Bản chất của hệ thống giáo dục mở trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp 4 0

Chính vì thế, đối với phần lớn các cơ sở giáo dục được ra đời, vận hành, và phát triển trong khuôn khổ của một công cụ kinh tế, chính trị, văn hóa, hay thậm chí xã hội và tôn giáo, độ mở

NCS Nguyễn Mậu Hùng 1

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Giáo dục hiện nay không chỉ là một công cụ hữu hiệu và không thể thiếu đối với mọi chính thể trong quá trình triển khai thực hiện và theo đuổi các mục tiêu chiến lược của mình, mà trong không ít trường hợp còn là một thách thức không hề nhỏ đối với các bên tham gia Cho

dù là một lợi thế hay bất lợi đối với bất cứ bên nào, nhưng bản chất của một nền giáo dục chân chính lúc nào cũng mở bằng nhiều hình thức và mức độ khác nhau Xét một cách tổng quát, hệ thống giáo dục của tất

cả các quốc gia trên thế giới ngày càng có xu hướng mở trong thời đại của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 Đây là một hiện tượng không còn mới lạ đối với các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới Tuy nhiên, cách hiểu khái niệm này và phương thức vận hành nó trong thực tế là tương đối khác nhau đối với từng hệ thống giáo dục Việc xây dựng một

hệ thống giáo dục mở phụ thuộc có tính chất quyết định vào bối cảnh lịch sử cụ thể và chiến lược phát triển của từng quốc gia cũng như tình hình quốc tế và các xu hướng phát triển của giáo dục thời đại Vậy bản chất của hệ thống giáo dục mở là gì và khả năng ứng dụng của nó vào Việt Nam như thế nào? Đây là một vấn đề đã được các học giả cả trong lẫn ngoài nước ít nhiều quan tâm bằng nhiều hình thức và mức độ khác nhau Mặc dù vậy, từ lý thuyết đến thực tiễn cuộc sống là một vấn đề

và trong thực tế riêng trên địa hạt lý thuyết vẫn còn rất nhiều câu hỏi vẫn chưa thể tìm được lời giải thỏa đáng Chính vì vậy, trên cơ sở các

1 Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế.

phương pháp định tính và định lượng cũng như phương thức tiếp cận liên ngành và đa ngành, bài viết giới thiệu một góc nhìn mới về bản chất của hệ thống giáo dục mở trong bối cảnh của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và khả năng vận dụng vào thực tiễn Việt Nam trong các thập niên tiếp theo với hy vọng cung cấp thêm một ý kiến mang tính chất tham khảo cho các bên liên quan

2 VẤN ĐỀ MỞ CỦA HỆ THỐNG GIÁO DỤC TRONG THỜI ĐẠI MỚI

2.1 Mở về mục tiêu giáo dục

Mỗi nền giáo dục và thậm chí cơ sở giáo dục, người học, và bên liên quan đều theo đuổi các mục tiêu khác nhau trong quá trình tham gia vào các hoạt động giáo dục Tuy nhiên, suy cho cùng bản chất mở của một nền giáo dục thường được thể hiện qua các mục tiêu tự thân vốn

có của chính hệ thống và cơ sở giáo dục hay phục vụ cho các yêu cầu khách quan của bên ngoài Về cơ bản, không có cơ sở giáo dục nào lại không thực hiện cả hai mục tiêu tự thân cho mình và phục vụ nhu cầu của xã hội, nhưng chức năng, nhiệm vụ, và khả năng thực hiện là rất khác nhau Chính vì thế độ mở của các cơ sở giáo dục và thậm chí cả

hệ thống giáo dục trong việc theo đuổi các mục tiêu của mình tất nhiên cũng không thể giống nhau hoàn toàn [1] Mục này chỉ xem xét độ mở của các cơ sở giáo dục trên hai khía cạnh: phục vụ mục tiêu tự thân vốn

