Xây dựng thư viện điện tử trong sự chuyển hướng sang internet vạn vật

XÂY DỰNG THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRONG Sự CHUYỂN HƯỚNG SANG INTERNET VẠN VẬT ThS.. 10T VÀ YÊU CẨU CỦA NÓ ĐÓI VỚI HOẠT ĐỘNG XÂY DựNG THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ Trong bài viết này, chúng tôi lấy quan điểm

XÂY DỰNG THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRONG Sự CHUYỂN HƯỚNG SANG INTERNET VẠN VẬT

ThS Thái Thị Thu T h ắ m 1

Internet v ạn vật (Internet of T hings - IoT) là nền tảng công nghệ đê xây d ự n g thư viện điện tử đ áp ứ n g các yêu cầu của cách m ạng công nghiệp 4.0 IoT làm thay đổi q u an điểm trong việc lưu trữ, tiếp cận, kết nối và x ử lý d ữ liệu trên th ư viện điện

tử T ừ đó, tác đ ộ n g đ ến h o ạt độ n g xây d ự n g các yếu tô' cấu trúc, tổ chức các dịch vụ

d à n h cho bạn đọc và thiết lập quy trình, p h ư ơ n g thức q u ản lý nghiệp vụ của thư

v iện điện tử

1 10T VÀ YÊU CẨU CỦA NÓ ĐÓI VỚI HOẠT ĐỘNG XÂY DựNG THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ

Trong bài viết này, chúng tôi lấy quan điểm về IoT của G uido N oto La Diega, Ian W alden (2016) làm cơ sờ Theo đó, "v ạn vật" kết nối với n h au qua internet được

p h â n tích gồm cả p h ầ n cứng, p h ầ n m ềm , d ữ liệu và dịch vụ (không chỉ giới h ạn ớ các

th iết bị vật lý) Đ iêu này cung ph ù h ợ p với th àn h tô tạo nên thư viện điện tử

T hư viện đ iện tử ra đời n h ư m ột tất yếu, giải quyết bài toán lưu trữ của th ư viện

và đ á p ứ n g xu h ư ớ n g tiếp cận tài liệu trên môi trư ờ n g m ạn g của b ạn đọc Vói bối cảnh chuyển đổi sang công n g h iệp 4.0, th ư viện điện tử cần thiết đư ợ c xây dựng,

p h á t triển đ ịn h h ư ớ n g IoT đ ể ch u ẩn bị cho cuộc cách m ạng lớn trong tư ơ n g lai Thư viện điện tử phải ngày càng "th ô n g m inh" hơn, v ư ợ t qua m ục tiêu ban đ ầu "sinh

th àn h " n ên nó

Đ ặt th ư viện điện từ vào đ ịn h h ư ớ n g chuyển đổi của IoT, chúng tôi cho rằng có

ba khía cạnh cần được n h ận thức lại, đ ặt ra yêu cầu m ang tính chất địn h h ư ớ n g cho

sự p h á t triển tro n g thời gian tới của th ư viện điện tử, đó là: m ôi trường, d ử liệu và dịch vụ

vềm ôi trường, hai từ khóa q u an trọng của IoT là m ạng ảo và tích hợp Đ ây là nền

tản g và cũng là yêu cầu thay đổi đ ầ u tiên, cơ b ản đ ể d ẫn đ ến n h ữ n g biến chuyến sâu sắc h ơ n cho th ư viện điện tử

1 Giám đốc Thư viện Trường Đại học Văn Lang

1 0 6 HỘI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MANG CÔNG NGHIỆP 4.0

T hư viện điện tử vốn "tồ n tại" trên m ạng, IoT h ư ớ n g đ ến p h ư ơ n g thức giao tiếp

