han, ngugc lai eó nhùng thòi diém su bié'n dói lai dién ra chàm chap Diéu này xày ra là

do tàc dòng cùa xà bòi, mot nhàn tó khàch quan dói vói he thóng cùa ngòn ngù

Mòi mot bién dói, tfnh tu lue bàt dàu cho tói lue két thùc bao giò cùng co nhùng diém hay nhùng giai doan giao nhau giùa cài cu va cài mói cùng tón lai Chùng dugc su dung dan xen va phàn bó vói nhau "Muón xàc dinh sir bié'n dói nào là bién dói trong hành chùc thi nhàt thiét phài quan sàt cành huóng phàn bó xà hòi cùa chùng Nói chung, su bién dói trong hành chùc déu co mot kièu xà hòi

e e ^ e

phàn bó khòng càn bang Su phàn bó khòng càn bang này tuy chua eó thè tao dugc diéu kién day dù dói vói su bién dói trong hành chùc nhung lai cùng co thè hình thành mot xu huóng chung thóng nhàt"/ ^"^ /

Chùng ta eó thè thày ràng, ngòn ngù dù eó bién dói theo càch nào thi nò cùng phài dàm bào cho nhu càu giao tiép trong xà hòi Moi su bié'n dói sé tra nèn khòng eó y nghTa nèu chùng chi mang tinh hoàn toàn tu phàt, khòng co qui luat

va khòng co y nghTa xà bòi Dac diém này là cho su bién dói trong ngòn ngù co nhùng net dàc trung riéng so vói nhùng bién dói trong giói tu nhién Dò là tfnh chat xà bòi cùa càc hién tugng ngón ngù Chàng han, giói nghièn cùu thuàng vièn dàn vf du ve viéc thay dói càch phàt àm khòng co " r " a cuoi tu sang càch phàt

àm co tu " r " a cuòi trong xà bòi My dà phàn ành su thay dói ve dia vi cùa nguòi nói Hién tugng này néu chi dugc hinh thành mot càch ròi rac, tu phàt hàn sé khòng phàn ành mot cài gì Nhung mot khi chùng tao ra mot qui luat va làm thành

17 K ; > : ' ^ ^ - • v v ; : H j

: Dl/^^/^

mot he thóng thi su bién dói dà tra nèn eó tinh xà bòi va là mot bién dói trong qua trinh hành chùc cùa ngón ngù

Su bié'n dói, xét theo mot phuang dièn nào dò là eó tinh lién tue Nhung su bién dói này là co tinh tuang dói Diéu dò eó nghTa là, ngòn ngù tón tai vói tu càch

là mot he thóng, nò luòn eó su bién dói nhung khòng phài cùng mot lue bién dói toàn bò càc khu vuc, càc yéu tó Su bién dói eó khi chi dién ra trong mot bò phàn, mot khu vuc hoac mot so yéu tó con càc bò phàn khàc, càc khu vuc va càc yéu tó khàc vàn co su ón dinh Nhin trén toàn cuc thi tfnh ón dinh vàn là tuyét dói Co nhu vay thi ngòn ngù mói thuc hién dugc càc chùc nàng ca bàn cùa minh là chùc nàng giao tè, chùc nàng tu duy, "là hién thuc truc tiép cùa tu tuòng" Dóng thòi, ngòn ngù mói giù dugc vai trò là còng cu truyén tin va luu giù thóng tin tu dói này này sang dòi khàc

Nhiéu nhà ngón ngù trén thè giói dà dal càu hòi, liéu ngòn ngù co nhùng bié'n dói dot bién hay khòng? Thóng thuàng, khài niém "dot bién" dugc dùng de chi tinh dot bié'n ve hình thài xà bòi Ai cùng bièt, trong qua trinh tién lèn cùa lich

su loài nguòi, xà bòi luòn bién dói Nhung su bién dói giùa càc giai doan tham chf trong cùng mot giai doan ò mòi xà bòi cùng khàc nhau Càc nhà ngòn ngù hoc xà bòi, càc nhà nghièn cùu ve chuàn ngòn ngù khòng thè va khòng càn quan tàm dén moi su bién dói xà hòi ma chi quan tàm tói nhùng bién dói xà bòi eó tàc dòng va ành huong tói su bién dói cùa ngòn ngù Co bón nguyèn nhàn chù yéu thuòng dugc quan tàm ( 1 ) dia ly, ( 2 ) nhàn khàu, ( 3 ) vàn hoà, ( 4 ) màu thuàn xà hòi / / (ké hoach hoà ) Trong bón nguyèn nhàn này thi nguyèn nhàn thù tu là nguyèn nhàn co tàc dòng nhanh nhàt va manh nhàt dén su bién dói cùa ngòn ngù Bòi vi, nhùng màu thuàn xà bòi gay gàt dén mot mùc nào do thi sé dàn dén nhùng cuòc càch mang xà bòi Khi càch mang xày ra, xà bòi thuàng làm dào lón dia vi xà bòi cùa càc giai càp dói dich nhau, kéo theo nhùng su bié'n dói" dot bién" cùa mot so hién tugng ngón ngù Cuòc Càch mang tu san 1789 dién ra ò Phàp dà tao ra cuòc dot bién ve ngòn ngù, làm thay dói hàn bó mat cua tièng Phàp tu tièng Phàp salon

