JOURNAL OF SCIENCE, Nat., Sci..
Trang 1X Á C L Ậ P V Ù N G N G U Y Ê N L I Ệ U C H Ẻ B Ú P H Ợ P L Ý C H O C Á C
x i N G H I Ệ P C H Ế B I Ế N ở H U Y Ệ N Đ Ạ I T Ừ , T Ì N H T H Á I N G U Y Ê N
B Ằ N G p h ư ơ n g p h á p đ ị n h Lư ợ n g
Đ i n h V ă n T h a n h , N g u y ễ n T h ị L i ê n , Đ i n h X u â n T h à n h
K h o a Đ ịa lý , Trường Đ ạ i học Khoa học T ự nhiên, Đ H Q G H à N ộ i
1 Đ ặ t v â n đ ể
X á c lậ p v ù n g n g u y ê n liệ u n ô n g s ả n hợ p l ý c h o c á c n h à m á y c h ế b iế n là g ó p p h ầ n đ e m
l ạ i h iệ u q u ả k i n h t ế ca o t r o n g s ả n x u ấ t n ô n g n g h iệ p c ũ n g n h ư c ô n g n g h iệ p c h ê b iế n [4 ]
H iệ n n a y , ở h u y ệ n Đ ạ i T ừ t ỉ n h T h á i N g u y ê n đ ã h ì n h t h à n h các v ù n g n g u y ê n l iệ u c h è b ú p
c h o cá c x í n g h iệ p c h ê b iế n , n h ư n g q u y m ô s ả n x u ấ t v à p h â n b ô c h ư a h ợ p l ý đ ố i v ớ i các n h à
m á y c h ế b iế n d ẫ n đ ế n t ì n h t r ạ n g t h iế u n g u y ê n liệ u c h ế b iế n , g iá t h à n h v ậ n c h u y ể n n g u y ê n liệ u cao , h iệ u q u ả s ả n x u ấ t n,ông n g h iệ p c ũ n g n h ư h iệ u q u ả c h ế b iế n th ấ p 3 ]
V ì v ậ y , v ấ n đ ề n g h iê n c ứ u , x á c lậ p q u y m ô v à p h â n b ố h ợ p l ý v ù n g n g u y ê n l iệ u chè
b ú p c h o các n h à m á y c h ế b iế n ở h u y ệ n Đ ạ i T ừ , t ỉ n h T h á i N g u y ê n sẽ g ó p p h ầ n th ú c đ ẩ y sản
x u ấ t v à c ô n g n g h iệ p c h ế b iế n c h è x u ấ t k h ẩ u ở v ù n g n à y p h á t t r iể n
2 C á c đ i ề u k i ệ n t ự n h i ê n , t à i n g u y ê n t h i ê n n h i ê n v à k i n h t ế x ã h ộ i h ì n h t h à n h
v ù n g n g u y ê n l i ệ u c h è b ú p ở h u y ệ n Đ ạ i T ừ
2.1 V i t r í đ ịa lý - k i n h tê
Đ ạ i T ừ là h u y ệ n m iề n n ú i t ỉ n h T h á i N g u y ê n , c ó d iệ n t í c h tự n h iê n 5 7 6 1 8 h a L ã n h
t h ố h u y ệ n n ằ m t r o n g h ệ tọ a đ ộ đ ịa lý từ 2 1 °3 0 ' đ ế n 2 1 °5 0 ’ v ĩ đ ộ B ắ c v à từ 1 0 5°3 2’ đ ế n
10 5 °4 2 ' k in h đ ộ Đ ô n g Đ ạ i T ừ t iế p g iá p v ớ i h u y ệ n Đ ịn h H ó a ở p h ía B ắ c , h u y ệ n P h ổ Y ê n ỏ
p h ía N a m , h u y ệ n P h ú L ư ơ n g v à th à n h p h ố ’ T h á i N g u y ê n ở p h ía Đ ô n g , t ỉn h T u y ê n Q u a n g và
V ĩ n h P h ú c ở p h ía T â y V ớ i đ ặ c đ iể m v ị t r í đ ịa l ý - k i n h t ế n ê u t r ê n , Đ ạ i T ừ là m ộ t b ộ p h ậ n
c ủ a v ù n g c h è t r u n g đ u m iể n n ú i p h ía B ắ c lố n n h ấ t nư ớ c, có cá c đ iề u k iệ n tự n h iê n n h ư đ ấ t
d a i, k h í h ậ u , r ấ t t h u ậ n lợ i v ố i t r ồ n g c â y c hè
L ã n h t h ổ h u y ệ n n ằ m dọ c Q u ố c lộ 3 7 9 n ố i li ề n t h à n h p h ố T h á i N g u y ê n v ớ i t ỉ n h T u y ê n
Q u a n g n ê n r ấ t t h u ậ n t iệ n g ia o lư u k in h t ế v ớ i t r u n g tâ m t ỉ n h v à c ả nư ố c T h à n h p h ố T h á i
N g u y ê n đ a n g là t h ị tr ư ờ n g t iê u t h ụ n ô n g s ả n v à c u n g c ấ p c á n b ộ k h o a h ọ c k ỹ t h u ậ t v à t h iế t
b ị, v ậ t tư c h o p h á t t r i ể n k i n h tê ở Đ ạ i T i t [2 ]
2.2 Đ ịa h ìn h
Đ ạ i T ừ có đ ịa h ì n h n ú i, d ồ i, đ ồ n g b ằ n g x e n k ẽ n h a u v ớ i b a v ù n g đ ịa h ì n h có g iá t r ị
k h á c n h a u :
- V ù n g đ ịa h ì n h p h ía t â y - b ắ c là m ộ t b ộ p h ậ n c ủ a d ã y T a m Đ ả o g iá p v ớ i V ĩ n h P h ú c ,
c ó đ ỉn h Đ è o K h ế ca o n h ấ t (1 5 9 1 m ), th u ộ c đ ịa b à n c á c x ã Y ê n L ã n g , N a M a o , P h ú X u y ê n , L a
