Thư viện tình Hậu Giang xác định rõ nhiệm vụ của thư viện trong thời đại công nghệ sô' như hiện nay là phải thỏa mãn nhu cầu của người đọc thông qua việc nắm bắt nhu cầu và xu hướng đọc
Trang 1THựC TRẠNG NHU CẨU ĐỌC, x u HƯỚNG ĐỌC HIỆN NAY VÀ GIẢI PHÁP THỦC ĐẨY VĂN HÓA ĐỌC
TRONG KỶ NGUYÊN SỐ TẠI HẬU GIANG
Trần Tuyết Hận
Hậu Giang là một tỉnh thuộc khu vực Đổng bằng sông Cửu Long, thành lập năm 2004 chia tách từ tình Cần Thơ, có hệ thông sông ngòi chằng chịt, sản xuâít nông nghiệp là chủ yếu Ba dân tộc Kinh, Hoa, Khmer cùng cộng cư, sinh sống, có truyền thống đoàn kết, cần cù lao động sáng tạo kiến thiết quê hương, đem đến sự da dạng
về văn hóa, tín ngưỡng, phong tục, tập quán Hậu Giang có tiềm năng du lịch rất lớn
và luôn mong muốn được giao lưu hợp tác với các tinh bạn trong và ngoài khu vực Hiện nay, Hậu Giang đang có những bước chuyển mình rất nhanh, tiến bộ đặc biệt
là về lĩnh vực đầu tư các khu, cụm công nghiệp chế biên, sản xuất
Với chức năng và nhiệm vụ của mình, Thư viện tình Hậu Giang cũng góp phần thúc đẩy sự phát triển văn hóa, xã hội của địa phương, đặc biệt giúp bổi dưỡng nhân tài, nâng cao tri thức người dân cho tỉnh nhà Thư viện tình Hậu Giang xác định rõ nhiệm vụ của thư viện trong thời đại công nghệ sô' như hiện nay là phải thỏa mãn nhu cầu của người đọc thông qua việc nắm bắt nhu cầu và xu hướng đọc để thúc đẩy
sự phát triển văn hóa đọc trong kỷ nguyên sô'
I.T H ự C TRẠNG NHU CẦU ĐỌC TẠI HẬU GIANG HIỆN NAY
Xác định nhu cầu đọc là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng của ngành thư viện nói chung và Thư viện tình Hậu Giang nói riêng Nhu cầu đọc nằm trong nhu cầu hiểu biê't và là một trong những nhu cầu không thể thiếu của con người nêù muôn tồn tại và phát triển trong xã hội như nhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại Đối tượng bạn đọc chiếm phần lớn của Hậu Giang đó là học sinh, một phần là cán bộ, công chức, viên chức và sô' ít người dân buôn bán, làm ruộng
Đôì với bạn đọc là học sinh, Thư viện tỉnh Hậu Giang thường xuyên bổ sung các loại sách phục vụ cho nhu cầu học tập của các em như: sách luyện thi, sách tham khảo, giải trí, Đ ọc sách giúp cho các em nâng cao được hiểu biết, kết quả học tập
bời lẽ "Đọc sách là cách học tốt nhâì" (A.Puskin), sách sẽ tạo tiền đề để các em tư duy
Trang 2VĂN HÓA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ-THựC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 1 2 7
rộng hơn, sâu sắc hơn từ đó thành tích học tập sẽ cao hơn Đọc sách còn giúp các em rèn luyện được một thói quen tô't thay vì lãng phí hàng giờ bên những trò chơi trực tuyến, mạng xã hội Thư viện tỉnh Hậu Giang đã phát động phong trào đọc sách trong học sinh, sinh viên nhằm khơi gợi niềm đam mê đọc sách cho các em Năm học 2017 - 2018 có 08 học sinh của các Trường THCS, THPT trên địa bàn Thành phô'
