Một số vấn đề về tư điền tư thổ ở nam bộ dưới thời nhà nguyễn qua tư liệu địa phương trường hợp ở tỉnh tiền giang

Dong sd hùu tu dièn, tur tho là mgt hif n tu-grng khà pho bién va dàc thù troig càch thùrc sd hùu rugng dàt tu d Tièn Giang va cà Nam Bg Khi ndi dén sd hùu tu dién, tu thè, ngudi ta Ibu

MOT SO VAN DE VE TlT DIÉN, TlT THÓ Ò NAM BÙ

Dirdl THÒI NHÀ NGUYÈN QUA TlT LIÈU DIA PHlTONG:

TRlTÒNG HQfP Ò TINH TIÈN GIANG

Nguyin Phùc Nghi^p , Ha Danh Hùng

Tu diln, tu thè là loai ruòng dlt Ihuòc sd hùu cùa mot ngudi bay cùa mot sd ngudi, ma chù sd hùu pbài chju Ihué tu dièn, tu Ihd Trén thyc tè, tu dièn, tu thd dugc nhà Nguyén Idn Irgng Dèi vdi tu dièn, tu thè, tu nhàn dugc quyén mua bàn, chuyén nhugng, dugc dén bù vdi mùc cao hom cdng dièn, cdng thd khi dugc Irung dyng di xày dyng càc cdng Irình cdng cdng Nhung, khàc vdi quyén tu hùu tuyét dèi d phuomg Tày, tu dièn, tu thè d Viél Nam néu khdng dugc su dyng Ibi dugc nhà nude chia càp eho radt sd hùu chù khàc'

L Rugng dàt a Tièn Giang tuyft dai da so là tu dièn, tu- thè

Theo Dia bg Minh Mènh, Tièn Giang ed dièn tich tu dièn, tu thè là 159.832

mau^ Chia ra nhu sau:

- Dién tich tu dièn: 139.636 mau, ehiém 87,4%

- Dién tich tu thè: 20.196 mau, ehiém 12,6%

/./ Trong tèng sé 171.795 miu rudng dlt canh tàc cùa loàn tinh Ihì tu dièn, tu thè ed din 159.832 mau, ehilm 93% Day là mot ti le cao nlu so vdi mal bing chung d Nam bg (tu diln, tu thè d Nam bg bình quàn ehiém 75%), chùng td mùc dò tu hùu

ve rudng dlt d Tiln Giang dà pbàl Iriln dén dò gàn nhu tuyét ddi

Trong sé 139.636 mIu tu dién Ibi ed 102.622 mIu tu Ihào dièn (ruòng thip), chilm 74%; 37.014 mIu tu som diln (ruòng gò), ehilm 26%)

* TS, Truòng Dai hoc Tièn Giang

** ThS Trudng Dai hoc Tièn Giang

1 Tran Thj Thu Luang, 1994, Chi dò sd hùu vd canh tàc ruòng dal ò Nam bg mia ddu

thè kyXlX, Nxb TP Ho Chi Minh, tr.61

2 Nguyen Dinh Dàu, 1994, Nghièn ciru dia bg triiu Nguyin: Dinh Tiràng, Nxb TP Ho Chi Minh, ir.l 75 - 300 ; \ghicn cihi dia ha triiu Nguyin: Già Dinh, Nxb TP Ho Chi Minh tr.471 - 486

MOT SO VAN OÈ Vè TU DIÈN, TU THÓ Ò NAM BÓ

Con dièn tich tu thò dugc chia ra nhu sau:

- Dlt tròng cau (Vién lang thò): 17.813 mIu, chilm 88%)

- Dal tròng nhièu loai cày va nhà ò (Thè trach): 1.587 mau, chilm 7,8%

- Dàt tròng dàu (Lang càn thè): 440 mIu, chilm 2,1%

- Dàt tròng dùa nude (Dà diép thè): 263 mIu, chilm 1,4%

- Dàt tròng dàu (Vu dàu thò): 91 mau, chilm 0,6%

- Dàt tròng mia (Cam già thò): 2 mau, chilm 0,1%

7.2 IVong so 187 thòn ò Tiln Giang, co din 182 thòn co ùr dila ùr thè, chilm 97,3%'

Ba thòn co tu diln, tu thò nhilu nhit là:

- Thòn Bình Àn (nay Ihuòc huyén Gò Gòng Dòng): 4.684 màu"

