Vấn đề hội nhập quốc tế của việt nam truyền thống và hiện đại

Chúng ta đều biết rằng, lịch sử phát triển của đất nước Việt Nam đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm xương máu về giao lưu và mở cửa; những hệ quả tích cực do quá trình giao lưu và tiếp bi

VẤN ĐÈ HỘI NHẬP QUỐC TÉ CỦA VIỆT NAM:

TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI

Võ Kim Cương*

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, vấn đề hội nhập quốc tế của đất nước đang ngày càng trở nên cấp thiết Việt Nam chủ động lựa chọn quá trình hội nhập là

do chúng ta nhận thức một cách rõ ràng về xu thế khách quan của thế giới và nhu cầu nội tại của đất nước Đất nước Việt Nam muốn phát triển không thể đứng ngoài qui luật phát triển khách quan của thế giới Việc hội nhập quốc tế thành công sẽ có vai trò rất lớn đối với quá trình bảo vệ chủ quyền và an ninh của đất nước, là nhân

tố quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển của chúng ta theo mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa Điều này đã được Đảng và Nhà nước Việt Nam chính thức khẳng định trong nhiều năm qua Tuy nhiên, trong quá trình này chúng

ta cũng cần phải nhận thức rõ rằng hội nhập chỉ là phương tiện để tiến hành công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là nhàm đến mục tiêu phát triển, là nâng cao vai trò, vị trí cũng như nội lực quốc gia của Việt Nam sánh ngang hàng với các quốc gia phát triển trên thế giới Đồng thời, trong quá trình hội nhập, chúng ta phải luôn bào vệ, củng cố ý thức chủ quyền quốc gia-dân tộc, luôn phải giữ vững độc lập, tự chủ của đất nước Việt Nam

Hội nhập quốc tế là kết quả của một hoạt động chính trị có chủ đích rõ ràng của các nước có chủ quyền nhằm hình thành một tập hợp khu vực nhằm thúc đẩy sản xuất, mở rộng thị trường cho sản phẩm và dịch vụ của nước mình Do đó, hội nhập là hành động chủ quan của con người, ở đây là của các chính phủ, nhằm lợi dụng sức mạnh của thời đại để tăng cường sức mạnh dân tộc mình1

Cơ sở nền tảng để tiến hành quá trình hội nhập, trước hết phải tính đến việc giao lưu quốc tế trên các mặt; có giao lưu, trao đổi mới nhận biết được tầm quan trọng và sự cần thiết của vấn đề hội nhập quốc tế Việt Nam, từ khi tiến hành công cuộc đổi mới cũng đã từng bước mở rộng quan hệ đối ngoại, tăng cường giao lưu

* PGS TS., Viện Sử học

1 Phan Doãn Nam "Lại bàn về hội nhập quốc tế” , http://dav.edu.vn/en/introduction/historyand- developm ent.htm l?id= 431 :so-28-lai-ban-ve-hoi-nhap-quoc-te

VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉƯ HỘI THẢO QUỐC TÉ LẰN THỨ T ư

với bên ngoài, từ chỗ muốn làm bạn cho đến là bạn của tất cả các nước và cuối cùng

là tham gia tích cực và có trách nhiệm vào các tổ chức khu vực và quốc tế

Chúng ta đều biết rằng, lịch sử phát triển của đất nước Việt Nam đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm xương máu về giao lưu và mở cửa; những hệ quả tích cực

do quá trình giao lưu và tiếp biến văn hoá, do việc mở rộng các hoạt động thương mại với các nước trên thế giới đưa lại; cũng như những hệ luỵ do tập quán “khép

kín” của văn hoá làng xã , hay là do chính sách “đóng cửa”, “bể quan toả cảng” của

các triều đại phong kiến trong những thời kv lịch sử nhất định gây nên

Neu nhìn suốt tiến trình lịch sử Việt Nam, dễ dàng để nhận thấy, các triều đại phong kiến với tư duy khép kín, trên một nền tảng văn minh nông nghiệp lúa nước

với tâm lý “làng xã nông thôn” đã dần đến nhữne hạn chế nhất định trong việc giao

lưu với nước ngoài Có thể nói, chúng ta trong một thời gian dài đứng yên trong vòng xoay của lề thói tự cung tự cấp, đóng cửa đối với những xu thế giao lưu và hướng ngoại Tuy nhiên, trong thực tế thì không phải lúc nào cũng đều như vậy Mặc dầu có sự cấm đoán, có sự cản trở nhất định của các nhà nước phong kiến trung ương, nhưng trong những thời điểm nào đó, ở những địa phương nào đó, Việt Nam vẫn có những mối giao lưu nhất định với nước ngoài, nhất là trao đổi thương mại Những thương cảng, những con đường buôn bán đã hình thành trong suổt chiều dài lịch sử đã nói lên tiền đề của vấn đề giao lưu hội nhập trong lịch sử