VỊ Thanh được nhận quà tặng của thư viện tình, khuyên khích các em có nhiều lượt
sử dụng các dịch vụ của thư viện Phong trào này được thư viện tính Hậu Giang tiếp tục duy trì trong những năm học tiếp theo
Đôi với bạn đọc là cán bộ, công chức, viên chức, thư viện tinh Hậu Giang cũng thường xuyên giới thiệu những quyển sách hay, phù hợp nhằm giúp cho họ có được vô'n tri thức dổi dào, đầy đủ trong xã hội thông tin và nền kinh tế tri thức ngày nay
để họ có thế dễ dàng thích ứng với sự thay đổi của môi trường Đặc biệt hơn, vói vô'n kiến thức mà bạn đọc có được từ những trang sách sẽ giúp cho họ dễ thành công hơn trong cuộc sống, thuận lợi hơn khi vượt qua những khó khăn, thử thách, trong công việc sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
ĐÔI với bạn đọc là người dân buôn bán, làm ruộng, Thư viện tỉnh Hậu Giang cung câp những tài liệu phục vụ về kỹ thuật sản xuất, canh tác hay nuôi trổng, kinh
tế thị trường,
Trên đây là những nhu cầu đọc vì công việc, nghề nghiệp, họ tìm đến tài liệu cơ bản cần thiết đối với mình Tuy nhiên, vẫn có trường hợp nhu cầu đọc vì hiểu biết chung, đọc để mở mang kiên thức khái quát về mọi lĩnh vực trong đời sông xã hội, nhu cầu hiểu biết toàn diện không chi vì công việc trước mắt, ví dụ: Một giáo viên dạy môn vật lý vẫn có nhu cầu đọc sách về nghệ thuật, văn học, tiếu thuyê't Và cũng
có trường hợp nhu cầu đọc hoàn toàn giải trí, họ tìm đêh những quyến sách theo sở thích, đọc cho bớt căng thẳng, để đầu óc được thoải mái hơn Chính vì nhu cầu đọc của bạn đọc râ't phong phú và đa dạng nên thư viện tình Hậu Giang chủ động bổ sung sách thường xuyên và đẩy đủ các thế loại, lĩnh vực nhằm đáp úmg nhu cẩu đọc của mọi đôĩ tượng Hiện nay, thư viện tỉnh Hậu Giang có 99.993 bản sách các thể loại
và lĩnh vực, phục vụ bình quân 70 - 80 lượt bạn đọc mỗi ngày Hình thức phục vụ bao gồm trong và ngoài thư viện, do tình hình địa phương còn nhiều khó khăn, người dân ở vùng sâu, vùng xa không có điều kiện đến thư viện tỉnh để khai thác vốn tài liệu Do vậy, thư viện tình Hậu Giang thường xuyên tổ chức triển lãm sách ở cơ sở
để đưa sách đên gần hơn với người dân trong các ngày lễ, kỷ niệm và sự kiện trọng đại của địa phương và đâ't nước Hoạt động này được tổ chức định kỳ và ngày càng được nắng cao về châ't lượng Cùng với triến lãm sách, thư viện tính Hậu Giang còn lổng ghép tổ chức các cuộc thi về sách, đô' vui có thưởng nhằm tạo không khí sôi nổi
và thu hút SỐ lượng người đến tham quan, đọc sách.