B ằ n g , H o à n g N ô n g v ố i d iệ n t í c h 1 2 3 3 8 h a P h ầ n lớ n d iệ n t í c h đ ấ t đ a i k h u v ự c n à y có đ ộ dốc
Trang 2tr ê n 25 °, t h í c h h ợ p c h o p h á t t r i ể n lâ m n g h iệ p : b ả o v ệ rừ n g tự n h iê n , t r ồ n g r ừ n g p h ò n g hộ
N h in c h u n g , n h ữ n g v ù n g đ ấ t đ a i c ó đ ộ d ố c t r ê n 25 ° t h ì k h ô n g t h íc h h ợ p v ớ i t r ồ n g c h è
- V ù n g đ ịa h ì n h p h ía b ắ c t h u ộ c các x ã P h ú c L ư ơ n g , Đ ứ c L ư ơ n g , M in h T iế n , T â n L in h ,
P h ú L ạ c v ớ i d iệ n t í c h 1 1 9 2 4 h a P h ầ n lớ n d iệ n tíc h đà 't đ a i n ằ m t r ê n đ ộ ca o 1 5 0 -3 0 0 m , d ộ
d ố c 1 5 -2 5 °, c ó t h ê sử d ụ n g t r ồ n g c â y ă n q u ả , c â y c ô n g n g h iệ p lâ u n ă m , đ ặ c b iệ t là c h è b ú p ,
t r ồ n g r ừ n g p h ò n g h ộ v à c â y h o a m à u lư ơ n g th ự c [3 ]
- V ù n g đ ịa h ì n h p h ía n a m v à đ ô n g th u ộ c các x ã cò n lạ i c ủ a h u y ệ n , n ă m d ọ c th u n g
l ũ n g s ô n g C ô n g v ó i đ ộ d ố c đ ịa h ì n h dư ớ i 15°, t h íc h h ợ p t r ồ n g c h è t r ê n đ ấ t d ố c từ 8 °-1 5 °, các
c â y c ô n g n g h iệ p n g ắ n n g à y , c â y h o a m à u v à c â y lư ơ n g th ự c t r ê n đ ấ t dố c dư ớ i 8°
2.3 K h í h ậ u
D o các c á n h c u n g lớ n : s ô n g G â m , N g â n Sơn g ầ n n h ư đ ồ n g q u y v ề Đ ạ i T ừ n ê n g ió m ù a
Đ ô n g B ắ c d ễ d à n g x â m n h ậ p s â u v à o lã n h th ô h u y ệ n g â y r a m ù a đ ô n g lạ n h từ t h á n g 11 d ê n
t h á n g 4 từ t h á n g 5 đ ế n t h á n g 10 l ạ i c h ịu ả n h h ư ờ ng c ủ a g ió m ù a Đ ô n g N a m K h í h ậ u p h â n
là m h a i m ù a n ó n g v à l ạ n h v ố i c á c đ ặ c t r i í n g : n h iệ t đ ộ t r u n g b ì n h n ă m 2 2 ,9 ° c , t ổ n g n h iệ t độ
h o ạ t đ ộ n g t r o n g n ả m t ừ 7 0 0 0 - 8 0 0 0 ° c , lư ợ n g m it a t r u n g b ì n h 1 8 7 2 m m /n ă m , n h ư n g tậ p
t r u n g v à o m ù a rrn ta k h o ả n g 8 0 % , đ ộ ẩ m k h ô n g k h í t r u n g b in h 82 % [2 ]
Đ iề u k iệ n k h í h ậ u t h u ậ n lợ i c h o p h á t t r iể n h ệ th ố n g c â y t r ồ n g đ a d ạ n g n h ư lú a 2 v ụ ,
c á c c â y c ô n g n g h iệ p n h ư c h è b ú p , m ía lạ c , v à các c â y ă n q u ả n h ư v ả i th iề u , h ồ n g , n a ,
M ù a k h ô k é o d à i n ê n t h iế u nướ c tư ớ i c h o c á y c ô n g n g h iệ p , lú a v à h o a m à n g â y k h ó k h ă n ch o
p h á t t r i ể n n ô n g n g h iệ p ỏ Đ ạ i T ừ
2.4 T h ủ y v á n
T r o n g h u y ệ n c ó n h ữ n g n g u ồ n nước q u a n t r ọ n g v ố i p h á t t r i ể n s ả n x u ấ t n h ư : s ô n g C ô n g
c h ả y t ừ Đ ịn h H ó a v à o Đ ạ i T ừ v ớ i c h iể u d à i q u a h u y ệ n 2 4 k m , h ồ N ú i C ốc c ó d iệ n tíc h 7 6 9 h a
c ù n g n h iề u h ồ n h ỏ k h á c n h ư P h ư ợ n g H o à n g , M in h T iế n , P h ú X u y ê n C á c h ệ t h ố n g t h ủ y
v ă n c ù n g c á c c ô n g t r ì n h t h ủ y lợ i h iệ n đ ã g iả i q u y ế t được nư ó c tư ớ i c h o k h o ả n g 1 7 8 0 0 ha (3 0 ,9 % d iệ n tí c h tự n h iê n ) , c ò n 3 9 8 1 8 h a p h ả i n h ờ v à o nước m ư a [2 ] Đ ể t ă n g n ă n g s u ấ t v à
s ả n lư ợ n g c â y t r ồ n g n ô n g n g h iệ p n ó i c h u n g v à c á y c h è n ó i r iê n g p h ả i đ ầ u tư p h á t t r iể n t h ủ y
lợ i h ơ n n ữ a n h ằ m g iả i q u y ế t t ố t v ấ n đ ề nướ c t ư ớ i c h o c à y trồ n g
2.5 T h ố n h ư ỡ n g