có hay nhu cầu bên ngoài

Điều này có liên quan mật thiết đến một vấn đề có tính chất hai mặt Đó là các cơ sở giáo dục tự sinh ra để thực hiện sứ mệnh đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội hay được thành lập bởi một bên thứ ba như

là một công cụ phục vụ cho các mục tiêu của cơ quan chủ quản cũng như chủ sở hữu của các cơ sở giáo dục Độ mở của các cơ sở giáo dục trong việc thực hiện các mục tiêu cụ thể của mình lệ thuộc có tính chất cốt yếu vào phương hình hình thành và phát triển này

Đối với các cơ sở giáo dục được thành lập bởi bên thứ ba và các

cơ quan chủ quản nhất định Độ mở của mục tiêu giáo dục hoàn toàn lệ thuộc vào chủ sở hữu Một khi đã là công cụ của chủ sở hữu, các cơ sở giáo dục không còn con đường và lựa chọn nào khác ngoài việc buộc

phải thực hiện các mục tiêu giáo dục của cơ quan chủ quản Mục tiêu của chủ sở hữu các cơ sở giáo dục không phải lúc nào cũng đóng kín và thiếu thân thiện với bên ngoài, nhưng nhìn một cách tổng quát rất ít khi

có trường hợp các chủ sở hữu chịu tự nguyện đầu tư để không thu về bất

cứ thứ gì cho các đối tượng cụ thể nào đó Cho dù đó là các cơ sở giáo dục phi lợi nhuận nhằm phục vụ cộng đồng, điều đó không có nghĩa là các cơ sở giáo dục này không theo đuổi các mục tiêu giáo dục cụ thể Chính vì thế, đối với phần lớn các cơ sở giáo dục được ra đời, vận hành,

và phát triển trong khuôn khổ của một công cụ kinh tế, chính trị, văn hóa, hay thậm chí xã hội và tôn giáo, độ mở trong mục tiêu giáo dục của

họ tương đối giới hạn, vì mọi hoạt động của các cơ sở giáo dục này đều phải phục vụ cho nhu cầu phát triển của cơ quan chủ quản Các cơ sở giáo dục này thường hoạt động theo các mục tiêu tự có của chính mình hơn là hướng đến đáp ứng các nhu cầu hưởng thụ giáo dục của xã hội Ngược lại, các cơ sở giáo dục được hình thành và phát triển trên cơ

sở nhu cầu tự thân cũng như ra đời để phục vụ cho đời sống giáo dục của chính xã hội thường có độ mở cao hơn Một mặt của hiện tượng này là các cơ sở giáo dục không lệ thuộc vào cơ quan chủ quản và chủ sở hữu thường có độ tự chủ và khả năng thích ứng với môi trường xã hội tốt hơn không chỉ để tồn tại và phát triển, mà còn phải tự khẳng định được chỗ đứng của mình trong xã hội [2] Điều đó có nghĩa là mục tiêu hoạt động của các cơ sở giáo dục này không phải tuân theo sự chỉ đạo của cả chủ

sở hữu lẫn cơ quan chủ quản Thay vào đó, chính bản thân các cơ sở giáo dục phải tự điều chỉnh mục tiêu phát triển của mình để thích ứng với các thay đổi của tình hình cũng như phù hợp với các xu thế phát triển chung của thời đại Trong trường hợp này, chính nhu cầu phát triển của xã hội và các xu hướng vận động của thời đại mới là động lực chính cho mục tiêu hoạt động của các cơ sở giáo dục này Điều đó có nghĩa là độ mở trong mục tiêu giáo dục của các cơ sở giáo dục tự thân thường cao hơn độ mở trong mục tiêu hoạt động của các cơ sở giáo dục có tính chất công cụ [3] Tóm lại, mục tiêu giáo dục của tất cả các cơ sở giáo dục đều có những độ mở nhất định, nhưng phụ thuộc có tính chất quyết định vào chức năng tự thân hay bản chất công cụ của chính các cơ sở giáo dục Nếu các cơ sở giáo dục được sinh ra để phục vụ cho một số mục tiêu nhất