- Thòn Vình Thanh (nay Ihuòc huyén Gò Gòng Tày): 3.922 mlu^

- Thòn Bình Xuàn (nay Ihuòc Ibi xà Gò Gòng): 3.638 màu"*

Ba thòn co tu dièn, tu thò il nhàt là:

- Thòn My Hào (nay Ihuòc huyén Chg Gao): 10 mau'

- Thòn Phù ligi (nay Ihuòc Ihành phó My Tho): 16,1 mau^

- Thòn My An (nay Ihuòc huyén Cài Bè); 16,4 mau^

NIU mang 159.832 mau tu dièn, tu thè chia cho 182 thòn, ta co dién tich tu dili, tu thò bình quàn cùa mèi thòn là 878 mIu Theo thèng kè qua Dja ba Minh Méih, ta thiy 71 thòn eó dién tich tu dièn, tu thè trén mùc bình quàn, chilm 39%.;

va 11 thòn dudi mùc bình quàn, chilm 61% Sy chénh léch ly là dilu tlt nhién; bdi/i dién tich tu dién, tu thd cùa mèi thdn nhièu bay il tùy thugc vào nhièu ylu tè, nhuthdi dièm khai phà, làp thdn, dja bàn khai phà, nguèn nhàn lyc, v.v

2 Dong sd hùu tu dièn, tur tho là mgt hif n tu-grng khà pho bién va dàc thù troig càch thùrc sd hùu rugng dàt tu d Tièn Giang va cà Nam Bg

Khi ndi dén sd hùu tu dién, tu thè, ngudi ta Ibudng lién ludng dén sd hùu don chù tue là mot cà nhàn dùng tèn sd hùu mdl hay nhièu Ihùa rudng dàt' Thè nhung

1 N.uyèn Dinh Dàu, 1994, Nghién etru dia ha triéu Nguyén: Dinh Tu&ng, Sdd, tr 175 - 300 va N.uyén Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.471 - 486

2 N.uyen Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.480

3 N.uyén Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.475

4 N,uyèn Dinh Dàu 1994, Nghién cùu dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.481

5 7Nguyen Dinh Dàu, 1994, Nghién cùu dia bg triéu Nguyén: Dinh Tuàng, Sdd, tr.226

6 N,uyén Dinh Dàu, 1994, Nghién cùu dia ha triéu Nguyén: Dinh Tuàng, Sdd, tr.251

VIET NAM HQC - KY YÉU HQl THÀO QUÓC TÉ LÀN THIJTU

trén thyc té, bién tugng dèng sd hùu tu dièn, tu thè là khà phd bién d Tièn Giang va nhièu noi khàc d Nam Bg; lue là, lù hai cà nhàn Ird lén cùng dùng tèn mdl dièn tich sd

hùu Hình Ihùc dèng sd hùu này dugc Trln Thj Thu Luomg, trong cudn Che dò sa nùu

va canh tàc ruòng dat à Nam Bó nira dàu thè ky XIX, ggi là sd hùu da chù Ò day, dìng

sd hùu tu dièn, tu thè ed thè là nhùng chù sd hùu cu ngy cùng mdl thdn, ed Ibi -)ao gèm nhùng ngudi cu ngy khàc thdn vdi nbau va cùng ed thè là nhùng ngudi cùng ùing thàn toc

Tuy nhién, van Iheo Trln Thj Thu Luomg, sd hùu don chù va ddng sd hùu kbòng làch rdi nbau Mdl chù sd hùu ed Ibi vùa dùng tèn mdl dién tich sd hùu, lai vùt ed Ibi dùng tèn chung vdi nhùng ngudi khàc d mdl dién tich sd hùu khàc Thi du, d thdn Bình Thdi (nay thugc huyén Chg Gao) ed 107 chù sd hùu, nhung trong dd ed 8 ngudi vùa dùng tèn d loai hình don chù, vùa dimg tèn d loai hình ddng sd hùu" Dèi vdi loai hình sd hùu don chù, nghTa là chi ed mdl cà nhàn dùng tèn sd lùu Cdn loai hình dèng sd hùu Ibi il nhll ed 2 ngudi va nhièu nhIt ed 7 ngudi dùmg tèn sd hùu chung Thè nhung, sé lugng ngudi dèng dùng lén sd hùu khdng ti le Ihuàn hay i le nghjch vdi di?n tich sd hùu Thi dy, 7 chù d thdn Tàng Hda (nay thugc huyén Gd Gòng Ddng) chi sd hùu chung 2 mau 5 sào rudng, nhung 2 chù d thdn Tàn Phude (nay thidc huyén Gd Cdng Ddng) lai sd hùu chung dén 136 mau rudngl

