Tổ chức dạy học dự án một số kiến thức chương các định luật bảo toàn vật lý lớp 10 cơ bản

Tổ chức dạy học dự án một số kiến thức chương các định luật bảo toàn vật lý lớp 10 cơ bản Tổ chức dạy học dự án một số kiến thức chương các định luật bảo toàn vật lý lớp 10 cơ bản Tổ chức dạy học dự án một số kiến thức chương các định luật bảo toàn vật lý lớp 10 cơ bản Tổ chức dạy học dự án một số kiến thức chương các định luật bảo toàn vật lý lớp 10 cơ bản Tổ chức dạy học dự án một số kiến thức chương các định luật bảo toàn vật lý lớp 10 cơ bản

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-**** -

NGUYỄN THỊ MAI

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG

“CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” – VẬT LÍ LỚP 10 CƠ BẢN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thái Nguyên – 2011

Trang 2

-**** -

NGUYỄN THỊ MAI

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG

“CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” – VẬT LÍ LỚP 10 CƠ BẢN

Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN VẬT LÍ

MÃ SỐ: 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐỖ HƯƠNG TRÀ

Thái Nguyên – 2011

Trang 3

-**** -

NGUYEN THI MAI

ORGANIZING PROJECT-BASED LEARNING SOME KNOWLEDGE OF THE CHAPTER "LAWS OF CONSERVATION" PHYSICS 10 - BASIC

Major : Theory and Methods of teaching physics

Code: 60 14 10

Thai Nguyen – 2011

Trang 4

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc và thành kính đến PGS TS Đỗ Hương Trà - người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ, đôn đốc, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ phương pháp giảng dạy khoa Vật lí trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã giảng dạy tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và các thầy cô giáo trường THPT Sông Công , Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi tiến hành thực nghiệm đề tài Xin cảm ơn toàn thể học sinh lớp 10A1 đã cộng tác với tôi thực nghiệm thành công đề tài

Xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè, gia đình và những người thân đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thiện luận văn này

Thái Nguyên, tháng 07 năm 2011 Tác giả

Nguyễn Thị Mai

Trang 5

kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chƣa có ai công bố trong một công trình nào khác

Thái nguyên, tháng 8 năm 2011

Tác giả

Nguyễn Thị Mai

Trang 6

1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI 5

3.KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 5

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 5

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 5

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 6

7.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7

8 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI 7

9 CẤU TRÚC LUẬN VĂN 8

Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 9

1.1 Tính tích cực trong học tập 9

1.1.1 Các biểu hiện của tính tích cực trong học tập 9

1.1.2 Các cấp độ của tính tích cực trong học tập 9

1.1.3 Những yếu tố thúc đẩy dạy và học tích cực 10

1.1.4 Các đặc trưng cơ bản của các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, tự lực của người học 11

1.1.4.1 Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh 11

1.1.4.2 Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học 12

1.1.4.3 Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác 12 1.1.4.4 Kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của trò và sự tự đánh giá 13

1.1.4.5 Tăng cường khả năng, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế 13

1.2 Năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập 13

1.2.1 Năng lực sáng tạo 13

1.2.2 Chu trình sáng tạo khoa học 14

Trang 7

1.3.1 Lịch sử dạy học dự án 16

1.3.2 Khái niệm dạy học dự án 18

1.3.3 Lợi ích của DHDA 19

1.3.4 Các loại dự án học tập 21

1.3.5 Mục tiêu của dạy học dự án 23

1.3.6 Ý nghĩa của dạy học dự án 25

1.3.7 Vai trò của GV và HS trong DHDA 26

1.3.8 Các giai đoạn của tiến trình DHDA 27

1.3.9 Các bước chuẩn bị của giáo viên và học sinh cho một

dự án học tập 31

1.3.9.1 Các bước lập kế hoạch bài dạy của GV 31

1.3.9.2 Chuẩn bị của học sinh 37

1.3.10 Ưu điểm của DHDA 38

1.4 Thực tiễn dạy học chương “Các định luật bảo toàn” ở một số trường THPT 38

1.4.1 Phương pháp điều tra 38

1.4.2 Kết quả điều tra 39

1.4.3 Nguyên nhân 40

1.4.3.1 Nguyên Nhân chủ quan 40

1.4.3.2 Nguyên nhân khách quan 41

Kết luận chươngI 42

Chương 2 Tổ chức dạy học dự án một số nội dung kiến thức chương “Các định luật bảo toàn” 2.1 Nội dung kiến thức về sự bảo toàn và chuyển hóa cơ năng đã học ở trung học cơ sở(THCS) 43

2.2 Nội dung kiến thức chương “Các định luật bảo toàn” sách giáo khoa Vật Lí lớp 10 cơ bản 43

Trang 8

2.4.2 Triển khai bài học thành dự án 48

2.4.3 Kế hoạch bài dạy 51

2.4.3.1 Kế hoạch bài dạy dự án 1: Nghiên cứu thiết kế và chế tạo mô hình cọn nước 51

2.4.3.2 Kế hoạch bài dạy dự án 2: Nghiên cứu, thiết kế và chế tạo mô hình tên lửa nước 54

2.4.3.3 Các bước thực hiện dự án 58

2.5 Soạn thảo công cụ đánh giá 59

2.5.1 Tiêu chí đánh giá hoạt động nhóm 60

2.5.2 Tiêu chí đánh giá sản phẩm của dự án 62

2.5.2.1 Tiêu chí đánh giá bài trình chiếu 62

2.5.2.2 Tiêu chí đánh giá các sản phẩm thật của dự án: cọn n ước 64

2.5.2.3 Tiêu chí đánh giá sản phẩm thật của dự án: tên lửa nước 65

2.5.2.4 Tiêu chí đánh giá sổ theo dõi dự án 66

2.6 Cách tính điểm cho mỗi nhóm và mỗi học sinh trong nhóm 71

2.6.1 Cách tính điểm trung bình cho mỗi nhóm 71

2.6.2 Cách tính điểm cho mỗi thành viên trong nhóm 71

Kết luận chương 2 73

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 74

3.1 Mục đích thực nghiệm 74

3.2 Đối tượng thực nghiệm 74

3.3 Thời điểm thực nghiệm 74

3.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 74

3.5 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm 75

3.6 Thu thập số liệu thực nghiệm 77

3.7 Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực nghiệm sư phạm và cách khắc phục 77