Trước hết có thể thấy, Việt Nam với các nước trong khu vực có những nét tương đồng trên nhiều mặt: lịch sứ, văn hoá, địa lý tự nhiên, chủng tộc, tôn giáo, trình độ phát triển Đó là những cơ sở hình thành và là điều kiện phát triển cho quan hệ giữa Việt Nam với các nước trong khu vực nói riêng, với thế giới nói chung Nhìn lại tiến trình lịch sử của các nước trong khu vực, nếu như trước đây, các nước Đông Nam Á lả khu vực chịu sự ảnh hưởng của văn minh Trung Hoa, văn minh Án Độ với sự du nhập của Đạo Phật, Hồi giáo, Ấn Độ giáo được hỗn dung với nền tảng văn hoá bản địa, thì vào thời cận đại lại có thêm sự tiếp xúc, trao đổi với văn minh phương Tây, với Kitô giáo Những nhân tố này đã trở thành nền tảng cho việc giao lưu học hỏi của đất nước trong nhiều thời kỳ Lịch sử đã đưa ra nhiều ví dụ cụ thể trong vấn đề này Từ rất sớm đã xuất hiện nhiều trung tâm thương mại quốc tế lớn như Phó Hiến1, Thăne; Long, Vân Đồn, Hội An2, Hà Tiên với sự trao đổi thương mại và văn hóa giữa Việt Nam và nước ngoài Nhiêu nhà nước phong kiến còn tỏ ý mong muốn được thiết lập quan hệ thương mại với các

1 Người Hà Lan đã đến buôn bán tại Đ àng ngoài từ nửa đầu thế ký XVII.

2 Trong suốt thế kỷ XVII Hội An trở thành thưona cảng sầm uất, noi hội tụ của các thươpng nhân Bồ Đào N ha, N hật Bản, Trung Q u ố c

VẤN ĐỀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ CỬA VIỆT NAM: TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI

nước Ví dụ, vào giữa thế kỷ XIX, Chúa Trịnh đã cho phép người Hà Lan được tự

do buôn bán ở Đàng Ngoài Trong bức thư gửi cho Toàn quyền Hà Lan ở Đài Loan ngày 24-7-1649, chúa Trịnh đã tỏ ý muốn người Hà Lan đến buôn bán ở Đàng Ngoài1 Ngoài ra, nhiều triều đại cũng đã cho người ra nước ngoài để học hỏi các kỹ thuật tiên tiến, tiến hành các thương vụ mua bán công nghệ để sau đó về nước nghiên cứu tiến hành đúc súng đại bác (ví dụ vào năm 1631 ở Thuận Hóa đã thành lập một xưởng đúc súng đại bác với khoảng 100 người thợ.Kỹ thuật đúc súng của người Phương Tây được áp dụng nên “pháo đội của các chúa Nguyễn đã trưởng thành vượt bậc”2), đóng thuyền đồng, mở ra các ngành nghề sản xuất mới Tuy rằng, những công việc như vậy còn quá ít ỏi, nhưng nguyện vọng của dân chúng vẫn luôn được nuôi dưỡng

Mặc dầu nhu cầu giao lưu hội nhập của Việt Nam phần nhiều ít được các triều đình phong kiến chấp nhận, nhưng những sáng kiến về vấn đề này của dân chúng, nhất là tầng lóp trí thức, cũng đã chứng tỏ tầm quan trọng của nó Có thể lấy ví dụ trường hợp Nguyễn Trường Tộ (1828-1871) làm ví dụ điển hình của vấn đề này Liên tục trong vòng 10 năm Nguyễn Trường Tộ đã liên tiếp gửi lên triều đình Huế 58 bản điều trần nhằm chấn hưng đất nước với phương châm tăng cường giao lưu học hỏi từ bên ngoài GS Trần Văn Giàu khẳng định rằng Nguyễn Trường Tộ đã “không mệt mỏi” nhằm phá vỡ “bức tường lạc hậu kinh khủng về học vấn, về khoa học, sự mụ mẫm trong đầu các quan lại cao cấp, kể cả đấng chí tôn” của triều Nguyễn3