18

thành tièng Phàp binh dàn Cuòc càch mang thàng Tàm nàm 1945 thành còng dà

làm cho tièng Viét tu dia vi phu thuòc tra thành dia vi chfnh thóng trong giao tiép

hành chinh va giao tiép nói chung Su bié'n dói eó tfnh dot bién này làm cho chuàn

ngòn ngù cùng thay dói mau le trén nhiéu phuang dién, dàc biet là ò ITnh vuc tu

vung, phong càch

Khòng con nghi ngò gi ve viéc khi xày ra su bién dói cùa ngòn ngù thi lap

tue dàn dén su bié'n dói ve chuàn Nhung su dot bién ve chuàn lai eó nhùng net

khàc bièt vói nhùng dot bién cùa ngòn ngù ò chò, su dot bién cùa ngòn ngù

e <^ c> ' c e

thuàng gàn lién vói nhùng cuòc càch mang xà bòi Con dot bién ve chuàn thi di

sau mot buóc khi dà xày ra dot bién ve ngòn ngù Mat khàc, dot bién ve chuàn con

eó thè xày ra khi co nhùng chfnh sàch ngòn ngù dugc dua ra va àp dung co tfnh

hành chfnh Chàng han, vào nhùng nàm cuòi cùa thè ky XX, do co mot so thay dói

ve quan niém giào due, khi tièn hành cài tièn chù viét càc chù nhu iTi,n,l dugc

qui dinh viét theo lói mai là bò bót net cong chi giù net thàng Qui dinh này dàn

dén mot cuòc dot bién ve chuàn chfnh tà trong giói hoc sinh gay ra nhiéu cuóc

e <w^ e ^

tranh luan sòi nói trén bào chf Cuòi cùng, do nhàn thày su bàt tién cùa lói viét

này, mot qui dinh mai lai dugc ban hành va hoc sinh lai hoc viét theo phuang

phàp dà tùng dugc àp dung truóc day Dò là càch viét càc chù trén theo kièu viét

co net cong

Nhu vay, nói tói su bién dói cùa ngòn ngù hay bién dói ve chuàn, nguòi ta

thuàng nhàc tói hai con duòng:

- Con duòng bié'n dói xày ra tu càc nhàn tó ben trong Do là su bién dói

trong noi bò cùa he thóng càu trùc ngòn ngù Day là su bién dói dugc càc nhà

ngòn ngù hoc truyén thóng dac biet quan tàm Tuy nhién, nói dung nghièn cùu

cùa ho khòng vugt qua dugc giói han này

- Con duàng bién dói hình thành tu càc nhàn tó ben ngoài Day là sir bién

dói dugc su quan tàm cùa nhiéu nhà ngón ngù hoc xà bòi Theo quan diém cùa ho,

ngòn ngù khòng chi dan thuàn là mot he thóng càc tfn hiéu dugc tó chùc vói miic

19

dich truyén dat va trao dói thòng tin, ma ngòn ngù con là mot chuàn mire xà hòi

Do dò moi bién dói cùa ngòn ngù ngoài nhàn tó ben trong con co nhàn tó xà hòi

Dò là su tàc dòng cùa xà bòi tói ngòn ngù

Theo U Weinreich, khi nói dén su bién dói cùa ngòn ngù càn phài chù y 5

vàn de:

1/ Vàn de che uóc( khóng che/ diéu chinh) dói vói su bié'n dói

2/ Vàn de qua dò cùa su bié'n dói

3/ Vàn de tham nhap cùa su bié'n dói

4/ Vàn de binh già dói vói su bié'n dói

5/ Vàn de khòi dóng cùa su bién dói

Tàc già nhàn manh ràng, dói vói nhàn tó che uóc, càn phài làm rò xem nhàn

tó nào (nhan tó ben trong hay nhàn tó ben ngoài) là nhàn tó che uóc tói su bién dói ngòn ngù Bòi vi mòi mot bién tugng ngòn ngù xuàt hién déu là két qua cùa su tàc dòng làn nhau giùa càc nhàn tó trén nhiéu mal, Nèu chi chù y tói mot nhàn tó nào

dò thi su giài thich sé khóng toàn dién

Nói tói nhàn tó qua dò là nói tói mot qua trinh chuyén hoà tu nhàn tó này thành mot nhàn tó khàc, trong do eó su tiép nói giùa càc thè bé su dung ngòn ngù Con nói tói nhàn tó tham nhap là nói tói viéc càc bién dói ngòn ngù sé tham già nhap vào he thóng càu trùc va hoàn cành xà bòi nhu thè nào

Tàt cà nhùng diéu vùa nói ò trén cho thày, bién dói ngón ngù cùng nhu bién dói ve chuàn ngòn ngù là diéu thuòng xuyén xày ra Khòng phài sg bién dói nào cùa ngòn ngù cùng dàn dén su bién dói ve chuàn Nhung nhin chung, khi co su bién dói ngòn ngù thi dù muón hay khóng nò cùng tàc dòng dén bién dói ve chuàn Tàt cà moi su bién dói này lai luòn dugc diéu chinh, nghTa là luòn eó mot qua trinh diéu tiét de tao ra su càn bang dóng cho moi su bién dói, dàm bào cho ngòn ngù phàt trién nhung khòng bi phà va ma tón tai trong thè ón dinh