3.7.1 Thuận lợi 77

Trang 9

3.8.1.1 Phân tích diễn biến các tiêt học thực nghiệm sƣ phạm 79

3.8.1.2 Đánh giá kết quả dạy học dự án 88

3.8.2 Đánh giá hiệu quả của quá trình dạy học dự án đối với việc phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập 93

3.8.3 Đánh giá hiệu quả của quá trình dạy học dự án đối với việc phát huy năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập 94

Kết luận chương 3 95

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100

PHỤ LỤC 104

Trang 10

Trang 11

Tổ chức dạy học dự án chương “Các định luật bảo toàn” Vật lý 10 – Cơ bản

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đứng trước sự biến đổi của xã hội, của hội nhập quốc tế, mục tiêu của giáo dục Việt nam phải hướng tới 4 trụ cột: Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để làm người Ngày nay với những nhu cầu đa dạng, phong phú của xã hội đặt ra cho giáo dục nhiệm vụ không chỉ cung cấp tri thức, rèn luyện kỹ năng các môn học mà phải hội nhập kỹ năng sống và năng lực xã hội theo hướng hòa nhập thân thiện Năm 2008 Bộ giáo dục & đào tạo đã phát động phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thân thiện , học sinh tích cực” là một phong trào lớn của ngành giáo dục và đào tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới Đây là quyết định đúng đắn , vấn đề là làm sao để chủ trương tích cực trở thành hiện thực tốt đẹp Bối cảnh lịch sử đặt ra những yêu cầu mới về nhân tố con người và những thách thức cho ngành giáo dục

Nghị quyết TW 2, khóa VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam ghi rõ: “ Đổi mới

mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều

và rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.”[17] Văn kiện Đại hội

XI của Đảng Cộng sản Việt Nam lại tiếp tục chỉ rõ phương hướng phát triển giáo

dục và đào tạo trong những năm tới: “Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát

triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”

Trang 12

Những định hướng đổi mới đã được thể chế hóa trong luật giáo dục và được

cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ giáo dục và đà o tạo Luật giáo dục, điều 28.2

đã ghi “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực , tự giác,

chủ động, sáng tạo của học sinh ; phù hợp với đ ặc điểm của từng lớp học , môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học , khả năng làm việc theo nhóm , rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn , tác động đến tình cảm , đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[1]

Trong những năm qua, đổi mới giáo dục đạt một số kết quả bước đầu Tuy

nhiên “ Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, nhất

là đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao vẫn còn hạn chế; chưa chuyển mạnh sang đào tạo theo nhu cầu của xã hội Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng

số lượng, quy mô với nâng cao chất lượng, giữa dạy chữ và dạy người Chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lạc hậu, đổi mới chậm”[ 17]

Qua tìm hiểu và thực tế giảng dạy ở trường phổ thông cho thấy : Sự đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ở trường phổ thông đang được tiến hành, rất nhiều PPDH mới được áp dụng Tuy nhiên phần lớn giáo viên (GV) lựa chọn PPDH theo kinh nghiệm , dựa vào trực giác dẫn đến lựa chọn phương pháp tùy tiện, không có cơ sở khoa học; chưa chú ý đến phương pháp học tập của học sinh một cách đúng mức do đó chưa thực sự phát huy được tính tích cực , chủ động của học sinh Vậy để phát huy được tính tích cực trong việc dạy nói chung và dạy học môn Vật lý nói riêng cho học sinh trung họ c phổ thông ( THPT) thì việc phân tích các PPDH và chỉ ra cách lựa chọn , phối hợp các PPDH một cách phù hợp trong mỗi giờ dạy để phát huy , nâng cao khả năng nhận thức của học sinh (HS) đang trở thành một yêu cầu cấp bách đối với giáo viên Vật lý THPT

Trang 13

Một trong những giải pháp hữu hiệu nhằm thực hiện những mục tiêu trên là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực Từ đầu thế kỉ 20, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho phương pháp dự án (Project method) và coi đây là phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện dạy học hướng vào người học nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống Mục tiêu của dạy học dự án là hướng tới giáo dục toàn diện học sinh, không chỉ tập trung vào dạy học kiến thức mà còn đặt sự quan tâm chủ yếu đến phát triển kĩ năng sống, khả năng làm việc nhóm, óc tư duy sáng tạo… sẽ mang lại hiệu quả cao trong học tập, kích thích động cơ hứng thú của người học, phát triển năng lực sáng tạo, giúp học sinh biết vận dụng những tri thức đã học để giải quyết các vấn đề do thực tiễn đời sống đặt ra, đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực trong thế kỉ XXI, hưởng ứng phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”

Dạy học dự án đã và đang được nghiên cứu để sử dụng trong các trường phổ thông, đại học trên thế giới, đặc biệt là các nước phát triển vì họ có điều kiện tốt

để kết nối giáo dục và công nghệ Cũng đã có nhiều cuốn sách viết về dạy học dự

án của các nhà nghiên cứu lí luận dạy học trên thế giới như cuốn “Project –

based learning: Overview” (Tổng quan về dạy học dự án) – NXB BIE – 1998;