định nào đó của cơ quan chủ quan hoặc chủ sở hữu, độ mở trong mục tiêu hoạt động của nó thường rất giới hạn Ngược lại, nếu các cơ sở giáo dục được hình thành và phát triển vì các mục tiêu tự thân và hướng đến đáp ứng tối đa nhu cầu giáo dục của xã hội, độ mở trong mục tiêu vận hành của nó thường cao hơn và thay đổi liên tục một cách linh động theo các

xu thế vận động chung của xã hội Thực tế đó cho thấy độ mở trong mục tiêu hoạt động của các cơ sở giáo dục được biểu hiện qua khả năng hiện thực hóa các yêu cầu của cơ quan chủ quản hay hướng đến phục vụ cho các nhu cầu giáo dục của xã hội nói chung và người học nói riêng

2.2 Mở về đối tượng giáo dục

Thông thường mục tiêu giáo dục của các cơ sở giáo dục thường chỉ phù hợp cho một số đối tượng giáo dục nhất định trong một khoảng thời gian nhất định nào đó, vì độ mở của đối tượng giáo dục cũng tùy thuộc vào phương thức sở hữu và mô hình hoạt động của các cơ sở giáo dục, nhưng về mặt bản chất không đến nỗi quá khắt khe như trong mục tiêu giáo dục Thậm chí trong bối cảnh của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, đối tượng giáo dục trong rất nhiều trường hợp không được quyết định bởi mục tiêu giáo dục hay chủ sở hữu Ngược lại, đối tượng giáo dục lệ thuộc chủ yếu vào khả năng đào tạo của cơ sở giáo dục Trên phương diện này, độ mở về đối tượng giáo dục cũng có thể được phân chia thành hai loại hình chủ yếu

Một là các cơ sở giáo dục chỉ phục vụ cho một số đối tượng giáo

dục nhất định nào đó trong xã hội Hiện tượng này thường xảy ra đối với các xã hội mà vấn đề đẳng cấp và giai cấp còn quá nặng nề Thông thường chỉ có một bộ phận nhất định nào đó trong xã hội mới có quyền được học tập và không ít cơ sở giáo dục được sinh ra chủ yếu để phục

vụ cho mục tiêu giáo dục của các đối tượng này Đó chính là sự giới hạn của đối tượng giáo dục về mặt xã hội và thường chỉ xảy ra đối với các nền giáo dục còn kém phát triển và tất nhiên là độ mở của nền giáo dục này vẫn còn nhiều hạn chế

Hai là các cơ sở giáo dục sẵn sàng phục vụ cho nhu cầu học tập của

mọi đối tượng trong xã hội Về cơ bản, đây là một quy luật tất yếu của thời đại, vì học tập không chỉ là một nhu cầu cấp thiết, mà còn là một

trong những quyền cơ bản nhất của con người Một khi con người có nhu cầu học tập, thì nhiệm vụ của các cơ sở giáo dục phải đáp ứng cho bằng được nhu cầu chính đáng của người học bất kể họ là ai Tuy nhiên, trong thực tế đó chỉ là lý thuyết, vì việc đáp ứng nhu cầu học tập của xã hội là thiên chức của các cơ sở giáo dục, nhưng nó còn lệ thuộc có tính chất then chốt vào khả năng cung cấp dịch vụ của cơ sở giáo dục một bên và bên kia là khả năng đáp ứng các yêu cầu học thuật tối thiểu của người học Điều đó có nghĩa là các cơ sở giáo dục trong thời đại của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 phải giải quyết hai vấn đề cơ bản trong đối

tượng giáo dục Một mặt, các cơ sở giáo dục phải chuẩn bị để sẵn sàng đáp ứng mọi nhu cầu học tập của tất cả mọi người Mặt khác, các cơ

