OÀC DIÉM LÒI NÓI TRÈN CÀC PHaONG TIÈN TRUYÉN THÒNG DAI CHÙNG NGA N H Q N G N À M G A N DAY Dinh Thi Thu Huyén Khoa Ngón ngù va Vàn hoà Nga, DHNN, DHQGHN De tié'p nò'i bài vié't "Vài n
Trang 1OÀC DIÉM LÒI NÓI TRÈN CÀC PHaONG TIÈN TRUYÉN THÒNG DAI CHÙNG NGA N H Q N G N À M G A N DAY
Dinh Thi Thu Huyén
Khoa Ngón ngù va Vàn hoà Nga, DHNN, DHQGHN
De tié'p nò'i bài vié't "Vài net ve bién trang tié'ng Nga trèn càc phUdng tien truyén thóng dai chung (PTTTDC)" [Dinh Thi Thu Huyén, 2003] vói du dinh xern xét ky ludng hdn ve nhiìng qua trình
ngòn ngiì dang dién ra trong tiéng Nga hien dai ò càc cà'p do ngón
ngtì khàc nhau dUdc phàn ành qua càc PTTTDC, trong bài vié't này chùng tói muó'n de càp sàu hdn dé'n nhiìng dac diém cùa Idi nói tiéng Nga qua càc loai PTTTDC dién tu - phàt thanh va truyén hinh Dò là nhiìng dac diém ngO àm nhu trong àm, càch phàt àm, ngtì dieu hay tó'c do Idi nói v.v
Theo n h a n xét xàc dàng cùa hoc già ngùòi Nga la A Lomko su phàt trién cùa càc PTTTDC vào t h é k y 20 va dac biet là vào nùa sau cùa nò dà làm cho càc phUdng tien này tra thà nh kénh phd bién thòng tin chinh trong xà hói hien dai Hdn thè', nùa sau cùa t h è ky 20 con dành dà'u viec siic nang truyén thóng ngày mot de nang hdn lèn vai càc PTTTDC dién tu Theo két qua cùa càc cuoc diéu tra thi trong nhtìng t h a p ky gàn day co dén 70-80% lUdng thóng tin dai chùng dUdc ngUdi dàn tié'p n h a n qua càc kénh phàt thanh, truyén hình, trong khi chi co 20-30% là qua bào chi Thém vào dò, ò Nga do già bào chi va phi dem dén nhà t à n g m a n h vào thdi bau cài tò nén nhiéu già dinh nguòi Nga khóng con co khà nàng dat mua bào dai h a n n h u truóc day Tàt cà càc yé'u tò' trén dàn dén vai trò hé't sue quan trong cùa dai, ti vi trong cuoc só'ng cùa ngUdi dàn, dac biet là ngUdi dàn Nga trong nhtìng n à m gàn day, ành hudng to lón cùa chùng trong viec hình t h à n h ngòn ngtì, lUdng tu va càc chuàn mUc ngón ngtì nhU càch phàt àm, ngtì diéu cùa ho Khòng the phù n h a n ràng khà nàng tàc dòng cùa càc chu^n mUc ngòn ngtì trén càc PTTTDC dién tu dò'i vói
431
Trang 2khan, tbinh già là lón hdn nhiéu so vói bào vié't, bdi le cùng vói càc chUdng trinh phàt thanh truyén hinh ngUdi nghe ngUdi xem nhan dUdc khòng chi khài nièm thuàt ngtì ma cà àm diéu cùa càu, trong
àm càch thùc phàt àm càc t\i Day, qua thUc, là phUdng tién hé't sue
htìu biéu trong viec hình thành ngòn ngtì cùa nhtìng ai nghe, xem
chùng [H.A JloMKo]
PTTTDC dà, dang va se dUdc dòng dào khan, thinh già, dòc già tié'p nhan nhU ngUÒi thày, nhu mot uy tin ngón ngtì va khuòn màu de bàt chuóc Song hién nay theo nhan dinh chung cùa càc nhà ngòn ngtì ngUdi Nga dang phài dò'i mat vói sU suy thoài chung cùa chà't lUdng su dung ngón ngtì trén càc PTTTDC ma mot càch tu nhién nhà't dUdc phàn ành lai trong ddi song ngón ngtì hàng ngày cùa xà bòi, trong "tinh trang" cùa tiéng Nga [KD.H Kapayjioe]
