Văn hóa đọc là một trong những động lực thúc đẩy sự hình thành nên con người mới, những công dân có hiểu biết, có trí tuệ để có thể thích ứng với sự phát triển của xã hội hiện đại - xã h
Trang 1THỰC TRẠNG NHU CẨU Đ Ọ C xu HƯỚNG ĐỌC VÀ
GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY VÃN HÓA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
Đào Thị Thanh Hòa1
Ngày nay với sự bùng nổ công nghệ thông tin, con người ngày càng tiếp xúc với các phương tiện truyền thông hiện đại Văn hóa đọc đã và đang khẳng định vị trí cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, đặc biệt là khi đất nước bước vào cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và nền kinh tế tri thức
Những năm gần đây, phong trào đọc sách đang đứng trước nhiều thử thách Sô' người đọc thực thụ ít hơn bởi sự lên ngôi của các phương tiện nghe nhìn, mạng xã hội Lê-nin đã dạy: "Không có sách thì không có tri thức, không có ưi thức thì không
có chủ nghĩa xã hội" Do vậy "văn hóa đọc" là khả năng của mỗi người khi tự mình frả lời thỏa đáng các câu hỏi: Đọc cái gì, đọc như thế nào và đọc để làm gì? Văn hóa đọc là một trong những động lực thúc đẩy sự hình thành nên con người mới, những công dân có hiểu biết, có trí tuệ để có thể thích ứng với sự phát triển của xã hội hiện đại - xã hội dựa trên nền tảng của nền kinh tê' tri thức, là phương tiện quan trọng giúp cho con người tiếp cận với thông tin hữu ích nhâ't cho cuộc sông của mình
Chúng ta hiểu thuật ngữ văn hóa đọc được sử dụng rộng rãi, nhưng cách hiểu
về văn hóa đọc lại râ't khác nhau, dẫn tới những định nghĩa chưa thông nhất, nhưng nhìn chung, văn hóa đọc là một khái niệm có hai nghĩa: một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, của mỗi cộng đổng xã hội và các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước Theo nghĩa hẹp, đó là ứng xử, giá trị, chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, ứ ng xử, giá trị và chuầrt mực này cũng gổm ba thành phần: thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc Trong bài "Văn hóa đọc và phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam", Nguyễn Hữu Viêm cho rằng "Văn hóa đọc là một khái niệm có hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp Ở nghĩa rộng đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực của cộng đồng và của các nhà quản lý và các cơ quan quản lý nhà nước, Còn ở nghĩa hẹp, đó là cách ứng
xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân Nghĩa là văn hóa đọc gắn liền với ứng
xử đọc, giá trị và chuẩn mực đọc của cá nhân và xã hội"
1 Đại học Thái Nguyên
Trang 24 4 Bộ VĂN HÓA, THỂTHAO VÀ DU LỊCH
Trong xã hội hiện đại, trước sự bùng nổ xuất bản và kỷ nguyên số, hầu hê't người đọc gặp thách thức khi đứng trước khôi lượng sách báo, thông tín đa chiều, khổng lồ Trong bôĩ cảnh đó, việc lựa chọn đối tượng đọc sao cho phù hợp với từng người về trình
độ, nghề nghiệp, sở thích có ý nghĩa râ't quan trọng Từ đó, người đọc được cung câp hệ thôhg tri thức phong phú, thiê't thực, bổ ích Rõ ràng, nêíi không có nền kiên thức phổ thông vững vàng và kỹ năng nghề nghiệp tình thông thì người lao động sẽ không thể có chỗ đứng ữong dây chuyền sản xuâ't công nghệ cao - kỷ nguyên số Một người có văn
hóa đọc tốt phải là độc giả có cách đọc khoa học, sáng tạo, là người đọc biết gạn lọc, chủ •
động tiếp thu nguồn tri thức từ sách báo để làm giàu hiểu biết của riêng mình Do vậy đọc sách vẫn luôn được coi là một cách thưởng thức văn hóa sang trọng và có chiều sâu