sở giáo dục cũng phải chuẩn bị cạnh tranh quyết liệt để thu hút người học tiềm năng trong các chương trình giáo dục chất lượng cao và cạnh tranh thị phần giáo dục với các cơ sở giáo dục khác Thực tế này đòi hỏi người học phải có một trình độ nhất định mới có thể tham gia các khóa học chuyên ngành này Đây chính là một phương thức giới hạn đối tượng giáo dục về mặt chuyên môn của các cơ sở giáo dục trong thời đại của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 [4]

Tóm lại, các nền giáo dục càng hiện đại có độ mở trong đối tượng giáo dục càng cao, nhưng nền giáo dục nào cũng có các phương thức

giới hạn số lượng người học nhất định của mình Một mặt là khả năng đào tạo của tất cả các cơ sở giáo dục đều có hạn, nhưng mặt khác các

yêu cầu về chuyên môn của các khóa học cũng ngày một khắt khe hơn Điều đó có nghĩa là cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tạo cơ hội học tập cho mọi người nhiều hơn, nhưng điều kiện để tham gia các khóa học chất lượng cao cũng ngày một khó khăn hơn Bối cảnh này buộc các cơ

sở giáo dục phải chuyển từ mô hình cơ sở giáo dục chuyên ngành sang

mô hình giáo dục tổng hợp để tăng khả năng đáp ứng nhu cầu học tập của xã hội, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi người học phải có độ thích ứng một cách linh hoạt hơn với các môi trường giáo dục mới

2.3 Mở về nội dung giáo dục và chương trình đào tạo

Nội dung giáo dục và chương trình đào tạo là một trong những yếu

tố cấu thành tối quan trọng của tất cả mọi khóa học Chất lượng đào

tạo cũng như dịch vụ giáo dục của các cơ sở đào tạo được thể hiện một phần qua chất lượng của nội dung giáo dục và chương trình đào tạo Tuy nhiên, độ mở của cả hai yếu tố này lại vừa lệ thuộc vào mục tiêu giáo dục và đối tượng đào tạo vừa vừa phụ thuộc vào năng lực khoa học công nghệ và trình độ tự do học thuật của các cơ sở giáo dục

Thông thường mỗi chương trình đào tạo có một mục tiêu giáo dục

và đối tượng đào tạo cụ thể Căn cứ vào mục tiêu giáo dục và đối tượng đào tạo đó, các cơ sở giáo dục thiết kế nội dung giáo dục sao cho vừa đảm bảo thực hiện mục tiêu của mình vừa phù hợp với năng lực và trình độ của đối tượng người học Điều này có nghĩa là mục tiêu giáo dục thường được đề ra trước để nhắm đến những đối tượng người học

cụ thể Tất cả mọi nội dung giáo dục và chương trình đào tạo về cơ bản phải được thiết kế theo phương châm nhằm phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu của khóa học Điều đó có nghĩa là nội dung giáo dục và chương trình đào tạo là các yếu tố chủ quan và hoàn toàn có thể được chuẩn bị trước đối với các cơ sở giáo dục Tuy nhiên, trong rất nhiều trường hợp, đối tượng đào tạo lại là các yếu tố khách quan không nằm trong khả năng kiểm soát hoàn toàn của cơ sở đào tạo