“A review of research on project – based learning” (Điểm lại các nghiên cứu về dạy học theo dự án) – NXB Autodesk Foundation – 2000; “Project – based

learning: Handbook” (Cẩm nang về dạy học dự án) – NXB BIE – 2007 của tiến

sĩ John W.Thomas - Viện nghiên cứu Giáo dục Buck

Gần đây, tại Việt Nam cũng có nhiều bài viết, đề tài luận văn, luận án đã

lựa chọn dạy học dự án làm nội dung nghiên cứu, như “Sử dụng phương pháp

dạy học dự án có ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Địa lý ở trường

Trang 14

phổ thông” của Trần Thị Thu Thủy trên Tạp chí khoa học số 2 năm 2006; hay

như “Tổ chức dạy học theo dự án một số nội dung kiến thức chương “Sự bảo

toàn và chuyển hóa năng lượng” Vật lý 9 nhằm phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập” của Trần Thị Thúy Hằng - Luận văn

thạc sỹ năm 2006; “Tổ chức dạy học nội dung kiến thức chương “Tĩnh học vật

rắn” Vật lý 10 nâng cao theo hướng phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập” – Nguyễn Thị Thu Hằng – Luận văn thạc sỹ năm 2008 Đề tài

“Tổ chức dạy học một số kiến thức các chương “Từ trường” và “Cảm ứng điện từ” Vật lí 11 Nâng cao, theo quan điểm của dạy học dự án ” – Khóa luận tốt

nghiệp của Phạm Vân Ngọc, 2009 Hay như các đề tài về Ứng dụng các tính chất của hạt chuyển động trong điện trường và từ trường - luận văn cao học 2007 của Phùng Việt Hải Tất cả các đề tài đó mặc dù mới chỉ dừng ở mức vận dụng lí luận chung của dạy học dự án để tổ chức dạy một số kiến thức, nhưng bước đầu

đã thu được kết quả đáng khích lệ, học sinh rất hào hứng, phấn khởi và tích cực học tập Điều này cho thấy có thể tổ chức tốt các giờ học vật lí theo quan điểm của dạy học dự án

Như vậy chưa có nghiên cứu nào về việc áp dụng dạy học dự án để tổ chức dạy học một số kiến thức chương Các định luật bảo toàn” Vật lý lớp 10 ban

cơ bản

Với những lý do trên cùng với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng

dạy và học Vật lý ở trường THPT , chúng tôi chọn đề tài : “Tổ chức dạy học một

số kiến thức chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 Cơ bản” nhằm phát huy

tính tích cực, tự lực sáng tạo của học sinh

Trang 15

2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

Vận dụng dạy học dự án, thiết kế tiến trình hoạt động dạy học một số kiến thức ứng dụng của chương “Cá c định luật bảo toàn” Vật lí lớp 10 cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, tự lực sáng tạo của học sinh góp phần nâng cao chất lượng dạy học và khả năng vận dụng kiến thức Vật lý vào đời sống và thực tiễn

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU

cơ bản

luật bảo toàn” Vật lí 10 Cơ bản

Nghiên cứu việc áp dụng dạy học dự án để thiết kế tiến trình dạy học một

số kiến thức thuộc chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí lớp 10 Cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, tự lực sáng tạo của học sinh trong học tập

4 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Nếu thiết kế được tiến trình dạy học theo dự án một số kiến thức ứng dụng chương “Các định luật bảo toàn ” Vật lý 10 cơ bản thì sẽ phát huy tính t ích cực, năng lực sáng tạo của học sinh góp phần nâng cao chất lượng dạy học và khả năng vận dụng kiến thức Vật lý vào đời sống và thực tiễn

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để đạt được mục đích nghiên cứu ở trên, chúng tôi đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

Trang 16

trong học tập Nghiên cứu các biện pháp hình thành và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học Vật Lí

 Nghiên cứu nội dung kiến thức chương ”Các định luật bảo toàn”- Sách giáo khoa vật lí lớp 10 ban cơ bản

bảo toàn” Vật lí lớp 10 ban cơ bản

cho học sinh

học sinh trong dạy học dự án

Phân tích kết quả thực nghiệm thu được để đánh giá sự vận dụng các kiến thức vật lí vào thực tiễn của học sinh, đánh giá tính tích cực, tính sáng tạo của học sinh trong học tập Từ đó, nhận xét, rút kinh nghiệm, sửa đổi, bổ sung để có thể xây dựng hoạt động học trên cơ sở vận dụng lí luận của dạy học dự án cho các nội dung kiến thức khác trong chương trình vật lí trung học phổ thông

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Tổ chức dạy học dự án một số kiến thức chương “Các định luật bảo toàn ” Vật lí 10 cơ bản cho hoc sinh trường trung học phổ thông

Trang 17

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thực hiện các nhiệm vụ trên, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

vật lí để làm cơ sở định hướng cho việc thực hiện mục đích nghiên cứu

tài liệu tham khảo để xác định mức độ nội dung kiến thức Vật lí ở chương

“Các định luật bảo toàn” mà học sinh cần tiếp thu được

Tìm hiểu việc dạy (thông qua phỏng vấn, trao đổi với giáo viên) và việc học (thông qua trao đổi với học sinh, phiếu điều tra cơ bản) nhằm sơ bộ đánh giá tình hình dạy học chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí lớp 10 ban cơ bản

Phân tích kết quả thu được trong quá trình thực nghiệm sư phạm, đối chiếu với mục đích nghiên cứu và rút ra kết luận của đề tài

8 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

dạy học theo dự án vào dạy học vật lí ở trường THPT

 Xây dựng được tiến trình dạy học theo dự án một số kiến thức chương

“Các định luật bảo toàn” Vật lí lớp 10 cơ bản, có thể làm tư liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học

