Một số vấn đề về biên bản của hoạt động điều tra xét xử và các tài liệu đồ vật khác trong vụ án hình sự

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐHQGHN.. n MA., Viện Kiểm sát nhân dàn thành phố Bắc Ninh... Một số vấn dẻ vé biCn bản cùa hoại dộng diéu tra, .xét xử... Tạp chi Khoa liọc DHQGHN... Một sổ vấn dé vé bi

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐHQGHN KINH TẾ - LUẬT, T.XXIII, s ố 1, 2007

MỘT SỐ VẤN ĐỂ VỂ BIÊN BẢN CỦA HOẠT ĐỘNG Đ lỂ ư TRA, XÉT XỬ VÀ CÁC TÀI LIỆU, ĐỒ VẬT KHÁC TRONG v ụ ÁN HÌNH s ự• ' • • •

B iên b ả n v ề h o ạ t động đ iều tra , xét

xử là v ă n b ả n p h á p lý ghi n h ậ n ho ạt

động đ iều tra , x é t xử củ a các cơ q u an

tiế n h à n h tô" tụ n g Đối với mỗi h o ạ t động

tô" tụ n g cụ th ể , p h á p lu ậ t tô" tụ n g h ìn h sự

của nước t a đ ều có quy đ ịn h p h ả i lập

biên b ả n tư ơ n g ứ ng n h ư b iên b ản biên

b ả n k h á m n g h iệm h iệ n trư ò n g , k h ám

xét, biên b ả n b ắ t người, giao, n h ậ n ngưòi

bị b ắt; b iên b ả n hỏi cu n g bị can, biên bản

ghi lời k h a i ngưòi làm chứ ng, người bị

hại; b iên b ả n đôì c h ấ t, n h ậ n dạng; biên

b ản th u giữ, k ê b iên tà i sả n , biên bản

p h iên tò a

P h á p lu ậ t tô" tụ n g h ìn h sự V iệt Nam

đ ã q uy đ ịn h n h ữ n g nội d u n g b ắ t buộc

của m ột b iê n b ả n ghi n h ậ n các h o ạ t động

tô" tụ n g , đ ó là : đ ịa đ iể m , n g à y , giờ, th á n g ,

năm , tiế n h à n h tô" tụ n g , th ò i gian b ắ t

đầu và th ờ i g ian k ế t th ú c , nội d u n g các

h o ạ t động tô" tụ n g , n h ữ n g người tiến

h à n h , th a m gia hoặc có liê n q u a n đến

h o ạ t động tô' tụ n g , n h ữ n g k h iế u nại, yêu

cầu hoặc đề n g h ị của họ B iên b ả n ghi

n h ậ n h o ạ t động tô" tụ n g h ìn h sự p h ả i có

chữ ký c ủ a n h ữ n g người m à p h á p lu ậ t

quy đ ịn h mới có giá trị p h á p lý, mới được

coi là n g u ồ n ch ứ n g cứ; n h ữ n g chỗ sửa

chữa, bổ su n g , xóa bỏ tro n g biên bản

p h ải được xác n h ậ n b ằ n g chữ ký của

n h ữ n g người p h ả i ký vào b iê n bản

n MA., Viện Kiểm sát nhân dàn thành phố Bắc Ninh.

V ư ơ n g V ă n B ép(*)

Các tà i liệu, đồ v ậ t k h ác tro n g vụ á n

là n h ữ n g v ă n b ả n p h á p lý, v ậ t c h ứ a đự ng

n h ữ n g th ô n g tin về n h ữ n g tìn h tiế t có liên q u a n đ ến v ụ á n h ìn h sự do cơ quan,

tổ chức, cá n h â n cu n g cấp cho cơ q u an tiế n h à n h t ố tụ n g C ác tà i liệu có th ể là

sổ sách , h óa đơn, ch ứ n g từ; n h ữ n g sô' liệu, báo cáo có liên q u a n đến vụ án h ìn h