ảo Liệu n h ư vậy đã đ ủ đ ể đ áp ứ n g yêu cầu hay chưa? Đó là khoảng cách, là cuộc quá độ từ công n g h iệp 3.0 đ ến công nghiệp 4.0 - m ột chặng đ ư ờ n g dài, n h iều bài toán đ ư a ra và cần giải quyết K hông chỉ lu n trữ, thao tác trên m ạng, m ôi trư ờ n g ảo IoT còn đòi hỏi các công cụ, ứ n g d ụ n g được xây d ự n g trên công nghệ In tern et tiêu chuẩn, th ân thiện với m ạn g và có khả n ă n g cài đặt, tru y ền tải trên đa d ạ n g thiết bị (m áy tính, điện thoại th ô n g m inh, thiết bị tự động, .) th ô n g qua m ạng N h ờ vậy, tính n ă n g kết nối "vạn vật" với n h a u m ới đư ợ c thực thi H iện nay, đa p h ầ n th ư viện điện tử ở Việt N am chỉ m ới d ừ n g lại ở việc hiển thị trên giao diện web; m ột số ít có

h ìn h th ứ c web m obile hoặc m obile app Tuy nhiên, th ư viện điện tử đư ợ c xây d ự n g trên m ộ t n ền tản g công n g h ệ Internet, có cơ sở d ữ liệu chung và cài đ ặt đư ợ c trên tất

cả các thiết bị thì h ầu n h ư chưa có

N g o à i ra, IoT còn đ òi h òi h ệ th ố n g các p h ầ n m ềm và các th iế t bị đ ịn h d an h ,

đ ịn h vị p h ả i k ết nối, tích h ợ p đ ư ợ c vớ i n h a u th ô n g q u a công n g h ệ In te rn e t tiêu

ch u ẩn T ừ đó đ ặ t ra q u a n đ iểm m ới cho việc xây d ự n g th ư v iện đ iện tử: th ư viện

đ iện tử k h ô n g chi h iển th ị tài liệu trên giao d iện w eb site m à đ ó là cơ sở d ữ liệu

đ ư ợ c q u ả n lý trên p h ầ n m ềm có n g ô n n g ữ th â n th iệ n với m ôi trư ờ n g m ạn g ; n ằm tro n g hệ th ố n g giải p h á p công n g h ệ đ ồ n g bộ của m ộ t tổ chức, đ ơ n vị và h ư ớ n g

đ ến của to àn xã hội; có k h á n ă n g k ết nối, tích h ợ p với các p h ầ n m ềm và th iế t bị

th ô n g m in h khác T hự c t ế cho th ấy , m ộ t số ít th ư v iện đ iện tử ở V iệt N a m m ới chỉ b ư ớ c đầu ch ú ý đ ế n yêu cầu n à y H â u h ế t th ư v iện đ iện từ của các trư ờ n g đại học đ ư ợ c p h á t triể n trên p h ầ n m ềm m ã n g u ồ n m ở h a y p h ầ n m ềm tự v iết, p h ầ n

m ềm m u a sẵn ch ư a có k h ả n ă n g k ết nối, tích h ợ p với các p h ầ n m ềm k h á c n h ư

p h ầ n m ềm đ ào tạo, p h ầ n m ềm k ế toán, p h ầ n m ềm n h â n sự, p h ầ n m ềm q u ả n lý sin h viên, p h ầ n m ềm h à n h chính, M ột sô' th ư v iện đ iện tử trư ờ n g đ ạ i học bước

đ ầ u làm đ ư ợ c đ iều n ày v ớ i đ iều k iện n h à trư ờ n g m u a hoặc p h á t triế n từ đ ầ u gói giải p h á p công n g h ệ cho to à n trư ờ n g , tro n g đ ó có giải p h á p công n g h ệ th ư viện

v à th ư v iện đ iệ n tử, c h ẳn g h ạ n n h ư trư ờ n g Đ ại học N g â n h à n g th à n h p h ố H ồ Chí

M inh Các d o a n h n g h iệ p p h á t triể n p h ầ n m ềm q u ả n lý th ư viện và th ư v iệ n điện

tử cũ n g đ a n g n h ậ n ra xu h ư ớ n g n à y v à n h ậ p cuộc b ằ n g con đ ư ờ n g xây d ự n g kiến trú c p h ầ n m ềm m ở, ví d ụ n h ư sự h ợ p tác g iữ a công ty D G Soft và cô n g ty A nh

Q u â n về việc k ết n ố i p h ầ n m ềm q u ả n lý th ư viện, th ư viện đ iệ n tử với p h ầ n m êm