Trang 18

9 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận của đề tài

luật bảo toàn” Vật lí 10 cơ bản

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Trang 19

1.1.1 Các biểu hiện của tính tích cực trong học tập

Tính tích cực học tập ở học sinh biểu hiện ở những dấu hiệu như:

nghe, quan sát, theo dõi thầy cô giáo, khao khát tự nguyện tham gia trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn, phát biểu ý kiến của mình trước vấn đề nêu ra, nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ, kiên trì hoàn thành các bài tập, không nản lòng trước những tình huống khó khăn

sáng tạo trong học tập hơn trước, tập trung chú ý vào vấn đề đang học

kiến thức, kĩ năng đã học để nhận thức vấn đề mới và đạt kết quả học tập tốt hơn

1.1.2 Các cấp độ của tính tích cực trong học tập

người học trong quá trình thực hiện mục đích hoạt động chung Theo G.I.Sukina

chia tính tích cực ra làm ba cấp độ:

chước hành động của giáo viên, của bạn bè

Trang 20

 Tích cực tìm tòi (đi liền với quá trình hình thành khái niệm, giải quyết tình huống nhận thức): học sinh tìm cách độc lập giải quyết bài tập đã nêu ra, tìm ra lời giải hợp lí nhất

ra cách giải mới hoặc cố gắng lắp đặt những thí nghiệm mới

1.1.3 Những yếu tố thúc đẩy dạy và học tích cực

Có nhiều yếu tố thúc đẩy quá trình dạy và học tích cực, trong đó có một số yếu tố cơ bản sau:

cơ, hứng thú tìm cái mới, cần xây dựng tình huống có vấn đề Kích thích hứng thú học tập của học sinh thông qua các tình huống có vấn đề gắn với những nội dung có tính thực tiễn, gần gũi với cuộc sống hàng ngày của các

em, gắn với thực tế hoặc những vấn đề có tính mới mẻ nhưng không quá xa

lạ với các em

đề vừa sức và cần xác định mức độ mà học sinh có thể tham gia trong việc giải quyết từng vấn đề cụ thể Giáo viên cũng cần tính đến sự khác biệt về trình độ phát triển của từng đối tượng học sinh Các yêu cầu đưa ra phải rõ ràng, tránh mơ hồ, đa nghĩa

các em bằng những phương pháp dạy học tích cực, tạo ra một môi trường học tập thoải mái, tạo điều kiện để các em phải làm việc, động viên và giúp

đỡ lớp học sao cho các học sinh mạnh dạn tham gia thảo luận, đưa học sinh vào thế học tập chủ động

Trang 21

chức dạy học như làm việc cá nhân, hoạt động nhóm, tập thể, lớp Đảm bảo

hỗ trợ đúng mức (các học sinh trong nhóm hỗ trợ nhau và hỗ trợ từ phía giáo viên)

 Phạm vi tự do sáng tạo: Nên để học sinh được lựa chọn hoạt động, được tham gia đánh giá hoạt động dạy học, được quyết định quá trình thực hiện nhiệm vụ Giáo viên cần động viên khuyến khích học sinh tự mình giải quyết vấn đề

và thay đổi cách kiểm tra đánh giá cũ cũng là động lực quan trọng tác động trực tiếp đến hoạt động tích cực của học sinh

1.1.4 Các đặc trưng cơ bản của các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, tự lực của người học

Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh trong học tập là một phương pháp dạy học mang tính chất đổi mới, vì vậy nó có những đặc trưng riêng cụ thể [12]

1.1.4.1 Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

Trong phương pháp dạy học tích cực, học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo Học sinh được trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình Nhờ đó, học sinh không những nắm được kiến thức mới, kĩ năng mới mà còn nắm được phương pháp xây dựng những kiến thức, kĩ năng, tự lực khám phá những điều mình chưa rõ

Trang 22

1.1.4.2 Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

Trong phương pháp học thì phương pháp cốt lõi là phương pháp tự học, là cầu nối giữa phương pháp học tập và phương pháp nghiên cứu khoa học Việc dạy phương pháp tự học phải được quan tâm đúng mức để rèn luyện khả năng học tập liên tục, suốt đời cho học sinh Trong quá trình dạy học phải rèn luyện cho học sinh kĩ năng vận dụng những điều đã học vào thực tiễn, biết tự lực phát hiện, đặt ra và giải quyết vấn đề, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà còn

tự học ngay cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên, tạo sự chuyển biến

từ học tập thụ động sang tự học chủ động

1.1.4.3 Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

Lớp học là một môi trường giao tiếp sư phạm Thông qua sự hợp tác tìm tòi, nghiên cứu, thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến của mỗi cá nhân được bộc lộ, điều chỉnh, khẳng định hay bác bỏ, tán thành hay phản đối, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới

Trong trường phổ thông hiện nay, học tập hợp tác thường được sử dụng là hợp tác trong nhóm nhỏ có khoảng từ 4 đến 6 học sinh Mỗi cá nhân đều phải nỗ lực để thực hiện một nhiệm vụ cụ thể đã được giao, toàn nhóm phải phối hợp để đạt một mục tiêu chung Trong quá trình học tập theo nhóm, học sinh có nhiều bộc lộ suy nghĩ, hiểu biết của mình cũng như biết cách bảo vệ ý kiến của mình

Đó là cách tốt nhất để hình thành cho học sinh tính tích cực, độc lập trong suy nghĩ cũng như trong hành động

1.1.4.4 Kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của trò và sự tự đánh giá

Mục đích của đánh giá học sinh trong dạy học nhằm nhận định thực trạng

và điều chỉnh việc dạy của thầy và việc học của trò

Trang 23

Trước đây giáo viên giữ vai trò độc quyền đánh giá, học sinh là đối tượng được đánh giá Trong phương pháp dạy học tích cực giáo viên còn phải hướng dẫn cho học sinh năng lực tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần mà nhà trường cần phải rèn luyện cho học sinh

1.1.4.5 Tăng cường khả năng, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế

Phương pháp dạy học tích cực còn tăng cường khả năng, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế, phù hợp với điều kiện thực tế về cơ sở vật chất, kỹ thuật, đội ngũ giáo viên, khả năng của học sinh, sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại, thiết bị dạy học hiện đại khi cần thiết