Co thè ké ra mot so' dac diém chinh cùa Idi nói trén càc phUdng tien truyén thóng dién tu Nga nhU sau:
1 Toc do lòi nói hình thifòng hi phà vài lai nói t r ò nén
n h a n h hoTa Xhàn dinh này cùa càc chuyèn già ngòn ngtì, dóng
thdi ctìng là lòi than phién cùa nhiéu ngUdi dàn khi xem vò tuyén, hoac nghe dai dà dUdc nhiéu cuoc nghién cùu mói nhà't chùng minh Va qua thàt, néu ai dà tùng dUdc xem càc chUdng trình, nhà't là chUdng trình Thòi sU, khi Lién xò chua sup do va ctìng chUdng trình này hdn mot chuc nàm gàn day hàn se de dàng nhàn thà'y su thay dò'i lón trong tó'c dò Idi nói cùa phàt thanh vién, dong thdi cùng co the là bình luan vién, bién tàp vién cùa chUdng trình Mot trong nhtìng nguyén n h à n cùa hien tUdng này rò ràng xuà't phàt tu suy nghi cùa nhtìng ngUÒi làm chUdng trình cho ràng de thu bùt dUdc khan, thinh già dé'n vói kénh cùa minh ho phài co' gang trong mot thdi lUdng phàt song han hep truyén tài càng nhiéu thòng tin ve càc sU kien dang khòng ngiìng dién ra trén khàp the giói càng tò't Ró ràng khia canh noi dung lUdng thòng tin càn truyén tài dUdc nhtìng ngUdi làm chUdng trình quan tàm nhiéu hdn so vói chà't lUdng Idi nói cùa nguòi dàn chUdng trình, dé'n thài dò cùa nguòi nghe, ngUÒi xem dò'i vói càch^ho truyén dat nhtìng thòng tin dò Toc do Idi
nói lón hdn con dàn dén hien tUdng nhiidc h o à (tue su yé'u di va
thay doi phàt àm cùa càc nguyén àm d vi tri khòng mang trong
àm) c ù n g tàng cao (va ngUdc lai, bién tUdng này lai cùng góp
Trang 3phàn thùc day toc do lòi nói nhanh hdn) Dong thòi khi phàt àm càc tu va càu xuà't hien tinh trang bò qua càc àm hoac cà àm
tié't: KOon(e)pamueHbiù - "thuòc ve hdp tàc" [vi du dàn theo B.F
KocTOMapOB, 275]
2 Ngùf d i e u c o n h i é u s a i l e c h so vcfi c h u à n myic tié'ng N g a v a
p h ò n g t h e o ngùf d i e u c ù a t i é n g A n h v a A n h - M y Nhtìng lech lac ngtì diéu này co thè nhan thà'y nhiéu nhà't trèn càc kènh truyén hinh, càc dai phàt thanh dành cho t h an h nièn Vi du
[dàn theo KocxoMapoB, 275]: no oÓJiacmu doj/cdb na loee - "trong tinh co mUa ò p h ì a Nam", uà 3moM MÒI saKannueaeM - "chùng ta
ké't t h ù c tai day" - ngtì diéu lèn bà't ngò (accidental rise) ò nhtìng tu dUdc nhà'n manh Tuy nhién ben canh nhtìng y kién cho ràng càc phàt tha nh vién co' tinh nói sai ngtì diéu cùng co nhtìng Idi bénh vUc, chi ra nhtìng nguyén nhàn khàch quan dàn dé'n tinh trang trén Dò là quan diém xuà't phàt t u thUc té bàn
t h à n cùa nhà ngòn ngtì hoc lu.L Vorotnikov, ngUÒi cho ràng nhtìng n à m gàn day co mot lUdng lón ngUdi khòng qua dào tao dac biet trong linh vUc khan ngtì tiéng Nga, n h u n g là nhtìng ngUÒi co hoc thùc dà tùng nghién cùu ngoai ngù, va chù yé'u là tié'ng Anh tai càc trUÒng dai hoc, dén làm viec tai càc ed quan phàt thanh, truyén hình Khi dUdc hoc tai càc trUÒng dai hoc, dac biet là càc trUÒng chuyèn ngù, ho dUdc day do can than va mot vài loai ngtì dieu tié'ng Anh hi buoc phài hoc dé'n mùc t h àn h
