19 Chế tạo vật liệu axit rắn TiO2 sunfat hóa làm xúc tác cho phản ứng este hóa để tổng hợp 2-ethylhexyl methoxycinnamate Nguyễn Thị Minh Thư*, Trần Thị Như Mai, Nguyễn Thị Ba Khoa Hoá h
Trang 119
Chế tạo vật liệu axit rắn TiO2 sunfat hóa làm xúc tác cho phản ứng este hóa để tổng hợp 2-ethylhexyl methoxycinnamate
Nguyễn Thị Minh Thư*, Trần Thị Như Mai, Nguyễn Thị Ba
Khoa Hoá học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN, 19 Lê Thánh Tông, Hà Nội, Việt Nam
Nhận ngày 15 tháng 7 năm 2016
Chỉnh sửa ngày 20 tháng 8 năm 2016; Chấp nhận đăng ngày 01 tháng 9 năm 2016
Tóm tắt: Vật liệu TiO2 sunfat hóa được tổng hợp từ nguồn titanclorua và axit sunfuric bằng quy trình gián tiếp Xúc tác được đặc trưng bằng các phương pháp hóa lý IR và EDX Tính chất xúc tác được đánh giá qua phản ứng este hóa giữa axit 4-methoxycinnamic và 2-ethylhexanol để tổng hợp 2-ethylhexyl -4-methoxycinnamate Độ chuyển hóa (tính theo axit 4-methoxycinnamic) đạt được
là 90% sau 3 giờ phản ứng, độ chọn lọc sản phẩm 2-ethylhexyl 4-methoxycinnamate đạt 98,3%
Từ khóa: TiO 2 sunfat hóa, 2-ethylhexyl -4-methoxycinnamate, ung thư da, hấp thụ tia UV.
Hiện nay, môi trường khí đã và đang bị ô
nhiễm bởi các khí thải độc hại nên dẫn đến sự
biến đổi khí hậu, tầng ozon ngày càng mỏng đi
làm khả năng ngăn bớt các tia cực tím kém đi,
tia cực tím (tia UV) chiếu xuống với cường độ
mạnh hơn, gây nên các bệnh về da trong đó có
ung thư da [1, 2] Các bệnh này có thể được
ngăn ngừa sớm nhờ các biện pháp tránh sự ảnh
hưởng của các tia UV đến da Biện pháp được
xem là hữu hiệu nhất là sử dụng các loại kem
chống nắng với các thành phần có khả năng hấp
thụ các tia UV Một trong những hợp chất có
khả năng hấp thụ tốt tia UV là
2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate Hợp chất này vừa có khả
năng hấp thụ tia UV, vừa có khả năng làm mềm
da và giữ nước cho da, tránh hiện tượng khô da,
cháy da do mất nước Đồng thời
2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate còn có tác dụng làm lành
nhanh các tổn thương trên da, hạn chế sự hình
_
*Tác giả liên hệ ĐT.: 84-904291542
Email: ngtmthu79@gmail.com
thành sẹo, vì vậy, 2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate còn được sử dụng để hỗ trợ chữa trị ung thư da [2-4]
2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate là một este được tổng hợp từ quá trình este hóa Quá trình này thường sử dụng xúc tác axit đặc như
H2SO4 [4] Trong khi đó, TiO2 được biết đến như là một oxit kim loại chuyển tiếp có tính oxi hóa, quang hóa Trong những công bố gần đây cho thấy TiO2 còn có vai trò như một axit Lewis, đặc biệt khi TiO2 được sunfat hóa, sẽ trở thành một siêu axit rắn có độ axit cao hơn
H2SO4 98% [5] Trong bài báo này, nhóm tác giả đưa ra kết quả nghiên cứu chế tạo vật liệu TiO2 sunfat hóa (S-TiO2) làm xúc tác dị thể cho phản ứng tổng hợp 2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate
2 Thực nghiệm
2.1 Tổng hợp vật liệu xúc tác S-TiO 2
Vật liệu TiO2 sunfat hóa (S-TiO2) được tổng hợp bằng phương pháp gián tiếp [6] 15ml
Trang 2dung dịch H2SO4 0,5M được cho vào cốc thủy
tinh 100ml, thêm từ từ 1g TiO2 [6] và thực hiện
khuấy trộn trong 1h Sau đó lọc rồi sấy trong
24h ở 80°C, nung ở 350°C trong 5h thu được
mẫu vật liệu màu trắng (lần 1) Vật liệu được
tiếp tục sunfat lần 2 với các điều kiện tương tự
lần 1 Vật liệu TiO2 sau hai lần sunfat hóa có
dạng bột màu trắng, mịn
2.2.Phương pháp đặc trưng vật liệu
Vật liệu S-TiO2 được xác định các đặc
trưng bằng các phương pháp phổ hồng ngoại
(IR) đo trên thiết bị FTIR Affinity-1S
(SHIMADZU) và xác định kích thước hạt xúc
tác cũng như thành phần các nguyên tố trên
thiết bị EDAX 9900
2.3 Nghiên cứu phản ứng tổng hợp
2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate
Axit 4-methoxycinnamic và 2-ethylhexanol
tỉ lệ số mol naxit: nancol = 1: 4 được cho vào bình
cầu 2 cổ Xúc tác S-TiO2 được thêm vào (0,1g
xúc tác/20ml 2-ethylheanol) Lắp nhiệt kế để
theo dõi nhiệt độ phản ứng Tiến hành phản
ứng, đun hồi lưu trong 3h Hỗn hợp sau phản
ứng được ly tâm để tách xúc tác Phần dịch lỏng
được phân tích trên thiết bị GC-MS HP 6890 tại
Trung tâm Hóa Dầu - Khoa Hóa học - Trường
Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQG Hà Nội
3 Kết quả và thảo luận
3.1 Tổng hợp và đặc trưng vật liệu
Hình 1, 2 là phổ hồng ngoại (IR) của mẫu vật liệu TiO2 được sunfat hóa 1 lần và 2 lần Trên phổ IR xuất hiện các đỉnh phổ ở 472 cm-1 đặc trưng cho các dao động hóa trị của các liên kết Ti-O bên trong tứ diện TiO4; các đỉnh 804
và 1107cm-1 đặc trưng cho các dao động hoá trị bất đối xứng của liên kết Ti-O-Ti trong và ngoài tứ diện TiO4; đỉnh ở 3423 cm-1 đặc trưng cho dao động của nhóm OH bề mặt hoặc cũng
có thể là nhóm OH của nước hấp thụ; đỉnh phổ
1637 cm-1 đặc trưng cho dao động biến dạng của nhóm OH
Theo các tài liệu [5], tín hiệu phổ ở tần số
949 cm-1 đặc trưng cho dao động hóa trị đối xứng của liên kết S-O Ngoài ra sự xuất hiện các đỉnh hấp thụ ở vùng 1000-1200cm-1 và
1400 - 1600cm-1 là các tín hiệu đặc trưng cho dao động hóa trị đối xứng và bất đối xứng đặc trưng liên kết S=O Trên phổ IR của mẫu vật liệu sunfat hóa 1 lần (hình 1), các tín hiệu đặc trưng cho dao động của các liên kết S-O, S=O không rõ ràng, cường độ rất thấp, thậm chí dao động của liên kết S=O tại vùng 1100 - 1120 cm -1
còn bị trùm khuất bởi tín hiệu đặc trưng cho dao động hóa trị bất đối xứng của nhóm
Ti-O-Ti ngoài tứ diện TO4, khả năng trong trường hợp sunfat hóa 1 lần chỉ mang được một số lượng rất ít các nhóm sunfat lên bề mặt TiO2
Hình 1 Phổ IR của mẫu S-TiO2 Hình 2 Phổ IR của mẫu S-TiO 2 (mẫu sunfat hóa 2 lần).