K ế t q u ả đ iể u t r a đ ấ t đ a i ở Đ ạ i T ừ c h o t h ấ y to à n h u y ệ n có 12 lo ạ i đ ấ t k h á c n h a u , c h ia
là m b a n h ó m c h í n h :
- N h ó m đ ấ t p h ù s a v ớ i t ô n g d iệ n tíc h 9 1 5 7 ,2 3 h a , c h iế m 15 ,9 % tô n g d iệ n tíc h to à n
h u y ệ n , p h â n b ố c h ù y ế u ở c á c x ã : B á n N g o ạ i, H ù n g S ơ n , P h ú L ạ c , C ù V â n , A n K h á n h , L ụ c
B a , V ạ n T h ọ , Đ ấ t ở v ù n g n à y có đ ộ p H 4 - 5 , h à m lư ợ n g lâ n tổ n g sô t ừ 0 ,0 7 % đ ế n 0,08 % ,
t h í c h h ợ p v ớ i t r ồ n g lạ c , m ía , đ ậ u , cá c c â y lư ơ n g th ự c , th ự c p h ẩ m , n h ư n g k h ô n g p h ù hợ p v ó i
t r ồ n g ch è
Trang 3- N h ó m d ấ t x á m p h á t t r i ể n t r ê n p h ù sa cổ , đ á c á t k ế t , m a g m a a x í t v à đ á b iế n c h ấ t vớ i
tố n g d iệ n tíc h lớ n n h ấ t 3 0 2 0 2 ,2 5 h a , c h iê m 5 2 ,4 % tô n g d iệ n t í c h tự n h iê n , p h â n b ô ở h ầ u h ế t
c ác x ả t r o n g h u y ệ n t r ê n đ ộ dố c từ 15° t r ỏ lê n L o ạ i đ ấ t n à y n g h è o lâ n , k a l i , t h í c h h ợ p vớ i
t r ồ n g c h è , c â y à n q u ả v à h o a m à u
- N h ó m d ấ t x á m m ù n t r ê n n ú i p h á t t r i ể n t r ê n đ á s é t v à đ á b iế n c h ấ t c ó d iệ n tíc h
1 8 2 5 8 ,5 2 h a , c h iế m 3 1 ,7 % tô n g d iệ n tíc h tự n h iê n , p h â n bô ' t r ê n n ú i cao h ơ n 5 0 0 m , g ià u
h à m lư ợ n g h ữ u cơ, th íc h hợ p vớ i p h á t t r i ể n lâ m n g h iệ p , c â y dư ợ c l iệ u v à c â y c ô n g n g h iệ p d à i
n g à y N h ữ n g v ù n g đ ấ t x á m p h â n b ố t r ê n đ ộ c a o d ư ớ i 7 0 0 m , d ố c t ừ 8 ° - l5 ° , c ó t ầ n g d à y 5 0 -
10 0cm r à t p h ù hợ p v ố i t r ồ n g c h è [3 ],
Đ iề u k iệ n đ ịa h ì n h , k h í h ậ u v à đ ấ t c ủ a Đ ạ i T ừ c h o t h ấ y c ầ n á p d ụ n g các b iệ n p h á p
n ô n g lâ m kết, h ợ p , t r o n g đ ó đ â y m ạ n h t r ồ n g r ừ n g t r ê n đ ấ t d ô c t ừ 2 5 ° tr ở lê n v ố i d iệ n t í c h đ ạ t
tớ i 2 1 0 0 0 h a Đ ấ t ờ đ ộ ca o d ư ó i 3 0 0 m , dô c từ 1 5 -2 5 °, c ó d iệ n t í c h h ơ n 1 4 0 0 0 h a , có t h ể d ù n g
đ ể t r ổ n g c â y c ô n g n g h iệ p v à c â y ă n q u ả lâ u n ả m n h ư v ả i, h ổ n g , n a , c a m Đ ấ t x á m p h á t
t r i ể n t r ê n đ á c á t k ế t , đ á b iế n c h ấ t dô’c từ 1 5 -2 5 °, c h iế m k h o ả n g 6 5 0 0 h a , ư u t iê n đ ể t r ồ n g
c h è v à c â y ă n q u á D iệ n tíc h đ ấ t c ò n lạ i c h ủ y ế u là đ ấ t p h ù s a t r ê n đ ộ d ố c d ư ớ i 8°, ư u t iê n
p h á t t r i ế n c â y lư ơ n g th ự c , h o a m à u v à c â y c ô n g n g h iệ p n g ắ n n g à y n h ư lạ c , m ía ,
2.6 T h ả m r ừ n g
Đ ạ i T ừ c ó 2 4 4 6 8 ,5 3 h a đ ấ t lâ m n g h iệ p , c h iế m 4 2 ,4 6 % d iệ n t í c h tự n h iê n T r o n g đ ó
rừ n g tự n h iê n có k h o ả n g 1 5 7 2 6 ,3 6 h a , p h â n b ô c h ủ y ế u ở các x ã P h ú c L ư ơ n g , M in h T iế n ,
H o à n g N ô n g , V ă n Y ê n T h ả m r ừ n g n à y đ ó n g v a i t r ò r ấ t q u a n t r ọ n g t r o n g v iệ c b ả o v ệ m ô i trư ờ n g s in h t h á i c ủ a đ ịa p h ư ơ n g , đ ồ n g th ờ i là n g u ồ n c u n g c ấ p g ỗ v à c á c lả m s ả n k h á c c h o
n h u c ầ u c ủ a c ô n g n g h iệ p c h ế b iế n v à t iê u t h ụ t r o n g đ ò i s ô n g c o n n g ư ò i [2 ],
D iệ n tí c h đ ấ t tr ô n g , đ ồ i n ú i tr ọ c to à n h u y ệ n có 8 7 4 2 ,1 7 h a đ a n g dược t r i ể n k h a i t r ồ n g
rừ n g th e o các c h ư ơ n g t r i n h hợ p tá c P A M , 3 2 7 v à 6 6 1 c ủ a C h í n h p h ủ D iệ n t í c h r ừ n g t r ồ n g