tu dòng Va khi p h à t t h a n h vién hay ngUÒi dàn chudng trinh doc mot vàn bàn dà dUdc soan thào bang tiéng Nga ngtì diéu tiéng Anh dà "nàm long" tu dòng bàt ra bòi le anh ta chi dUdc hoc co mot loai k h ^ u ngtì - tiéng Anh ma thòi [lO.JI. BOPOTHHKOB]. Tuy nhién, theo chùng tói Idi bién minh trén co le chi thich hdp dò'i vdi mot so' nguòi dàn chUdng trình Dò'i vói nhieu ngUÒi, nhà't là nhtìng ai dang làm viec trèn càc kènh truyén hình dành cho
t h a n h nièn, thài do "sinh ngoai" trong ngtì dieu, phàt àm, viec co' y nói sai ngtì diéu khòng phài là khòng co Va de khàc phuc dUdc tinh t r a n g trén nhtìng ngUdi dàn chUdng trinh càn phài y thùc dUdc su lèch lac trong ngù dieu cùa minh, y thùc dUdc ràng ngtì diéu lai càng cùa ho khié'n ngUÒi nghe rà't khó chiù, dò là lòi, va ho phài rèn luyen Idi nói tié'ng Nga cùng nhU dà tùng dUdc hoc lòi nói tié'ng Anh [lO.Jl BopoTHHKos]
433
Trang 43 Càc lòi sai trong àm rat pho biè'n v a chié'm vi tri quan
trong nhà't t r o n g càc loai lòi n g ù àm Chùng tòi xin dUdc
dàn ra mot so' vi du [theo www.gramota.ru/negovori.html7pll_ml298.htm va www.gramota.ru/negovori.html7Dl6 m0599.html ve nhùng lòi
su dung trong àm cùa nhùng ngUÒi dàn chUdng trinh cùng nbu
cùa càc nhà chinh tri, quan chùc, doanh n h à n v.v trén càc
chUdng trình phàt thanh, truyén hình:
M Simonova, ngUÒi dàn chUdng trình (chUdng trinh "Chào buoi
sàng" phàt song trén kénh ORT ngày 18/12/1998) " /^enapTaMen™
esHìTibi nojx oxpaHy" (phài là esH^mbi) - " Càc vu dà dUdc bào ve"
V Voroshilov, ngUÒi dàn chUdng trình (chUdng trình "Cài gì? ò
dàu? Khi nào7" phàt song trén kènh ORT ngày 19/12/1998)
" IlpHMHTe MOH co6ojie3Hoea'HUH " (phài là codone'SHoeùnun) - " Hay
nhan nhtìng Idi chia buon cùa tói"
V Vulf, ngUÒi dàn chUdng trình (chUdng trình "Qua càu bac"
phàt song trèn kènh ORT ngày 19/5/1999) "Ona [Oypuesa] y^e Tor;ia
Ha\ajia yBJieKaxbca BOJICHÓOJIOM" (phài là Hanand) - "Co à'y (Furtseva)
ngay tu khi dò dà bàt dàu say me mòn bóng chuyèn"
B Yeltsin, cUu Tong thó'ng Nga, trong chUdng trình "Tin tue"
buoi 18h, ngày 13/12/1998, kènh RenTV " KoHCTHxyuiw — 3TO crycTOK
HzieH M HToGbi Ha ACJie peanHSoeaTb Kancayio H3 HHX, nyotcnd BpcMa"
-"Hién phàp là sU tàp trung nhùng y tuòng Va de thUc hien mòi y
tUdng (trong so' dò) trén thUc t é càn phài co thòi gian" B Nemtsov,
chinh tri già, dai "Tiéng vong Matscdva", phòng và'n trUc tiép ngày
8/4/1999 "H nyotcHÓ' oómecTBCHHoe MneHne" — "Va càn phài co y kién xà
boi" (phài là Hy'ofCHo),
lu Luzhkov, thi trUÒng th àn h phò' Matscdva trong chUdng trình
"Chùng ta" kènh RTR ngày 17/5/1998 " pasjxejicHHQ npuóbvie'ù" (phài
là npuóbiJieù, day là mot lòi phàt àm nàng khòng the chà'p n h à n dUdc
trong ngòn ngtì vàn hoc, trong àm npuóbijieù chi dUdc dùng trong ngón
ngù nghiép vu) - " sU phàn chia Idi nhuàn"
M Evdokimov, nghe sì san khà'u tap k! (kénh RTR, chUdng trình
"Càn ho cu" phàt song ngày 29/5/1999) "CnQupcKasi oÒJiacTHaa