Bằng cách "thâu tóm trí khôn của thiên hạ 500 năm nay"4, Nguyễn Trường Tộ

đã nhiều lần đề nghị triều đình quan tâm đến việc mở mang buôn bán trong nước và giao thương với nước ngoài, mời các công ty nước ngoài đến giúp khai thác tài lợi,

sửa đổi thuế khoá làm sao cho "nước giàu dân cũng giàu" ô n g đề xuất cải cách

phong tục, chủ trương lẩy dân làm gốc, mở mang giáo dục, sửa đổi chế độ thi cử, lấy quốc âm thay thế chữ Hán, lập trại tế bần Tựu trung, ông khuyên triều đình nên học theo con đường các nước đang trải qua để chấn hưng đất nước Ngoài ra để tăng cường sức mạnh quốc gia trước nguy cơ xâm lược của thực dân Pháp, ông đề xuất cần chỉnh đốn quân đội, có chính sách ưu tiên binh sỹ, nghiên cứu để biên soạn

1 V iệ n Sử học Lịch sử Việt Nam, tập I V (thế k ỷ X V I I - X V I I I ) Nxb K H X H ,2 0 0 7 , tr.2 5 9

2 V iệ n Sử học Lịch sử Việt Nam, tập I V (thế k ỷ X V I I - X V I I I ) N x b K H X H ,2 0 0 7 , tr.6 4 7 -6 4 8

3 Trần Văn Giàu, Lời mở đầu của sách Nguyễn Trường Tộ - con người và di thào của tác giả

Trương Bá cần, Nxb TP Hồ Chí Minh, 2002

http://www.vnm ilitaryhistory.neưindex.php?topic=13703.0;wap2

4 Thanh Hải “Nguyễn Trường Tộ và khát vọng canh tân” http://tuanvietnam.neƯ2010-02-09- nguyen-truong-to-va-khat-vong-canh-tan

VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỐC TÉ LẦN TH Ứ T ư

binh pháp, đào tạo sĩ quan, tăng cường mua sắm khí giới, tàu thuyền hiện đại, xâv dựng các tuyến phòng thủ cả ở thành thị lẫn nông thôn 1

Những bản điều trần của ông là những đề nghị tâm huyết nhàm góp phần xâv

dựng đất nước, đưa đất nước thoát khỏi tình trạng “bế quan tỏa cảng”, nghèo nàn

lạc hậu và tạo nên sự thay đổi lớn lao bên trong, đánh đuổi giặc ngoại xâm

“[Nguyễn Trường Tộ] không ngần ngại trình bày, hy vọng nhà vua đảo ngược thè

cờ, chuyển nguy thành an, chuyến yếu thành mạnh, chuyển lạc hậu thành tiên tiến cho cả quốc gia, bấy giờ, đứng trước khả năn2 sụp đổ không phải khó thấy”2

Như vậy, có thể nói trong chế độ phong kiến tồn tại mâu thuẫn cơ bản giữa một bên là sự mong muốn (ước nguyện) giao lưu và hội nhập để chấn hưns và phát triển với một bên là tâm lý mở cửa sẽ ảnh hưởne; đến chủ quyền quốc gia, nếu không khéo thì chủ quyền dân tộc (và trong nhiều trường hợp là quyền lợi của chinh hoàng tộc) sẽ bị đánh mất trước các thế lực nước ngoài Chính vì sự ỉo sợ những nhân tố ngoại lai kèm theo tâm lý tự ty, bài ngoại cho nên các triều đại phone, kiến

về cơ bản là luôn coi trọng chính sách đóng cửa, khép kín Vì thế, trong chiều dài của quá trình lịch sử, quá trình giao lưu hội nhập của Việt Nam mang tính thụ độneu

cả trong thương mại và học hỏi

Sau khi Pháp đặt xong ách đô hộ thực dân lên các nước Đông Dương, nhà nước phong kiến Việt Nam không giữ được vai trò độc lập của mình trong quan hệ quốc tế, lĩnh vực này hoàn toàn do thực dân Pháp chi phối, quyết định Điều đó dẫn đến những thay đổi nhất định trong việc giao lưu và hội nhập của Việt Nam; Việt Nam vừa phải buộc nằm trong vòng xoáy của mối quan hệ giữa Pháp với các nước lớn nói chung, và giữa Pháp với từng nước trong khu vực nói riêng Điều này đã dẫn đến hậu quả hai chiều của quá trình giao lưu và hội nhập: vừa phải chịu sự lệ thuộc vào Pháp, đồng thời sự xâm nhập của Pháp trên một góc độ nào đó đã đem lại những cơ hội mới cho Việt Nam bước vào thế giới Hiệp ước 1874 giữa Pháp và triều Nguyễn quy định (Điều 3) mọi quan hệ thương mại giữa Việt Nam và nước ngoài đều phụ thuộc vào nước Pháp3 Như vậy, con đường cơ bản và chủ yếu của thời bấy eiờ để giao lưu-hội nhập với thế giới hoàn toàn bị Pháp khốne chế Tuy nhiên, chúng tôi cũng done tình với V kiến cho rằng với sự xâm lược Việt Nam, Pháp đã từng bước “biến thị trường Đông Dương (một bộ phận khăng khít của thị