sự Đồ v ậ t k h á c có th ể là các m ẫu v ậ t

cù n g loại với công cụ, p hư ơng tiệ n phạm tội, đốì tư ợ n g tá c đ ộ n g củ a tội phạm ,

n h ữ n g v ậ t th ể m à người p h ạ m tội sử

d ụ n g tro n g công tá c có liên q u a n đến vụ

á n N h ữ n g tìn h tiế t có liên q u a n đến vụ

á n h ìn h sự được g h i n h ậ n tro n g biên

b ả n về h o ạ t đ ộ n g đ iều tra , x é t xử và các

tà i liệu , đồ v ậ t k h á c có th ể được coi là

ch ứ n g cứ

N g h iê n cứu p h á p lu ậ t tô" tụ n g h ìn h

sự c ủ a L iẽn b a n g N ga, Cộng hòa H àn

Q uốc cho th â y , Bộ lu ậ t tô 'tụ n g hình sự

L iên b a n g N ga đề cập b iên b ả n h o ạt động đ iều tr a và b iê n b ả n p h iên tòa, các

tà i liệu k h ác tạ i các điều 83 và 84 Điều

83 Bộ lu ậ t q uy đ ịn h : "Biên b ả n h o ạt động đ iểu tr a v à b iên b ả n p h iê n tòa được coi là ch ứ n g cứ n ế u ch ú n g p h ù hợp với

n h ữ n g q u y đ ịn h c ủ a Bộ lu ậ t này"[l, tr.48]7

V ề các tà i liệ u k h á c , Đ iều 84 Bộ lu ậ t

n ày quy định:

4 4

Một số vấn dẻ vé biCn bản cùa hoại dộng diéu tra, xét xử 4 5

"1 Các tà i liệ u k h á c được coi là

ch ứ n g cứ n ếu n h ữ n g th ô n g tin tro n g đó

có ý n g h ĩa tro n g việc xác đ ịn h các tình

tiế t được quy định tạ i Đ iều 73 Bộ lu ậ t này

2 Các tà i liệu n à y có th ể c h ứ a đựng

n h ữ n g th ô n g tin được ghi n h ậ n dưới

d ạn g v ă n b ản hoặc dưới d ạ n g k h ác Đó có

th ể là các tà i liệu b ằ n g ả n h , p h im , băng

đ ìa audio, video v à n h ữ n g v ậ t có chứa

th ô n g tin được th u th ậ p , c u n g cấp theo

th ủ tục quy đ ịn h tạ i Đ iều 86 Bộ lu ậ t này

3 C ác tà i liệu n à y được đ ư a vào hồ sơ

vụ á n và được bảo q u ả n tro n g th ò i h ạn

bảo q u ản Theo yêu cầu củ a người chủ sở

hữ u hợp p háp, các tà i liệu đ ã bị th u giữ

và đư a vào hồ sơ v ụ á n hoặc b ả n sao cùa

n h ữ n g tà i liệu đó, có th ể được t r ả cho họ

4 C ác tà i liệu có d ấ u h iệ u được quy

đ ịn h tạ i k h o ản 1 Đ iếu 81 Bộ lu ậ t này

được coi là v ậ t c h ứ n g " [l, tr.4 9 ]