Trang 5(j)HJiapM0HHa MCHH Hc npu'uRjia" (phài là npuuHJid) - "Hịi khuyé'n nhac
tinh Sibiri dà khịng nhàn tịi"
Theo nhtìng dtì liéu ma nhà ngịn ngtì B.V K r i v e n k a d à thu thap
dUdc, nhtìng tu (dang tu) sau day hay bi doc sai trong àm nhà't: aeu3o
- "(hàng hai) tàu thĩng bào, thịng bào ham", a(pe'pa
- ^'Viéc", 6eH3onpoedd - "ĩ'ng dàn xàng", ĩpoHupo'eaHHbiù - "(dUdc) hoc thép", eojioedù - "tong cong, tong", raaonpoBo'^i - "ị'ng dàn ga", 3aHH'emú - "chié'm, gitì", noMe'peHue - "dU dinh", nanamb - "bàt dàu", o6ecne\eHue - "(sU) dàm bào", oĩjieenu'mb - "giàm nhe, giàm bĩt khĩ khan, xoa diu", onmdebiù "(thuịc) bàn buon, bàn xi", npuĩbiemú
"dé'n, tdi", npuHsCemuii "ké't nap, nhan, thĩng qua", mpyĩonpoedị
-"(duịng) ị'ng dàn", xoda'mácmeo — "(sU) lịi yèu càu, nài xin; già'y (cịng vàn, ddn, thu) càu", SKcne'pm - "chuyèn già, chuyèn vién" Càc tu trèn dUdc phàt àm là aeu3o\ acpèpa, 6eH3onpdeod, ĩponupceanubiù, ea'/ioebiù, 2a3onpd6od, 3a'nMeiuú, Hauepe^Hue, uaMamb, odecneHe'Hue, oĩjie'euumb, o'nmoebiù, npuĩbieiuú, npunnernú, mpyĩonpĩ'eod, xodamdùcmeo, 3'Kcnepm [B.B KpHBCHKO, 32]
- Mot nhĩm càc tinh dong t u cùng hay bi phàt àm sai vĩi trong àm
nàm b gị'c t u -nec-, -eeị- trong khi le ra trong àm cùa chùng phài nam
d bau tĩ (npoeeỊQHHbiù, HanecéHHbiù), hoac b duịi {npueedeubi, eo3eedeHo\ enecend H T n.); Dong t u Handirib - "bàt dàu" co mot he bién hồ trong
àm phùc tap va là dong t u co càc dang tu thuịng xuyèn bi phàt àm
sai: "no>Kap Handncn" (phài là nancuicH') - "dàm chày bàt dàu" (A MeABe;ieB) ; " ndnaeiuiixcH neperoBOpOfi" (phài là HandeiuiixcH) — " càc cuoc dàm p h à n dà bàt dàu" (A CTenaHCHKo) ; "naHajiocb xeaTpajibHoe flCHCTEo" (phài là nanandcb) - "buoi biéu dién san khà'u bàt dàu" (S
Soloviov, ngUỊi dàn chUdng trình, kènh RTR) v.v [http://www.gramota.ru/negovori.html]
4 Dong h à n h vĩi nhùng loai lịi ké trèn, càc PTTTDC dién tu con là
ndi cung cà'p c à c lịi p h à t à m da d a n g k h à c Vi du nhu su
nhàm làn nguyén àm kép e hay e trong mot so'tu: ĩ roBopHJi OH C
cejiiiHaMH 06 3KOHOMHMecK0H CTHXHH, npuHe'ciué HCMano 6eAà (phài là npuHèciué) - ĩ ịng nĩi vĩi ngUỊi dàn trong làng ve hién tUdng
kinh té' dà mang dé'n khĩng ìt tai hoầ (lịi phĩng vién trong
chUdng trình "Tin tue", kénh RTR, ịTo nedoyMèuHoe, TO cxporoe jiHuồ (phài là HedoyMe'uHoe) - "gUdng mat khi thi p h à n vàn, khi
435
Trang 6thi nghiém khàc" (lòi cùa bién tàp vién bào MN Zhilin trong chUdng trình "Tong ké't", kènh ORT) [vi du dàn theo O.A JTanreBa (1), 61]; hay sU khòng tuàn theo chuàn mUc ngòn ngù trong càch
doc phu àm cùng hay mém b vi tri trUóc "e" trong nhùng tu co nguón gò'c ngoai lai («CHanana npeKpaxHTe Tporarb npfajccy» (phài là npeccy) - "Dàu tién bay thòi ngay dòng dé'n bào c h f (B Nemtsov
trong chUdng trình "Tà'm gUdng"), "3TO, óesycjiOBHO, TOMHBIH
mfsJpMun" (phài là mepunn) - "Day, dì nhién, là t h u à t ngù chinh
