Giải pháp xây dựng bộ sưu tập số hóa hiệu quả

GIẢI PHÁP XÂY DỰNG BỘ SƯU TẬP SỐ HI U UẢ ThS.

GIẢI PHÁP XÂY DỰNG BỘ SƯU TẬP SỐ HI U UẢ

ThS u *

S Lê Đức Thắng **

S , ,

,

t ,

,

V N

1 ự

T 2007, T T H K NISO) “H A Framework of Guidance for Building Good Digital Collections), ,

T , ng m t b p s ợ

vụ í : • C p (t ch ợng) • C ợ t li u s ) • S ợ p) • C ặc d t o l ý

t p) NISO 9

, :

Một là: M t b p s ợc t o l quy t n b õ ợc th ng nh c khi vi c ti ng b p Hai là: B p c i sử dụ n m b ợc nh ng ặ a b , m ph m vi, d ng th c, m ợc truy c p,

*

T Q V N

**

T Q V N

2

quy n sở h u hoặc b t k n thi t ịnh ngu n g ở h u c a

b

Ba là: M t b ợng cao c ợc qu ý t trong su

i c Q ý ú ọ n vi c qu ý i c u t ợc t o

l p hoặc thu th ợc lo i b Vi c qu ý m m t lo

vụ n trị d li í , o qu n s

Bốn là: M t b p t t c ợc ph bi n m ng

trở ng i sử dụng ti p c n Quy t í : kh ă ẵn , í dụng, kh ă p Kh ă ẵ ĩ

n h n truy c ử dụ ĩ ng

b truy c c, sử dụng nh gh ù hợp v i nh i sử dụng mụ

Năm là: M t b p t t c ý n nh ng quy n sở h í : n

b p tham kh ịnh v b n quy n trong ph m vi Vi t Nam (Lu D

s 2005; Lu t Sở h í 009) ịnh b n quy m vi th gi i ( Hi ị P , 97 ); C c b n quy WIPO G , 996); C

ễn WIPO (WPPT) (Geneva 1996)

Sáu là: M t b p t t ph thu th p d li u

c sử dụ h u dụng: Nh p s c ợ ịnh k õ sử dụ , í u qu c a dịch vụ Vi c qu ý

t p hi u qu c n nhi ị ợng m h u dụng

c a b , th c hi n vi , ý , ú ọ n nh

i sử dụng, ph ng v n, thử nghi , í t

ý ục vụ s dụ í u dụng

Bảy là: M t b p t t ph i í : m b o kh ă ẻ

li u (metadata) c ú i nh

Tám là: M t b p t í ợ c c

i sử dụng

Chín là: M t b p t t ph ị l c h u: Nh p s

ch a nh ị ợ ụ m b

th truy xu ợ Tí ục c ợ ặt ra t í nh t ch , í

kỹ thu ặc bi t, nh p s ợ ng v n c

ho ti p tục vi , ỡ ỗ trợ c vi

3

ng M , t k ợ ,

t p s ợ í ợ c qu ý ng b p chung

2 ả ự

2.1 Hoàn t ện côn tác lập kế hoạch

i v p k t ho ch, c n th c hi c:

: X ịnh mụ m vi c a d , c

c 2: X ị õ ợng phục vụ theo t ụ th

: P í ụ th i v i t ng d

c 4: L p t í, ng th ng, ởng

c í c hi ị

5: R n kỹ hoặ ỹ thu ,

dụ m b í ng nh t c a d

2.2 Hoàn t ện côn tác lựa chọn c o các bộ sưu tập số

* X ng b í a chọ u s

C th l a chọ ợ í , n thi t nh t

s T c t vi c l a chọn n s ợc th c

hi n m quan, trong nhi ng hợ ụ thu ý í quan c a

o b ph n hoặc ở , u khi n u s

ù ợp hoặ c s ù ợp cho d c hi n

kh c phụ ị ng b í a chọ

li u s , ú a chọn m , ng th i hỗ trợ

ị, qu ý ph c thi s u ra quy ịnh m ù

hợ C n nh ặt nhi c khi th c hi n s ,

b p s :

- ợng phục vụ hoặ i t ợ i sử dụng s n?