đ ào tạo Dù vậy, việc tích h ợ p g iữ a p h ầ n m ềm th ư v iện đ iện tử và các tra n g thiết

bị th ô n g m inh, đ ịn h d a n h , đ ịn h v ị d ư ờ n g n h ư v ẫn là m ột k h o ả n g trắ n g tro n g bức tra n h th ự c tế ở Việt N am

V ề dữ liệu, chuyển h ư ớ n g sang IoT có hai điểm q u an trọng m à th ư viện điện tử

cần p hải q u an tâm: d ữ liệu k h ổ n g lồ và d ữ liệu có khả n ăn g tự p h ân tích

HỘI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MANG CÔNG NGHIỆP 4.0 1 0 7

Với loT, khái niệm cơ sở d ữ liệu của p h ầ n m ềm đã được m ở rộng thành các luồng d ữ liệu cua hệ thống p h ần m ềm Thay cho h ìn h ảnh chiếc tủ là h ìn h ảnh đám

m ây hội tụ d ữ liệu; và có thê h ìn h d u n g mỗi p h ần m ềm n h ư m ột con bạch tuộc, vươn xúc tu đến tất cả các nơi liên q u a n đ ể thu thập, q u ản lý và p h ân tích d ữ liệu Theo

đó, trên đ ư ờ n g chạy đ ến đích công nghiệp 4.0 có n h ữ n g cột mốc yêu cầu khá rõ ràng đối vói d ữ liệu được d ự n g lên: d ữ liệu được lưu trữ từ xa thông qua m ạng; độ lớn của d ữ liệu đư ợ c m ở rộng không giới h ạn với tốc độ n h a n h chóng; d ữ liệu được p h át triển trên cơ sở kết nối từ n h iều hệ thống khác nhau; các n g u ồ n d ữ liệu khác n h au kết nối với n h a u đ ể tiếp cận, p h ụ c vụ cho n h iều đối tư ợ ng người dùng Đối chiếu các cột m ốc đó với điểm xuất p h á t hiện nay của d ữ liệu trên th ư viện điện tử ở Việt N am

đ ế xác định k h o ản g cách và nỗ lực cần có: v ẫ n còn tồn tại các th ư viện đ iện tử có cơ

sờ d ữ liệu lưu trữ trên server tại chỗ thay vì các server ảo đ ặt từ xa, giói h ạn d u n g lượng lưu trữ, khó khăn trong việc m ở rộng d u n g lượng lư u trữ; th ư viện đ iện tử của các đ ơ n vị, tổ chức đa p h ần độc lập với nhau, chưa có sự kết nối, chia sẻ nên "kích thước" hạn chế; hai loại d ữ liệu chính của th ư viện điện tử là tài liệu số (chủ yếu là tài liệu số hóa, cơ sở d ữ liệu m ua sẵn) và thông tin tài khoản người dùng, chưa có sự kết nối với d ữ liệu đ ịn h danh, định vị, h o ạt động khác của người dùng D ù vẫn còn hạn ch ế n h ư n g đ ã có các th ư viện điện tử tăng độ lớn d ữ liệu của m ình bằng cách: liên kết với các th ư viện điện tử khác n h ư liên kết của các thư viện điện tử các trường

th àn h viên tro n g hệ thống Đại học Q uốc gia th àn h p h ố Hồ Chí M inh, liên kết của các

th ư viện điện tử các trư ờ n g đại học, cao đ ẳn g thông qua tailieu.vn; Liên kết với các

th ư viện điện từ khác trên cơ sở sử d ụ n g p h ần m ềm th ư viện điện tử m ã n g u ồ n m ở

n h ư D space (chưa thực sự m ang tính chất liên kết, m ở vì th ư viện điện tử các đơn vị hãy còn "đóng" trong m ạn g nội bộ)