Cùng lúc đó, mỗi đối tượng người học lại có một năng lực, trình

độ, nhu cầu, bản lĩnh, và xu hướng phát triển riêng Chính vì vậy, nội dung giáo dục và chương trình đào tạo của các khóa học nhiều lúc phải được thiết kế để đảm bảo vừa thực hiện mục tiêu xuyên suốt của mình, nhưng đồng thời phải phù hợp với các đối tượng giáo dục cụ thể Có những chương trình đào tạo tương đối bài bản và hiện đại, nhưng nguồn tuyển sinh không cho phép các nội dung giáo dục có thể được triển khai thành công như mục tiêu đề ra Trong trường hợp đó, nội dung giáo dục

và chương trình đào tạo phải có sự linh động để tối ưu hóa khả năng học tập và tiếp cận tri thức của người học Ngược lại, có không ít chương trình đào tạo và nội dung giáo dục phải thường xuyên được cập nhật để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng đa dạng và phong phú của người học trong bối cảnh của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay Khả năng cập nhật và thích ứng với sự biến động của tình hình là một trong những yếu tố cơ bản góp phần làm nên độ mở của nội dung

giáo dục cũng như chương trình đào đạo Tuy nhiên, năng lực khoa học công nghệ cũng như mức độ tự chủ trong đời sống học thuật của các

cơ sở đào tạo mới là yếu tố có tính chất quyết định Có nhiều chương trình giáo dục cần phải được cải cách và bổ sung, nhưng năng lực khoa học của cơ sở đào tạo không cho phép [5] Đó rõ ràng là một bất lợi đối với quá trình hiện đại hóa các nội dung giáo dục vốn có tính chất truyền thống và khu biệt lớn Cùng lúc đó, có không ít cơ sở đào tạo

có năng lực khoa học công nghệ ngày càng tiến bộ, nhưng cơ chế chủ quản và tình trạng kiểm soát quá gắt gao các hoạt động học thuật đã làm cho tính mở của các chương trình đào tạo cũng như nội dung giáo dục không được hiệu quả như mong muốn Đó chính là một trong những thách thức không nhỏ trong quá trình thực hiện chương trình tự chủ đại học của Việt Nam sắp tới

Tóm lại, nội dung giáo dục và chương trình đào tạo là một trong những yếu tố làm nên bản sắc, chất lượng dịch vụ, và thể hiện được năng lực khoa học công nghệ của các cơ sở giáo dục Tuy nhiên, độ

mở của hai yếu tố này lại lệ thuộc chủ yếu vào không chỉ mục tiêu đào tạo và đối tượng giáo dục, mà còn cả năng lực khoa học công nghệ

và khả năng tự chủ học thuật của các cơ sở đào tạo Chính vì thế, một trong những phương án có tính khả thi nhất để cải thiện độ mở của các chương trình đào tạo và nội dung giáo dục của các trường đại học của Việt Nam trong thời gian tới chính là phải năng cường năng lực khoa học công nghệ của đội ngũ giảng viên, đồng thời nâng cao khả năng tự chủ học thuật của các cơ sở giáo dục đại học Chỉ có tự do học thuật

và trình độ nghiên cứu mới có thể giải quyết một cách dứt điểm vấn đề tính mở của các chương trình đào tạo cũng như nội dung giáo dục của

hệ thống các trường đại học của Việt Nam sắp tới

2.4 Mở về phương pháp giáo dục

Việc triển khai thực hiện chương trình đào tạo và nội dung giáo dục

để theo đuổi mục tiêu của khóa học được thể hiện qua các hoạt động giáo dục và đào tạo Các hoạt động giáo dục về mặt bản chất nhằm hiện thực hóa các mục tiêu giáo dục đã được đề ra trên lý thuyết của chương trình đào tạo thành các sản phẩm giáo dục cụ thể là năng lực nhận thức

và kỹ năng thực hành của người học Trong toàn bộ quá trình này, nội dung giáo dục đóng vai trò nguyên liệu, các phương tiện dạy học làm nhiệm vụ công cụ, và phương pháp giáo dục giữ chức năng thao tác cầu nối giữa tất cả các yếu tố nói trên mà điểm bắt đầu chính là mục tiêu giáo dục và điểm kết thúc của nó chính là chất lượng chuyên môn của người học Độ mở của phương pháp giáo dục chính vì thế lệ thuộc có tính chất bản lề vào mục tiêu giáo dục, nội dung chương trình, đối tượng giáo dục, điều kiện vật chất, và cả năng lực hành động của cả người dạy lẫn người học