1 tp://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E 1 %BB%85n_Tr%C6%B0%E 1 %BB%9Dng_T%E 1 %BB%99

2 Trần V ă n Giàu, L ờ i mở đầu c ù a sách Nguyễn Trường Tộ - con người và di thảo của tác giả

T rư ơ n g Bá cần, Nxb TP Hồ Chí Minh, 2002

http://www.vnmilitaryhistory.net/index.php?topic=l 3703.0;wap2

3 Viện Sử học L ịc h sứ việt Nam 1858-1896. Nxb.Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003, tr 804-805

VẤN ĐỀ HỘI NHẬP QUỐC TỂ CỦA VIÊT NAM: TRUYỀN THỐNG VÀ HIẾN ĐẠI

trường Đông Á) thành một thị trường phụ thuộc vào hệ thống đế quốc chủ nghĩa Pháp”1 Điều này cũng có thể là điều kiện để nền kinh tế Việt Nam nhận biết, tiếp xúc với sự vận hành của hệ thốne kinh tế thế giới

Sau khi tiến hành công cuộc đổi mới, quá trình giao lưu và hội nhập của Việt Nam với thế giới bên ngoài có những bước chuyển biến mạnh mẽ cả về lượng và

chất Đại hội Đảng VI đã khẳng định rằng Việt Nam “muốn làm bạn với tất cả các nước trong cộng đồng quốc tế vì hòa bình và phát triển”, “thực hiện chính sách đa dạng hóa và đa phương hóa quan hệ với các nước trên cơ sở bình đăng, tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi”.

Đến Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VII và Cương lĩnh 1991, và nhất là Đại hội Đảng VIII, Việt Nam đã nhận thức rõ rằng trong bối cảnh quốc tế

hiện tại, “Các nước đều đứng trước những cơ hội để phát triển Nhưng do iru thế về vốn, công nghệ, thị trường, v.v thuộc về các nước tư bản chủ nghĩa phát triển và các công ty đa quốc gia, cho nên các nước chậm phát triển và đang phát triển đứng trước những thách thức to lớn”2 Chính vì vậy Việt Nam đã có những bước đột phá

trong quan hệ đối ngoại, tăng cường giao lưu và hợp tác với bên ngoài để có thể tận dụng thành quả của cách mạng khoa học - công nghệ trên thế giới vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước một cách có hiệu quả nhất

Trên nền tảng của tư duy mới này, ngay sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, với việc giải quyết xong vấn đề Cămpuchia, Việt Nam chính thức bình thường hóa quan

hệ với Mỹ, ký kết Hiệp định khung hợp tác với cộng đồng châu Âu và gia nhập ASEAN Với những sự kiện này, có thể khẳng định rằng Việt Nam đã hoàn toàn bước ra khỏi bao vây cấm vận, bắt đầu tiến trình hội nhập khu vực và quốc tế, từ hội nhập kinh tế đến hội nhập toàn diện về kinh tế, chính trị và văn hóa-xã hội.

Đặc biệt và điển hình là sự kiện Việt Nam gia nhập ASEAN Từ tháng 7-1992, Việt Nam chính thức ký Hiệp ước Bali, trở thành quan sát viên của ASEAN Đến 17-10-1994 Việt Nam gửi đơn xin gia nhập ASEAN Lễ kết nạp Việt Nam làm thành viên thứ 7 của tổ chức ASEAN đã được tổ chức trọng thể vào ngày 28-7-

1995, tại Hội nghị thường niên lần thứ 28 ở Brunây Đây là một cột mốc quan trọng, đánh dấu sự chẩm dứt của mối quan hệ nghi kỵ lẫn nhau trong gần 3 thập kỷ giữa các nước ASEAN và Việt Nam Đây cũng chính là dấu mốc đánh dấu sự khởi đầu của quá trình Việt Nam tham gia hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới Sự kiện