t r u n g b ì n h t r o n g n h ữ n g n ă m g ầ n đ â y d ạ t 5 0 0 h a /n ă m đ ã g ó p p h ầ n n h a n h c h ó n g p h ủ x a n h
d ấ t t r ố n g đ ồ i n ú i tr ọ c , g iữ c ả n b ằ n g nư ố c, h ạ n c h ế x ó i m ò n đ ấ t , là m t ă n g n ă n g s u ấ t c â y
t r ồ n g v à h ì n h t h à n h các v ù n g c h è b ú p vớ i n ă n g s u ấ t, c h ấ t lư ợ n g c ao
2.7 D á n sô', d á n tộ c, la o đ ộ n g
D â n s ố c ũ n g là m ộ t t r o n g các y ế u tô ' x ã h ộ i c ó ả n h h ư ở n g lớ n đ ế n v iệ c h ì n h t h à n h các
v ù n g c h u y ê n c a n h c â y c ô n g n g h iệ p ở Đ ạ i T ừ K ế t q u ả đ iề u t r a d â n s ố c h o t h ấ y ở Đ ạ i T ừ h iệ n
cỏ k h o ả n g 1 5 9 0 0 0 n g ư ờ i, t r o n g đ ó n g ư ờ i K in h c h iế m 7 8 ,1 % , c ò n l ạ i là c ủ a cá c d â n tộ c í t
ng ư ờ i: T à y , N ù n g , T h á i, H o a , M ư ờ n g , D a o , H 'M ô n g , T r ì n h đ ộ d â n t r í , m ứ c s ô n g c ủ a cư d â n
n g à y c à n g được n â n g c ao , t ỷ lệ t ả n g d â n sô tự n h iê n n g à y c à n g g iả m d ầ n t ừ 2 ,0 8 % /n ă m (1 9 9 3 )
x u ố n g c ò n 1 ,8 3 % /n ă m (1 9 9 9 ) D â n s ố đ ô n g , m ậ t đ ộ ca o tạ o n ê n t h ị t r ư ò n g t r o n g h u y ệ n có n h u
cầ u lớ n v ể lư ơ n g th ự c v à h à n g t iê u d ù n g n ê n c à n g t h ú c đ ẩ y p h á t t r i ể n s ả n x u ấ t
N g u ồ n la o đ ộ n g d ồ i d à o c h iế m k h o ả n g 5 2 % t ổ n g s ô d â n L a o đ ộ n g n ô n g n g h iệ p c h iế m
7 4 -7 5 % v à đ ã tíc h l ũ y dược n h iề u k in h n g h iệ m t r ồ n g c h è b ú p c h ấ t lư ợ n g c a o v à s ả n x u ấ t
lư ơ n g th ự c , th ự c p h ẩ m n ả n g s u ấ t cao v à n a y đ a n g là đ ộ n g lự c c h í n h đ ể s ả n x u ấ t c h è p h ụ c
Trang 42.8 Cơ sở h ạ tầ n g , t h ị tr ư ờ n g tiê u th ụ
Q u ố c lộ 3 7 9 c h ạ y q u a đ ịa b à n h u y ệ n (3 2 k m ) n ố i l iề n t h à n h p h ố T h á i N g u y ê n v à t í n h
T u y ê n Q u a n g , c ù n g v ớ i h ệ th ố n g đ ư ờ n g l iê n x ã , liê n t h ô n v ớ i t ổ n g c h iể u d à i 5 2 0 k m lư u
t h ô n g g iữ a các x ã v ớ i t r u n g tâ m h u y ệ n đ ã g ó p p h ầ n tạ o n ê n m ố i g ia o lư u t h ô n g s u ố t t r o n g
v ậ n c h u y ể n n g u y ê n l iệ u n ô n g s à n từ nơ i s ả n x u ấ t đ ế n nơ i t iê u t h ụ
T r o n g to à n h u y ệ n có 5 d o a n h n g h iệ p c h u y ê n t h u m u a n g u y ê n liệ u v à c h ế b iế n c h è
k in h d o a n h vớ i k h ả n à n g ch ê b iế n đ ạ t k h o ả n g 50% s à n lư ợ n g c h è b ú p titơ i to à n h u y ệ n [2 ],
D o v ậ y , v iệ c n g h iê n cứ u x á c lậ p v ù n g n g u y ê n liệ u hợ p lý c h o các x í n g h iệ p c h ế b iế n v à tă n g
cư ờ n g t ì m k iế m t h ị tr ư ờ n g x u ấ t k h ẩ u s a n g c h â u  u , c h â u P h i sẽ là đ iể u k iệ n q u y ế t đ ịn h
th ú c đ ẩ y s ả n x u ấ t c h è ở Đ ạ i T ừ p h á t t r i ể n có h iệ u q u ả cao T u y n h iê n , t r o n g v ù n g c ầ n tă n g
cư ờ n g đ ầ u tư n â n g cao t r ì n h đ ộ k h o a h ọ c, k ỹ t h u ậ t t r ồ n g c h è c h o n g itò i la o đ ộ n g , đ ổ i m ớ i
t r a n g t h iế t b ị v à c ô n g n g h ệ c h ế b iế n , n h ậ p n g o ạ i các g iố n g c h è c ó n ă n g s u ấ t v à c h ấ t lư ợ n g cao , h o à n t h iệ n h ệ t h ố n g g ia o th ô n g , N h à n ư ớ c c h o các h ộ n ô n g d â n v a y v ô n đ ẽ s á n x u ấ t,
k in h d o a n h n h ằ m tạ o r a n h ữ n g n h â n tô’ ả n h h ư ờ n g tíc h cực, t h ú c đ ẩ y s ả n x u ấ t c h è ỏ Đ ạ i