IoT yêu cầu d ữ liệu lớn, d ữ liệu kết nối n h ằm h ư ớ n g đến tính năn g tự p h ân tích của d ử liệu, p h ụ c v ụ cho m ục tiêu tự đ ộ n g hóa của hệ thống Đây cũng chính là bản chất "th ô n g m in h " m à IoT và công nghiệp 4.0 h ư ớ n g đến Đối với th ư viện điện từ, yêu cầu d ữ liệu tự p h â n tích phải đư ợ c xây d ự n g trên cơ sở d ữ liệu lớn n h ư đã đề cập

b ên trên, và p h ải được cụ th ế hóa bằng các m ục tiêu đ ể đ ặt ra đề bài, tìm h ư ớ n g giải quyết Các "kịch bản" đư ợ c viết ra đây cho p h ép các đối tư ợ ng tham gia p h á t triển

th ư viện điện tử ở Việt N am đ á n h thức ý tư ở n g và tìm h ư ớ n g cải tiến: T hư viện điện

tử có khả n ăn g "hiểu" đư ợ c khách tru y cập, không giới hạn ở n h ữ n g báo cáo truy

x uất được từ th ư viện điện tử (n h ư lượt truy cập, lư ợt đọc tài liệu) m à còn m ở rộng

ra ỏ n h ữ n g th ô n g tin th u th ập đư ợ c từ các th iết bị thông m inh được k ết nối (như thẻ n h ân viên, th ẻ sinh viên, đ iện thoại thông m in h , ) và các p h ầ n m ềm , trang xã hội, tran g m ạn g khác (n h ư p h ầ n m ềm đào tạo, tran g facebook, w ebsite tin tức, );

T hư viện điện tử có khả n ăn g th u th ập n h iều h ơ n các thông tin có liên q u an đến thói

1 0 8 HỘI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIÊN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MANG CÔNG NGHIỆP 4 0

quen, m ức độ và nội d u n g q u an tâm của bạn đọc th ô n g qua p h ần m ềm th ư viện (thờ i gian tru y cập, thời gian sử d ụ n g , vị trí truy cập, đề tài/chủ đề/bộ sư u tập/tác g iả/đ ịn h

d ạn g tài liệu / xem n h iều /x em ít) và các p h ần m ềm tích hợ p đ ể tự động gửi các đ ề xuất, cảnh báo cho b ạn đọc (ví d ụ n h ư từ thông tin đ ăn g ký m ôn học cua sinh v iên trong p h ầ n m ềm đào tạo, p h ầ n m ềm th ư viện điện tử thông báo đề xuất các tài liệu

m ôn học liên q u a n sinh viên có th ể tham khảo và gửi đến sinh viên); T hư viện đ iện

tử có khả n ăn g tự chuyển đổi d ữ liệu từ các p h ầ n m ềm tích hợ p và p h ân tích th ô n g tin tài kh o ản của b ạn đọc về lịch sử sử dụng, về k h u y n h h ư ớ n g d ù n g tin , đ ể đ ư a

ra cho người q u ả n lý hệ thống, hoặc tự gửi đ ến bạn đọc thông qua các thiết bị k ết nối, hoặc tự gửi đ ến thiết bị th ô n g m inh đ ể kích h o ạt tính n ăn g tự động hóa khác các

qu y ết đ ịn h liên q u an (chẳng h ạn như: tự chuyến đổi thông tin của sinh viên từ p h ầ n

m ềm q u ản lý sinh viên th àn h th ô n g tin tài khoản th ư viện điện tử và gừi th ô n g b áo

m ở tài k h o ản /đ ó n g tài k h o ản đ ến người dùng; tự chuyển thông tin vi p h ạm khi sử

d ụ n g th ư viện đ iện tử của sinh viên đ ến p h ần m ềm q u ản lý sinh viên hoặc thẻ sin h viên tích hợ p thẻ ng ân h à n g đ ể xử phạt; từ thông tin sử d ụ n g th ư viện điện tử của bạn đọc, p h ân tích và đ ư a ra đề xuất với người q u ả n lý hệ th ố n g về nội d u n g /lo ại

h ìn h n g u ồ n tin cần p h á t triển , ) H iện tại, các th ư viện điện tử ở Việt N am h ầu h ết

đ ều chưa tạo đư ợ c n g u ồ n d ữ liệu có khả n ăn g tự p h â n tích H ạn chế này x u ất p h á t

từ việc th ư viện điện tử chủ yếu thực hiện chức n ăn g hiển thị tài liệu, chưa chú trọ n g thu th ập thông tin khách tru y cập (hai thông tin cơ b ản thu th ập được là số lư ợ t tru y cập, số lượt đọc tài liệu); th ư viện điện tử chưa kết nối đư ợ c d ữ liệu với các tran g thiết bị thông m in h và p h ầ n m ềm liên quan; th ư viện điện tử chưa có khả n ă n g tìm vết ngư ờ i d ù n g trên m ôi trư ờ n g m ạng thông qua các tran g xã hội, trang w e b ,