Trang 3Khi sunfat hóa 2 lần, số lượng nhóm sunfat
mang trên TiO2 tăng đáng kể (hình 2), thể hiện
bởi sự xuất hiện các đỉnh hấp thụ cường độ
mạnh đặc trưng cho các liên kết S-O, S=O ở
vùng 1000-1200cm-1 và 1400 - 1600cm-1, tín
hiệu phổ đặc trưng cho dao động hóa trị đối
xứng của liên kết S=O ở 1000-1200cm-1 đã
hoàn toàn che khuất tín hiệu hấp thụ của nhóm
Ti-O-Ti ngoài tứ diện TO4 của TiO2
Để xác định sự có mặt và hàm lượng của các nguyên tố trong mẫu vật liệu, chúng tôi sử dụng phương pháp tán sắc năng lượng tia X (EDX) Hình 3 là giản đồ tán sắc năng lượng tia
X của mẫu vật liệu TiO2 sunfat hóa 2 lần Trên giản đồ EDX của mẫu S-TiO2 có tín hiệu của
các nguyên tố Ti, O và S Hàm lượng S tính
toán được là 2,5 % khối lượng
Hình 3 Giản đồ EDX của mẫu S-TiO 2
Từ kết quả hồng ngoại và EDX nhận được
đã chứng tỏ sự thành công trong việc sunfat
hóa, mang được các nhóm sunfat trên bề mặt
của TiO2 Sự có mặt của các nhóm này sẽ làm
tăng tính axit cho vật liệu, tính chất này sẽ được
nghiên cứu trong phản ứng este hóa của axit
4-methoxycinamic và 2-ethylhexanol
3.2 Kết quả nghiên cứu phản ứng tổng hợp
2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate
Bản chất của sự tổng hợp
2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate là quá trình este hóa, nên
trong các quy trình truyền thống thường dùng
các axit lỏng H2SO4 làm xúc tác [4, 6] Tuy
nhiên, khi dùng H2SO4, độ chọn lọc của sản
phẩm thấp, khoảng 35%, do phản ứng chuyển
hóa phức tạp, nhiều sản phẩm phụ Đối với các quy trình công nghệ, tỉ lệ ancol : axit thường rất lớn, khoảng 25 - 30 về số mol nên khó khăn trong quá trình tách sản phẩm, thu ancol để quay vòng, hơn nữa, phải kèm theo thiết bị tách nước và tách axit, độ chuyển hóa đạt khoảng 45% [4]
Trong nghiên cứu này, phản ứng tổng hợp 2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate được thực hiện bằng quá trình este hóa với tỉ lệ axit 4-methoxycinnamic và 2-ethylhexanol là 1:4 về
số mol, sử dụng xúc tác là dị thể axit rắn S-TiO2 bằng quá trình đun hồi lưu trong 3 giờ Kết quả phân tích GC-MS của mẫu hỗn hợp sản phẩm phản ứng được đưa ra trong bảng 1
Bảng 1 Kết quả phân tích hỗn hợp sản phẩm sau phản ứng bằng GC-MS Xúc tác TiO 2 sunfat hóa Chuyển hóa (%) Chọn lọc sản phẩm 2ethylhexyl – 4
-methoxycinnamate (%)
Trang 4Kết quả phân tích GC-MS cho thấy, với
mẫu xúc tác TiO2 sunfat hóa một lần, sau 3 giờ
đun hồi lưu, phản ứng hầu như không xảy ra,
sản phẩm 2-ethylhexyl-4-methoxycinnamate
nhận được ở dạng vết Như vậy, rõ ràng rằng
việc sunfat hóa 1 lần chỉ đưa được một lượng
rất ít các nhóm sunfat trên bề mặt TiO2, bởi vậy tính axit của xúc tác này không cao nên hiệu quả xúc tác cho phản ứng este hóa là rất thấp Hình 4 là sắc đồ GC-MS của mẫu sản phẩm nhận được khi thực hiện phản ứng với xúc tác S-TiO2 sunfat hóa 2 lần
Hình 4 Sắc đồ hỗn hợp mẫu sản phẩm phản ứng trên xúc tác S-TiO 2 (sunfat hóa 2 lần)
Từ việc so sánh phổ đồ của các chất trên sắc
ký đồ mẫu phân tích với các phổ đồ chất chuẩn
trong thư viện, với độ trùng lặp được chấp nhận
là >90% cùng với khối lượng phân tử chất nhận
được từ phổ đồ MS, cho thấy thành phần của
mẫu hỗn hợp gồm có sản phẩm của phản ứng
este hóa là 2-ethylhexyl 4-methoxycinnamate
(thời gian lưu 16,68 phút, M = 290), ancol
2-ethylhexanol còn dư (thời gian lưu 5,32 phút,
M = 130) và acid 4-methoxycinnamic chưa
phản ứng hết (thời gian lưu 16,08 phút, M =
178) Như vậy độ chuyển hóa thu được khoảng
90% và độ chọn lọc sản phẩm 2-ethylhexyl
4-methoxycinnamate khoảng 98,3%