Vì thế chúng ta không cần quá lo lắng việc trong xã hội phát triển văn hóa sẽ mất đi, cái cần làm là chúng ta hãy mở rộng hơn những cách tiếp cận việc đọc
Thực tế nhu cầu đọc bắt nguồn từ yêu cầu tiếp cận thông tin khi con người tham gia các hoạt động sôhg khác nhau nhưng nó chỉ thực sự hình thành với điều kiện chủ thể có khả năng giải mã thông tín được mã hóa trong tài liệu Khi đòi hỏi đôi với việc đọc trở nên cấp bách, thường xuyên, nhu cầu đọc xuất hiện Nhu cầu đọc bao giờ cũng gắn liền với số lượng và chất lượng tài liệu được lưu hành trong một
xã hội cụ thể Thư viện là noi lưu giữ và truyền tải tri thức thông qua vốn tài liệu và công tác phục vụ bạn đọc Vì vậy nhu cầu đọc là nguồn gôc của hoạt động thư viện Hoạt động thư viện không thể tồn tại và phát triển ở một nơi không có nhu cầu đọc Việc đọc sách có tác dụng biến đổi và hoàn thiện tư duy con người Cho dù là đọc sách in hay sách điện tử, thì mỗi người đều phải biết chọn lọc để tiếp thu, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam
Sự phát triển của truyền thông và công nghệ sô' đã mang đến cho người đọc nhiều nguồn tiếp cận tri thức khác nhau, giúp người đọc dễ dàng tiếp cận với nguồn sách, báo, thuận lợi cho sự phát triển của ván hóa đọc Bên cạnh cách thức truyền thông vói sự tiếp cận trực tiếp qua những cuôh sách, báo, bạn đọc giờ đây có thể khai thác thông tin từ rất nhiều nguồn khác nhau như: máy tính, sách điện tử, điện thoại Từ đó mang đêh sự ch u y ể n động sâu sắc cả về cấu trúc, tính châ't, chức năng
cũng như các mô'i quan hệ tương tác của nó vói chủ thê’ và với môi trường tổn tại cho văn hóa đọc.Tuy nhiên, bên cạnh những tính năng vượt trội đó, châ't lượng đọc sách điện tử cũng như đọc mạng thường không cao Chúng ta lại không thể kiểm soát được nội dung, chất lượng thông tin trong các cuôn sách, khiên cho người đọc bị nhiễu tin và dễ dàng bị ảnh hưởng bởi những thông tin xâ'u, những nội dung không lành mạnh Nhiều thông tin trên trang mạng không được kiểm chứng gây rối loạn
và sai lệch trong cách tiếp cận Bởi vậy, không thể phủ nhận vai trò của các phương tiện truyền thông hiện đại trong phát triển văn hóa đọc
Trang 3VAN HÓA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ -TH ựCTRẠN G VÀ GIẢI PHÁP 45
Tuy nhiên, nếu đọc sách theo hình thức hiện đại mà không có cách đọc phù hợp, không biết chọn lọc sách thì sẽ không đạt được hiệu quả, thậm chí còn đem lại nhiều tác động tiêu cực đến tư tưởng và hình thành những thói quen xấu cho người đọc Trước những thực trạng đó, đê’ góp phần nâng cao thúc đẩy văn hóa đọc trong
kỷ nguyên số cần phải thực hiện đổng bộ nhiều giải pháp, trong đó chú trọng đến vẩn đề phát triển văn hóa đọc Vì vậy, cần tập trung thực hiện tô't một sô' giải pháp chủ yếu sau:
Một là: Tuyên truyền nâng cao nhận thức của bạn đọc đối với phát triển văn hóa đọc trong kỷ nguyên s ố
Đa dạng hóa vấn đề cổ động, tuyên truyền, quảng bá sách có giá trị ván hóa, bổ ích về tinh thần và tri thức cần phải được coi trọng và nâng cao hơn nữa Bên cạnh
sự vào cuộc của các cơ quan chức năng và truyền thông, hệ thông thư viện, tủ sách công cộng cũng phải tham gia bằng những phương thức hoạt động mới, sinh động
và hiệu quả hơn Quan trọng hơn nữa là sự định hướng từ nhà trường, gia đình để khơi gợi niềm đam mê đọc sách của các bạn trẻ Trong nước hiện nay có rất nhiều phong trào kêu gọi xây dụng văn hóa đọc Nhưng nếu không giải quyê't vâh đề từ cội rễ: xây dựng thói quen, kỹ năng và tinh yêu đọc sách cho mỗi con người từ khi