T ừ p h á t t r iể n
2.9 Đ á n h g iá c h u n g
K ế t q u ả n g h iê n c ứ u , đ á n h g iá m ức đ ộ th u ậ n lợ i v ể các đ iề u k iệ n tự n h iê n , 'k in h té 1 xã
h ộ i, t r u y ề n th ô n g s ả n x u ấ t lâ u đ ờ i c ủ a n g ư ò i la o đ ộ n g v à h iệ u q u ả s ả n x u ấ t n ô n g - lâ m
n g h iệ p t r ê n lã n h t h ô h u y ệ n c h o p h é p k h ả n g đ ịn h p h á t t r iể n v ù n g c h u y ê n c a n h c h è b ú p k ế t
hợ p v ó i t r ồ n g r ừ n g v à các c â y ă n q u ả n h u v ả i, h ồ n g , n a , c a m , là p h ù hợ p n h ấ t v ớ i các đ iể u
k iệ n đ ịa lý ở k h u vự c n à y
3 X á c l ậ p v ù n g n g u y ê n l i ệ u c h è b ú p h ợ p l ý c h o c á c n h à m á y c h ê b i ế n
b a n g p h ư ơ n g p h á p t o á n h ọ c
3.1 C ơ sở đ ể x á c đ ịn h v ù n g n g u y ê n liệ u
T ổ n g h ợ p các k ế t q u ả đ á n h g iá v ề m ứ c đ ộ t h íc h n g h i g iữ a c á c đ iể u k iệ n tự n h iê n , k in h
tẽ x ã h ộ i v ớ i sá n xuâ”t c h è ở Đ ạ i T ừ c h o t h ấ y đ ế n n à m 2 0 0 3 ỏ k h u vự c n à y có 3 0 x ã c h u y ê n
sà n x u ấ t c h è v ớ i tô n g d iệ n t í c h 3 9 1 7 h a , n ă n g s u ấ t c h è t r u n g b ì n h 5 5 ,5 tạ /h a , sả n lư ợ n g đ ạ t
2 3 3 1 0 ,3 tấ n N g u ồ n n g u y ê n liệ u c h è b ú p tư ơ i c ủ a các cơ sở sả n x u ấ t n à y đ ã c u n g c ấ p c h o 5
x í n g h iệ p c h ế b iế n t r ê n đ ịa b à n h u y ệ n là : T iế n Đ ạ t ( x ã B ì n h T h u ậ n ) , T h ả o C ô n g ( x ã T iê n
H ộ i), B ả n N g o ạ i ( x ã B ả n N g o ạ i) , Q u â n C h u ( t h ị t r ấ n Q u â n C h u ) v à x í n g h iệ p c h è K im A n h ( t h ị t r ấ n Đ ạ i T ừ )
T r o n g th ự c t ế các x í n g h iệ p c h ẽ b iế n c h è b ú p t h u m u a n g u y ê n liệ u vớ i g iá cô’ d ịn h ch o
m ỗ i v ụ c h è V ì v ậ y , v ấ n đ ể đ ặ t r a c h o các cơ sở sả n x u ấ t n g u y ê n l i ệ u ch è b ú p tư ơ i k h i p h â n bô’ ỏ các v ù n g lã n h t h ổ k h á c n h a u c ầ n x á c đ ịn h được sẽ b á n n g u y ê n li ệ u c ủ a m ì n h c h o x í
n g h iệ p c h ê b iế n n à o v ố i c h i p h í v ậ n c h u y ể n t h ấ p n h ấ t (h o ặ c m ỗ i x í n g h iệ p c h ê b iế n c ầ n t h u
m u a n g u y ê n l iệ u ò n h ữ n g cơ sờ s ả n x u ấ t n à o v ố i c h i p h í v ậ n c h u y ế n th ấ p n h ấ t )
Trang 5Đ ể x á c đ ịn h được v ù n g n g u y ê n liệ u hợ p lý n h ấ t c h o m ỗ i x í n g h iệ p c h ế b iế n (các x í
n g h iệ p c h ê b iế n là t h ị trư ờ n g t iê u t h ụ n g u y ê n liệ u t ạ i c h ỗ ), ta có t h ể á p d ụ n g g iả i b à i to á n
v ặ n t à i v ố i m ụ c đ íc h t ì m được k h ố i lư ợ n g n g u y ê n liệ u c ầ n c h o s ả n x u ấ t ỏ m ỗ i cơ sỏ c h ế b iế n
đ ẽ th ỏ a m ã n n h u c ầ u c h ế b iế n v ố i c h i p h í v ậ n c h u y ể n n g u y ê n l iệ u n h ỏ n h ấ t [4 ]
3.2 M ô h ì n h c h u n g c ủ a b à i to á n v ậ n t ả i v ớ i m ụ c đ íc h x á c đ ịn h v ù n g n g u y ê n liệ u
h ợ p lý
Đ ặ t:
■ n là s ố c ác cơ sở sà n x u ấ t, m là s ố các cơ sở ch ê b iế n Đ ô i vớ i k h u vự c n g h iê n cứ u
n = 3 0 v à m = 5.
- a là s ả n lư ợ n g c ủ a cơ sở s ả n x u ấ t A , (ỉ = 1,2, rì).
- b ' là n h u c ầ u n g u y ê n liệ u c ủ a x í n g h iệ p c h ế b iế n B j (j = 1,2, m ).
- c , ; là c h i p h í v ậ n c h u y ể n m ộ t tấ n n g u y ê n l iệ u t ừ cơ sở s ả n x u ấ t A, đ ế n x í n g h iệ p c h ế
b iế n B j (b ả n g 1).
- x n là k h ố i h tợ n g n g u y ê n liệ u được c h u y ể n từ cơ sỏ s ả n x u ấ t A, đ ế n x í n g h iệ p chê
b iế n Bj.