Nếu mục tiêu giáo dục là đào tạo ra những con người chỉ biết thừa hành và tuân lệnh, các phương pháp giáo dục nhằm phát huy tính tích cực chủ động của người học trong quá trình đào tạo không phải lúc nào cũng cần thiết Ngược lại, nếu mục tiêu giáo dục là hướng đến rèn luyện năng lực hành động của người học trong thực tiễn và khả năng tu duy phản biện một cách sáng tạo hơn là học tập một cách rập khuôn, máy móc, mệnh lệnh, thì các phương pháp giáo dục phát huy tính chủ động sáng tạo và tự do học thuật của người học là tối quan trọng Tương tự như vậy, các chương trình giáo dục mở chủ yếu hướng đến mục tiêu trang bị phương pháp và khả năng thực hiện của người học hơn là tập trung vào nhồi nhét các nội dung kiến thức không phải lúc nào cũng cần thiết với thực tiễn cuộc sống Trong thực tế, tất cả các nội dung giáo dục và chương trình đào tạo đến một lúc nào đó chắc chắn sẽ có yếu tố cần phải được tiếp tục bổ sung và cập nhật Năng lực tự học, tự nghiên cứu, tự khám phá, tự giải quyết, và tự bảo vệ các vấn đề khoa học học của người học chính vì thế là một trong những bộ phận cấu thành quan trọng nhất của các hệ thống giáo dục mở

Trong một chiều hướng tương tự, cùng một nội dung giáo dục và mục tiêu đào tạo, nhưng đối tượng người học khác nhau đòi hỏi phải có phương pháp giáo dục khác nhau Ví dụ, đối với học sinh tiểu học khi nói về các phép tính cơ bản, giáo viên không chỉ phải giải thích và minh chứng cụ thể, nhưng đối với học sinh các cấp học cao hơn, nhiều lúc chỉ cần nhắc qua là đủ Tương tự như vậy, độ mở của phương pháp giáo dục còn lệ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị kỹ thuật phục vụ việc dạy và học của các cơ sở đào tạo Ví dụ, đối với không ít

học sinh các thành phố lớn, khi nói về các dụng cụ sản xuất và con vật

ở nông thôn, người dạy cần phải sử dụng các đồ dùng trực quan Ngược lại, đối với không ít học sinh vùng sâu, vùng xa, và vùng có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, khi nói về các phát minh khoa học tiên tiến hoặc làm các thí nghiệm phức tạp, người dạy cần phải sử dụng nhiều phương tiện dạy học tối tân Tuy nhiên, điều kiện cơ sở vật chất mỗi nơi một khác nhau Chính vì thế, cho dù cùng một mục tiêu giáo dục, nội dung chương trình, và đối tượng người học, nhưng phương pháp dạy học trong rất nhiều trường hợp tương đối khác nhau

Độ mở của phương pháp giáo dục còn lệ thuộc có tính chất then chốt vào một yếu tố nữa của quá trình đào tạo là năng lực hành động của cả người dạy lẫn người học và suy rộng ra là tất cả các bên liên quan trong quá trình giáo dục Cho dù tất cả các yếu tố nêu trên đều hết sức tân tiến và có độ mở rất cao, nhưng năng lực thực hành để chuyển đổi các yếu tố lý thuyết tiềm năng thành hiện thực còn nhiều hạn chế, không chỉ khả năng thành công của các quá trình đào tạo gặp nhiều thử thách,

mà độ mở của phương pháp dạy học cũng bị ảnh hưởng và tác động không ít Trong bối cảnh của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, vấn đề này lại càng trở nên hết sức bức thiết, vì gần như không có quá trình giáo dục nào lại không phải sử dụng một hệ thống các phương pháp dạy học ngày càng phức tạp, nội dung giáo dục ngày càng được nâng cao, trong khi các phương tiện dạy học ngày càng tối tân và hiện đại Điều đó tất nhiên đòi hỏi cả người học lẫn người dạy đều phải có năng lực thích ứng và khả năng tiếp cận vấn đề không chỉ chính xác mà còn phải nhanh nhạy và kịp thời Đây trong thực tế là một thách thức không nhỏ đối với các nền giáo dục đang còn gặp nhiều vấn đề về điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy và học