2 Qua trinh diéu tiét càc bién dói ngòn ngù va diéu tiét bién dói ve chuàn

20

Su bié'n dói khóng ngùng cùa càc yéu tó trong he thóng ngòn ngù là nhàm dàp ùng càc nhu càu cùa chinh bàn thàn he thóng trong qua trinh tu hoàn thién, mat khàc cùng dàp ùng nhu càu cùa con nguòi ve viéc nhàn thùc va kbàm phà thè giói

Su hiéu bièt cùa con nguòi ngày càng tàng lèn, tàt nhién sé ma ra nhùng khà nàng cho ngòn ngù phàt trién Ngugc lai, ngòn ngù phàt trién sé tàc dòng tfch cuc tra lai làm cho su bièu bièt cùa con nguòi ngày càng tàng nhanh Dò là hai qua trinh eó tàc dòng qua lai trong su tuang ho, thùc day làn nhau Bién dói ngón ngù dugc xem nhu là mot trang thài co tfnh phó bién trong tàt cà moi ngòn ngù Nhung thù binh dung, nèu ngòn ngù ehi lién tue bién dói ma khòng eó su diéu tiét thi he thóng càu trùc cùa nò sé chàng mày choc ma bi phà va do tình trang thiéu càn bang Do dò, diéu tiét ngòn ngù là nhu càu tàt yéu tón tai song song cùng vói

su bién dói Bòi vi, nói tói su bién dói là nguòi ta nói tói su xuàt hién cua càc yéu

tó mói trong he thóng vói càc già tri thay thè hay bó sung Theo nguyèn tàc, mòi khi eó càc yéu tó mói xuàt hién thi càc quan he trong he thóng cùng thay dói, dóng thòi càc già tri mói cùng dugc xàc lap De cho càc già tri này co thè nhap vào he thóng va nhap vào càc bòi cành giao tiép thi su diéu tiét co tàc dung diéu chinh nhàm tao ra tinh hiéu lue cùa càc yéu tó này Nói mot càch khàc su diéu tiét eó tàc dung làm thoà man nhu càu càn bang dòng giùa nhu càu giao tiép va nói bò he thóng càu trùc ngòn ngù Su diéu tiét co két qua sé phàt huy tói da càc chùc nàng cùa ngòn ngù va làm cho nhùng cài mói trong ngòn ngù nhanh chóng

eó dugc vi trf cùa minh trong he thóng

Khi nói dén bién dói va diéu tiét nguòi ta thuòng nói dén khà nàng tu thàn

va khà nàng tàc dòng tu ben ngoài Co tàc già de nghi phàn biet hai khà nàng này bànt> càc thuàt ngù: tu bién dói va tha bién dói, tu diéu tiét va tha diéu tiét " Nói dén su tu diéu tiét va tfnh tu bién dói là nói dén su vàn dóng cùa bàn thàn ngòn

n^ìx chi su tu diéu chinh(diéu tiét) va su bién dói giùa càc bién tugng ngòn ngù,

giùa càc yéu tó cùa ngòn ngù va mói quan bé cùa chùng làm cho ngòn ngù thfch

21

ùng vói su phàt trién cùa xà bòi va yéu càu cùa nguòi su dung'." Nói dén tha diéu tiét va tha bié'n dói là nói dén su van dòng ngoài ngón ngù, tue su van dòng cùa xà bòi tàc dóng dén ngón ngù Anh huong xà bòi, già tri xà bòi, thài dò ngòn ngù,„dàn dén su bién dói va diéu chinh quyén lue va Igi feb su dung cùa ngòn ngù: su lua chon, sua dói hoac qui dinh cùa con nguòi dói vói mot ngòn ngù cu thè trong bòi cành xà bòi cu thè nhàm giùp cho ngòn ngù co thè dàp ùng, thoà man

nhu càu giao tiép"/ t ^ j

Vói càch hiéu nhu vay thi chuàn ngòn ngù là cài bao già cùng lién quan tói

cà tu diéu tiét va tha diéu tiét NghTa là, mot màt chuàn phài là cài ma khi xuàt hién dà co su tham già tich cuc cùa he thóng trong viéc diéu chinh nò de nò eó thè già nhap vào he thóng mot càch de dàng Mat khàc, chuàn con bi chi phói bòi tha diéu tiét, nghTa là no chiù su chi phói va chiù su can thiép cùa con nguòi Mot vf

du khà dièn hình cho su can thiép này là truóng hgp vua Tu Due dà tir can thiép vào vàn bàn Truyén Kiéu bang càch trong mot dém òng dà thay thè tàt cà chù

"thi" co trong vàn bàn vói ly do dò là chù "pham huy" theo nhu lòi cùa bon xièm ninh Hành dòng bóng bòt này dà làm thay dói hàn chuàn ngòn ngù dugc Nguyèn