xàc" (B Berezovski trong chUdng trình "Nhàn vàt trong ngày") v.v Tuy nhién ve và'n de này co le cùng càn nói rò hdn
Trong suò't lich su tié'ng Nga tu thòi Pie Dai de' cho dé'n nay tu ngoai lai tu càc thù tié'ng khàc nhau khóng ngùng du n h a p vào tié'ng Nga, nhiéu t u trong so' do co chùa phu àm dùng trUóc nguyén àm "e"
Va viec chuyèn phu àm trUóc nguyén àm này sang tié'ng Nga thành cùng hay mém luòn là mot và'n de khó giài quyé't, nhà't là trong thòi diém bién nay khi càc tu ngoai lai, chù yé'u t u tié'ng Anh, dang ó at tran vào tié'ng Nga Khi xem xét và'n de này O.A Lapteva [O.A JlanreBa (3), 29-35, (4), 58-64] dà chi ra 2 xu huóng chinh trong viec
lUa chon càch doc phu àm b vi tri trUóc "e" b nhùng tu co nguon gò'c
ngoai lai Thù nhà't, hién nay pham vi bién the trong càch phàt àm co
xu huóng mò rong trong lòi àn tié'ng nói thuòng ngày Chùng ta co the
nghe thà'y càc phu àm dùng trUóc "e" trong nhùng t u nhU meppop(l), meppopu3M(2), mepaKmO); KOMnbìomep(4), K0MnbìomepHbiù(5), meMn(6), 6ymep6pod(7), Mucmep(8), demeKmue(9), mepMocd 0), mendemiund 1), Modejib(12), jiudep(13), KodeKC (14), K0HmeKcm(15) va nhiéu t u khàc dUdc
phàt àm ò cà hai phUdng àn cùng va mém Mac dù trong mot so trUÒng hdp càc tu dién chinh àm chi dua ra duy nhà't mot phUdng àn phàt àm, phUdng àn con lai dUdc coi là sai, vi du nhU trong càc tu (6), (7), (8), (9), (11), (12), (14) phu àm chi dUdc phàt àm cùng, trong khi nhùng trUÒng hdp nhU (10), (13) - chuàn mUc ngón ngtì chi cho phép phu àm trUóc "e" dUdc phàt àm mém
Thù hai, dò là hién tUdng tu vung hoà mot phUdng àn phàt àm
nào dò chié'm Uu the trong thuc hành lòi nói, tue b mot so' tu, mot so
nhóm tu co the nhan thà'y xu hUóng chung thién ve mot càch phàt àm hoac cùng hoac mém Xu huóng này thuòng ké't hdp vói xu hudng mò
Trang 7ròng pham vi bién the phàt àm Vi du nhU trong ngòn ngù cùa phàn dòng ngUÒi dàn chUdng trinh, càc chinh tri già noi tié'ng mot so' tu co
gò'c npecc: npecca - "bào chi, giói bào chi", npecc-KOH^epenifun ' "cuoc bop bào", penpeccuH "(sU, cuoc, vu) dàn àp, t r a n àp", KOMupecc
-"(mié'ng) gac", 3Kcnpecc - "xe, tàu tò'c hành; (phàn dàu cùa tu ghép) toc, nhanh, chòp nhoàng" v.v cum pe dUdc phàt àm cùng Day là phUdng
àn phàt àm dUdc coi là khòng chuàn Song cùng n h u trong nhiéu trUÒng hdp khàc sU noi tiéng cùa nhùng ngUÒi dàn chUdng trinh, càc chinh tri già v.v boàn toàn co the sé góp phàn, trong mot thòi gian ngàn, thay doi chuàn mUc phàt àm cùa nhùng tu này PhUdng àn
phàt àm cùng con chié'm Uu thè' ò nhùng tu vói pe nhu: óepem - "mù noi", KoppeKmno - "chuàn, chinh xàc", peùmum - "(viec, sU) xép bang, xé'p loai; thù bac"; hay b nhùng t u vói ne: ópioHerriKa - "ngUÒi phu ntì toc den", MamunepuR - "mày móc, thièt bi, ho mày, ed quan", (peHeiueóejibHbiù- "dùng mot,- hdp thòi trang; lich sU, sang trong", zeHemuHecKuù "(thuòc vé^ di truyén hoc, gen hoc", vói ce: Koncepebi