họ còn thơ bé, thì các hoạt động đó vẫn mãi là bề nổi Việc đọc sách có tác dụng biên đổi và hoàn thiện tư duy con người Tuy nhiên, cho dù là đọc hay nghe nhìn đều phải biết chọn lọc đê tiếp thu, cần phải giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam Văn hóa đọc là thành tựu của một quá trình tự giác của người đọc Người đọc phải hướng đến sách như một nhu cầu tự thân để làm phong phú trí tuệ và tâm hổn mình, biết tôn trọng sách, tôn trọng những người sáng tạo nên sách để từ đó biết khai thác một cách đúng đắn những giá trị mà sách mang lại
Hai là: Xây dựng thư viện thân thiện tạo môi trường thuận lợi thu hút độc giả
và nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện
Đẩy mạnh việc phôi hợp với các thư viện trong tỉnh tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, hoặc tập huâh về nghiệp vụ thư viện thời đại công nghệ thông tin đối với cán bộ thư viện, các nhà quản lý thư viện nhằm phục vụ tốt hơn đổi với người đọc
bởi "thư viện tôi nhất là thư viện làm hài lòng độc giả nhất" Bên cạnh đó, thư viện nhà
trường phải bám sát các nhu cầu và mong muốn của độc giả, tiếp tục nghiên cứu thói quen đọc sách của họ để có thể kịp thời thiết lập lại các bộ sưu tập, hệ thống và dịch
vụ cho phù hợp Đồng thời phải phát triển, thử nghiệm và triển khai các hình thức phục vụ mới như: Dịch vụ cung câ'p thông tin có chọn lọc, dịch vụ cung cấp thông tin qua email, để góp phần gìn giữ và phát triển văn hóa đọc, tạo môi quan hệ lâu dài
và bển vững giữa thư viện và độc giả Đặc biệt trong thười đại kỷ nguyên số hiện nay
Trang 446 Bộ VĂN HÓA,THỂTHAOVẦ DU LỊCH
cẩn phải chú trọng đầu tư phát triển nguổn học liệu điện tử, sô'hóa toàn bộ nội dung
tài liệu phục vụ khai thác dữ liệu số tóm tắt và toàn văn cho bạn đọc Ngoài ra, nâng
cao chất lượng đội ngũ cán bộ thư viện Trong hoạt động thư viện, cán bộ thư viện
là ''chiếc cầu nối" giữa bạn đọc với thư viện và tài liệu, hướng dẫn cho các đồi tượng
bạn đọc để họ có thể khai thác được nguồn thông tín, tài liệu tốt nhâ't có trong thư viện góp phần giáo dục, hình thành và nâng cao văn hóa đọc cá nhân, cũng như các
kỹ năng đọc Chú trọng đào tạo một sô' kỹ năng mới bên cạnh các kiên thức chuyên môn như kỹ năng nhận dạng đúng các yêu cầu tin, kỹ năng truy cập thông tin hiệu quả, kỹ nàng đánh giá thông tín và nguồn tin, khả năng ữa cứu thông tin trên mạng,
sử dụng thành thạo các công cụ tham khảo, bao quát được các nguồn tin, kỹ năng có thể chuyển đổi nhự kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề, lập k ế hoạch, suy nghĩ cô' phân tích, làm việc nhóm, các kỹ năng này cho phép người học có khả năng học suốt đời và thích ứng với sự thay đổi thường xuyên của công nghệ thông tin và môi trường làm việc
Ba là: Xây dựng và phắt triển nguổn lực thông tin trong kỷ nguyên s ố
"Không có sách thì không có tri thức " Sách là nguồn sữa mẹ nuôi dưỡng tâm hổn
ta lớn lên và đạt đến chiều sâu của văn hóa Để văn hóa đọc không bị xuôhg cấp, thiết nghĩ mọi người đều phải có trách nhiệm và chung tay xây dựng Xây dựng cơ sở dữ liệu sô', các bộ sưu tập sô' phục vụ cho công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học Đặc biệt, chú trọng tới vân đề xây dựng bộ sưu tập sô' về các tài liệu về sách chính trị; sách