T ro n g Bộ lu ậ t tô" tụ n g h ìn h sự năm

1988 của nưóc ta , b iên b ả n về h o ạ t động

điều tra , xét xử, các tà i liệu , đồ v ậ t khác

tro n g v ụ án được c h ín h th ứ c g hi n h ậ n về

m ặ t p h á p lý tạ i các đ iề u 59, 60 T ro n g Bộ

lu ậ t tố tụ n g h ìn h sự n ă m 2003, b iên bản

về h o ạ t động đ iều tr a , x é t xử được quy

đ ịn h tạ i điểu 77; các tà i liệu , đồ v ậ t khác

tro n g v ụ án được qu y đ ịn h tạ i Đ iều 78

Về b iên b ản h o ạ t đ ộ n g đ iều t r a và xét

xử, Đ iều 77 Bộ lu ậ t t ố tụ n g h ìn h sự năm

2003 quy định: "N h ữ n g tìn h tiế t được ghi

tro n g các biên b ả n b ắ t người, k h á m xét,

k h á m ng h iệm h iệ n trư ờ n g , k h á m nghiệm

tử th i, đối c h ấ t, n h ậ n d ạn g , th ự c nghiệm

điều tra , b iên b ả n p h iê n tò a v à b iê n bản

về các h o ạ t động tố tụ n g k h á c tiế n h à n h

th eo quy đ ịn h của Bộ lu ậ t n à y có th ể được coi là ch ứ n g cứ"

Về các tà i liệu, đồ v ậ t k h á c tro n g vụ

á n , Đ iểu 78 Bộ lu ậ t tô tụ n g h ìn h sự n ăm

2003 quy định: "N h ữ n g tìn h tiế t có liên

q u a n đến vụ á n được ghi tro n g tà i liệu

cũ n g n h ư đồ v ậ t do cơ q u a n , tổ chức, cá

n h â n cung cấp có th ể được coi là chứng cứ

T ro n g trư ờ n g hợp n h ữ n g tà i liệu, đồ

v ậ t n ày có n h ữ n g d ấ u h iệu quy địn h tạ i

Đ iều 74 củ a Bộ lu ậ t n ày th ì được coi là

v ậ t chửng"

N h ữ n g tìn h tiế t có liên q u a n đến vụ

á n do các cơ q u a n , tổ chức và cá n h â n

c u n g cấp được quy đ ịn h tạ i k h o ả n 2 Đ iểu

65 Bộ lu ậ t t ố tụ n g h ìn h sự n ă m 2003, có

th ể được công n h ậ n là c h ứ n g cứ, n ếu

th ỏ a m ãn ba th u ộ c tín h củ a ch ứ n g cứ được quy đ ịn h tạ i Đ iểu 64 Bộ lu ậ t tố

tụ n g h ìn h sự n ă m 2003

V ề v iệ c t h u t h ậ p , k iể m t r a , đ á n h g iá

ch ứ n g cứ từ b iên b ả n về h o ạ t động điều tra , x ét xử và các tà i liệu, đồ v ậ t k h ác tro n g vụ á n , trư ốc k h i Bộ lu ậ t tô' tụ n g

h ìn h sự n ă m 1988 ra đời, C ông v án sô" 98-N C PL n g ày 02-03-1974 của Tòa á n

n h â n d â n tối cao gửi cho các T òa án địa phư ơng đã hướng d ẫn : "Tùy th e o loại tội

p h ạ m m à hồ sơ vụ á n có n h ữ n g tà i liệu

và ch ứ n g từ liên q u a n như : b iên b ản

k h á m n g h iệm h iệ n trư ờ n g hoặc k h ám

ng h iệm tử th i, b iên b ả n do ủ y b a n h à n h

c h ín h xã h a y đồn C ông a n lậ p k h i xảy ra việc p h ạm p h á p , giấy c h ứ n g n h ậ n

th ư ơ n g tích, đơn th u ố c hoặc sổ sách, hóa đơn v à ch ứ n g từ k ế to á n

Tạp chi Khoa liọc DHQGHN Kinh tẽ - ulật T XXIII S ấ t 2007

4 6 Vương Vãn Bép

K hi n g h iê n cứu hồ sơ, c á n bộ x ét xử

cần đọc kỹ các giây tờ nói trê n và đối

ch iếu với lời k h a i củ a bị cáo, củ a người bị

hại, của n h â n chứng, với b iên b ả n xác

n h ậ n v ậ t chứ ng và k ế t lu ậ n của giám

đ ịn h viên, để p h á t h iệ n m âu th u ẵ n giữa

các tà i liệu, n h ữ n g điểm b ấ t hợp lý, b ấ t

hợp p h áp hoặc th iế u só t c ủ a từ n g tà i liệu

để chú ý xác m inh ỏ p h iê n tò a " [l, tr.77]