Du hinh thành trong tàc phàm kiét tàc cùa òng Su tàc dòng cùa tha diéu tiét vào chuàn dà xày ra trong rat nhiéu truóng hgp cùa tièng Viét Dàc biet là su can thiép cùa chinh sàch ngòn ngù dói vói he thóng càc tu ngoai lai Trong diéu kién cùa nén kinh té ma cùa, càc tu ngù nuóc ngoài ngày càng dugc su dung nhiéu trong moi ITnh vuc cùa boat dòng xà bòi Càn phài phién àm càc tu ngù dò nhu thè nào cho hgp ly rò ràng càn dén su can thiép cùa tha diéu tiét vi bàn thàn tu diéu tiét khòng thè diéu chinh dugc he thóng càc tu phién àm eó so lugng ngày càng lón này

S\l diéu chinh cùa tha diéu tiét dói vói càc bién tugng ngòn ngù va chuàn

con de dàng nhan thày trong nhiéu truóng hgp khi xuàt hién càc tinh thè mai làm thay dói boi cành giao tiép Trong tièng Viét, truóc nhùng nàm 1990, tu " dóng chf" là tu dugc su dung róng rài, tham chf tran lan trong nhiéu mòi truóng giao

22

tiép khàc nhau Trong càc cupe bop, trong ca quan, tham chf trén duòng phó tu

này déu dugc dùng de xung goi giùa càc thành vièn ma khòng vàp phài su phan

ùng ngón ngù nào Nhung sau nhùng nàm 1990 càc nuóc xà hòi chù nghTa Au

chàu Slip do, tu " dóng chi" khòng con là tu dugc dùng phó thòng nhu truóc nùa

Hién tugng thu hep nghTa cùa tu này tao nén su phàn bó tu vung cùa mot loat càc

tu xung goi cùa tièng Viét nhu: òng, bà, eó, chù, anh chi

Nhùng phàn tich a trén cho thày, trong xà bòi ngòn ngù, diéu tiét va bién

dói ngòn ngù là hai màt cùa mot vàn de cùng song song tón tai tao nén xu huóng

van dòng va phàt trién cùa ngòn ngù Khòng co bién dói thi khòng co diéu tiét

Nguac lai khòng co diéu tiét thi bién dói sé nhanh chóng rai vào tình trang rói

* — ' • • • — ' e e

loan, màt phuang huóng Do vay, nghièn cùu bién dói ngòn ngù co mot y nghTa

rat quan trong trong nghièn cùu diéu tièt nói chung va nghièn cùu chuàn ngòn ngù

nói riéng Xét cho cùng, viéc hình thành chuàn ngón ngù ò mòi giai doan chfnh là

két qua cuòi cùng cùa boat dòng diéu tièt dói vói bién dói ngòn ngù

Tàc dòng hai chièu giùa bié'n dói ngòn ngù va diéu tièt ngòn ngù bao giò

cùng eó hai mat: mal tich cuc va mal tièu cuc Cùng nhu vay, quan he giùa bién

dói ngòn ngù va chuàn mire là mói quan he co tfnh bién chùng Bién dói ngòn ngù

tao ra dugc chuàn chfnh xàc sé co tàc dung thùc day su bién dói nhanh han

Ngugc lai viéc xàc lap chuàn ma khòng dira trén ca sa cùa su bién dói sé dàn dén

tình trang cùng nhàc gay càn tra cho sir phàt trién

Chàng han, sang thòi ky Dói mai, ngón ngù trong phong càch hành chfnh

còng vu dà dién ra nhiéu su bié'n dói khòng ngùng Nèu khòng eó su can thiép cùa

tha diéu tiét ma chi chò dgi vào tu diéu tièt thi bue tranh ve su bién dói sé dién

bién vò cùng phùc tap Vàn de chuàn hoà phong càch hành chfnh còng vu, trong

do co vàn de chuàn hoà càc van bàn luat phàp sé co y nghTa rat lón dói vói con

duòng hién dai hoà ngòn ngù làm cho nò tra thành còng cu dàc lue góp phàn vào

cài càch bò mày quàn ly Nhà nuóc va phàt trién kinh tè quóc dàn

23

CHirONG H

VÀN BÀN LUÀT PHÀP VA NHÙNG DÀC DIEM NGÓN NGtjrCUA VÀN BÀN LUÀT PHÀP

L Vàn bàn luat phàp trong mòi quan he vói phong càch chùc nàng

1 Phàn bièt càc vàn bàn luat phàp va càc vàn bàn duói luat

Theo càch bièu chung, van bàn luat phàp, goi tàt là vàn bàn luàt, là loai vàn bàn thuòc nhóm vàn bàn quy pham phàp luat, do Quóc bòi, ca quan quyén lue cao nhàt cùa mot Nhà nuóc ban hành theo trinh tu, thù tue, va hình thùc dugc qui dinh trong Hién phàp

Tà't cà càc loai vàn bàn khàc bao góm càc vàn bàn duói luàt, càc vàn bàn quàn ly hành chinh déu phài dugc soan thào dira trén nguyèn tàc va nhùng qui dinh co tfnh luat phàp dugc thè hién trong vàn bàn luat