Tóm lại, phương pháp dạy học là một trong những yếu tố tối quan trọng góp phần hiện thực hóa các mục tiêu giáo dục đã đề ra và là một cầu nối thao tác có tính chất quyết định giữa mục tiêu giáo dục và kết quả đạt được của các quá trình đào tạo Mặc dù vậy, độ mở của phương pháp giáo dục lệ thuộc đến mức sống còn vào gần như tất cả các yếu tố cấu thành của quá trình giáo dục Cả mục tiêu giáo dục và đối tượng người học lẫn chương trình đào tạo và cơ sở vật chất trang thiết bị kỹ thuật phục vụ dạy

và học đều có những ảnh hưởng và tác động bằng nhiều hình thức và mức

độ khác nhau đến tính mở của phương pháp giáo dục Chính vì thế, nâng cao chất lượng và hiệu quả của tất cả các yếu tố cấu thành quá trình giáo dục cũng như các hoạt động đào tạo chính là một trong những biện pháp hữu hiệu để đảm bảo phát huy tối đa độ mở của các phương pháp giáo dục trong các hoạt động đào tạo của các trường đại học

2.5 Mở về phương thức tiếp cận và cơ hội giáo dục

Trên phương diện lý thuyết, học tập là một trong những nhu cầu tất yếu và quyền cơ bản nhất của con người trong các xã hội hiện đại Về nguyên tắc, một khi con người có nhu cầu học tập chính đáng, xã hội phải đáp ứng các mong muốn cơ bản của con người Tuy nhiên, trong thực tế vấn đề không hề đơn giản như vậy, vì phương thức tiếp cận và cơ hội giáo dục của con người là một câu chuyện có tính hai mặt tương đối rõ ràng

Một mặt, mặc dù cơ hội giáo dục hiện nay về cơ bản đã được các xã

hội hiện đại quy định là bình đẳng và rộng mở đối với tất cả mọi người, nhưng thực tiễn của vấn đề này là một câu chuyện khác Xét cho cùng, chưa có bất cứ một phương thức giáo dục nào trên thế giới cho đến hiện nay lại không đưa ra những điều kiện nhất định đối với người học để được tham gia các chương trình đào tạo Điều đó có nghĩa là cho dù có khai phóng đến mức nào, các cơ sở giáo dục luôn luôn có những điều kiện ràng buộc để người học được tham dự các chương trình đào tạo

và hoàn thành khóa học với kết quả tốt nhất trong điều kiện cho phép

Cơ hội giáo dục của con người chính vì thế cho dù được pháp luật bảo

hộ và trong không ít trường hợp được xã hội thừa nhận một cách rộng rãi, nhưng thực tế lúc nào cũng phải vượt qua không ít rào cản không

hề dễ chịu nếu không muốn nói là tương đối giới hạn [6] Trong bối cảnh đó phải thừa nhận rằng cơ hội giáo dục đỉnh cao và chuyên nghiệp của con người không phải lúc nào cũng được đáp ứng và thỏa mãn một cách đầy đủ về phía xã hội Ngược lại, cũng cần phải thừa nhận rằng bản thân người học không phải lúc nào cũng đủ điều kiện để có thể theo đuổi đam mê học tập cũng như sở trường nghiên cứu học thuật của chính mình trong mọi loại hình giáo dục trên thế giới Trong các xã hội càng hiện đại, mặc dù cơ hội được tham gia các khóa học khác nhau