Sd dT d Tièn Giang va cà Nam Bg xult hign va tèn lai loai hình dèng sd lùu rudng dlt tu là do hai nguyén nhàn sau:

- Nhùng ngudi dèng sd hùu ed quan h? hg hàng vdi nbau, nèn ddng thdi digc thùa ké mdl dién tich sd hùu; do dd, dùng lén sd hùu chung

- Mgl sé ngudi hgp tàc vdi nbau trong viéc khai khan dàt hoang Va sau dd hg

cùng dùng lén sd hùu dién tich dà dugc khai hoang ày

Ò day, nhùng ngudi dèng sd hùu khdng chia dién tich sd hùu ihành nhùn^ sd hùu don chù nhd han là de chéng nan kièm tinh rudng dlt cùa dia chù dang ngày làng

pbàl Iriln manh va canh tàc dà manh mùn sé dem lai hi?u qua cao trong san xuàl

Cd hai càch su dyng loai rudng dàt ddng sd hùu:

- Thù nhat, nhùng ngudi dèng sd hùu cdng dèng vi vdn, ihdc gidng, sire léo,

ngày cdng lao ddng va san phàm

1 Iran Thi Thu Luong, 1994, Che dò sa hùu va canh toc ruòng dàt dNam bg nùa dàu thè tq)YLX, Sdd, IT.66

2 Tran Thj 1 hu Luang, 1994 Chi dò sa hùu va canh tàc ruòng dàt à Nam ho nira dàu the k\' XIX

Sdd, tr.68

3 Tran Thi Thu Luang, 1994, Chi dò sa hùu va canh tàc rudng dàt ò Nam bó nira dàu thè ky XIX,

Sdd, tr 141

MOT SO VAN DE VÈ TU' DIÈN, TU' THÓ Ò NAM BÓ

- Thù hai nhùng ngudi dòng sd hùu luàn phièn cày cày thùa rudng ma hg cùng

dùig tèn chung

3 Tu dién, tu thò ò' Tièn Giang co su chénh léch rat Idn trong phàn phói

Lai day, co ngudi sd hùu dén hàng ngàn màu rudng dal, nhung cùng ed ngudi chi co vài thudc ma thdi Dièu dd chùng td sy phàn hda xà hdi dà rit gay gài Xin

xen Bang 1 sé thày rò sy chénh léch ày d mot sd thdn tièu bièu:

Bang / Su chénh léch trong phàn phòi ruòng dàt tu d mgt so thón

cùa Tièn Giang nùa dàu the ky XIX

STT

]

A

L

,

{

i

•t

C

11

1

i:

1

L

L

1

r

Thòn

Cam San

My Trang

Hòa San

Tàn Hòi

Dién Trang

Bình Hai

Bình Thdi

Tàn Tjnh

Phong Thuàn

Bình Phong

Tàn Nién Tày

Tàng Hòa

Tàn Phudc

Thuàn Ngài

Tàn Phudc

An Long Dòng

Binh Xuàn

Sd hihi dom

Sd hùu lón nhàt (mau)

87,8 84,7 34,8 165,3 17,4 36,4 49,6 28,8 11,3 85,7 89,3 225,0 148,4 135,7 190,3 239,8 1.106,7

Sd hùru nhò nhat (mau)

0,1 0,6 0,0,11 0,1 0,0,12 0,2 0,2

1,0

0,4 0,2 0,1 0,2 0,9 0,8 4,1 6,2 4,9

Hong sd hùu

Sd hùu Idn nhat (mau)

22,5 75,4 0,5 33,1 4,1 23,1 35,4 13,3 3,8 77,2 44,0 47,4 136,0 33,9 41,9 47,2 0,0

Sd hiru nhò nhat (mau)

1,4 18,4 0,0 4,3

2,0

0,7 7,5 3,4 3,6 9,2 0,6 0,7 4,2 18,0 3,6 10,6 0,0

{Nguìm: Tran Thi Thu Luang 1994, Che dd sd hìhi vd canh tàc ruòng dàt à Nam Bó

ma dau thè ky XIX Sdd, tr.75-87-117)