Vàn bàn luat co bai hinh thùc tón tai là Hién phàp va càc bó luàt ( hay dao luat) Trong dò " Hién phàp ( bao góm Hién phàp va càc dao luàt bó sung ve Hién phàp hay sua dói Hién phàp) qui dinh nhùng vàn de ca bàn nhàt cùa Nhà nuóc nhu: Hinh thùc va bàn chat cùa Nhà nuóc, che do chinh tri, che dò kinh tè, vàn hoà, xà bòi, quyén va nghTa vu ca bàn cùa còng dàn, bé thóng tó chùc, nguyèn tàc boat dòng va tham quyén cùa càc ca quan Nhà nuóc"; con " bò luat là vàn bàn quy pham phàp luat do Quóc bòi, ca quan cao nhàt cùa quyén lue Nhà nuóc ban hành

de cu thè hoà Hién phàp, nhàm diéu chinh càc loai quan he xà bòi trong càc ITnh

vuc boat dòng cùa Nhà nuóc" I i1 I,

24

Nói tói Hién phàp là nói tói su thè che hoà duòng lói chfnh sàch cùa mot Nhà nuóc trong càc quan he dói noi, dói ngoai trén tàt cà càc ITnh vuc nhu : kinh

té, chfnh tri, ngoai giao, quàn su Do do, Hién phàp cùa Nhà nuóc Còng boa Xà hòi Chù nghTa Viét nam chfnh là su thè che hoà duòng lói chfnh sàch cùa Dàng

va Nhà nuóc, thè hién y chi va Igi ieh cùa giai càp còng nhàn va nhàn dàn lao dòng Viét Nam vùa co tfnh làu dai vùa eó tfnh cu thè trong mói giai doan càch mang, mèi giai doan lich su cu thè Su diéu chinh, bó sung Hién phàp qua mói giai doan chfnh là su bièu hién cùa mói quan he này Cho nèn, Hién phàp bao giò cùng

co tfnh ké thùa va su Dói mói Trong he thóng vàn bàn phàp luat thi Hién phàp là

loai vàn bàn co hiéu lue phàp ly cao nhàt bòi nò tap trung càc luàt ca bàn nhàt cùa

mot Nhà nuóc Hién phàp cùa mòi Nhà nuóc là ca so de hình thành mot càch dóng

bò va hoàn chinh he thóng phàp luat cùa nuóc minh

He thóng vàn bàn luàt co tàm quan trong dac biet dói vói su phàt trién cùa mot dàt nuóc, mot quóc già Nò là loai vàn bàn mang tfnh phàp ly cao nhàt trong tàt cà càc loai vàn bàn vi nò do ca quan quyén lue cao nhàt cùa Nhà nuóc ban hành

Ngoài he thòng vàn bàn luat, de thuc hién viéc quàn ly dàt nuóc, mói quóc già con co mot bé thóng vàn bàn khàc goi là he thóng vàn bàn duói luàt Day là he thóng vàn bàn co noi dung huóng dàn, giài thfch Hién phàp va càc bò luàt dóng thòi dua ra càc quy dinh chi tièt, cu thè nhàm giùp cho viéc thuc thi càc loai vàn bàn luàt mot càch eó két qua Tuy theo tfnh chat cùa mòi loai vàn bàn ma nguòi ta lai chia ra thành càc nhóm khàc nhau Cho dén nay, nhiéu nhà nghièn cùu dà thóng nhàt chia càc vàn bàn duói luàt thành hai nhóm:

a) Nhóm càc vàn bàn duói luat mang tinh chat luàt, là càc vàn bàn quy pham phàp luàt dùng de huóng dàn cho càc Bò, càc ngành, càc ca quan, còng dàn nói dung cùa Hién phàp va noi dung cùa càc bò luàt de cho tàt cà moi nguòi eó chung mot càch hiéu thóng nhàt ve càc nói dung này Vf du: càc Nghi quyèt cùa Quóc bòi, cùa Uy ban thuàng vu Quóc bòi Phàp lénh, Lénh cùa chù tich nuóc

25

b) Càc vàn bàn phàp quy, con goi là vàn bàn duói luàt lap quy Dò là càc

vàn bàn quy pham phàp luat dua ra càc quy dinh chi lièi ve viéc thuc thi vàn bàn

duói luàt va huóng dàn viéc thi hành luàt Vf du: Thòng tu lién Bò ve viéc thuc

hién chinh sàch tién luang theo quy dinh mai Chi thi cùa Thù tuóng ve viéc thành

lap Ban Tó chùc phòng chóng lut bào Trung uang, Nghi dinh cùa Chfnh phù ve

viéc Quy dinh chi tiét thi hành Luat dàu tu nuóc ngoài lai Viét Nam

Co thè hinh dung mói quan he giùa càc nhóm vàn bàn theo sa dò sau:

26

Phàp lénh

Nghj quyèt UBTVQH

Lénh CTN

Quyét dinh cùa CTN

Vàn bàn phu co tinh quy pham phàp luàt

27

Vàn bàn luat lap qui

Nghi quyét Quóc hòi Nghj quyét

Nghi djnh

Quyét djnh

Chi thi

Thòng tu

2 Mói quan he giùa vàn bàn luàt phàp va phong càch chùc nàng

Càc nhà nghièn cùu phong càch hoc trén thè giói va ò Viét nam déu thóng nhàt cho ràng, vàn bàn luàt phàp là loai vàn bàn thuòc phong càch hành chfnh-cóng vu Day là loai phong càch dùng trong pham vi giao tiép hành chfnh nhàm thuc thi càc còng viéc hành chfnh su vu dién ra hàng ngày trong tàt cà càc càp tu Trung uang xuóng dia phuang Xét trong nói bó he thóng cùa phong càch chùc nàng thi vàn bàn luàt bao giò cùng co mói quan he chat che vói càc vàn bàn duói luat va càc loai vàn bàn hành chinh Vàn bàn duói luat là loai vàn bàn quy pham phàp luat dugc ban hành theo trinh tu, thù tiic va hình thùc cùa càc ca quan Nhà nuóc eó tham quyén dira trén càc qui dinh cùa phàp luat Loai vàn bàn duói luàt là loai vàn bàn co tinh phàp ly thàp han càc vàn bàn luàt, do do nói dung cùa nò phài dàm bào tinh luat phàp chat che, khòng dugc trai vói nhùng diéu ma luàt phàp qui dinh

Tuy theo càch phàn chia càc loai vàn bàn ma nguòi ta co thè xèp vàn bàn luat vào càc vj tri khàc nhau Duói day chùng ta sé tham khào mot vài càch phàn loai cùa càc nhà nghièn cùu de tim hiéu vi trf cùa vàn bàn luat trong mói quan he vói càc loai vàn bàn khàc

a) Phàn loai dira trén muc dich cùa vàn bàn

Càc nhà nghièn cùu ve soan thào vàn bàn thuòng quan tàm tói muc dfch cùa vàn bàn de tién hành phàn loai vàn bàn Theo càch n à y / / / / , càc loai vàn bàn dugc qui thành 6 nhóm sau:

- Vàn bàn trao dói

28

-Vàn bàn chuyén dal

- Vàn bàn trinh bay

- Vàn bàn thóng ké

- Vàn bàn ban hành ménh lénh

- Vàn bàn hgp dóng dàn su, mua bàn, kinh doanh

Cùng dira vào muc dfch cùa vàn bàn Le Thài At rill lai chia ra thành 7

nhóm:

-Vàn bàn phàp quy, tue là van bàn eó chùa quy pham phàp luat, Hién phàp,

bó luàt, luat, phàp lénh, nghj dinh, quyèt nghi

- Vàn bàn hành chfnh, hay con goi là còng vàn hành chfnh: Vàn thu, còng dién, phiéu gùi, giày mòi, giày trieu tàp, giày di duòng, còng lénh, giày giói thiéu

- Vàn bàn trinh bay: Tò trinh, thuyét trinh, bào cao bién bàn, don

- Vàn bàn quàng bà: Thòng cào, thòng bào, yèt thi

- Vàn bàn dién thuyét: Dién vàn, lòi chào mùng, lòi dàp, thòng diep

- Vàn bàn ké khai: Càc loai danh sàch ké khai, kè toàn tài chfnh, kè toàn vài liéu

- Vàn bàn ky két hgp dóng: Hièp uóc, hgp dòng dàn sir, hgp dóng kinh tè Vàn bàn luat là vàn bàn thuòc phong càch hành chfnh - còng vu cho nèn nò

co mói quan he rat chat che vói càc loai vàn bàn khàc trong nhóm này De co thè tim bièu tinh chuàn mire cùa vàn bàn luat, chùng ta co thè hinh dung mói quan he

do theo sa do sau:

29

Giày giói thiéu

ILDàc diém ngón ngù trong càc vàn bàn luàt phàp

1 Dac diém ngòn ngù trong càc vàn bàn luat phàp nhìn tu phia nghièn cùu càc phong càch chùc nàng

Theo càc nhà nghièn cùu phong càch hoc, vàn bàn luat phàp là loai vàn bàn nàm trong phong càch hành chinh-còng vu Vi vay, nò cùng phài mang nhùng dàc diém ca bàn cùa ngòn ngù hành chfnh còng vu Nhùng dac diém ca bàn dò là:

a) Tinh bé thóng, thóng nhàt

30

Dàc diém này qui dinh, càc vàn bàn luàt phai dugc trinh bay theo mot thè thùc thóng nhàt tu dàu dén cuòi vàn bàn Trong dò, càc phàn, càc chucmg muc phài dugc soan theo mot trinh tu lo gich chat che, thóng nhàt ve viéc su dung càc chù so La Ma hoac càc chù cài làm tièu de Tfnh he thóng cùa vàn ban dugc thè hién qua trinh tu càc vàn de néu ra trong vàn bàn va mói quan he giùa càc nói dung ca bàn ma vàn bàn trinh bay

b) Tinh khuòn màu, dóng bò

Vàn bàn luat dugc bién soan bao giò cùng phài tuàn thù theo nhùng qui càch nhàt dinh Nhùng qui càch này dugc kè tue tu truyén thóng va tiép thu mot phàn nhùng yéu tó tfch cuc tu quy càch cùa vàn bàn luat phàp nuóc ngoài do vày