Về dịch vụ, điểm cốt lõi của IoT là tổ chức dịch vụ p h ù h ợ p với m ỗi cá nhân, tức

là có khả năn g tù y biến theo m o n g m u ố n của mỗi ngư ờ i d ùng, m ột kiểu "cảm biến"

Đ ây là kết q u ả của q u á trìn h d ữ liệu tự p h ân tích, khác với h iện nay là kết q u ả của

q u á trìn h ngư ờ i d ù n g cài đặt Từ đó, đ ặt ra yêu cầu xây d ự n g th ư viện điện tử là: T hư viện điện tử có ứ n g d ụ n g trên thiết bị di đ ộ n g th ô n g m inh của cá nh ân đ ể b ạn đọc kết nối, sử d ụ n g m ọi lúc, m ọi nơi v à ứ ng với m ỗi b ạn đọc, th ư viện điện tử có khả n ăn g tùy biến p h ù h ợ p (ví d ụ n h ư sắp xếp th ứ tự các bộ sư u tập /tài liệu theo h ư ớ n g ư u tiên ở các vị trí đ ầ u tiên là các bộ sư u tập/tài liệu b ạn đọc quan tâm, tự tạo bộ sư u tập yêu thích của b ạn đọc d ự a trên lịch sử sử d ụ n g th ư viện điện tử, tự chuyển đ ổi m àu sắc, cỡ chữ, n g ô n n g ữ của giao diện dự a trên thông tin b ạn đọc, ); th ư viện đ iện tử

có khả n ăn g tư ơ n g tác, hỗ trợ, h ư ớ n g dẫn, tru y ền thông dịch vụ với bạn đọc dê dàng,

n h a n h chóng theo từ n g n h ó m đối tượng, từ n g cá n h ân (ví d ụ n h ư gửi đề xuất, th ô n g tin tài liệu m ới đ ến b ạn đọc th ô n g qua email, m ạn g xã hội, điện thoại; gừi đ'ê xuất các tài liệu điện tử liên q u a n đ ến đề tài n g h iên cứu khoa học bạn đọc đ an g th ự c hiện,

HỘI ĨHẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN ĩ ử ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CÁU CÁCH MANG CÔNG NGHIỆP 4.0 1 0 9

đến m ôn học b ạn đọc đ ã đ ăn g ký và đ an g theo học; gửi đề xuất các tài liệu đ iện tử cùng lĩnh vực, chủ đề với n g u ồ n tài liệu giấy m à bạn đã tham khảo; trên cơ sở kết nối với các thiết bị, kết nối với các p h ần m ềm khác); th ư viện điện tử có khả n ăn g kết

nối với các th ư viện điện tò khác, các trang m ạng k h ác, đ ế hỗ trợ bạn đọc thu thập

n g u ồ n tin m ong m u ố n với khối lượng, chất lượng tốt hơ n hoặc đê p h ụ c vụ n h u cầu bạn đọc khi n g u ồ n tin hiện tại chưa đ áp ứ n g được N hìn lại, th ư viện điện tử ở Việt

N am chưa làm đư ợ c điều này M ột số p h ầ n m ềm th ư viện điện tử có chức n ăn g đ án h dấu vị trí tài liệu bạn đọc đ an g xem d an g dở, có m o d u le cho p h ép bạn đọc tự tạo bộ sưu tập tài liệu yêu thích của m ình M ột số tổ chức, đ ơ n vị sử d ụ n g báo cáo tru y xuất

từ p h ần m ềm th ư viện điện tử và p h ân tích th ủ công trên file excel hoặc tổ chức khảo sát b ạn đọc, từ đ ó đề ra k ế hoạch p h á t triển và tổ chức n g u ồ n tin N h ữ n g điểm nêu trên tu y còn ít ỏi, nhỏ bé so với yêu cầu, m ục tiêu lớn m à IoT đ ặt ra n h ư n g đ án g trân trọng vì m ọi thay đổi đều b ắt đ ầu từ n h ận thức cần thay đổi, và đã có n h ữ n g chuyến biến tích cực tro n g suy n g h ĩ h ư ớ n g đến cá n h â n hóa dịch v ụ d àn h cho bạn đọc sử

d ụ n g th ư viện điện tử ở Việt Nam

2 MỘT SỔ GIẢI P H Á P Đ Ể X Â Y DựNG THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ THEO ĐỊNH HƯỚNG I 0 T T R 0 N G TƯƠNG LAI