-"do bop, thuc pham dóng bop", óacceùn - "bé bdi" NgUdc lai cùng co nhùng nhóm tu co xu hUóng phàt àm mém, nhU tu onepzuH va càc tu phài sinh cùa nò: 3HepeemuKa - "nàng lUdng hoc, ngành nàng lUdng", MuHmon3Hepao - "Bò nàng lUdng" màc cho chuàn mUc ngón ngù co khuyé'n cào ne chi dUdc phàt àm cùng
Nhu vay là, dùng nhU O.A Lapteva [O.A JlanxeBa (4), 64] dà nhàn xét, "vUdng quò'c chuàn mUc" cùa tié'ng Nga dang bi lung lay Vàn hoà lòi nói cùa nhùng ngUÒi dang còng tàc trong càc ed quan truyén thòng
dai chùng nói riéng va cùa ngUòi dàn Nga nói chung ro ràng dang b
trong tinh trang khòng mà'y sàng sua Hién trang xuò'ng dó'c cùa vàn hoà lòi nói tié'ng Nga là nói lo ngai khòng chi cùa càc nhà ngòn ngù hoc ma con cùa chinh phù Nga, cùa moi tàng lóp trong xà bòi Nga Hién trang này trén càc PTTTDC nói chung va trèn càc dai phàt thanh, càc kénh truyén hình nói riéng là bau qua cùa nhiéu yé'u to',
ma mot trong so'dò là chà't lUdng cùa bàn thàn nhùng ngUÒi tham già vào viec làm nén càc chUdng trình Khi nói ve chà't lUdng cùa nhùng nguòi dàn chUdng trình, càc phóng vién, Valeri Khazin - t h à n h vién cùa Hiép boi càc vàn sì Nga, nhà vàn va nhà chuyèn nghiép trong lình vUc quan he còng dong, cùng nhU nhiéu ngUÒi khàc, k h a n g dinh ràng trUdc day trUÒng dào tao phàt tha n h vién cùa Lién xó dà tùng thuòc loai tò't nhà't Càc phàt t h a n h vién dUdc huà'n luyen ky càng va
437
Trang 8thù tiéng Nga ma ho nói là thù tiéng Nga tuyét vói Ho là ngUÒi dat
ra nhtìng chuàn mUc ma cà nUdc Nga Xó vié't vUdn tdi He thò'ng tuyén chon va dào tao cùng nhU he thó'ng càc hình phat vi càc lòi ma càc phàt th a n h vién màc phài hé't sue khàc nghiet (B XasHH) Theo lòi
ké lai cùa mot trong nhùng hinh luan vién truyén hình xuà't sàc nhà't Nina Eremina, ngUÒi dà tùng co 18 nàm làm viec trong muc Thè thao cùa chUdng trình Thòi sU, mot làn do doc sai trong àm cùa mot tu ma
3 thàng lién bà khòng dUdc làm viec (H EpeMHHa) Trong khi hién nay ngUÒi ta coi viec ngUÒi dàn chUdng trình nói sai khòng dàng sd nhU trUÓc kia (tham chi ò Anh con co nhùng trUÒng truyén hinh ndi ngUÒi dàn chUdng trình con dUdc day nói sai de gay bà't ngd cho k h a n già va nhò vay tàng tinh hà'p dàn cùa chUdng trình) Viec nói sai cùng khòng
bi phat nang nhU trUóc nùa Theo lòi cùa I Strakhov - ngUÒi dàn cbudng trinh tin tue "Vesti" cùa kénh RTR, khi màc mot lòi sai nghiém trong ho co the chi bi trù lUdng 300 rùp (khoàng 150.000 VND) [http://www.rtr.spb.ruypressa/145.htm]
Thòi Lién xò càc nhàn vién bào chi, phàt thanh, truyén hình thuòng xuyèn dUdc càc chuyèn già tié'ng Nga tu và'n, trong so' ho co nhùng tèn tuoi nói tié'ng nhU S.I Ozhegov, R.I Avanesov, D.I Rozental v.v Mot loat giào trình, tu dién-sàch tham khào ve tié'ng Nga vàn hoc dành riéng cho càc nhàn vién PTTTDC dUdc xuà't bàn
Ho thuòng dUdc kiém soàt ve mat trình dò, ky t h u à t nói, nghe thuàt dién xuà't, khié'n ho luòn phài co' gang nàng cao khà nàng nghiép vu cùa minh Tà't nhién vào thòi dò moi chuyèn ddn giàn hdn vi so' lUdng dai phàt thanh, truyén hình cùng nhU so' lUdng càc phàt t h a n h vién it hdn hién nay nhiéu làn