1 Viện Sử học Lịch sử việt Nam 1858-1896. Nxb.Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003, tr 777

2 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996) Văn kiện Đại hội VIII. Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

tr 76-77

VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỐC TÉ LẦN TH Ứ Tư

này là kết quả của một quá trình nỗ lực cố gắng từ hai phái Việt Nam và các nước ASEAN vì lợi ích của cả hai bên và phù hợp với xu thế khu vực hóa và toàn cầu hóa đane diễn ra mạnh mẽ và sôi động trên thế giới trone thời điểm này Tất nhiên, trong kết quả của việc gan kết Việt Nam với ASEAN không thể khône tính đếm đến tác độne của nhiều yếu tố quốc tế và thời đại đưa lại Ngoài những nỗ lực chủ quan của Việt Nam và của các nước trong Hiệp hội, thì có thể nói những vấn đề quốc tế, những yếu tố quốc tế của thời kỳ sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc là những nhân tố

có ảnh hưởng quan trọne, có sức nặns quyết định để Việt Nam và các nước ASEAN

có thể đi đến một sự đồng thuận như vậy

Trở thành thành viên chính thức của ASEAN là một kết quả có ý nghĩa quan

trọne trone tiến trình khởi động hội nhập quốc tế của Việt Nam Bởi vì, thứ nhất,

việc gia nhập tổ chức này góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam trên trường quốc tế v ề mặt kinh tế, Việt Nam được cộne done quốc tế thừa nhận với tư cách là thành viên đầy đủ của một tổ chức khu vực đã có nhữne thành tựu to lớn trong một thời eian tương đối dài vừa qua và có vị thế quốc tế được nể trọng, v ề an ninh, thông qua các cơ chế hợp tác an ninh, ASEAN có được tiến? nói thống nhất trong nhiều vấn đề Là thành viên chinh thức, Việt Nam sẽ có nhiều thuận lợi trong

v i ệ c đ à m p h á n , g i ả i q u y ế t c á c v ấ n đ ề a n n in h v ớ i c á c CỊUOC g ia c ó liê n q u a n

Thứ hai, việc gia nhập ASEAN tạo điều kiện cho Việt Nam củng cố môi

trường an ninh khu vực Đây là lần đầu tiên Việt Nam tham gia một tố chức chính trị khu vực ở Đông Nam Á Sau hơn 30 năm hoạt động, thành tựu lớn nhất của ASEAN là đã giữ vững được hòa bình và ổn định giữa các nước thành viên Có được thành tựu trên là do nguyên tắc giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, không cho phép một bên thứ ba sử dụn? lãnh thổ chống lại một trong các nước thành viên của ASEAN Các nguyên tắc

này đã được thể chế hóa thông qua Diễn đàn an ninh khu vực (ARF) Tham gia

ASEAN Việt Nam sẽ có được một vành đai hòa bình và ổn dịnh

Thứ ba, việc gia nhập ASEAN giúp Việt Nam đạt được một sổ điều kiện thuận

lợi về mặt kinh tế Sau khi mất đi thị trường truyền thống là Liên Xô và Đông Âu, Việt Nam coi ASEAN là thị trường ỉớn nhất của mình Ngược lại, Việt Nam cùng trở thành thị trường xuất khẩu và đầu tư hấp dẫn đối với các nước thành viên khác

Thứ tư, gia nhập ASEAN, Việt Nam sẽ có được những kinh nghiệm bước đầu

quý giá trong hợp tác đa phương, là một bước tiến lên hội nhập quốc tế sâu rộng

Từ việc gia nhập ASEAN đã đưa lại những bước tiến mới trong quan hệ Việt Nam với ASEAN trone giai đoạn sau Chiến tranh lạnh

VẤN ĐỀ HỘI NHẬP QUỐC TỂ CỦA VIỆT NAM: TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI

Bước sang những năm đầu của thế kỷ XXI, trong bối cảnh chung của toàn thế giới, tình hình khu vực đã có nhiều thay đổi quan trọng Chính vì vậy đường lối của Việt Nam cũng có những sự điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn quốc tế Đại hội

IX của Đảng Cộng sản Việt Nam (2001) đã khái quát về bối cảnh quốc tế trong

thiên niên kỷ mới như sau: “Thế kỷ XXI sẽ tiếp tục có nhiều biến đổi Khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảy vọt Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất Toàn cầu hoá kinh te là một xu thế khách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia; xu thế này đang bị một so nước phát triển và các tập đoàn kinh tế tư bản xuyên quốc gia chi phối, chứa đựng nhiều mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác vừa có đấu tranh', uHoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, phản ánh đòi hỏi bức xúc của các quốc gia dân tộc"