C ác đ iề u k iệ n c ủ a b à i to á n là :
1 JC„ > 0 / = 1,2 « 7 = 1,2, «
2 T ô n g k h ô i lư ợ n g n g u y ê n liệ u c ủ a m ộ t cơ sở s ả n x u ấ t b ằ n g :
a' = p ’
3 T ổ n g k h ố i lư ợ n g n g u y ê n l iệ u c ầ n t h iế t đ á p ứ n g c h o x í n g h iệ p c h ê b iế n b ằ n g :
4 T ổ n g k h ô i lư ợ n g n g u y ê n l iệ u s ả n x u ấ t r a c ủ a ra = 3 0 cơ s ỏ s ả n x u ấ t p h ả i được t iê u
t h ụ h ế t b ở i m = 5 x í n g h iệ p c h ế b iế n , k h i đ ó ta có = 2 2 3 1 0 ,3 tấ n
G iả i b à i to á n đ ể t im được tổ n g c h i p h í v ậ n c h u y ể n từ 3 0 cơ sỏ s ả n x u ấ t đ ế n 5 x í
n g h iệ p c h ế b iế n là n h ỏ n h ấ t th e o m ô h ì n h s a u : F = Ỵ Í Ỹ Í CVX0 -» m in [!]■
3.3 G iả i b à i to á n v à k ế t q u à n h ậ n được
B à i to á n dược g iả i t r ê n m á y v i t í n h q u a 3 bước:
1 T ìm p h ư ơ n g á n p h â n b ổ n g u y ê n l iệ u c h u n g đ ầ u t iê n v à b ằ n g p h ư ơ n g p h á p q u y n ạ p
to á n học x á c đ ịn h đ ư ợ c g iá t r ị c ủ a p = c X = m in = 6 8 3 2 2 9 n g h ì n dồ ng
Trang 6B ảng 1 K h ô l lư ợ n g n g u y ê n liệ u ch è b ú p v à c h i p h í v ậ n c h u y ể n n g u y ê n liệ u
từ các cơ sở s ả n x u ấ t đ ế n các x í n g h iệ p c h ế b iế n (d ữ liệ u đ iể u t r a , t h u t h ậ p n ă m 2 0 0 3 )
Số
Các cơ sở sản
xuất nguyên
liêu chè búp
(xã)
Khối lượng
nguyên liệu
sản xuất bởi
cơ sở Ạ
(lấn/năm)
Chi phi vận chuyển nguyên liệu chè búp từ các cơ sở sản xuất dến các
xí nghiệp chế biến c , (nghìn đóng/lấn)
Xi nghiệp chè Tiến Đạt (B,)
Xi nghiệp chè Thảo Công (Ba)
Xí nghiệp chè Bàn Ngoai ( B j ■
Xí nghiệp chè Quân Chu (B.)
Xi nghiệp chè Kim Anh (Bs)
Tỏng số 22310,3
2 X á c d ịn h các p h ư ơ n g á n p h â n bỏ' n g u y ê n l iệ u c ụ th ể : k ế t q u á b à i to á n x á c đ ịn h được
5 p h ư ơ n g á n p h á n b ổ n g u y ê n l iệ u đ ề u có tổ n g c h i p h í v ặ n c h u y ể n n h ỏ nh â't
3 L ự a c h ọ n p h ư ơ n g á n p h â n b ố n g u y ê n l iệ u tổ ì ư u n h ấ t th e o n g u y ê n tắ c ư u t i ê n cho
n h à m á v c h ê b iế n có v ị t r í t h u ậ n lợ i, c ô n g s u ấ t lớ n , c ô n g n g h ệ c h ế b iế n t iê n t iế n , s ả n p h ẩ m
c h ế b iế n d ạ t c h ấ t lư ợ n g ca o , c ó u y t í n t r ê n t h ị tr ư ờ n g x u ấ t k h ẩ u v à có đ ộ i n g ũ c á n b ộ k in h
d o a n h g iỏ i t h ì có th ể t ì m được p h ư ơ n g á n p h â n b ố v ù n g n g u y ê n l iệ u tô ì ư u n h ấ t c h o 5 x í
Trang 7T h e o các n g u y ê n tắ c lự a c h ọ n n ê u t r ê n , p h ư ơ n g á n p h â n bô' v ù n g n g u y ê n liệ u hợp lý
c h o 5 x í n g h iệ p c h ế b iế n c h è ở h u y ệ n Đ ạ i T ừ đ ã được x á c đ ịn h ( b ả n g 2 v à h ì n h 1)
B ả n g 2 P h ư ơ n g á n p h â n b ố v ù n g n g u y ê n liệ u h ợ p lý
c h o c ác x í n g h iệ p c h ế b iế n c h è ỏ h u y ệ n Đ ạ i T ừ
Các cơ sở
sản xuất
nguyèn liệu
Khối lượng Xí nghiệp chồ Tiến Đạt (B,) Thảo Công (Bj)XI nghiệp chè Xỉnghiêpchè Bàn Ngoại (Bj) (i nghiêp chèQuâr
Chu (B,)
Xi nghiệp chè Kim Anh (Bs)
(tẩn/năm)
(LNLVC
dếnB,
CPVC
(1000 d/lẩn)
KL NLVC đếnB2 CPVC
(1000 ổ/tấn)
KL NLVC đến B3 CPVC
(1000
KL NLVC đến B4 CPVC
(1000 đ/lán)
KLNLVC đếnBs CPVC
(1000
Tống số 22310,3 4 - S
=1837
i - Ố ,
4 - Ố
=8254,5
K L N L VC: Khôi lượng nguyên liệu cần vận chuyến;
CP VC: Chi p h í vận chuyển.