- Vi c s ở n ho ng c ị hoặ ph n

- T ng b n quy n c T i h n b o h b n quy , ch ở h th c hi c ti p

ng hợ thi i v i d : , í chi tr , th a thu n sử …

4

- T ng v ý , c t u

d , ú i nhi , a chọn c ý ng v ý ịnh kh ợ

vi c hoặ Ví ụ: phục ch c khi s ), ặc c

gi kỹ thu t s ù ợ i v i t ng lo

i t ng thi t bị ù ợp)

* ịnh v í a chọ u

X ị t ph n c a chọ s ,

d , n thi t ph “văn bản hóa í ợc sử

dụ l a chọ u cho vi c s ởi vi ục vụ nhi u mụ í u , c hi n, tri n khai m t d , i

ợc l a chọ m b o r ng vi c l a chọ u s ợ dụng m ù ợp v í ặt ra

Mặ ă ị í a chọ u s ợc

t v i nh ng th ý, , í ụ í ị i nh í ợ

d , dễ u chỉnh, b sung, thay th nh í ị ởng, hoặc

c hi u chỉ c th c hi

ụ thu

N , ă ú ph n th c hi c m

hi u qu , ng nh ởi t t c b t bu c ph i th c hi n theo

ú ị V ă “ u m

ti p theo, s m b í ng nh t cho t t c , ặ

b p s

2.3 Giải quyết hiệu quả vấn đ bản quy n

Hi n nay dịch vụ s ă u t trong s nh ng dịch vụ t

ph bi n ở T , ọ i, k c

i cung c p dịch vụ l i sử dụng dịch vụ í

c nh b n quy n khai dịch vụ ặ u ở d ng s

ễ , ễ ph bi n, dễ

c i quy t, bởi vi c s u v i b t c

mụ í ởng nh ị n quy n lợi c a c th ,

c t , ỗ , b n quy ợc

5

khuy m, tr nh ng cu t th i gian b o h b n quy n hoặc

nh ị ợc b n quy

V b n quy n trong vi c s , b n quy

ng kỹ thu t s t ph c t hi õ c hi ú b n quy n, c õ sau:

• ợng b o h quy

• T , ch sở h u quy , quy

• X p sử dụng quy

• G i h i l

gi i quy ý u hoặc ph

bi , c p m u v b n quy

li , u, n m b ịnh cụ th v b n quy

sở h í , n cho , hoặ u m i gi i quy

ý p s

Mô hình giải pháp y d ng bộ s u t p số hi u quả

1

6

7

8

Tạo l p

Thu th p

S

dữ liệu

L ữ

(File Storage)

Databases

(Metadata)

Hệ

th ng tra cứu /Hi n thị

N ời sử

d ng

Sao l

(Offline Backup)

- DublinCore

- MET S/ALTO

- OCR

- XML

L p kế hoạch

Quả lý

OAIS

Giải quyết

v bản quy n

S

óa

L a chọn

5

2.4 Quy chuẩn côn tác số ó tà l ệu

C , n nh ú ị nh t c a m t

d T ú ị ở i th c hi n s ợc ti ú c

ti p v i nh ng lo i ý “ c s

í n ở hi u b n mu n ) ặc m u ở m ă ễ , u d

u s i u v nh ch ợ l i trở c

t p

S u c lặ ặp l i dễ ,

nh ng sai l ọ , c kh c phục s ặc m t nhi u th i ợng h nh s n ph ợ ịnh ngay t u

h n ch sai l u, c n thi t ph ụng tri ý

“S t l n cho t t c ng nh t t t c ặ c nh , lẻ trong k ho ch hoặ ho u ph m b o hai mụ í í “S

b o qu “S phục vụ , ợc s ợc th c

hi n ở ch ợng cao nh (mặ ù t r ng ch ợng c a s n ph ụ thu u ki n h t ng, trang thi t bị s …), ởi ch ợng s ,