Cũng trên tinh thần đó, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) của Đảng một lần nữa khẳng

định: “Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay của thời đại là các nước với chế

độ xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đẩu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia, dân tộc Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, phát triển và tiến bộ xã hội dù gặp

nhiều khó khăn, thách thức, nhưng sẽ có những bước tiến mới”

Như vậy, hội nhập là mục tiêu, đồng thời cũng là nghĩa vụ, trách nhiệm mà chúng ta cần phải tiến hành Do Việt Nam nhận thức một cách đầy đủ về xu thế khách quan của thế giới và nhu cầu nội tại của nền kinh tế đất nước nên chúng ta có

sự lựa chọn chủ động hội nhập Quan điểm hội nhập quốc tế của Việt Nam là nhằm

tích cực “tham gia vào mọi mặt của đời sổng quốc tế và khu vực” với mục tiêu

“nâng cao ỷ chí tự lực tự cường, giữ vững bản sắc dán tộc”

Nói chung, quan điểm hội nhập của Việt Nam luôn được triển khai thực hiện trên nền tảng: quá trình hội nhập quốc tế mà chúng ta tiến hành chỉ là phương tiện

để hướng tới mục tiêu chấn hưng và phát triển đất nước; và hội nhập nhưng phải luôn giữ vững độc lập dân tộc cần phải quan niệm hội nhập là vấn đề của toàn dân, của tất cả các thành tố của dân tộc, không chỉ là chuyện của chính phủ hay chính

1 Đàng Cộng sản Việt Nam 2001 Văn kiện Đại hội IX. Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

tr 13-14

2 Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) http://www.xaydungdang.org.vn/Home/vankientulieu/Van-kien-Dang-Nha-nuoc /201 l/3525/cuong-linh-xay-dung-dat-nuoc-trong-thơi-ky-qua=do-len.aspx

3 Đàng Cộng sản Việt Nam 2001 Văn kiện Đại hội IX. Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

tr 120

VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỐC TÉ LẰN TH Ứ TƯ

quyền, và đặc biệt trong quá trình hội nhập phải hết sức chú ý đến an sinh xã hội và

an ninh chính trị1

Việt Nam tích cực và chủ động hội nhập quốc tế là vì, trong tiến trình đó lợi ích của quốc gia dân tộc sẽ được gắn liền với lợi ích của các nước trong khu v ực cũng như với cộng đồng quốc tế nói chung Nguyên tắc kết hợp lợi ích dàn tộc và lợi ích quốc tể giữa các quốc gia, các bên đều bình đẳng và cùng có lợi, bảo đảm độc lập, chủ quyền dân tộc là cơ sở nền tảng để giải quyết các cặp quan hệ siai cấp

và dân tộc, quốc gia và quốc tế ; từ đó có thể phát huy những nhân tố tương đồng, phù hợp; khấc phục những nhân tố xung khắc, dị biệt, cùng các nước đấu tranh vì hòa binh, độc lập dân tộc và phát triển2

Trong tiễn trình hội nhập quốc tế sẽ xuất hiện các điều kiện cần thiết để các nước có thể hợp tác chặt chẽ và bình đẳng với nhau, để có thê giải quyết có hiệu quá những vấn đề mà các nước có sự quan tâm chung, bởi vì, trong bối cảnh hiện tại sẽ

có những vấn đề xuyên quốc gia mà bất cứ nước nào, dù là siêu cường hay đang phát triển cũng không thể một mình giải quyết được Bên cạnh, trong quá trình hội nhập, các nước sẽ có điều kiện đế nhìn rõ thực lực của mình hơn đế có thể từng bước điều chỉnh con đường phát triển theo mục tiêu và lộ trình đã xác định và phù hợp với xu thế vận động của thế giới trong thời đại toàn cầu hóa Nếu tích cực và chủ động hội nhập thì sẽ mang lại những cơ hội đe nâng cao vai trò và vị thế của quốc gia trong hệ thống quốc tế và khu vực Tất nhiên, vấn đề độc lập tự chủ sẽ vẫn

là nguyên tắc chủ đạo nhằm phát huy được tính truyền thống và hiện đại của mỗi quốc gia-dân tộc Đó là neuyên tắc bất dy bất dịch, không thể coi nhẹ Đối với Việt Nam, khi tiến hành hội nhập quốc tế, chúng ta luôn giữ vững đường lối độc lập, tự chủ, vì hòa bình và phát triển, luôn trân trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa và truyền thống Việt Nam, hướng tới mục tiêu nâng cao vai trò và vị thế của Việt Nam trên truờne quốc tế