Trang 8H in h 1 Sơ đ ồ v ù n g n g u y ê n liệ u c h è b ú p c ủ a các x i n g h iệ p c h ê b iế n ỏ h u y ệ n Đ ạ i T ừ
a V ù n g ù g u y ê n l iệ u c ủ a x í n g h iệ p c h è T iế n Đ ạ t gồ m 4 x ã : V ạ n Y ê n , V ạ n T h ọ , B ì n h
T h u ậ n v à L ụ c B a có k h ả n ă n g s ả n x u ấ t 1 8 37 t ấ n c h è b ú p tư ơ i I n ă m
b V ù n g n g u y ê n l iệ u c ủ a x í n g h iệ p c h è T h à o C ô n g g ồ m 3 x ã : T iê n H ộ i, H à T h ư ợ n g v à
H o à n g N ô n g c ó k h ả n ă n g s à n xuâ’t 3371 t ấ n c h è b ú p tư ơ i / n ă m
c V ù n g n g u y ê n liệ u c ủ a x i n g h iệ p c h è B ả n N g o ạ i g ồ m 10 x ã : L a B ằ n g , B á n N g o ạ i, N a
M a o , Đ ứ c L ư ơ n g , P h ú T h ịn h , P h ú C ườ ng, P h ú L ạ c , Y ê n L à n g , P h ú X u y ê n v à M in h
Trang 9d V ù n g n g u y ê n l iệ u c ủ a x í n g h iệ p chè Q u â n C h u g ồ m cá c x ã Q u â n C h u , C á t N ê , K ỳ
P h ú v à t h ị t r ấ n Q u â n C h u c ó k h ả n ă n g s ả n x u ấ t 3 1 8 8 ,5 t ấ n c h è b ú p tư ơ i I n ă m
e V ù n g n g u y ê n l i ệ u c ủ a x í n g h iệ p c h è K im A n h g ồ m 9 x ã : M ỹ Y ê n , K h ô i K ỳ , P h ú c
L ư ơ n g , C ù V â n , H ù n g S ơ n, T â n L in h , A n h K h á n h , T â n T h á i v à P h ụ c L i n h có k h ả
n â n g s á n x u ấ t 8 3 5 4 ,5 t ấ n c h è b ú p tư ơ i / n ã m
K ế t q u ả đ ạ t đư ợ c k h i n g h iê n c ứ u xá c lậ p v ù n g n g u y ê n liệ u c h o c á c x í n g h iệ p c h ế b iế n
c h è ỏ h u y ệ n Đ ạ i T ừ c h ứ n g t ỏ v iệ c á p d ụ n g p h ư ơ n g p h á p đ ịn h lư ợ n g (ỏ b à i b á o n à y là v iệ c
g iả i b à i to á n v ậ n t ả i đ ể x á c đ ị n h sự p h â n bô ' v ù n g n g u y ê n liệ u t h í c h h ợ p c h o c á c x í n g h iệ p
c h ê b iế n v ớ i c h i p h í v ậ n c h u y ể n t ừ n ơ i sâ n x u ấ t đ ế n n ơ i c h ê b iế n l à n h ỏ n h ấ t ) đ ã có ý n g h ĩa
lỏ n c h o v iệ c q u y h o ạ c h , t ổ c h ứ c các v ù n g s ả n x u ấ t n g u y ê n liệ u n ô n g s ả n v à x â y d ự n g các
n h à m á y c h ế b iế n h ợ p l ý t r ê n t ừ n g v ù n g l ã n h th ổ , tạ o đ iề u k iệ n là m t ă n g h iệ u q u ả k i n h tế
c h o n g ư ờ i s ả n x u ấ t n g u y ê n l i ệ u v à c ác x í n g h iệ p c h ế b iế n
T u y n h iê n , v iệ c á p d ụ n g p h ư ơ n g p h á p đ ịn h lư ợ n g đ ể x á c đ ịn h v ù n g n g u y ê n l iệ u h ợ p l ý
c h o các x í n g h iệ p c h ế b iế n m u ô n đ ạ t k ế t q u ả c ó t í n h k h ả t h i v ớ i th ự c t ế s ả n x u ấ t t h ì k h ô n g
t h ể b ỏ q ita v iệ c n g h iê n c ử u đ ịa l ý k i n h t ế - x ã h ộ i b ằ n g p h ư ơ n g p h á p đ ịn h t í n h P h ư ơ n g
p h á p đ ịn h t í n h sẽ c h o k ế t q u ả đ ầ u t iê n là x á c đ ịn h được v ù n g c h u y ê n c a n h c â y t r ồ n g p h ù
h ợ p v ớ i các đ iể u k iệ n tự n h iê n v à k in h t ế - x ã h ộ i, cò n p h ư ơ n g p h á p đ ịn h lư ợ n g c h ỉ g ó p p h ầ n
x á c d í n h q u y m ô v ù n g n g u y ê n l iệ u v à các m ố i q u a n h ệ g iữ a cá c cơ sở s ả n x u ấ t n g u y ê n liệ u
v ớ i từ n g x í n g h iệ p c h ế b iế n , đ ồ n g th ờ i k h ô n g t h ể t h a y t h ế h o à n t o à n c h o p h ư ơ n g p h á p
n g h iê n c ử u đ ịa lý k i n h t ế - x ă h ộ i đ ịn h t í n h k h i x á c đ ịn h các v ù n g c h u y ê n c a n h n ô n g n g h iệ p
hợ p lý
4 K ế t l u ậ n
X á c l ậ p các v ù n g c h u y ê n c a n h c â y c ô n g n g h iệ p n ó i c h u n g , c â y ch è b ú p n ó i r iê n g l à xác
đ ịn h các v ù n g n g u y ê n l iệ u c h o các n h à m á y c h ế b iế n v ì v iệ c p h á t t r i ể n c á c v ù n g c h u y ê n
c a n h c â y c ô n g n g h iệ p g ắ n v ố i n h à m á y c h ế b iế n c h í n h là h ư ớ n g c h iế n lượ c t r o n g t ổ chứ c
lã n h t h ổ s ả n x u ấ t n ô n g n g h iệ p ỏ nướ c ta h iệ n n a y