nò co dàc diém là tfnh khuòn màu Dói vói càc vàn bàn dùng cho càc bò luàt thi ngoài tfnh khuòn màu no con phài eó tfnh dóng bó Tfnh dóng bò cùa vàn bàn luàt phàp làm cho viéc tiép thu vàn bàn dói vói càc còng dàn va càc tó chùc hùu quan duac thuan lai va de dàng

e) Tfnh khàch quan, phi bièu càm

Vàn bàn luat thè hién y chf cùa Nhà nuóc phàp quyén trong viéc qui dinh càc nghTa vu va quyén han cùa còng dàn cùng nhu càc tó chùc hùu quan dói vói dàt nuóc Ngòn ngù cùa no phài hoàn toàn khàch quan, còng bang chù khòng mang tinh chù quan cùa bàt cu cà nhàn nào Dàc diém này làm cho ngòn ngù vàn bàn luat co tinh lanh lùng, phi bièu càm Khi tiép nhan vàn bàn cùng nhu khi truyén dat vàn bàn, nguòi nói cùng nhu nguòi nghe phài tuàn thù càc nguyèn tàc cùa ly tri, khòng de cho càm xùc cà nhàn can thiép vào nói dung cùa vàn bàn

d) Tinh ngàn gon va sue tich

Vàn bàn luat phàp là loai vàn bàn eó he thóng vò cùng lón, bao chùa nhiéu nói dung da dang va phong phù Vi vay, ngòn ngù cùa vàn bàn luàt ve nguyèn tàc càng ngàn gon thi càng co tàc dung trong viéc truvén dat nhanh nhàt nhùng thóng tin ve luat phàp dén vói quàng dai quàn chùng nhàn dàn Nói mot càch khàc, ngòn ngù trong vàn bàn luàt phàp là ngòn ngù thòng bào cho nén nò khòng quan tàm

31

dén viéc mièu tà dai dòng Bòi nèu ngòn ngù khòng eó tfnh ngàn gon nò sé làm cho vàn bàn cong kénh khó tiép thu

e) Tinh trang trong va tinh quóc té

Vàn bàn luat phàp là vàn bàn do ca quan quyén lue cao nhàt cùa Nhà nuóc ban hành Cho nén ngòn ngù cùa nò phài mang tinh trang trong Dàc diém này làm cho vàn bàn thè hién tinh thàn nghièm minh cùa phàp luàt Trong diéu kién càc nuóc dang ngày càng eó xu thè bòi nhap theo tinh thàn bòi nhàp khu vuc va bòi nhap quóc té, luat phàp giùa càc nuóc ngoài nhùng diém riéng con phài eó gang tim ra nhùng diém chung nhàm nhanh chóng thuc hién qua trinh xfch Lii gàn nhau Do vay, dàc diém ve tinh quóc té trong vàn bàn luat cùng là mot yèi càu rat quan trong Diéu này dugc thè hién qua viéc su dung he thóng càc thuàt ngù càch dièn dal càc khài niém quan yéu co lién quan dén viéc truyén dat luàt phàp va thuc thi luat phàp

ta thuàng thuc hién càch viét tàt tèn càc tó chùc hoac càc doanh nghiép lién doanh hay càc tèn goi nuóc ngoài Viéc viét tàt này phài tuàn thù theo nhùng qui tàc nhàt dinh chù khóng phài là tuy tién Co nhu vay, khi tiép nhan vàn bàn luàt càc còng dàn va càc tó chùc hùu quan mói co mot càch hiéu thóng nhàt, khòng gay ra tinh trang ma bó hay sai lac tinh thàn cùa vàn bàn

g) Dac diém ve su dung tu ngù

Càc tu ngù dugc su dung trong vàn bàn luàt phàp là nhùng tu ngù co tfnh chuyén mòn cao va co tfnh thuat ngù Nhung khàc vói phong càch khoa hoc là

32

phong càch su dung càc thuàt ngù co tfnh chuyén mòn hep o vàn ban luàt càc thuàt ngù duac su dung phài là càc thuat ngù tuang doi thòng dung Trong truóng hap phài dùng càc thuàt ngù khó thi càn phài co su giài thfch de giùp cho nguòi tiép nhàn co dugfc càch hiéu thò'ng nhàt

2 Dàc diém ngòn ngù vàn bàn luàt phàp nhìn tu phfa quàn ly Nhà nuóc Nhìn tu phfa quàn ly Nhà nuóc, vàn bàn luàt phàp là mot còng cu giiìp Nhà nuóc thuc hién mot càch co két qua càc duóng lòi chù truang chfnh sàch dirac vach ra trong mói thói ky va trong giai doan làu dai Vàn bàn luàt nói riéng va vàn bàn hành chfnh nói chung là sgi day noi lién giùa Nhà nuóc va nhàn dàn dàm bào cho moi boat dòng cùa toàn bó mày xà hòi thòng suòt va lién tue Chfnh vi vày nò

là mot trong nhùng phuang tién vò cùng quan trong de kién tao nén thè thè cua nén hành chfnh quóc già