Một điều không thể không công nhận !à trons, quá trình hội nhập quốc tê sẽ dẫn tới hệ quả là eiừa các quốc gia buộc phải có sự tác động iẫn nhau, lệ thuộc vào phau trên những mức độ nào đó, không chỉ thuần túy trên lĩnh vực kinh tế mà còn ít nhiều có sự liên hệ cả về mặt chính trị và nhất là văn hóa xã hội Nhiều ý kiến cho

1 Hội nhập là gì ? Tại sao chúng ta lại chọn con đưòng chủ động hội nhập? http://www.vatgia.com/ hoidap/4449/17 2 1 5 6 / h o i - n h a p - l a - g i - t a i - s a o - c h u n g - t a - l a i - c h o n - c o n - d u o n g - c h u - d o n g - h o i - nhap.html

2 Lê Văn Yên “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kết họp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong giai đoạn hiện nay” Bộ Ngoại giao Ban nghiên cứu lịch sử ngoại giao 2009

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh , thời kỳ hội nhập quốc tế, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

tr 137

VẤN ĐỀ HỘI NHẬP QUỐC TỂ CỦA VIỆT NAM: TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI

răng hội nhập kinh tế sẽ tạo ra sức ép dẫn tới hội nhập chính trị, và hội nhập chính trị tới lượt nó sẽ thúc đẩv nhanh hơn hội nhập kinh tế trên bình diện rộna với cấp độ chặt chẽ hơn Hội nhập quốc tế sẽ thúc đẩy việc mở rộng quan hệ hợp tác theo cơ chế hợp tác song phương, đa phươnsu các tổ chức khu vực và tham gia các diễn đàn, các tổ chức quốc tế Hội nhập quốc tế sẽ là nền tảne cơ sở, là điều kiện tiên quyết cho việc giao lưu, trao đổi, đối thoại, giải quyết các vấn đề tranh chấp bằng con đường đàm phán hòa bình, tạo cơ sở cho quá trình xây dựng và củng cố sự tin cậy lẫn nhau giữa các quốc gia Ngoài ra, hội nhập quốc tế cũns góp phần tạo điều kiện cho các quốc gia tận dụne lợi thế so sánh, thúc đẩy các hoạt động hợp tác kinh tế thương mại, tạo thêm công ăn việc làm trone nước, xuất khẩu lao động ra nước ngoài và cải thiện đời sống của nhân dân Nói tóm lại, trong thế giới ngày nay, hội nhập quốc tế là nhân tố cực kỳ quan trọng, góp phần xây dựng và củng cố sự hợp tác giữa các nước trên cả bề rộng lẫn chiều sâu, với hiệu quả cao nhất

Đặc biệt trong tình hình thế giới đầy biến động vào thập niên đầu của thế kỷ XXI thì quá trình hội nhập quốc tế còn góp phần làm tăng sức mạnh an ninh, quốc phòng của mỗi quốc gia-dân tộc Hội nhập quốc tế sẽ giúp cho các nước phát huy được tiềm lực quốc gia và các điều kiện quốc tế để xây dựng kinh tế lớn mạnh, tạo điều kiện phát triển văn hóa, xã hội, làm tiền đề vật chất cho việc tăng cường quốc phòng, an ninh1 Đồng thời, hội nhập quốc tế cũng tạo ra yêu cầu mới đối với quốc phòng, an ninh, buộc quốc phòng, an ninh cũng phải củng cố, phát triển để có thể đáp ứng với những đòi hỏi của tình hình đầy biến động Mặc dầu hiện nay Việt Nam đang là nước đang phát triển, tiềm lực kinh tế chi mới bắt đầu được các nước chú ỷ đến nhưng thông qua các quan hệ đối tác chiến lược cụ thế về an ninh và quốc phòng với một số quốc gia có thế mạnh, tiềm năng như Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Ấn Độ do vậy Việt Nam có thể dựa trên những lợi thế đó để nâng tầm quan

hệ hợp tác cả về bề rộng lẫn chiều sâu trong các lĩnh vực khác, với nhiều nước khác