Trang 31 2 8 Bộ VĂN HỔA,THẾTHAO VÂ DU LỊCH
Phục vụ sách lưu động là một trong những hoạt động phù hợp, cần thiết và hiệu quả tại Hậu Giang Bên cạnh triêh lãm sách ở cơ sở, luân chuyển sách cho thư viện câp huyện và xã, thư viện tính Hậu Giang còn đưa sách đến trường học thông qua hoạt động triển lãm "Góc sách sân trường" giúp cho các em học sinh thuận lợi tiếp cận với sách ngay sau các giờ học Đây là cách làm nhằm đáp ứng nhu cầu đọc tiện lợi cho các em bằng cách mang sách tới nơi và trực tiếp lựa chọn Hoạt động được thực hiện định kỳ hàng quý, sách được thay đổi thường xuyên và lổng ghép tổ chức các trò choi vui nhộn, bổ ích về sách để tạo thêm hứng thú cho các em
Mặc dù vậy, tại thư viện tỉnh Hậu Giang vẫn còn gặp một số khó khăn:
Vấn tài liệu tuy được bổ sung thường xuyên nhưng vẫn còn hạn chê'vì kinh phí
ít, kho sách chật hẹp, phòng đọc không được rộng rãi nên phần nào ảnh hưởng đên nhu cầu và chất lượng đọc của người dân
Trang 4VĂN HỐA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ-THựC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 1 2 9
Hoạt động phục vụ sách lưu động đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân vùng sâu, vùng xa Tuy nhiên, thư viện tính Hậu Giang chưa có xe chuyên dùng để phục vụ lưu động kê’ cả luân chuyển sách cho cơ sở
2 THỰC TRẠNG x u HƯỚNG ĐỌC TẠI HẬU GIANG HIỆN NAY
Chúng ta phải thừa nhận rằng: Trong thời đại công nghệ sốhiện nay, sách không phải là phương tiện duy nhất để người đọc có thể tiếp cận với thông tin cũng như giải trí Bên cạnh sách, còn có các loại hình khác như tivi, báo, đài, hay gần gũi hơn, thông dụng hơn là điện thoại thông minh Người đọc dần dần có xu hướng thích tiếp cận các nguồn thông tin nhanh hơn là đọc sách Nếu muôn đọc sách, người đọc cần phải tìm đêh thư viện hoặc tìm mua cuôh sách mình cần, nhưng hiện nay, nêu muôn tìm hiểu thông tin gì, người ta chi cần lên mạng tìm kiếm là sẽ có đây đủ thông tin mình cần Xu hướng này cũng phổ biến tại Hậu Giang, qua trao đổi với bạn đọc của thư viện, các em cũng cho biết: Em thích đọc qua mạng vì sự tiện lợi, chỉ những nội dung cần thiết cho việc học theo hướng dẫn của giáo viên đòi hỏi tính chính thông thì em mới tìm đến sách
Nắm bắt được xu hướng đọc của người dùng tin như đã nêu, từ năm 2011 thư viện tỉnh Hậu Giang đã tiến hành số hóa tài liệu giây thành tài liệu điện tử và xây dựng trang thư viện số bằng mã nguồn mở Dspace để giúp bạn đọc có thể đọc toàn văn một quyển sách đã được số hóa trên mạng Internet mà không cần trực tiếp đêrt thư viện Đến nay trang Thư viện sô' của Thư viện tỉnh Hậu Giang đã có 2.733 tài liệu số bao gồm tài liệu địa chí và các lĩnh vực: Khoa học xã hội, công nghệ, văn học, lịch sử - địa lý, được đăng tải trên vvebsite của Thư viện tỉnh Hậu Giang tại
địa chỉ thuvien.haugiang.gov.vn Bên cạnh tài liệu số, nguổn lực thông tin công nghệ
của Thư viện tỉnh Hậu Giang còn có các bộ sưu tập sô' theo chuyên đề phục vụ nhu cẩu tìm hiểu chuyên sâu của bạn đọc Đồng thời, biên soạn thông tin tư liệu