V iệ c x á c lậ p c á c v ù n g n g u y ê n l iệ u c h è b ú p c h o c ô n g n g h iệ p c h ế b iế n p h ả i d ự a t r ê n cơ
sở k h o a h ọ c đ á n h g iá tổ n g h ợ p m ứ c đ ộ th íc h n g h i c ủ a c â y c h è v â i các đ iề u k iệ n tự n h iê n , t à i
n g u y ê n t h iê n n h iê n , k i n h t ế - x ã h ộ i n h ư đ ịa h ì n h , đ ấ t đ a i, k h í h ậ u , n g u ồ n n itớ c , d â n cư, la o
đ ộ n g , g ia o th ô n g , n h u c ầ u c ủ a t h ị trư ờ n g v à sự tồ n t ạ i c ủ a c á c x í n g h iệ p c ô n g n g h iệ p c h ế
b iế n Ở Đ ạ i T ừ , n h â n tô ' q u y ế t đ ịn h đ ế n v iệ c h ì n h t h à n h các v ù n g n g u y ê n liệ u c h è b ú p là
đ iể u k iệ n đ ấ t đ a i, k h í h ậ u , n g u ồ n nước r ấ t t h u ậ n lợ i, đ ặ c b iệ t là n h u c ầ u n g u y ê n l iệ u r ấ t lớ n
c h o các x í n g h iệ p c h ế b iế n đ a n g h o ạ t đ ộ n g t r ê n đ ịa b à n h u y ệ n p h ụ c v ụ x u ấ t k h ẩ u
B ă n g p h ư ơ n g p h á p to á n h ọ c n ó i c h u n g v à g iả i b à i to á n v ậ n t ả i n ó i r iê n g t r ê n m á y v i
t í n h v ố i m ụ c t iê u x á c đ ịn h đ ư ợ c q u y m ô s ả n lư ợ n g n g u y ê n l i ệ u v à p h â n b ố c á c v ù n g n g u y ê n liệ u h ợ p l ý c h o m ỗ i x í n g h iệ p c h ế b iế n là m ộ t p h ư ơ n g p h á p đ ịn h lừ ợ n g đ á n g t i n c ậ y gó p
p h ầ n h o à n t h iệ n c ác p h ư ơ n g p h á p t ổ c h ứ c l ã n h t h ổ s ả n x u ấ t n ô n g - lâ r ụ n g h iệ p
* Công tr ìn h n à y được hoàn th à n h tro n g kh u ô n k h ổ Chương tr ìn h nghiên cứu khoa
Trang 10T À I L I Ệ U T H A M K H Ả O
1 M ik h e v a V X , Các phươ ng p h á p toán tro n g đ ịa lý k in h tể N X B Đ ạ i h ọ c T ổ n g hợ p
M a tx c ơ v a , 1981
2 U B N D h u y ệ n Đ ạ i T ừ , Đ ề á n p h á t triể n sản xuất, k in h d o anh chẽ biến và tiêu th ụ chè ở khu vực Đ ạ i T ừ g ia i đoạn 2001- 2005 Đ ạ i T ừ , T h á i N g u y ê n , 2 0 0 1
3 U B N D h u y ệ n Đ ạ i T ừ , Q uy hoạch đ ấ t đ a i huyện Đ ạ i Từ, t ỉn h T h á i N guyên g ia i đoạn 2000-2010, Đ ạ i T ừ , T h á i N g u y ê n , 20 00
4 I s a rd w , C h o g u ill c , K is s in J , 1Ecologie ■ economic a n a ly s is fo r re g io n a l development
N e w Y o rk , 1992
VNU JOURNAL OF SCIENCE, Nat., Sci & Tech., T.xx N,4AP 2004
D E T E R M I N I N G S U I T A B L E T E A M A T E R I A L A R E A S F O R
P R O C E S S I N G F A C T O R I E S I N D A I T Ư D I S T R I C T , T H A I N G U Y E N
P R O V I N C E B Y Q U A N T I T A T I V E M E T H O D
D i n h V a n T h a n h , N g u y e n T h i L i e n , D i n h X u a n T h a n h
D epartm ent o f Geography, College o f Science, V N U
T h e p a p e r in v e s tig a te s th e f o llo w in g issue s:
C le a r ly a n a ly z in g fa c to r s o f n a t u r a l c o n d itio n , n a t u r a l r e s o u rc e s a n d s o c io -e c o n o m ic
c o n d itio n s t h a t fo rm th e te a s p e c ia liz e d a re a s in D a i T u d i s t r i c t , T h a i N g u y e n p ro v in c e su c h
a s: e c o n o m ic g e o g r a p h ic a l lo c a tio n , t e r r a in , la b o u r, t r a n s p o r t , n e t w o r k , a n d s p e c ia lly th e
d e m a n d o f m a t e r ia l fo r th e s p o t p ro c e s s in g fa c to rie s f o r e x p o r t
I n th e c o n d itio n o f fo r m in g m a n y e n te rp ris e s w h ic h p ro d u c e th e te a m a t e r ia l a n d 5
p ro c e s s in g fa c to r ie s o f d if f e r e n t s c a le s a n d d is t r ib u t io n s , i t ’s p o s s ib le t o a p p ly c o m p u te r
p ro c e s s in g o f t r a n s p o r t a t io n m a t e r ia ls i n o r d e r to f in d o u t 5 s u it a b le m a t e r ia l a re a s f o r e a ch
p ro c e s s in g fa c to r y w i t h lo w e s t t o t a l fe e o f tr a n s p o r t a t io n f r o m p r o d u c in g e n te rp ris e s to
p ro c e s s in g fa c to rie s