Ngày nay vói sU già tàng ghè góm cùa so' lUdng càc ed quan PTTTDC (khié'n càc trUÒng dai hoc chi ddn giàn là khòng kip dào tao
dù nguòi cho chùng), vdi nhùng buóc ngoat quan trong dien ra trong dòi sò'ng xà boi Nga hdn muòi nàm gàn day, dà co nhtìng sU thay doi
to lón ve nhàn lUc trong càc ed quan này The cho cho càc phàt thanh vién chuyèn nghiép là càc bình luan vién, bién tàp vién, nhùng ngUÒi dàn cbUdng trinh, ma phàn lón dà dUdc dào tao chuyèn ngành phóng vién Ho tre trung, hà'p dàn, thù vi, tài nàng, song p h à n lón lai thiéu nhùng phàm chat thiét yé'u cùa mot phàt thanh vién chàn chinh - dò
là vàn hoà lòi nói, là trình dò ngòn ngù cao, là nghe t h u à t trình dién Chuyèn ngành phóng vién dàng tiéc là khòng cung cà'p day dù nhùng
Trang 9ky nàng chinh àm, dò là lòi khàng dinh cùa nhiéu ngUòi trong dò co càc nhà ngòn ngù hoc nhU V.N Belousov, B.V Krivenko va phàt thanh vién lào t h à n h cùa kénh truyén bình ORT I Kirillov [B.H BeJioycoB, B.B KpHBCHKo, H KHpHjijioe]
Hdn the tinh chà't còng viec cùa càc phàt t h a n h vién, ngUÒi dàn chUdng trình cùng co nhiéu thay dòi TrUdc day phong càch cùa càc phàt thanh vién thuòng trinh trong, it thè hién càm xùc Ho trình dién nghe t h u à t doc cùa minh khi doc theo già'y nhùng bài do ngUÒi khàc vié't Giò day thay thè' nhtìng chUdng trình dUdc dàn dUng va ghi
àm, ghi hình t u trUdc dà xuà't hién nhiéu chUdng trình dUdc truyén hình trUc tié'p (càc cuoc phòng và'n, lòi bình luan trUc tié'p, càc chUdng trình trò chuyèn, chUdng trinh thòi sU trUc tié'p v.v.) Trong loai hình còng viec này, di nhién, càc lòi lòi nói là rat de xày ra
Trình dò vàn hoà Idi nói con chUa cao ò dai da so' phàt thanh
vién, ngUÒi dàn chUdng trình, còng vói nguyén tàc ddn giàn ma nhiéu
ngUÒi trong so'ho tuàn thù - "Tói nói (hoac vié't) nhU tói co thi' va dac
diém cùa loai hình còng viec giàu tinh bà't ngò dà góp phàn ve lèn mot bue t r a n h ngón ngù hòn dòn, xa ròi chuàn mUc trèn càc PTTTDC Thài dò thiéu y thùc, tràch nhiem dò'i vdi trình do cùa bàn thàn này
là mot nguyén n h à n quan trong dàn dé'n viéc màc lòi thuòng xuyèn trong lòi àn tiéng nói cùa nhùng ngUÒi làm phàt thanh, truyén hình khié'n khan, thinh già phàn nàn ve chà't lUdng còng viec cùa ho va khié'n nhiéu ngUÒi ngoài nhìn lai qua khù vói sU nuò'i tiéc nhùng tèn tuoi càc phàt t h a n h vién huyén thoai nhU lu.B Levitan, O.S Vysotskaia, V.M Leontieva v.v
Song nguyén n h à n sàu sa hdn dàn dé'n tinh trang vàn hoà lòi nói khòng mà'y sàng sua cùa nhùng ngUÒi dang làm viec tai càc PTTTDC nói riéng va cùa ngUÒi dàn Nga nói chung ma càc nhà ngòn ngù hoc chi ra, dò là nhùng lo hong trong còng tàc dào tao cùa nhà trUÒng Nga, n h à n thùc giao tié'p (KOMMyHHKaxHBHoe co3HaHHe) cùa ngUòi Nga R5 ràng rang ngUÒi Nga coi trong viec biét tò't ngoai ngù hdn là bièt tiéng me de Ngoai ngù dUdc xem là càn thiét, nguòi ta tu hào vi nàm vtìng ngoai ngù, trong khi chang ai dUdc khen vi biét tié'ng Nga tò't (A.C CrepHHH) Thài dò coi trong bùt ngù hdn khàu ngtì trong dào tao pho thòng cùng là mot nguyén nhàn khié'n cho tinh t r a n g vàn hoà lòi