1.2 Năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập

Ngoài việc bồi dưỡng cho học sinh tính tích cực trong học tập, chúng ta cũng rất cần bồi dưỡng cho học sinh năng lực sáng tạo để có thể giải quyết tốt những tình huống trong học tập cũng như trong cuộc sống

1.2.1 Năng lực sáng tạo

Năng lực sáng tạo là khả năng tạo ra những giá trị mới về vật chất và tinh thần, tìm ra những kiến thức mới, giải pháp mới, công cụ mới, vận dụng thành công những hiểu biết đã có vào hoàn cảnh mới sản phẩm của sự sáng tạo không thể suy từ cái đã biết bằng cách suy luận logic hay bắt chước làm theo

Năng lực sáng tạo gắn liền với kĩ năng, kĩ xảo và vốn hiểu biết của chủ thể Trong bất cứ lĩnh vực nào, càng thành thạo và có kiến thức sâu rộng thì càng nhạy bén trong dự đoán, đề ra được nhiều dự đoán, nhiều phương án để lựa chọn, càng tạo điều kiện cho trực giác phát triển Bởi vậy không thể rèn luyện năng lực sáng tạo tách rời một kiến thức nào đó [6]

1.2.2 Chu trình sáng tạo khoa học

Trang 24

V.G.Radumopxki khái quát những lời phát biểu của nhiều nhà khoa học nổi tiếng nói về sự sáng tạo như: Anhxtanh, Plăng, Kapitxa… đã nêu lên chu trình sáng tạo khoa học gồm bốn giai đoạn theo sơ đồ [10]:

Từ việc khái quát những sự kiện xuất phát, nhà khoa học xây dựng một

mô hình giả định, từ mô hình đó rút ra hệ quả bằng suy luận logic hay toán học chặt chẽ, cuối cùng đưa ra phương án thí nghiệm để kiểm tra hệ quả đó trong thực tiễn Nếu kết quả thí nghiệm phù hợp với hệ quả lý thuyết thì mô hình giả thuyết đó được xác nhận là đúng đắn và trở thành chân lí Nếu kết quả không phù hợp với hệ quả lý thuyết thì phải xem lại mô hình giả thuyết, chỉnh lí hoặc sửa đổi Mô hình trừu tượng được xác nhận trở thành nguồn tri thức mới, tiếp tục dùng để suy ra những hệ quả mới, giải thích những sự kiện mới phát hiện Chu trình sáng tạo không khép kín mà mở rộng dần ra Nhận thức của con người ngày một hoàn chỉnh, chính xác, phản ánh đúng thực tế khách quan hơn

Trong chu trình này có hai giai đoạn không thể dùng tư duy logic biện giải

mà phải nhờ vào trực giác khoa học Đó là giai đoạn chuyển từ việc khái quát

Trang 25

hóa những hiện tượng cụ thể tới một mô hình giả định trừu tượng và giai đoạn từ những tiên đoán hệ quả lý thuyết đến việc kiểm tra chúng bằng thực nghiệm Hai giai đoạn này đòi hỏi một sự sáng tạo cao

1.2.3 Các biện pháp hình thành và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học Vật Lí

Trong dạy học nói chung có một số biện pháp sau:

 Tổ chức hoạt động sáng tạo gắn liền với quá trình xây dựng kiến thức mới

 Cho học sinh làm các bài tập sáng tạo: bài tập thiết kế và bài tập nghiên cứu

Trong chương trình dạy vật lí ở trung học người ta đặc biệt chú trọng rèn luyện cho học sinh khả năng dự đoán và đề xuất phương án thí nghiệm kiểm tra

dự đoán, nhằm hình thành và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh Một trong những phương pháp dạy học phát huy cao độ tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập là phương pháp dạy học dự án

1.3 Dạy học dự án

1.3.1 Lịch sử dạy học dự án

Dạy học dự án ( Project based - learning) hay còn gọi là dạy học theo dự

án, dạy học tiếp cận dự án, là một phương pháp đã được sử dụng một thời gian khá lâu trên thế giới, tuy nhiên trong gần một thập kỷ trở lại đây, việc triển khai dạy học dự án đã phát triển chính thức thành một phương pháp dạy học ở nước

ta Theo các nhà giáo dục học thì học tập dự án sẽ khiến học sinh hứng thú hơn

Trang 26

vì họ được tham gia vào giải quyết những vấn đề mang tính thách thức cao, đôi khi lại rất khó khăn nhưng rất sát với thực tế đời sống

Từ đầu thế kỷ 19, cách học theo dự án đã được xây dựng trên cơ sở các công trình nghiên cứu của các nhà tâm lí và các nhà giáo dục Jerome-Bruner, Jean Piaget, Jonh Dewey, William H Kilpatric … Một trong những thử nghiệm đầu tiên đã được Deway tiến hành tại đại học Chicago của nước Mĩ Học sinh được chia thành các nhóm nhỏ mà trong đó họ tham gia học đọc, viết, tính toán, học cách lắng nghe người khác, cách đảm nhận trách nhiệm… Từ đó Deway rút

ra ba khẳng định chắc chắn: Tất cả học sinh, để học tập, phải tích cực và làm ra một cái gì đó Tất cả học sinh phải học cách suy nghĩ và giải quyết các vấn đề và tất cả các học sinh phải học cách hợp tác với người khác để chuẩn bị cho cuộc sống ngoài xã hội Quá trình học tập theo dự án cho phép lớp học trở thành môi trường làm việc mà học sinh là trung tâm của việc học dự án Tầm quan trọng của dự án học tập là kinh nghiệm và kiến thức thu được trong quá trình thực hiện

dự án chứ không chỉ là kết quả cuối cùng [5]