ViET NAM HQC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlT TU

4 Tu dièn, tu thò ngày càng t$p trung vào tay giai cap dja chù Sd hùu lóìi ehiém uu the trong ce cau sd hCru rugng dat d Tien Giang

Dya vào Dia bg Minh Mènh, Trln Thi Thu Luomg dà thóng ké vè viéc phàn

loai chù sd hùu rudng dal d ba tdng Lgi Trinh, Thanh Phong va Hda Lac nhu sau:

Bang 2 Phàn lo^i chù sd hihi rugng dat tu d ba tdng

Lgi Trinh, Thanh Phong, Hòa Lac nira dàu the ky XIX

TT

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Tong

Phàn loai

Chù sd hùru

0 mau - 1 mau

1 mau - 5 mau

5 mau - 10 mau

10 mau-20 mau

20 mau - 30 mau

30 mau - 50 mau

50 mau - 70 mau

70 mau - 90 mau

90 mau - 100 mau

100 mau- 120 mau

120 mau- 150 mau

150 mau - 200 mau

200 mau- 1100 mau

Tdng cóng

Lgi Trinh

So lugng chù sd hùu

154

689

335

252

95

88

22

9

2

6

1

1

0 1.654

Tìl?

(%)

9,1

41,6 0,2

5,2 5,7 5,3 1,3

0,5 0,1

3,0

0,06 0,06 0,0

100

Thanh Phong

So lu-gng chù sd hihi

83

246

73

61

16

10

3

2

1

1

2

0

0

498

Til?

(%)

16,6

49,4 14,6 12,2 3,2

2,0

0,6 0,4

0,2 0,2 0,4 0,0 0,0

100

Hòa Lac

So lugng chù sd hihi

30

71

103

134

73

100

53

24

12

0

22

7

8

637

Til?

(%)

4,7

11,1 16,1 21,0 11,5 15,7

8,3 3,8

1,2 0,0

3,4

1,0 2,2

100

(Nguón: Trln Thj Thu Luang, 1994, Chi dò sa hùu va canh tàc ruòng dàt d Nam Bg nùa dàu thè ky XIX, Sdd, U.77-80-108)

NIU phàn làm hai loai, chù sd hùu ed dudi 5 mau va chù sd hùu ed trén 5 màu,

la ed kèt qua sau day:

- Chù sd hùu ed dudi 5 mau cùa ba long là 1.273 chù, ehiém 45,6%

- Chù sd hùu ed trén 5 màu cùa ba tèng là 1.516 chù, ehiém 54,4So

MOT SO VAN OÈ VÈ TU DIÈN, TU THÓ Ò NAM BÓ

Qua nhùng sd lièu trén, ta thày ràng, sd hùu Idn chilm uu ibi trong co clu sd

hùu ruòng dal tu ò lién Giang; Ihàm chi, co thòn nhu Tàn Nién Trung kbòng co sd

hiru nhò, sd hùu nhièu nhàt cùa thdn này là 268,3 mau va sd hùu il nhll là 23,3 mau';

va ruòng dal d day pbàl trièn Iheo chièu hudng làp trung vào tay giai cip dja chù

Xin phàn tich thèm dja ba hai thdn Bình Àn (nay thugc huyén Gd Cdng Ddng)

va Bình Phyc Nhàt (nay thugc huyén Chg Gao) Sd dì chgn hai thdn này là do thdn

Binh Àn ed dièn tich rudng dlt Idn nhll tinh Già Djnh va thdn Bình Phyc Nhll ed

dièn tich ruòng dal kVn nhll tinh Djnh Tuòmg trong nùa diu ibi ky XIX

• Thòn Bình Àn:

Bang 3 Phàn loai chù sd hùu rugng dat tu d thón Bình Àn

STT

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

Phàn loai

chù sff hihi

1 màu - 5 mau

5 màu - 10 màu

10 mau - 20 mau

20 mau - 30 mau

30 mau - 50 mau

50 mau - 70 mau

70 mau - 90 mau

90 mau - 110 mau

110 mau-200 mau

200 - 1.000 mau

1.000 mau- 1.200 mau

Tóng còng

So lugìig chù sdhùu

1

8

9

9

11

12

2

1

7

2

1

63

Til?