nói cùa nguòi dàn nói chung va cùa càc phàt t h a n h vién nói chung b
trong tinh t r a n g khòng mà'y sàng sua (B.H. KOHLKOB)
439
Trang 10Vi vay de nàng cao vàn hoà lòi nói cùa n h à n vién càc PTTTDC nói riéng va ngUÒi dàn Nga nói chung, diéu quan trong là phài thay doi nhùng càch nghi trèn, phài khié'n toàn dàn Nga nghi ràng tié'ng Nga khòng chi là mot mòn hoc chàng mà'y ai Uà thich trong trUÒng hoc ma là mot vò'n quy vàn hoà - dàn toc càn dUdc t r a n trong va nàm vùng Quan tàm hdn dé'n viec day vàn hoà khàu ngù, thay dòi thài do coi trong bùt ngù hdn khàu ngù là hUdng di càn thié't giùp nàng cao trình do vàn hoà lòi nói cùa ngUÒi dàn nói chung va càc PTTTDC nói riéng Nhùng ai hay phài tham già vào càc chUdng trình phàt thanh, truyén hinh (phàt thanh vién, ngUÒi dàn chUdng trình, hay càc chinh tri già, càc nhà boat dòng nhà nUóc, doanh nhàn v.v.) là nhùng ngUÒi trUóc tién phài chàm lo cho vàn hoà lòi nói cùa minh Bòi khóng the quén dUdc ràng càc phUdng tién truyén thòng dién tu dà, dang va sé luòn là nhùng phUdng tién chù yé'u tuyén truyén vàn hoà khàu ngù cho ngUÒi dàn Ben canh nhùng bién phàp dà néu, de tàng chà't lUdng lòi àn tié'ng nói cùa càc phàt thanh vién, ngoài viec bàn t h à n ho phài
y thùc dUdc sU càn thié't phài khòng ngùng tran doi càc ky nàng àn nói, càc kién thùc ngòn ngù, ma ngay càc dai, càc kénh truyén hình cùng phài co nhtìng bién phàp nghiém khàc hdn trong viec tié'p nhàn, dào tao, xù ly càc lòi ma càc phàt thanh vién, nhtìng ngUÒi dàn chUdng trình màc phài Dò'i vói ngUÒi nói tié'ng Nga nói chung O.A Lapteva con kéu goi nuòi dUdng, phàt trién trong minh càm nhan riéng ve sU phù hdp, thich hdp ngòn ngù de co sU lUa chon nhùng phUdng àn dùng dàn trong lòi àn tié'ng nói cùa minh [O.A JlanxeBa (4), 64] (ve càc nguyén nhàn va bién phàp khàc phuc tinh trang vàn hoà lòi nói yé'u kém trén càc PTTTDC Nga xin xem thém [Dinh Thi Thu Huyén, 2003])
Con trong lue tinh trang tiéng Nga trén càc PTTTDC vàn con nhiéu và'n de bà't càp va ngay cà lòi nói cùa càc phàt t h a n h vién vò'n vàn dUdc coi là chuàn mUc de chùng ta noi theo cùng khòng phài lue nào cùng "chuàn" thi nhùng ngUÒi Nga va nhà't là chùng ta, nhùng ngUÒi nUóc ngoài nghién cùu tié'ng Nga phài dUa vào dàu de tìm dUdc càu tra lòi dùng day? Theo lòi cùa còng tàc vién chinh cùa Vién ngòn ngù mang tèn Vinogradov thuòc Vien hàn làm khoa hoc Nga, Tong bién tàp cùa website "Tiéng Nga", luHa Saphonova thi càch tò't nhà't
là chùng ta phài tu minh xem tu dién Tuy nhién càn phài biét ràng nhùng tu dién dUdc xuà't bàn càch day vài chuc nàm co the dà co chùa