H ướng d ẫ n nói trê n của Tòa á n n h â n

d ân tôì cao đã giúp cho các Tòa á n địa

phương có đ ịn h hướng cụ th ể tro n g việc

th u th ậ p ch ứ n g cứ từ biên b ả n về h o ạt

động đ iều tra , các tà i liệu, đồ v ậ t khác

tro n g vụ án, tro n g đó tậ p tru n g làm sán g

tỏ b n h ữ n g m âu th u ẫ n , b ấ t hợp lý giữa các

ch ứ n g cứ th u th ậ p được đ ể có cơ sở xác

m inh, làm sá n g tỏ tạ i p h iê n tòa

Bộ lu ậ t tô" tụ n g h ìn h sự năm 1988,

cũ n g n h ư Bộ ĩu ậ t tô' tụ n g h ìn h sự năm

2003 của nước ta đều đã c h ín h th ứ c ghi

n h ậ n về m ặ t p h áp lý b iên b ả n về h o ạt

động điều tra , x ét xử và các tà i liệu , đồ

v ậ t k h á c tro n g vụ án Việc th u th ập ,

kiểm tra , đ á n h giá ch ứ n g cứ từ các tà i

liệu, đồ v ậ t k h ác tro n g vụ á n được quy

đ ịn h tạ i Đ iều 214 Bộ lu ậ t tố tụ n g h ìn h

.sự n ăm 2003: "N h ận xét, báo cáo của cơ

q u an , tổ chức về n h ữ n g tìn h tiế t của vụ

á n do đại diện của cơ q u a n , tổ chức đó

trìn h bày; tro n g trư ờ n g hợp k h ô n g có đại

diện của cơ q u an , tổ chức đó th a m dự th ì

Hội đồng x ét xử công b ố n h ậ n xét, báo

cáo tạ i p h iên tòa

Các tà i liệu đ ã có tro n g hồ sơ vụ á n

hoặc mới đư a ra k h i x é t hỏi đểu phải

được công b ố tạ i p h iên tòa!

K iểm s á t viên, bị cáo, người bào c h ữ a

và n h ữ n g người k h á c th a m gia p h iên tòa

có q u y ền n h ậ n x é t về n h ữ n g tà i liệu đó

và hỏi th êm n h ữ n g v ấ n để có liên quan"

N g hiên cứu p h á p lu ậ t tố tụ n g h ìn h

sự của m ột số nước tr ê n t h ế giới n h ư

N h ậ t B ản, V ương quốc T h á i L an, L iên

b a n g N ga cho th â y , p h á p lu ậ t tố tụ n g

h ìn h sự của các nước n ày , đ ều có quy

đ ịn h về trìn h tự, th ủ tục th u thập, kiểm tra, đán h giá chứng cứ từ biên bản về h o ạt động điều tra , x ét xử, các tà i liệu, đồ v ật khác trong vụ án

T ro n g p h á p lu ậ t tô" tụ n g h ìn h sự

N h ậ t B ản, k h ô n g p h ả i mọi biên b ản về

h o ạ t động điều tr a , x é t xử đều được công

n h ậ n là nguồn c h ứ n g cứ, m à chỉ n h ữ n g

b iên b ả n nào đ áp ứ n g n h ữ n g điều k iện

nh â't đ ịnh, mối được công n h ậ n là nguồn chứ ng cứ Đ ây có th ể nói là m ột tro n g