Kết quả nhận được cho thấy xúc tác S-TiO2
sunfat hóa 2 lần có hiệu quả rất tốt cho phản
ứng este hóa giữa axit 4-methoxycinnamic với
2-ethylhexanol để tạo sản phẩm 2-ethylhexyl
4-methoxycinnamate, rõ ràng hệ vật liệu này đã
thể hiện tính axit để phản ứng xảy ra Thông
thường các phản ứng este hóa thường xảy ra
thuận nghịch, nhưng khi sử dụng xúc tác
S-TiO2, nhận được sự chuyển hóa rất cao, là do
bản thân TiO2 có khả năng hấp phụ nước sinh
ra, làm chuyển dịch cân bằng nên hiệu suất
phản ứng cao hơn Với việc sử dụng xúc tác
rắn, mặc dù thời gian kéo dài hơn so với xúc tác
axit đồng thể nhưng lại hạn chế các phản ứng phụ xảy ra, do đó sự chọn lọc 2-ethylhexyl 4-methoxycinnamate nhận được là cao hơn nhiều, mặt khác, xúc tác dị thể còn có ưu điểm
là tách loại sản phẩm dễ dàng hơn, không gây
ăn mòn thiết bị và ô nhiễm môi trường như
H2SO4
4 Kết luận
Đã tổng hợp vật liệu xúc tác dị thể axit rắn S-TiO2 bằng quy trình gián tiếp, sunfat hóa 2 lần Kết quả đặc trưng vật liệu bằng các phương pháp IR và EDX đã chứng minh được sự tồn tại của S trong hệ vật liệu và hàm lượng S là 2,5 % khối lượng
Đã nghiên cứu hoạt tính xúc tác của S-TiO2 trong phản ứng este hóa giữa axit 4-methoxycinnamic và 2-ethylhexanol để tổng hợp 2-ethylhexyl 4-methoxycinnamate Kết quả cho thấy khi sử dụng hệ xúc tác dị thể axit rắn S-TiO2 có hiệu quả tốt cho phản ứng này Độ chuyển hóa (tính theo axit 4-methoxycinamic) đạt được là 90% sau 3 giờ phản ứng, chọn lọc sản phẩm 2-ethylhexyl 4-methoxycinnamate đạt 98,3%
Trang 5Tài liệu tham khảo
[1] John H Epstein, Stephen Q Wang,
Understanding UVA and UVB, Skin cancer
foundation, 2014
[2] Antoniou C., Kosmadaki M.G., Stratigos A.J.,
Katsambas A.D., Sunscreens - what’s important to
know, J Eur Acad Dermatol Venereol., v.22,
n.9, pp.1110- 1118, 2008
[3] Morabito K., Shapley N C., Steeley K G and
Tripathi A., Review of sunscreen and the
emergence of non-conventionalabsorbers and their
applications in ultraviolet protection,
International Journal of Cosmetic Science, 33,
pp 385-390, 2011
[4] Sun Baiwang, Maoqiu Xia Synthesis method
of 2-ethylhexyl salicylate, patent, CN102838487 (A), 2012
[5] Imteaz Ahmed, Nazmul Abedin Khan, Dinesh Kumar Mishra, Ji Sun Lee, Jin-Soo Hwang, Sung Hwa Jhung Liquid - phase dehydration of sorbitol to isosorbide using sulfated titania as a solid acid catalyst Chemical Engineering Science
93, 91 - 95, 2013
[6] Nguyễn Thị Minh Thư, Triệu Thanh Hải Nghiên cứu tổng hợp 2-etylhexyl salixylat trên hệ xúc tác
dị thể axit rắn S-TiO 2 Tạp chí Hóa học, tập 53, số 6e 1, 2, 2015
Synthesis of Sulfated Titania as a Solid Acid Catalyst for Esterification of 4-methoxycinnamic Acid
and 2-ethylhexanol to 2-ethylhexyl -4-methoxycinnamate
Nguyen Thi Minh Thu, Tran Thi Nhu Mai, Nguyen Thi Ba
Faculty of Chemistry, VNU University of Science, 19 Le Thanh Tong, Hoan Kiem, Hanoi, Vietnam
Abstract: Sulfated titania (S-TiO2) catalyst was prepared from titanium tetrachloride and sulfuric acid as the source of TiO2 and the sulfate group, respectively The catalyst has characterized by IR spectroscopy, XRD, and SEM-EDX techniques The esterification of 4-methoxycinnamic acid and 2-ethylhexanol to 2-ethylhexyl -4-methoxycinnamate over S-TiO2 catalyst has been investigated The highest activity (90% salicylic acid conversion) and selectivity product (98,3% 2-ethylhexyl -4-methoxycinnamate selective) were observed after 3 hours of interaction
Keywords: Sulfated titanium, 2-ethylhexyl -4-methoxycinamate, skin cancer, UV adsorpti