Vói tu càch là còng cu giao tiép, là phuang tién tò chùc va truyén dat thòng tin, ngón ngù co y nghla vò cùng quan trong trong viéc làm nén chat lugng cùa vàn bàn luàt phàp Nhìn tu góc dò này ngòn ngù co dàc diém nhu sau:

a) Tfnh hiéu lue phàp luàt cùa ngòn ngù

Khàc vói càc loai vàn bàn nhu vàn bàn hành chfnh, vàn bàn nghé thuàt, vàn bàn bào chi , ngòn ngù trong vàn bàn luat phàp bao giò cùng thè hién rò tfnh hiéu lue cao trong giao tiép Khi tiép nhan bàt ky mot vàn bàn luat phàp nào nguòi

su dung khòng bao già ò trong tình thè thich/ hay khòng thfch, muón/ hay khóng muón ma luòn ò trong tinh thè phài thuc hién, phài thi hành, Cho nèn, trong mot

so còng sa bay nai còng còng chùng ta thuòng gap nhùng càu khàu hiéu mang tfnh ménh lénh: " Hày song va làm viéc theo luat phàp" Tinh hiéu lue phàp luàt cùa ngòn ngù trong vàn bàn luat khàng dinh rò vai trò lành dao cùa Nhà nuóc dói vói càc càp chfnh quyén, cùa chfnh quyén vói nhàn dàn trong qua trinh thuc thi moi nhiém vu xà bòi cùa mòi cà nhàn hay tàp thè Viéc khóng tuàn thù nói dung cùa vàn bàn dóng nghTa vói su trón trành phàp luàt hay vi pham phàp Uiat Dò là

33

viéc làm càn phài xù ly tuy theo mùc dò nàng nhe tu xù phat hành chinh dén viéc truy tó theo càc qui trinh, thù tue tó tung

b) Tinh còng tàc va diéu phói

Vàn bàn phàp luat vói tinh càch là còng cu chung trong quàn ly Nhà nuóc, ngoài tinh hiéu lue nghièm tue nò con mang dàc diém là tinh còng tàc va diéu phói vói y nghTa nhu sau:

- Dùng truóc Nhà nuóc, càc càp chinh quyén, càc ca quan doàn thè va cà nhàn déu eó tràch nhiém còng tàc vói nhau de hoàn thành càc nghTa vu quàn ly va nghTa vu còng dàn cùa minh Su còng tàc này càng chat che thi viéc thuc thi phàp luat càng eó hiéu qua Ngugc lai, nèu su cong tàc bi yéu di thi két qua thuc thi phàp luàt sé bi giàm sul, tham chf xày ra tình trang thiéu nghièm minh, phi dàn chù Tfnh còng tàc co tàc dung qui tu toàn dàn ve mot khói thóng nhàt, bàt kè ho thugc tàng lóp nào, nhàm thuc hién càc quyén Igi va nghTa vu co tfnh binh dàng vói nhau Nói mot càch khàc, nhò dac diém này ma tàt cà moi còng dàn déu co quyén binh dàng truóc phàp luat

- Trong moi boat dóng xà hòi, Nhà nuóc bao giò cùng dóng vai trò là nguòi diéu phói làm cho dàt nuóc phàt trién theo xu huóng càn dói, toàn dién Mot khi Nhà nuóc buòng long su diéu phói này thi sé xày ra su thiéu dòng bò trong quàn

ly Khi dò, xà bòi sé bi day dén tinh trang rói loan va viéc thuc thi phàp luàt sé gap nhiéu khó khan Vi thè, dàc diém ve tinh thóng nhàt va diéu phói là càc dàc diém rat quan trong cùa vàn bàn luat phàp cùa bàt cu quóc già nào

34

CHirONG IH

DÀC DIÉM VA XU Hl/ÒNG CHUAN HOÀ NGÒN N G 0 TRONG MOT SO VÀN BÀN LUÀT PHÀP THÒI KY DOI MÒI

L Tinh dói mói ve ngòn ngù va xu huóng chuàn hoà

l Sxx dói mói ve ngòn ngù

Tim bièu dac diém ngòn ngù cùa càc vàn bàn luàt phàp giai doan truóc nàm

1985 va sau nàm 1985 chùng ta thày rò khuynh hiròng dói mói ve ngòn ngù dugc thè hién qua càch dièn dal nhàm làm cho nói dung luat phàp dugc trinh bay chinh xàc han, cu thè han va de hiéu han Diéu này co thè khào sàt qua nhiéu vàn bàn luàt phàp khàc nhau nhu: Luat tó tung hinh su, Luàt hòn nhàn va già dinh, Luàt Giào due, Luat lao dòng

So sành càc vf du sau:

Diéu 165 Tòi dàu ca (Bò Luat hinh su nàm 1985)

1 Nguòi nào Igi dung tình hình khan hièm, hoac tao ra su khan hiém già tao mua vét hàng hoà nhàm bàn Igi, thu Igi bàt chfnh thi bi

phat tu sàu thàng dén nàm nàm

2 Pham tòi thuòc mot trong càc truóng hgp sau day thi bi phat

tu tu ba nàm dén muòi ba nàm:

a) Co tó chùc hoac co tfnh chuyén nghiép;

b) Lgi diing chùc vu, quyén han hoac lai dung danh nghTa ca quan Nhà nuóc, tó chùc xà bòi;

e) Hàng pham phàp co so lugng lón hoac già tri lón, thu lai bàt chinh lan;

35