về Hậu Giang hàng tháng đáp ứng việc cập nhật tin tức về địa phương một cách nhanh chóng và đây đủ nhâ't Ngoài ra, còn có 650 đĩa CD cung cấp cho bạn đọc tìm hiểu thông tin Từ năm 2013, Thư viện tỉnh Hậu Giang được Quỹ Bill and Melinda Gates của Hoa Kỳ tài trợ 40 máy vi tính theo Dự án "Nâng cao khả năng sử dụng máy tính và truy cập internet công cộng tại Việt Nam", tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi triển khai phục vụ bạn đọc trên máy vi tính cùng với các hoạt động truyền thông vận động thông qua các ngày hội internet với phụ nữ, thanh niên; các lớp hướng dẫn bạn đọc sử dụng máy vi tính, thiê't kế trình chiếu bằng Microsoít oríice powerpoint 2007 miễn phí
Trang 5130 Bộ VĂN HÓA,THỂTHAO VÀ DU LỊCH
Thư viện tỉnh Hậu Giang đang triển khai ứng dụng mã QR đọc toàn văn tài liệu
SỐ trên điện thoại di động (học tập từ Thư viện Thành phô' Cần Thơ) nhằm hỗ ữợ bạn đọc truy cập vào các nguồn tài nguyên thông tin theo phương thức dùng di động
Có thể nói, sách trực tuyến giờ đây đang là công cụ hữu ích và được nhiều người
sử dụng thường xuyên, điều này đã làm thay đổi thói quen đọc sách, bạn đọc ít đến trực tiếp thư viện mà nhờ vào các thiết bị máy tính, điện thoại thông minh để đọc sách trực tuyến Sách trực tuyến giúp người đọc giảm được thời gian tìm kiếm, chi phí mua sách Nội dung sách được đưa lên mạng thông qụa những hình thức từ các Blog, web, các trang cá nhân nên râ't tiện đê’ người đọc tiếp cận
Xu hướng đọc thay đối dẫn đến những hạn chếnhất định:
Từ cái nhanh và cái tiện lợi trong việc tìm và đọc, dẫn đến không giữ được cái hổn của tác phẩm, người đọc trên mạng nên cũng chi lướt qua thay vì cầm một quyển sách trên tay, chúng ta có thể lựa chọn không gian đọc cho riêng mình, ví dụ: Khi đọc một tác phẩm văn học, nếu đọc ở không gian yên tĩnh thì chúng ta sẽ cảm nhận cô't truyện một cách sâu sắc hơn, tiếp cận gần hơn vói thê'giới nhân vật, không gian nghệ thuật mà tác phẩm ẩn chứa
Đọc sách qua mạng theo thực tế cho thây đọc nhiều nhưng không sâu, đọc theo phong trào, ít có sự nghiền ngẫm mà chỉ lướt cho nhanh, chỉ đọc những chỗ mình cần, đọc theo chức năng hơn là chú trọng nội dung
Người đọc khó kiểm chứng nguồn thông tin trên mạng internet hơn sách báo in Tri thức qua mạng rất phong phú, đa dạng, đòi hỏi người khai thác phải sáng suốt lựa chọn, tìm hiểu kỹ lưỡng nguồn tin mới có thể sử dụng hiệu quả, trong khi sách in thì
đã qua kiểm duyệt, có thông tin xuất bản giúp người đọc tra cứu nhanh chóng hơn
Trang 6VẢN HÓA ĐỌC TRONG KỲ NGU YẼN SỐ-THựC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 131
Bạn đọc có thể bị giảm sức khỏe thị lực do ảnh hưởng của tốc độ ánh sáng từ các thiết bị tin học mang lại khi đọc trực tuyến, điều này sẽ ít hơn nếu chúng ta đọc sách trực tiếp
Thư viện tỉnh Hậu Giang đã luôn nỗ lực tận dụng những khả năng hiện có để đáp ứng xu hướng đọc của độc giả, tuy nhiên, do đơn vị thiêu máy scan chuyên dùng nên việc sô' hóa tài liệu còn hạn chế, sách điện tử còn ít, do đó chưa thu hút
được SỐ lượng bạn đọc đọc sách trực tuyên.