kỹ năng quản lý, lãnh đạo Xây dựng tài nguyên sô'là một xu th ế tất yêu và phổ biên của các thư viện Đại học, Cao đẳng ở Việt Nam hiện nay và trong thời gian tới Nó giúp giải quyết vâh đề lưu trữ, bảo quản tài liệu, chia sẻ nguồn tài nguyên thông tin
và cải thiện dịch vụ cung câp thông tin cho người dùng tin
Bốn là: Phắt huy vai trò của cắc tố chức đoàn thanh niên và Câu lạc bộ giảng viên trẻ đểphát triển vãn hóa đọc trong kỷ nguyên s ố
Việc quảng bá hình ảnh cũng như giới thiệu sản phẩm và dịch vụ thông tín thư viện đóng vai trò quan trọng trong công tác tổ chức hoạt động Vì vậy, các tổ chức Đoàn Thanh niên và Câu lạc bộ Giảng viên trẻ với hình thức hoạt động đa dạng và tích cực sẽ là nguồn nhân lực hữu ích trong công tác tổ chức hoạt động của thư viện như giói thiệu sách mới, Hội thi tuyên truyền giới thiệu sách, Hội chợ sách, triển lãm, hội nghị, hội thảo về sách và đọc sách, Thông qua các hoạt động này nhằm kích thích hứng thú đọc và sở thích đọc sách của bạn đọc Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng hoạt động này thường xuyên cần có sự quan tâm chỉ đạo và đầu tư kinh phí Tóm lại, trước sự bùng nổ thông tin - kỷ nguyên số thì việc phát triến văn hóa đọc chỉ có ý nghĩa đích thực khi người đọc có thể biến tri thức tù sách báo thành tri
Trang 5VẨN HÓA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ -TH ựC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 4 7
thức sông và kỹ năng nghề nghiệp của mình Để chúng ta có được nền văn hóa đọc tiến đến nền văn hóa - tri thức mạnh thật sự trong thời đại sô' chúng ta cần xem đây
là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu không nhằm mục tiêu lợi nhuận Không bị giới hạn bởi suy nghĩ thiêu tiền, chính con người và năng lực của mình làm ra tiền chứ không phải tiền làm ra con người, sẵn sàng đọc và luôn khuyên khích đọc Mỗi người tạo cho mình một tủ sách ở bâ't cứ nơi nào mình sôhg và làm việc Cả xã hội cần khuyến khích đọc sách Điều này có lý do nhiều người đọc sách mà trưởng thành, trở nên uyên bác và rất thành công, được cộng đồng tôn kính Đọc, được râìt nhiều mà chỉ hy sinh thời gian nhàn rỗi vô nghĩa Đọc giúp người ta hiểu biê't và sống tốt hơn, mạnh
mẽ hơn, trung thực hơn và tự tin hơn Thếhệ trước cần làm gương, chính những tấm gương đó sẽ khiến người trẻ có đam mê đọc cần khuyến khích việc đọc tạo mọi điều kiện để giúp đỡ cho việc đọc bằng niềm vui và sự nhiệt tình và tri thức của mình trong thời đại phát triển kỷ nguyên sô' hiện nay
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Ngọc Nguyên (2014), Kỹ năng công tác bạn đọc NXB Văn hóa Thông tin Hà Nội.
2 Nguyễn Hữu Viêm (2009), Văn hóa đọc và phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam, Tạp chí thư viện Việt
Nam, (17).
3 Phạm Thanh Tâm (2007), Văn hóa đọc và vân đề đặt ra hiện nay, Tạp chí Người đọc sách, sô' 3 (3-
2007), tr.23 - 25
4 Lê Đức Duy (2015), Phát triển văn hóa đọc cho sinh viên trường Đại học Khoa học Đại ÌIỌC Thái Nguyên,
Luận văn thạc sĩ Quản lý Giáo dục - Trường Đại học Sư Phạm Thái Nguyên.
5 Nguyễn Công Phúc (2012), Văn hoá đọc và công tác đào tạo hướng dẫn bạn đọc - người dừng tin Truy
cập ngày 10/7/2018 tại http://taiHeudientu.lrc.ừìu.edu.vn/chi-tiet/tai-lieu-40292.html
6 Lera A Kamalova, NataTya D Koletvinova (2016) The Problem of Reading and Reading Culture
ỉmprovement ofStudents Bachelors ofEleinentarỵ Education in Modem High Institution, International
Joumal of Envừonmental & Science Education, 2016,11(4), 473-484