về mặt lý luận, như đã trình bày ở trên, một khi đã hội nhập về kinh tế tất nhiên sẽ dẫn đến hội nhập về các lĩnh vực khác Từ góc độ đó, một vấn đề lớn khác được đặt ra là liệu hội nhập quốc tế và công cuộc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc có ngược chiều nhau khi triển khai trong thực tiễn hay không? Chúng ta không thể chỉ quan niệm một cách giản đơn rằng chúng ta chỉ hội nhập quốc tế trên góc độ kinh tế thuần túy, vì chính bản thân hội nhập kinh tế là đã cần phải có nền tảng khoa học và công nghệ Và việc học hỏi và ứng dụne khoa học công nghệ là chính đã hội nhập trên góc độ văn hóa Do vậy vấn đề hội nhập quốc tế trên góc độ văn hóa là vấn đề rất lớn, do vậy Đảng đã ban hành một nghị quyết về vấn đề này Trong bối cảnh hội

1 Nguyễn Xuân Thắng (chủ biên) 2011 Độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh mớ/.Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, tr.75

VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỐC TẾ LẦN TH Ứ TƯ

nhập quốc tế hiện nay thì việc tiếp xúc và giao lưu văn hoá giữa các nước, các dân

tộc trên thế giới là một quá trình diễn ra thường xuyên liên tục và đó là quá trình tất yếu của sự phát triển Không thể có một đất nước nào, một dân tộc nào lại tự rrình

đóng kín cửa biên giới để tránh sự tiếp xúc với bên ngoài được, nhất là trên lĩnh /ực

văn hóa Vì đó là một quá trình phát triển tự nhiên và là yếu tổ cần thiết cho sự phát

triển nội tại của mỗi đất nước, dân tộc; và đó chính là cơ sở cho quá trình hội mập quốc tế trên lĩnh vực văn hóa

Chúng ta có thể thấy quá trình đó diễn ra trên mọi phương diện, mọi góc độ

và trong mọi lĩnh vực Sự tiếp xúc, giao lưu mang lại những bài học quý giá để ching

ta có thể tham khảo, học tập, thậm chí cả "bắt chước", "copy" để đưa vào ứng dang

trong thực tiễn xây dựng và kiến thiết của mỗi quốc gia dân tộc Đặc biệt nhất có thể thấy rõ điều đó trên các góc độ, trên các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ, phát triển kinh tế và cơ sở hạ tầng, xây dựng nền văn hoá mới với những yếu tố iên tiến, hiện đại Có thể nói đó là sự giao lưu và trao đổi trên mọi phương diện của đời sổng xã hội Đó cũng chính là cơ sở để tiến hành hội nhập quốc tế có hiệu quả

Tất nhiên, trong quá trình giao lưu và hội nhập đó, bên cạnh những yếu tổ ích cực, thì cũng còn không ít những yếu tố tiêu cực đi kèm Bản chất vấn đề luôn rriìng tính hai mặt và đó cũng là điều hiển nhiên, vấn đề là phải có sự tính đếm, cân nhắc, nghiên cứu kỹ càng để loại trừ những yếu tố tiêu cực, phát huy tối đa những giì trị tích cực, cương quyết loại bỏ những mặt có hại đến truyền thống văn hoá dân tộc, bản sẳc dân tộc

Ví dụ khi sử dụng các sản phẩm văn hoá phương Tây, chúng ta cần phải co sự ỉựa chọn những sản phẩm mang giá trị tiến bộ, có ích cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước hiện nay và kiên quyết loại bỏ những yếu tố tiêu cực có ảnh hưởng tới giá trị truyền thống của văn hoá phương Đông

Như vậy, trong giao lưu và hội nhập quốc tế, trên lĩnh vực văn hoá chúng ta cần thiết phải tuân thủ nguvên tắc tiếp nhận có chọn lọc, cũng có thể tiếp nhận Cũ hệ thống và sử dụng theo hoàn cảnh của dân tộc mình, đất nước mình Tất nhiên, íệc

tiếp nhận các giá trị văn hoá thế giới để đưa vào nội địa cần phải được dựa rên những cơ sở giá trị truyền thống văn hoá dân tộc, dựa trên những chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hoá dân tộc, bảo đảm khnng ảnh hưởng đến giá trị truyền thống, không loại trừ nhữne, tinh hoa văn hoá dân tộc

mà đã được vun đắp, xây dựng nên trong tiến trình lịch sử hàng ngàn năm cùa cha ông ta Song đồng thời trong tiến trình phát triển đó, chúng ta cũng phải kiên quyết loại bỏ những yếu tố lạc hậu, lồi thời hoặc mang tính kìm hãm sự phát triển của đất nước theo xu hướng công nehiệp hoá, hiện đại hoá, theo xu hướng văn minh, iên