n h ữ n g quy đ ịn h m a n g tín h đặc th ù của

p h á p lu ậ t tố tụ n g h ìn h sự nước này

K hoản 2, k h o ả n 2 Đ iều 321 Bộ lu ậ t tô

tụ n g h ìn h sự N h ậ t B ản quy định: "2 Biên b ả n tro n g đó có các lòi k h a i của m ột ngưòi k hông p h ả i là bị cáo được đưa ra vào n g ày c h u ẩ n bị x é t xử hoặc ngày xét

xử, hoặc biên b ả n mô tả k ế t q u ả xem xét

ch ứ n g cứ do Tòa á n hoặc th ẩ m p h á n tiến

h à n h , có th ể được sử d ụ n g làm chứ ng cứ

k h ô n g k ể đến k h o ả n 1 tr ê n đây

ch ứ n g cứ do C ông t ố v iên, sĩ q u a n trợ lý Công tô" viên, hoặc v iên chức cản h s á t tư

p h á p tiế n h à n h , có th ể được sử d ụ n g làm chứ ng cứ, n ếu người đ ã lậ p biên b ản đó

có m ặ t vào ng ày x é t xử vói tư cách người

Tạp chi Khoa học DHQGHN Kinli tế - Luật T.XXII Số l, 2007

Một sổ vấn dé vé biổn bán cùa hoạt động diéu Ira, xét xử 4 7

làm ch ứ n g v à xác m in h tà i liệu được

c h u ẩ n bị là xác th ự c m à k h ô n g kể đến

k h o ả n 1 Đ iều này"[2, tr.55]

T ro n g Bộ lu ậ t tố tụ n g h ìn h sự của

Vương quốc T h á i L an, các tà i liệu khẬc

đã được q uy đ ịn h t ạ i chư ơng III, gồm ba

điều lu ậ t Đ iều 238 Bộ l u ậ t này quy

định: "Chỉ các tà i liệ u gốc m ới được chấp

n h ậ n là c h ứ n g cứ, tu y n h iê n n ế u có tà i

liệu gốíc đó k h ô n g có s ẵ n th ì các b ả n sao

có ch ứ n g th ự c hoặc lời k h a i v ề nội dung

tà i liệu đó c ũ n g được c h ấ p n h ậ n

N ếu các tà i liệu cù a C h ín h p h ủ được

sử d ụ n g làm b ằ n g ch ứ n g , th ì n g a y cả khi

sẵ n có tà i liệ u gốc, v ẫ n gửi b ả n sao co

ch ứ n g th ự c củ a cơ q u a n có th ẩ m quyển,

trừ k h i có qu y đ ịn h k h á c tro n g lện h triệ u

tập"[3, tr.6 3 ]

T ro n g Bộ lu ậ t t ố tụ n g h ìn h sự Liên

b a n g N ga, b iê n b ả n về h o ạ t động điều

tra , x ét xử được đề cập tạ i Đ iều 83 Biên

b ản về h o ạ t động đ iều t r a v à biên b ản

p h iên tò a, Đ iều 166 B iên b ả n h o ạ t động

điểu tra , Đ iểu 167 Xác n h ậ n việc từ chối

hoặc k h ô n g có k h ả n ă n g ký b iên bản

h o ạ t động đ iề u tr a , Đ iểu 174 B iên b ản

hỏi cu n g bị can , Đ iều 180 B iên b ản

k h á m n g h iệ m và xem x ét d â u v ết trê n

th â n th ể , Đ iều 259 B iên b ả n p h iên tòa

Đ án g ch ú ý, Bộ lu ậ t n à y có qu y địn h về

n h ậ n x é t đối vối b iê n b ả n p h iê n tò a tạ i

Đ iều 260: "1 T ro n g th ò i h ạ n 3 ngày kể

từ n g à y x em b iê n b ả n p h iê n tò a , các

b ê n có th ể đ ư a ra n h ậ n x é t v ề b iên b ản

p h iê n tòa

2 N h ữ n g n h ậ n x é t đôi với b iên bản

p h iê n tò a p h ả i được c h ủ tọ a p h iên tòa

xem x é t n g ay T ro n g n h ữ n g trư ờ n g hợp

cần th iế t, ch ủ tọa p h iê n tòa có quyển triệ u tậ p n h ữ n g người đư a n h ậ n xét để làm rõ nội d u n g của n h ữ n g n h ậ n xét đó