Vasja Roblek, Maja Mesko, Alojz K rapez (2016) nhận định cuộc cách m ạng công nghiệp lần th ứ tư đan g diễn ra; yêu cầu mỗi tổ chức, đơn vị, mỗi cá n h ân xem xét lại

n h ữ n g m ục tiêu m ong đợi đối với các d ự án thông m inh và các dịch vụ kết nối thông qua m ạng thông m inh được triến khai Đây cũng là điều cân làm đ ể xây d ự n g thư viện điện tử đ áp ứng yêu cầu cùa Cách m ạng công nghiệp 4.0 N h ư đã phân tích ở trên, chúng tôi cho rằng IoT chính là m ột trong n h ữ n g nền tảng quan trọng trong công nghiệp 4.0 Vì vậy, phải xây d ự n g th ư viện điện tử chuẩn bị cho sự chuyển h ư ớ n g sang IoT Cuộc cách m ạng này không dễ dàng, không diễn ra trong chớp m ắt bời thực tế đặt

ra nhiều vấn đề đ an g chờ giải quyết D ưới đây, chúng tôi sẽ d ẫn ra m ột số bước cần thực hiện (là hoạt động ạ i th ể và đôi khi cả n h ữ n g ý tưởng định hướng) và m ục tiêu trong giai đo ạn chuẩn bị chuyển hóa hiện nay, tù n g bước m ộ t từ ng bước nhò trong k ế hoạch lớn cho m ục đích tham gia và th ụ h ư ở n g thành quả từ công nghiệp 4.0

Trước hết, cần thiết phải xây dựng cơ sở dữ liệu sô'phong phú, đa dạng cho thư viện điện tử.

Tự th ân m ỗi th ư viện điện tử phải làm giàu cơ sở d ữ liệu của m ình b ằn g các cách: (1) K hông d ừ n g lại ở việc số hóa tài liệu, m u a cơ sở d ữ liệu, m u a ebook m à còn

h ư ó n g đến sản xuất, x u ất b ản tài liệu số; (2) Đa d ạn g hóa các loại h ìn h tài liệu số,

b ên cạnh ebook, có th ể m ở rộng ra loại h ìn h video, audio, h ìn h ảnh Đ iều kiện cần đê thực hiện các biện p h á p n ày là: (1) Có chính sách, quy đ ịn h và ch ế độ k h u y ến khích các bên liên q u an hợ p tác, tổ chức sản xuất, xuất b ản tài liệu số, chẳng hạn n h ư thúc

1 1 0 HỘI THẢO PHÁT TRIỂN THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MẠNG CỔNG NGHIỆP 4.0

đấy giảng viên thiết k ế khóa học trực tuyến và sản xuất n g u ồ n học liệu online; (2)

Đ ào tạo, bổ su n g n h â n lực p h ù hợp, có khả năn g p h á t triển n g u ồ n tin theo h ư ớ n g trên (có kỹ n ă n g sử d ụ n g các p h ầ n m ềm sản x u ất video, audio; có khả n ăn g viết kịch bản; có kỹ năn g chụp ả n h ; ) bên cạnh n ăn g lực, n g h iệp vụ th ư viện; (3) Có văn b ản

p h á p lu ật làm cơ sở, tăng tính chủ đ ộ n g cho h o ạt độ n g xuâ't bản online của các tổ chức, đ ơ n vị có th ư viện đ iện tử đ ảm bảo cho bản quyền, sở h ữ u trí tuệ của các tài liệu số được sản xuất, x uât b ản trên th ư viện điện tử

Kết nối với các th ư viện điện từ khác đ ể n h a n h chóng tăng kích thước d ữ liệu