(%)

1,5

12,7 14,3 14,3 17,4 19,2

%a

1,5 11,2 3,2 1,5

100

(Nguèn: Nguyen Dinh DIU, 1994, Nghién ahi dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr 129)

* Tóng dién tich ruòng dlt cùa thòn Bình Àn là 4.674 màu

Qua bang thóng kè trén, la thIy:

- Chù sd hùu ed dudi 5 mau chi ed I chù, chilm 1,5%) sé lugng chù; chù sd

hùu này ed 4,9 mau, chi ehiém 0,1% dién tich rudng dlt cùa thdn

Tran Thj Thu Luang, 1994, Che dò sd hùu va canh tàc ruòng dàt ò Nam bg nùa dàu thi ky XTK,

Sdd, tr 105

VI^:T NAM HQC - KY YÉU H Q I THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ TU

- Chù sd hùu ed trén 5 mau ed 62 chù, ehiém 98,5% sé lugng chù; 62 chù này

sd hùu 4.669,1 mau, ehiém 99,9% dién tich ruòng dlt cùa thòn

Nhu vày, d thdn này, chù sd hùu ed tu 5 màu Ird lén ehiém uu thè tuyét lèi trong dd ed 1 chù sd hùu ed dén 1.106,7 mau, ehiém 23,7%) dién tich rudng dal cùa thdn; 1 chù sd hùu 501,3 mau, ehiém 10,7% dién tich rudng dlt cùa thdn Rò ràag, giai cip dja chù d day rIt manh, nàm trong tay tuyét dai da sé dién tich ruòng dàt

s é lugng chù sd hùu dugc xem là nghèo chi ed 1 ngudi (4,9 mIu, ehiém 0,1% dién tich rudng dlt), coi nhu khdng dàng kl

• Thdn Bình Phyc Nhll:

Bang 4 Phàn loai chù sd hihi rugng dat tu d thón Bình Phuc Nhat

STT

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Phàn I09Ì chù sd hihi

1 mau - 5 mau

5 mau-10 mau

10 mau-20 mau

20 mau - 30 mau

30 mau - 50 mau

50 mau - 70 mau

70 mau - 90 mau

90 mau-110 mau

110 mau-200 mau

200 mau - 400 mau

Tòng còng

So lirgrng chù sd hùhi

12

18

21

14

16

10

3

2

2

• 3

101

Ti le

( % ) •

11,9 17,8 20,8 13,8 15,8 9,9 3,0 2,0 2,0 3,0

100

(Nguàn: Nguyen Dinh DIU, 1994, Nghién cùu dia bg triiu Nguyin: Dinh Tirmg

Sdd, Ù.235)

* Tèng dién tich ruòng dlt cùa thón Bình Phyc Nhll là 3.550 mIu

Qua bang thèng ké trén, ta thày:

- Chù so hùu co dudi 5 mIu ed 12 chù, ehiém 11,9% sé lugng chù: 12 chi dd

sd hùu 51,5 mau, chi ehiém 1,4% dién tich rudng dal cùa thdn

- Chù sd hùu ed trén 5 mau ed 89 chù, ehiém 88,15% sé lugng chù; sd chùnày

sd hùu 3.498,5 mau, ehiém dén 98,6% dién tich ruòng dal cùa thón

MOT SO VAN OÈ VÈ TU DIÈN, TU THÓ Ò NAM BÓ

Nhu vày, tuy mùc dò co khàc, nhung cùng giòng nhu thón Binh Àn, ó thòn Biih Phyc Nhàt, chù so hùu co lù 5 màu Irò lén ehiém uu thè gàn nhu tuyét dòi; trcig dò chù co so hùu nhièu nhàt là 350,8 màu, ehiém 9,9% dién tich ruòng dal

Ri ràng, sd hùu Idn cùa giai càp dja chù giù vi tri uu thè trong co càu sd hùu rudng

dà d thdn này

DO dò, co thè kbàng dinh ràng, so hùu Idn ehiém uu thè trong co càu sd hùu ru<ng dàt d Tièn Giang, trong dd, qua trinh tich ly rudng dàt dà diln ra d lai day vdi mie dò rat cao Dà co nhùng dja chù sd hùu lù hàng tram dén hàng ngàn mau rudng

dà lièu bièu là Truang Thj Lo co 350 màu d thdn Bình Phyc Nhàt'; Nguyen Thi Hiomg ed 501 màu, Mac Vàn Ldc co 1.106 mau d thdn Bình Àn^; Le Vàn Iliéu ed 2.78 màu d thdn Bình Xuàn^