Năm 1918, William H Kilpatric (1871-1965) viết một bài báo gây tiếng vang lớn, có tiêu đề là “ Phương pháp dự án” Sau đó ông đã phổ biến rộng rãi phương pháp này trong các giờ dạy của mình, qua các cuộc hội thảo và qua sách báo Ông cho rằng: Một dự án là một hoạt động có mục đích cụ thể, có cam kết với tất cả những người thực hiện và diễn ra trong một môi trường xã hội

Người tiên phong trong dạy học dự án ở Châu Âu là Celestin Freinet (1896-1966) Theo ông lớp học là một nơi phải áp dụng các cách làm việc để nghiên cứu các thông tin, trao đổi ý kiến hoặc trả lời thư nhận được từ các lớp học sinh khác, hoặc chuẩn bị các điều tra ngoài lớp học, phân tích các dữ kiện, hoặc trình bày các bài báo… Trong môi trường như thế, sự hợp tác ở bên trong

Trang 27

nhóm rất phong phú, góp phần tạo nên những cá nhân có đầu óc phát triển chứ không phải các cá nhân có đầu óc được rót đầy kiến thức

Học tập theo dự án đã tạo nên một sự chuyển biến xã hội- giáo dục ở Bắc

Mĩ và Châu Âu Nền tảng của chuyển biến này đã đem lại cho học sinh sự hứng thú tiếp nhận kiến thức, thay đổi phương pháp làm việc, tham gia một cách tích cực, có ý thức vào việc thiết lập tri thức trong quá trình học

Trong dạy học dự án, công cụ dạy học là một vấn đề khá quan trọng, đặc biệt là việc sử dụng công nghệ thông tin Khi tổ chức dạy học dự án, máy tính nối mạng giúp các học viên khai thác các thông tin từ nhiều nguồn, giúp gia tăng sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm để đạt được một cách tối ưu mục đích học tập

Tại Việt Nam, đầu thế kỷ 21, các phương pháp dạy học mở, đặc biệt là phương pháp dạy học dự án đã được đưa vào nhằm đáp ứng tình hình phát triển thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước Vậy phương pháp dạy học

dự án là gì? Phương pháp dạy học dự án có đặc điểm gì?

Trang 28

1.3.2 Khái niệm dự án và dạy học dự án

* Dự án: Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là project, có gốc tiếng la tinh là

projicere có nghĩa là phác thảo, dự thảo, thiết kế

Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong thực tiễn sản xuất, kinh tế, xã hội, đặc trưng của nó về cơ bản là tính không lặp lại của các điều kiện thực hiện

dự án Khái niệm dự án ngày nay được hiểu là một dự định, một kế hoạch, trong

đó cần xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện tài chính, vật chất, nhân lực

và cần được thực hiện nhằm đạt mục tiêu đề ra Dự án được thực hiện trong những điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau Khái niệm dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế, xã hội vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một phương pháp hay hình thức dạy học Khái niệm Project được sử dụng trong các trường dạy kiến trúc-xây dựng ở Ý từ cuối thế kỷ 16 Từ đó tư tưởng dạy học theo dự án lan sang Pháp cũng như một số nước châu Âu khác và

Mỹ, trước hết là trong các trường đại học và chuyên nghiệp

* Khái niệm dạy học dự án

Đầu thế kỷ 20 các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sơ lý luận cho phương pháp dự án (The Project Method) và coi đó là PPDH quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm Ban đầu, phương pháp dự án (PPDA) được sử dụng trong dạy học thực hành các môn học kỹ thuật, về sau được dùng trong hầu hết các môn học khác, cả các môn khoa học xã hội Sau một thời gian phần nào bị lãng quên, hiện nay PPDA được sử dụng phổ biến trong các trường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nước phát triển Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án Dạy học dự án được nhiều tác giả coi là một phương pháp dạy học vì khi thực hiện một dự án, có

Trang 29

nhiều phương pháp dạy học cụ thể được sử dụng Tuy nhiên khi không phân biệt giữa hình thức và PPDH, người ta cũng gọi là PPDA, khi đó cần hiểu đó là PPDH theo nghĩa rộng, phương pháp dạy học tích hợp

Vậy, dạy học dự án là một phương pháp dạy học lấy hoạt động của học sinh

làm trung tâm Cách học này phát triển kiến thức và kĩ năng của học sinh thông qua quá trình học sinh giải quyết một bài tập tình huống gắn với thực tiễn bằng những kiến thức theo nội dung môn học - được gọi là dự án Dự án đặt học sinh vào vai trò tích cực như: người giải quyết vấn đề, người ra quyết định, điều tra viên hay người viết báo cáo Thường thì học sinh sẽ làm việc theo nhóm và hợp tác với các chuyên gia bên ngoài và cộng đồng để trả lời các câu hỏi và hiểu sâu hơn nội dung, ý nghĩa của bài học Học theo dự án đòi hỏi học sinh phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập của mình thông qua cả sản phẩm lẫn phương thức thực hiện

1.3.3 Lợi ích của dạy học dự án

Dạy học dự án ( DHDA) mang lại rất nhiều lợi ích cho cả giáo viên lẫn học sinh Ngày càng nhiều các nghiên cứu lí luận ủng hộ việc áp dụng mô hình dạy học dự án trong trường học để khuyến khích học sinh, giảm thiểu hiện tượng

bỏ học, thúc đẩy các kỹ năng học tập hợp tác và nâng cao hiệu quả học tập (Quỹ giáo dục GeorgeLucas, 2001)

 Khuyến khích sự tích cực tìm hiểu và tư duy bậc cao của học sinh (Thomas,1998)

Tăng tính chuyên cần, nâng cao tính tự lực và thái độ học tập (Thomas,2000)

Trang 30

dạy học khác do khi thực hiện dự án học sinh sẽ phải chịu trách nhiệm cao hơn đối với việc học tập của mình so với các hoạt động học tập khác trong lớp học truyền thống (Boaler, 1997; SRI, 2000)

quyết vấn đề, hợp tác và giao tiếp (SRI, 2000)

triển môi trường giảng dạy thu hút những học sinh thuộc các nền văn hóa khác nhau (Railsback,2002)