ĩ i vi c tu i thọ n ph ợc sử dụng cho nhi u mục

í V t nh ỉ "S t l " t o ra t p

ch f ) o nh ng t sinh (copy file) t nh nh g c cho

nh ng mụ í ù c cụ th

2.4.1 Số hóa hình ảnh

Vi c t ở n m i v scan kỹ thu t s trong th , í ỗi MB d li u

gi so v C gi i quy t v ch ợ nh b ng

ử dụ ị mụ ặ ki

nh Hi n t i, vi nh nặng 48- m l n v i kỹ thu t

s 48-bit) chỉ ù ợp v i m t s í ng hợp Ch ợ nh ở m

ỉ m khi mu n t ợng c c k , u

ù ợ n thi i v i ph n l , u

2.4.2 Các thông số kỹ thu t trong số hóa

Vi c s m mụ í t b n in hoặc m ă n

v i ch ợ ù ợp v u khoa họ ụng

ĩ C n l a chọ n ch t

6

ợ nh, kh ă ử dụ , ă í

v hi n t

Trong kỹ thu t s , u quan trọng Th nh

p ch (master file) i d ng s , t ở ịnh d ặ ịnh d ng Th ng f ) ợc t i sử dụng, v n

ng b ợc gi ợ ợ f C

ỉ ụng cho p ch s N file d ng JPEG hoặc GIF t t p ch ù ụ í ử dụng Gi sử p

ch ợng th , b ợ ù ỉnh theo nhu

c c n thi t, í ụ ng hợ í

i sử dụ i so v i gi ị u, hoặ ịnh d

ợc sử dụng v ặ í ợc t ng m t mụ í

ị - zoom) li ục, chuy n ti p t ng c ợng í c l u chi ti hoặ ă n c

T p ch í n t ng cho t t c ử ý D , ặc

bi ú ý t p ch T , i v p ch

ặ ịnh ph t ch ợng kỹ thu t t t nh ở th m ti n

2.4.2.1 ợ nh

i v ặ , ử dụ ng v ịnh

d ng c u g 00 i v ă

b n hoặc b a nh ặc ch vi t r t m nh, c n sử dụ

400 C n scan nhị s c c i 600 dpi

C i ng hi ụng bở ị chu m b o kh ă n thị trọ i v i nh ng hợp th ị ặc bi , í ụ khi th ịnh c ú y

i ph i ở m l , ph ụ ;

ng hợ y n n nghị

Mặ ù , ỉ t trong m t s í nh quy ịnh

ch ợ N í nh k – í u t kỹ thu t

D , n ki m tra kỹ ợc t m b o s trung th c v phục vụ mụ í , n nghị u chu n

t l p m ,

7

Khi sử dụ , ợ í ợc c ị

i c i trong gi i h í c t ợc mặc

ị ợ í ụ gi 00 ợ ụ í c t i

A ) i v nh kỹ thu t s , i phụ thu i

ợ í m b i 300 dpi, c í t l í c t

c ợng cho m nh nh t ị Ví ụ, n 4 000 ×

000 m m ) ỉ chụ ợc nh i

ợ í c nh ặc b ,9 5,4 C í

th c:

Đối với độ ph n giải 300 dpi:

Chi : 4 000 ÷ 00 = , = ,9

Chi u r : 000 ÷ 00 = 0 = 5,4

Khi s , c h s gi a vi phim (microfilm) hoặc vi

í f ) ng v i b n g m b ợ í

00 Ví ụ, n u b n g í 4 6 , ợc ghi l

n truy n th ng cỡ 4 × 6 , í i h s 10 khi scan t ; , n c n ph ợc scan ở i 3.000 dpi ị í i c n scan, c n bi õ í c c i ợng g c hoặ í t c í ọ ợ ý í í dụ: í 40 ) m b o

ợ i í ng v í c c a b n g 00 dpi

2.4.2.2 c

C n scan nhị s ) ng sử dụ p (1 bit)

m D , ỗ m nh s t n t i d = ) ặc 0 (=

tr ) H ợc s ở c 256 c t

m H ử dụ , xanh lụ ỹ thu t gọ RG ), c k t hợp b ng 3 l n 256 c V ,

kỹ thu t m n g p 3 l n m ,

ị ỗ ợc c ng l i v ợ ụng cho mỗi

m í ụ 5 + 233 xanh lục + 186 xanh lam), cho k t qu t ng c 6,7

S ợ )

)

í ợ

ị , = ,54 )

=

8

tri 56 × 56 × 56) S t 256 c 8 , i 1 , í ỗi bit t n t i d ng 0 hoặ ) D ,

4 × 8 = ) M t s n xu cho ra nh ng s n ph , n 48-bit M c s n thi t bở c 24-

th hi í , 48- h u dụng

p m nh scan, bởi l ị bị m chỉnh sửa c Chụ ở 48 i , ở nh nh n bi t ph i m i

T , nh 48-bit l i hi t vi c l n thi t C

nh ng m nh 48-bit s chi m g , trở t v th c s nan gi i v i nh ng b kh i ợng l D , n ch nh 4 ỉ

dụ i ch ợ í t do nh ý

do khoa học, nh ặ ù, ặ phục vụ

di s diễn ra

2.4.3 Định dạng t p

T hi n t i, p ch nh v ặ nh

ợ i d f TIFF K ) i v i nh nh nhị

s , sử dụng d ng file TIFF v ặ í N f N 4 TIFF G 4) ịnh

d f TIFF n t i t nh ă 980 , ẳ ịnh vị th c a m t trong nh ng chu ịnh d ng quan trọng nh t D ki

í n s ti p tục hỗ trợ ịnh d f T , ỉ ú i v i

nh f ịnh d TIFF n (Baseline TIFFs) Nh ng thu t ng

t m t th c t : ịnh d ng TIFF chu ịnh d ng file c c m nh, cho

nh ặ í t – í ụ ợc ) t i t ng ph n c a b c l p,

v ặ í c k h u dụ ĩ ng hợ nh b

T , ịnh d ng file m y r n

V ý , ịnh d ng chu TIFF s t gi a m

nh í nh c n ph ợc hỗ trợ bởi nh ng ph n m m ng dụ ợc

hỗ trợ TIFF v i m t s ợng mở r í n m m ng

dụ sử dụng

N ă m ở tr , mặ ý ,

ợ b ợ d li u bị m í ụ ịnh d ng