N h ữ n g h ư ớ n g giải q u y ết có th ể đề xuất là: (1) Xây d ự n g hệ th ố n g tiêu chuẩn ch u n g cho việc biên m ục, h iển thị tài liệu trên th ư viện điện tử đ ể tạo nền tảng ban đ ầu cho việc liên kết d ữ liệu; (2) Lựa chọn k h ô n g gian lu n trữ d ữ liệu d ự a trên điện toán đ ám

m ây, tổ chức m ô h ìn h d ữ liệu mở; (3) Kết nối với các n g u ồ n học liệu m ở đ ể tận d ụ n g được tài nguyên do cộng đ ồ n g m ạn g đó n g góp và sản xuất, chia sẻ n g u ồ n học liệu

m ở với cộng đồng; (4) H iệp hội n g à n h nghề tạo điều kiện đ ể các tổ chức, đơn vị có

th ư viện điện tử tìm hiểu, trao đổi, đ ạ t th àn h thỏa th u ận hợ p tác với nhau

Hai, chú ý tăng cường khả năng trao đối, liên kết giữa dữ liệu của thư viện điện tử với các luồng dữ liệu khác H ai nội d u n g cần triển khai đ ể hiện thực hóa bước đi này là: (1)

Xây d ự n g p h ầ n m ềm điện tử d ự a trên công nghệ In tern et tiêu chuẩn, có ngôn n g ữ thân th iện với m ôi trư ờ n g m ạng đ ể dễ d àn g kết nối vói các th ư viện đ iện tử khác cũng n h ư các p h ầ n m ềm liên quan; (2) H oạch đ ịn h đ ầu tư đ ồ n g bộ p h ầ n m ềm thư viện điện tử với các giải p h á p công nghệ (bao gồm cả trang th iết bị th ô n g m inh, hệ

th ố n g p h ầ n m ềm ) tro n g to àn bộ tổ chức, đ ơ n vị n h ằm dễ d àn g liên thông d ữ liệu; (3) Thiết lập công cụ đ ảm bảo an n in h m ạng, bảo vệ d ữ liệu trên th ư viện đ iện tử, tạo m ôi trư ờ n g an toàn cho d ữ liệu của th ư viện điện tử, đ ảm bảo về m ặt sở h ữ u trí tuệ, giảm th iểu tối đ a khả n ă n g tru y cập hoặc sao chép b ất h ợ p pháp; (4) Xây d ự n g

đ ồ n g thời các k ên h tư ơ n g tác với b ạn đọc n h ư các tran g m ạn g xã hội, tran g w eb thư

v iệ n , bên cạnh th ư viện điện tử đ ế n ắm b ắt n h u cầu người d ù n g , định h ư ớ n g p h át triển n g u ồ n tín, tru y ền th ô n g đ ến b ạn đọc n h ữ n g thông tin có được p h ù h ợ p vớ i kết quả tru y x u ất và p h â n tích d ữ liệu từ p h ần m ềm th ư viện điện tử

Ba, nâng cao khả năng thu thập, phân tích dữ liệu của phẫn mềm thư viện Đây là bài

to án đ ặ t ra cho các n h à lập trình, các d o a n h n g h iệp h o ạt đ ộ n g trong lĩnh vực cung cấp giải p h áp công nghệ th ư viện C hiều h ư ớ n g b ạn đọc sử d ụ n g th ư viện điện tử trên thiết bị cá n h â n thay vì thiết bị công cộng ngày càng tăng Do đó, yêu cầu cần

p hải lư u vết, th u th ập d ữ liệu theo từ n g cá n h ân bạn đọc, từ ng IP thiết bị N ế u thư viện điện tử cho p h é p b ạn đọc tru y cập và sử d ụ n g m ọi lúc, m ọi nơi, sẽ p h á t sinh các yêu cầu và thắc m ắc của b ạn đọc cần được xử lý ngoài k h u n g giờ n h â n v iên thư viện, n h â n v iên kỹ th u ậ t có th ể h ỗ trợ Vì vậy, p h ần m ềm thư viện phải thiết k ê'đư ợ c