 Đối với giáo viên, những ích lợi mang lại là việc nâng cao tính chuyên nghiệp và sự hợp tác với đồng nghiệp, cơ hội xây dựng các mối quan hệ với học sinh (Thomas, 2000) Bên cạnh đó, nhiều giáo viên cảm thấy hài lòng với việc tìm ra được một mô hình triển khai, cho phép hỗ trợ các đối tượng học sinh đa dạng bằng việc tạo ra nhiều cơ hội học tập hơn trong lớp học Giáo viên cũng nhận thấy rằng người được hưởng lợi nhiều nhất từ dạy học

dự án là những học sinh không học tốt được theo cách dạy học truyền thống

1.3.4 Các loại dự án học tập

DHDA có thể được phân loại theo nhiều phương diện khác nhau Sau đây là một số cách phân loại dạy học dự án:

 Phân loại theo chuyên môn

Ví dụ: dự án thiết kế mạng điện trong trường học (môn vật lí), dự án

Trang 31

thiêt kế mô hình các máy điện – Vật lý 12, dự án tìm hiểu virut cúm gia cầm – môn Sinh, dự án thiết kế mô hình nhà máy hóa chất Sunphat – môn Hóa học

dự án cải tạo hồ bơi của trường (toán-lí-mỹ thuật-kỹ thuật )

các môn học, ví dụ dự án chuẩn bị cho các lễ hội trong trường, dự án tìm hiểu năng lượng mặt trời, dự án quảng bá du lịch địa phương

 Phân loại theo sự tham gia của người học: dự án cho nhóm HS, dự án cá

nhân Dự án dành cho nhóm HS là hình thức dự án dạy học chủ yếu Trong trường phổ thông còn có dự án toàn trường, dự án dành cho một khối lớp,

dự án cho một lớp học

dự án với sự cộng tác hướng dẫn của nhiều GV

 Phân loại theo quỹ thời gian: K.Frey đề nghị cách phân chia như sau:

 Dự án trung bình: dự án trong một hoặc một số ngày (“Ngày dự án”), nhưng giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học

(hay 40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (“Tuần dự án”)

Cách phân chia theo thời gian này thường áp dụng ở trường phổ thông Trong đào tạo đại học, có thể quy định quỹ thời gian lớn hơn

 Phân loại theo nhiệm vụ

Trang 32

Dựa theo nhiệm vụ trọng tâm của dự án, có thể phân loại các dự án theo các dạng sau:

hiểu các hiện tượng thời tiết

quá trình

tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạch hành động thực tiễn, nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, trưng bày, biểu diễn, sáng tác Ví du: dự án nghiên cứu chế tạo Rơle nhiệt – Vật lý 10

vực chuyên môn có thể phân loại các dạng dự án theo đặc thù riêng

1.3.5 Mục tiêu của dạy học dự án

 Hướng tới các vấn đề của thực tiễn, gắn kết nội dung học với cuộc sống thực tế

 Học sinh lĩnh hội được các kiến thức môn học và hiểu được ý nghĩa sâu rộng hơn của nội dung bài học thông qua các hoạt động của dự án học tập

đánh giá)

năng mà các nhà tuyển dụng thường yêu cầu):

Trang 33

nhân và tỏ ra linh động trong các hoàn cảnh cụ thể, ở nơi làm việc và với cộng đồng

hệ giao tiếp

ý tưởng mới với người khác, luôn cởi mở và tiếp nhận những ý tưởng mới mẻ, đa dạng

và thực hiện được những lựa chọn phức tạp, hiểu rõ mối quan hệ qua lại giữa các sự vật, hiện tượng

và khả năng lãnh đạo; thích nghi với các vai trò và trách nhiệm khác nhau; làm việc với người khác một cách có hiệu quả; biết cảm thông, tôn trọng các ý kiến đa dạng của người khác

 Kỹ năng nhận biết, hệ thống hoá và giải quyết vấn đề - Có khả năng nhận biết, phân tích, hệ thống hoá và giải quyết vấn đề

xác định được các nguồn tài liệu thích hợp với nhiệm vụ của mình

 Trách nhiệm xã hội - luôn có ý thức trách nhiệm, quan tâm đến cộng đồng nhiều hơn; thể hiện hành vi đạo đức trong những bối cảnh riêng tư,

ở nơi làm việc hay nơi công cộng

Trang 34

quả thực tế

học tập và tạo ra sản phẩm

1.3.6 Ý nghĩa của dạy học dự án

học đường

qua việc trực tiếp giải quyết vấn đề, thông qua trao đổi, tranh luận

tiếp, tổ chức, biết nhận trách nhiệm và khả năng thích nghi với môi trường sống

thể được phát triển

triển toàn diện

Trang 35

Những thay đổi này nhằm tạo cho học sinh khả năng học tập độc lập mà không phải là nhồi nhét thông tin Dạy học theo dự án hướng tới việc xây dựng các cá nhân phát triển hài hòa, khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần

1.3.7 Vai trò của giáo viên và học sinh trong DHDA

mà hầu hết các giáo viên đã quen thuộc trong lớp học theo truyền thống, giáo viên nắm giữ tất cả các kiến thức rồi truyền lại đến học sinh, còn với PPDH theo dự án thì trong suốt quá trình thực hiện dự án, vai trò của giáo viện là:

học

chỉ dẫn, các sản phẩm mẫu, các tài liệu, các nguồn thông tin, các chuyển giao công việc, các phiếu đánh giá

Trong các lớp học theo dự án, các dự án thường được thực hiện bởi các nhóm nhỏ học sinh trong lớp, đôi khi cả lớp hoặc một cá nhân nào đó Khi học sinh nhận được bài tập hoặc những thông tin chi tiết về dự án của mình, học sinh sẽ:

(đóng các vai được chỉ định) để giải quyết vấn đề

Trang 36

tích luỹ kiến thức từ quá trình làm việc của mình

“người lớn” như cộng tác và diễn giải

tích luỹ thông qua dự án (bằng các sản phẩm cụ thể) và đánh giá những

gì đã thu thập được qua sản phẩm của mình

Bằng cách này mỗi bài học đều thực sự hấp dẫn đối với học sinh vì vấn đề

họ đang giải quyết là vấn đề có thật trong cuộc sống

1.3.8 Các giai đoạn của tiến trình thực hiện DHDA

Dựa trên cấu trúc chung của một dự án trong lĩnh vực sản xuất, kinh tế nhiều tác giả phân chia cấu trúc của dạy học theo dự án qua 4 giai đoạn sau: Quyết định, lập kế hoạch, thực hiện, kết thúc dự án Dựa trên cấu trúc của tiến trình phương pháp, người ta có thể chia cấu trúc của DHDA làm nhiều giai đoạn nhỏ hơn Sau đây trình bày một cách phân chia các giai đoạn của dạy hoc theo dự

án theo 5 giai đoạn như mô tả ở sơ đồ sau:

Trang 37

Trang 38

Diễn giải sơ đồ:

Việc lựa chọn chủ đề dự án phụ thuộc vào sự hứng thú, quan tâm của học sinh và kinh nghiệm các em đã có Chủ đề dự án có thể hấp dẫn với một nhóm học sinh, với cả lớp, hay với một học sinh nhất định

Bằng việc quan sát và thảo luận trên lớp, giáo viên sẽ phát hiện ra học sinh quan tâm tới vấn đề gì, vấn đề gì thực sự hấp dẫn đối với các em

Ngoài ra, còn có các cách làm khác như: hộp thư gợi ý thu thập sáng kiến, đề nghị của học sinh, báo tường – sự kiện mang tính thời sự – thảo luận lấy ý kiến Chủ đề được diễn đạt tốt nhất dưới dạng một vấn đề Nên bắt đầu bằng một vấn đề cần phải giải quyết Kết quả cuối cùng của dự án sẽ là lời giải cho vấn đề

đó Điều này kích thích học sinh hoạt động, lên kế hoạch và đặt mục tiêu đề ra

Sự khác biệt giữa chủ đề và vấn đề là ở chỗ chủ đề thì luôn gắn liền với các mối quan tâm hứng thú, nhưng không nhất thiết chứa đựng sự cam kết nào Ngược lại, vấn đề luôn ẩn chứa những mâu thuẫn, những điều chưa chắc chắn Mỗi vấn đề là một khó khăn thách thức, dẫn tới một mục tiêu, một sản phẩm cuối cùng nào đó Bất kì một vấn đề nào cũng tạo ra cảm giác không thoải mái,

và chỉ có lời giải cho vấn đề mới mang lại sự thoả mãn, hài lòng ở người học Khi chưa quen làm việc giải quyết vấn đề, học sinh thường có xu hướng lựa chọn các chủ đề, những đề tài mà mình quan tâm, hứng thú

Có thể dựa vào các ý tưởng sau để không đi chệch hướng khi lựa chọn chủ đề:

đề nào có liên quan tới nhau và tại sao

Trang 39

vệ kiến nghị của mình

cho dân chủ nhất, học sinh có thể bỏ phiếu kín cho 1, 2 hoặc 3 lựa chọn

của GV xây dựng đề cương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xây dựng kế hoạch cần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

cho nhóm và cá nhân Trong giai đoạn này HS thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn, thực hành, những hoạt động này xen kẽ và tác động qua lại lẫn nhau, như:

 Thu thập các đồ dùng, tài liệu cần thiết

 Thu thập các bài báo, chỉnh sửa và viết lại sao cho dễ hiểu

Trong quá trình đó sản phẩm của dự án và thông tin mới được tạo ra

 Thu thập kết quả và công bố sản phẩm: Kết quả thực hiện dự án có thể được công bố dưới dạng bài thu hoạch, báo cáo bằng văn bản, bài trình diễn

Trang 40

powerpoint Trong nhiều dự án, các sản phẩm vật chất được tạo ra qua hoạt động thực hành như: mô hình máy phát điện, mô hình rơle nhiệt, mô hình

ẩm kế, mô hình mạng điện trên xe buýt, mô hình kính thiên văn Sản phẩm của dự án cũng có thể là những hành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một buổi tuyên truyền nhằm tạo ra các tác động xã hội, phòng triển lãm trưng bày tranh ảnh

Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm học sinh trong một lớp, có thể được giới thiệu trước toàn trường, hay ngoài xã hội

GV và HS đánh giá quá trình thực hiện và kết quả cũng như kinh nghiệm đạt được

Cần phải trả lời các câu hỏi:

Do đó cần tiến hành hoạt động xem xét lại dự án: trở lại án để thực hiện

việc tổng kết và và đưa ra các kết luận rộng hơn Nó có thể xoay quanh câu hỏi: Mục đích học tập đạt được hay chưa? Liệu sản phẩm của dự án có dùng được hay không? Những thiếu sót gì đã bỏ qua? Các yếu tố khác như cảm giác thoải mái của học sinh trong quá trình hoạt động nhóm – thời gian thực hiện dự án – các vấn đề gặp phải và sự hỗ trợ,… đều phải được đề cập tới và đánh giá một cách chu đáo Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc phát triển dự án hoặc thực hiện các dự án tiếp theo khác Có những phương pháp đánh giá khác nhau như: trao đổi bằng thư, đánh giá toàn lớp, đánh giá đồng đẳng, tự đánh giá, học sinh nêu câu hỏi, đánh giá các nhóm…

Định dạng
Số trang	135
Dung lượng	1,69 MB