2 GIẢI PHẤP VÀ ĐẼ XUẤT
Giải pháp
Nâng cao vai trò của thư viện trong việc thúc đẩy văn hóa đọc trong kỷ nguyên số: Thư
viện cần tiếp tục thực hiện tô't nhiệm vụ của mình nhằm thỏa mãn nhu cầu đọc cho người dân Sô'hóa ngày càng nhiều sách quý, sách hay để phục vụ cho bạn đọc Hiện đại hóa công tác phục vụ người đọc phù hợp với thời đại Muôn vậy, đòi hỏi cán
bộ thư viện phải được trang bị kiến thức, kỹ năng để đáp ứng xu hướng phát triển của công nghệ thông tín Đồng thời, tăng cường tổ chức các hoạt động phục vụ theo phương thức sinh động mới và hiệu quả hơn
Chia sẻ tài liệu sô'giữa các thư viện: Hiện nay, đa sô' các thư viện trong cả nước đã và
đang tiên hành sô'hóa tài liệu, ở mỗi địa phương đều có thế mạnh riêng về nguồn lực tài liệu sô' do vậy, sự chia sẻ, ừao đổi cho nhau sẽ giúp cho vôh tài liệu sô' của các thư viện thêm phong phú, đa dạng, phục vụ tốt hơn nhu cầu đọc của độc giả Mặt khác còn tiết kiệm được thời gian, công sức, kinh phí của các thư viện Thư viện tỉnh Hậu Giang ngoài việc biên mục các tài liệu số sưu tầm còn ưu tiên cho việc số hóa tài liệu địa chí, viết về Hậu Giang, luôn mong muôn được chia sẻ với các thư viện tính bạn trong cả nước
Vận động sự hường ứng tích cực của cộng đổng: Dù là đọc theo kiểu truyền thông
hay hiện đại thì đều râ't cần thiết đổỉ với mỗi người, kiến thức là vô tận, những người làm công tác thư viện luôn khuyên khích và tạo mọi điều kiện cho bạn đọc sử dụng vôn tài liệu của thư viện, mong muốn mọi người quan tâm và khám phá kho tàng tri thức của nhân loại thông qua thư viện Thực tê'tại Hậu Giang thói quen đọc của người dân chưa thành nề nêp, số lượng người đến thư viện chưa nhiều, nếu muốn thúc đẩy văn hóa đọc thì nhất thiết phải vận động sự hướng ứng của cộng đổng bằng các hoạt động chuyên môn của ngành thư viện như: Giới thiệu về thư viện, về vốn tài liệu, nói chuyện chuyên đề về tầm quan trọng của việc đọc sách, đọc sách để thay đổi cuộc đời, Đặc biệt, sự cần thiêìt và quan trọng hơn cả là cần phải tạo dựng niềm đam mê đọc, tình yêu sách cho mỗi con người ngay từ khi còn thơ bé Việc làm này cẩn có sụ quan tâm của gia đình, nhà trường và cả thư viện
Trang 7132 Bộ VĂN HÓA, THỂTHAO VÀ DU LỊCH
Một sô'đề xuất
Bộ Văn hóa, Thê’ thao và Du lịch, Vụ Thư viện xem xét hỗ trợ xe ô tô phục vụ sách lưu động để Thư viện tỉnh Hậu Giang phát huy hoạt động phục vụ nhu cầu đọc của nhân dân vùng sâu, vùng xa ở Hậu Giang
Tổ chức các lớp tập huâh cho cán bộ thư viện về nghiệp vụ và kỹ năng phục vụ bạn đọc trong kỷ nguyên số
Các thư viện cùng nhau phôi hợp chia sẻ tài liệu số để góp phần làm phong phú vôn tài liệu của mỗi thư viện
Tóni lại, dù ở thời đại nào, sách in hay sách điện tử thì việc đọc sách cũng giúp
cho trí tuệ và tâm hồn con người ữở nên phong phú hơn Thời đại công nghệ số đang
mở ra nhiều cơ hội khai thác thông tin nhanh chóng, tiện lợi cho người dùng, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức cho những người làm công tác thư viện Chứng
ta phải khẳng định được văn hóa đọc là một ữong những động lực thúc đẩy nên sự hình thành con người mới, có hiểu biết, trí tuệ để thích ứng với thời đại mới Đồng thời khẳng định văn hóa nghe nhìn không thể thay thế văn hóa đọc mà phải có sự kết hợp giữa truyền thôhg và hiện đại, giữa việc đọc sách in với sách điện tử thì sự lĩnh hội tri thức của con người sẽ ưọn vẹn hơn./
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Nguyễn Xuân Hiệp, TS Nguyễn Viết Ngoan, TS Nguyễn Văn Bằng (2009), Cơ sờ khoa học Thông tin và Thư viện, Nxb Giáo dục, Thành phô' Hổ Chí Minh.
Nguyễn Xuân Thanh (2008), Cảm nhận về công tác sách báo và thư viện, Nxb Chính trị Quổc gia, Hà Nội.
Báo cáo của Thư viện tình Hậu Giang về tổng kết hoạt động năm 2017.
Báo cáo của Thư viện tính Hậu Giang về tình hình 05 năm thực hiện Đề án "Đẩy mạnh các hoạt động học tập suô't đời trong các thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, câu lạc bộ".
Website: http://tinhuyhaugiang.org.vn/.