HÔI ĨH Ả Ũ PHÁTTRIẾN THƯ VIÊN ĐIÊN TỬ ở VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẨU CÁCH MANG CỒNG NGHIỆP 4.0 111

hệ th ố n g tự đ ộ n g cảnh báo, đề xuất cho mỗi bạn đọc Đê qu ản lý, sử d ụ n g từ xa,

p h ầ n m ềm p h ải thiết lập chức n ăn g th u thập, báo cáo d ữ liệu Và trong bài toán này, người q u ản lý th ư viện điện tử cần xem xét, xác đ ịn h n h u cầu về d ữ liệu: các luồng

d ữ liệu m u ố n thu thập, d ữ liệu đ ầu vào là gì và đư ợ c sử d ụ n g đ ể đư a ra quyết đ ịn h

xử lý nào, p h â n quyền đối tư ợ ng đ ư ợ c sử d ụ n g các luồng d ữ liệu Trước khi p h ần

m ềm th ư viện điện tử có khả n ăn g p h â n tích d ữ liệu thì n h ân lực xây d ự n g và p h át triển th ư viện điện tử cần có hiểu biết và thiết kế, p h â n tích hệ thống thông tin trên

th ư viện điện tử

KẾT LUẬN

Xu h ư ớ n g p h á t triển tạo nên kh o ản g cách giữa thực trạng và m ục đích cần v ư ơ n tới; n ếu k h ô n g tiếp tục tiến đến phía trước, ngay cả khi đ ứ n g tại chỗ cũng đồng

n ghĩa với th ụ t lùi Vì vậy, xây d ự n g th ư viện điện tử trong sự chuyển h ư ớ n g sang IoT, n h ằm đ áp ứ n g các yêu cầu do công n g h iệp 4.0 là con đ ư ờ n g p h ải đi M ong m u ố n thay đổi cần đư ợ c cụ th ể hóa thành các nội d u n g thực hiện, tro n g đó quan trọng là

n h ậ n đ ịn h yêu cầu, đ ặt ra m ục tiêu và đ ư a ra giải pháp Ở đây, từ khóa đ ể cải tiến th ư

v iện đ iện tử theo h ư ớ n g IoT là công nghệ Lộ trìn h triển khai và tính khả thi còn p h ụ thuộc n h iều vào n g u ồ n lực (chính sách, n h ân sự, tài chính, cơ sở hạ tầng, ứ n g d ụ n g công nghệ th ô n g tin, .) ở mỗi đơ n vị, tổ chức D ù vậy, bức tranh tư ơ ng lai về hệ thống th ư viện điện tử có khả n ăn g m ở rộng không gian th ư viện ra bên ngoài phòng đọc, đư ợ c sử d ụ n g m ọi lúc, m ọi nơi, trên nhiều thiết bị; có khả n ăn g tự động hóa thao tác n g h iệp v ụ của n h ân viên th ư viện; có khả n ăn g tối ưu hóa các q u y ết định, chính sách, k ế h o ạ c h , của người q u ản ]ý th ư viện; có k h ả n ăn g đồng bộ, tích h ợ p và kết nối vói các n g u ồ n d ữ liệu, các thiết bị khác đ ể tạo n ên m ôi trư ờ n g thông m inh ph ụ c

vụ cộng đồ n g v ẫn là ước m ơ đ ẹp m à chúng ta có qu y ền mơ, có quyền tin tưởng, từ

n h ữ n g bước tiến của công nghệ n g ày nay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Buhr, D aniel (2015), Social Innovation Policy for Industry 4.0, D ivision for Social an d Economic

Policies, Friedrich-Ebert-Stiftung.

2 N oto La Diega, G uido; W alden, Ian (01/02/2016), "C ontracting for the "Internet of Things":

Looking into the N est", Queen M ary School of Law Legal Studies Research Paper No 219/2016.

3 Roblek, Vasja; M esko, Maja; K rapez, Alojz (2016), "A Com plex View of In d u stry 4.0", SAGE Open April-June 2016: 7-71, https://us.sagepub.com

4 Đ oàn P han Tân (2007), "Thư viện đ iện từ, thư viện của th ế kỷ XXI", Tạp chí Văn hóa - Nghệ thuật sô'3/2007.

5 Shri A shok Babu Tum m ala (2009), E-Libraries Problems and Perspectives, Sunil Sachdev, N ew

Delhi