Dja chù khdng chi ed rudng dàt d mdl thdn ma cdn ed d mdl sd thdn khàc nhu: diichù Tran Vàn Phièn, nàm 1857, ed 335 màu rudng d càc thdn Bình Càch, Song Thnh, Duang Xuàn**; dia chù tèn là ST, nàm 1826, ed 11 day rudng thugc loai hình dcn chù d càc thón Bình Hiép, Dòng Thanh, Bình Thành, Tàn An Tày va 4 day rumg Ihuòc loai hình dòng sd hùu d càc thdn Phù Long, Phù Da^; dja chù Duang Tal Bdn nàm 1856 ed 272,3 màu rudng d càc thdn Yèn Ludng Ddng, Yèn Ludng Tà', Tàn Cuomg, Thuàn Ngài, Tàn Duàn Trung^

Ngoài rudng dàt, dja chù cdn ed lai san Idn, bao gdm nhà va dd già dyng Dja chi ST d thdn Bình Thành ed 1 Ida nhà ngdi ba gian 2 chài va 365 mdn dò già dyig^; dja chù Tran Vàn Phièn d thdn Bình Càch ed 1 Ida nhà ngdi, gdm 1 chinh dumg 1 gian 2 chài, I nhà khàch 3 gian 2 chài, I nhà bép 3 gian 2 chài va hàng tran mdn dd già dyng^; dja chù Nguyen Vàn Cy d thdn Ddng An ed 1 Ida nhà ngdi

3 gan 2 chài 66 mdn dd già dyng, 1 hàu gài, 500 hòc thdc, 30 quan tièn^

Khàc vdi mot sd dja phuomg khàc, d Tièn Giang, dja chù là nù gidi ehiém mdl

ti 1: khdng nhd Lhdn Binh Àn ed 10 nù sd bum chù ed tu 20 màu dén 501 màu trén Idi? sd 63 sd hùu chù cùa cà thdn, ehiém 16% Mudi nù dja chù này sd hùu 964 mài trén tdng sd 4.674 màu rudng dal cùa cà thdn, ehiém 21%o Trong sd 10 dia chù cui thdn này, nù dja chù Nguyén Thj Huang sd hùu dén 501 màu, dùng thù hai

1 Iguyén Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia hg triéu Nguyén: Dinh Tu&ng, Sdd, tr.l55

2 fguyén Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr 167

3 fguyèn Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia hg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.l 82

4 i Tuong phàn già tèi Tran Vàn Phién vàn tu - Tu lièu dja phuang

5 Tuang phàn già lai ST danh vàn tu - Tu liéu dja phuang

6 làn chia già tài cùa Duang Thj Huang ò Gò Còng nàm 1894 - Tu liéu dja phuang

9 uang phàn già tài Nguyén Vàn Cii vàn tu - Tu liéu dja phucmg

VI$T NAM HQC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlTTlT

trong danh sàch nhùng dja chù ed nhièu rudng dlt nhàt cùa thdn Bình Àn Thdn Bình Phyc NhIt ed 12 nù sd hùu chù ed tu 20 mau dén 350 mau trén tdng sd 101 sd hùu chù cùa cà thdn, ehiém 12% Mudi hai nù dja chù này sd hùu 1.036 mau trén

tèng sé 3.550 mau ruòng dlt cùa cà thón, ehiém 29%); trong dò 2 nù dja chù là

Truang Thj Lo (co 350 màu) va Nguyén Thj Vàng (co 239 màu) dimg thù nhll va thù nhi trong danh sàch nhùng dja chù eó nhièu rugng dlt nhàt cùa thón Bình Phyc

N h l t l Thòn Bình Xuàn (nay thugc huygn Gò Còng Dòng) eó 7 nù sd hùu chù ed lù

20 dén 48 màu trén tèng sé 40 sd hùu chù cùa cà thdn, ehiém 18% Bay nù dja chù này sd hùu 269 màu trén tèng sé 1.190 mau rudng dlt cùa cà lhdn, ehiém 2 3 % \ Dièu dd phàn ành yéu té bình dàng nam nù trong sd hùu rudng dlt va vai Ird cùa phy nù trong nèn kinh té ndng nghi?p d Tièn Giang bèi nùa dIu thè ky XIX

D I md róng di?n tich ruòng dlt, giai cip dia chù lgi dyng sy tùng thilu cùa nòng dàn, thàm chi, sy phà san cùa mgt sé dja chù, dà dùng lién mua ruòng dal cùa

hg Xin lièi ké ra day vài trudng hgp vè nan kiém tinh rugng dlt cùa dja chù:

* Dia chù tén là ST ed tóng cgng 15 day rugng, gèm:

- 6 day thùa ké tu cha m? de

- 4 day thùa ké khdng hoàn toàn tu cha mg vg, tue là dùng tén chung vdi nhùng anh em thugc ben vg

- 5 day mua cùa 5 ngudi là bà Guang d thón Binh Hiép, òng Xuàn d thdn DÒng Th^nh, òng Thiéu, òng Hoa, òng Due d thdn Tàn An Tày^

* Dia chù Tran Vàn Phién ed tèng cgng 335 mau rugng, gèm:

- 50 mau thùa ké tu cha mg de

- 285 mau mua cùa dng Huyén (45 mau), òng Lam (74 mau), dng Thinh (8 mau), òng Hùng (2 mau), dng Le (2 mau), bà Thanh (25 mau) d thdn Bình Càch; bà Hào (8 mau), bà San (43 mau) d thdn Duang Xuàn; dng Dùng (63 màu), dng Trach va

ÒT\g Tuyén (10 mau), dng Luàn (5 màu) d thdn Song Thanh^

Nhu vày, sé rugng dlt ma dia chù Trln Vàn Phién mua cùa ngudi khàc ehiém dén 85% tèng dién tich rudng dlt cùa dng ta Qua dd, ta thIy nan kiém tinh ruòng dlt cùa dia chù diln ra rIt quyét lièi

1 Nguyén Dinh Dau, 1994, Nghién cùu dia bg triiu Nguyin: Già Dinh, Sdd, U 198

2 Nguyen Dinh Dau, 1994, Nghién eùu dia bg triiu Nguyen: Dinh Tuàng, Sdd, tr.l45

3 Nguyen Dinh Dau, 1994, Nghién cùu dja bg triiu Nguyin: Già Dinh, Sdd, tr.l97

4 Tuang phàn già tài ST danh vàn tu - Tu liéu dja phuang

5 Tuang phàn già tài Tran Vàn Phién vàn tu - Tu liéu dja phuang

MOT SO VAN OÈ VÈ TU OIÈN, TU THÓ Ò NAM BÓ

* Dja chù Duang Tàn Bòn d lhdn Yèn Ludng Ddng ed tdng cdng 272 3 mau aiòng, gòni:

- 240 màu thùa kè tir cha me

- 32,3 màu mua cùa òng Tao (12,6 mau), bà Phi (3 mau) d thdn Tàn Cuomg; òng Tinh (2,6 màu), dng Nhu (4,5 màu) d lhdn Tàn Duàn Trung; dng Lùa (2 mau) d lhdn Thuàn Ngài; dng Thjnh (7,6 màu) d thdn Yèn Ludng Tày'

Ngugc lai vdi nhùng dia chù ngày càng md rdng dién tich rudng dlt Ibi ed khdng il dja chù bi phà san, pbài bàn ruòng dal cùa minh Dièu dò chùng tó trong

nói bó giai càp dia chù dà eó sy phàn bòa gay gài Xin ké ra day vài trudng hgp

tièu bièu:

Bang 5 Danh sàch mgt so dja chù bàn rudng

& Tién Giang nùa dau thè ky XIX

STT

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Thón

Bình Càch

Bình Càch

Song Thanh

Duang Xuàn

Bình Càch

Duomg Xuàn

Phù Hòa

Phù Hòa

Phù Hòa

Song Thanh

Hg va tén dia chù bàn rugng

Le Vàn Lam

Vg chòng òng Hoàng Nguyen Vàn Dùng Òng Chin

Nguyen Vàn Huyén

Le Thj San

Bà Lgi, òng Liém Vàn Quang Bich Vucmg Nggc Slc - Trln Thj Cól Nguyen Vàn Liéu

So rugng bàn (mau)

74

67

63 50,3

45

43 36,6

29 27,6

20

(Nguón: Tuang phàn già tài Tran Vàn Phién vàn ty - Tu liéu dia phuang)

5 Phuang thùc khai thàc ruòng dat cùa dia chù

Giòng nhu giai càp dja chù cùa cà nude, dja chù d Tién Giang su dyng phuang thirc phàl canh thu tó trong viéc su dyng ruòng dal cùa minh Dja tó ma dja chù thu

1 Bàn chia già tài cùa Duang Thi Huang d Gò Cóng nàm 1894 - Tu liéu dja phuang