3 C ăn cứ k ế t q u ả xem x é t nhữ ng

n h ậ n xét, c h ủ tọ a p h iê n tò a ra qu y ết

đ ịn h công n h ậ n tín h đ ú n g đ ắ n củ a n h ậ n

x ét hoặc bác bỏ ch ú n g N h ữ n g n h ậ n xét đối với b iên b ả n p h iê n tòa và quyết địn h

củ a ch ủ tọa p h iên tò a được đính kèm

b iên b ả n p h iê n tò a " [l, tr.128]

Q uy đ ịn h trê n củ a p h á p lu ậ t tố tụ n g

h ìn h sự L iên b a n g N ga tạo đ iều kiện cho

n h ữ n g người th a m gia tố tụ n g được đ á n h giá ch ứ n g cứ từ b iê n b ả n p h iên tòa, trê n

cơ sở đó giúp n h ữ n g người tiế n h à n h tố

tụ n g kiểm tra , đ án h giá chứng cứ từ nguồn

ch ứ n g cứ n à y m ột cách c h ín h xác hơn

T hực tiễ n đ iều tr a , tru y tố, x ét xử cho

th ấ y , b iên b ả n về h o ạ t động điều tra , xét

xử và các tà i liệu, đồ v ậ t k h á c có vị trí,

v ai trò r ấ t q u a n trọ n g tro n g sô' các nguồn

ch ứ n g cứ củ a v ụ á n h ìn h sự

Biên b à n về h o ạ t động đ iều tra , xét

xử p h ả i đ áp ứ n g yêu cầu p h ả n á n h m ột cách k h á c h q u a n , đ ầ y đ ủ , ch ín h xác các

h o ạ t động đ iểu tra , x ét xử, cũng n hư

đ iều k iệ n và các bước tiế n h à n h , để có cơ

sỏ kiểm tr a , đ á n h giá các ch ứ n g cứ từ các

b iên b ả n đó; trư ò n g ngược lại, th ì sẽ gây

k hó k h ă n cho h o ạ t động đ iều tr a , tru y tố,

x é t xử

Việc kiểm tra , đ á n h giá ch ứ n g cứ từ các tà i liệu , đồ v ậ t k h ác tro n g vụ án

n h ằ m làm rõ n g u ồ n gốc c ủ a các tài liệu,

đồ v ậ t đó; người so ạn th ả o tà i liệu, thời gian , địa điểm so ạn thảo; m ức độ ch ín h

Tạp chí Khoa học ĐHQGHS Kinh tế - Luật, T.XXII/, S ổ ỉ 2007

4 8 Vưcmg Vản Bép

xác của tà i liệu được cu n g cấp tro n g vụ

á n so với b ả n gốc của tà i liệu; nguồn

th ô n g tin cu n g cấp cho người soạn th ảo

tà i liệu; sự tu â n th ủ c ủ a người soạn th ảo

tà i liệu đỗi với n h ữ n g quy đ ịn h cua pháp

lu ậ t; mức độ ch ín h xác, k h á c h q u an , toàn

diện, đ ầy đủ, cụ th ể củ a n h ữ n g th ô n g tin

tro n g các tà i liệu, đồ v ậ t k h ác

Để làm sá n g tỏ n h ữ n g v ấ n đề trê n , cơ

q u a n tiế n h à n h tô" tụ n g có th ể lấy lời

k h a i của ngưòi đã so ạn th ả o tà i liệu,

người chủ sở h ữ u hoặc ngưòi q u ả n lý hợp

p h á p đồ v ậ t tro n g vụ án; tiế n h à n h đối

chiếu, so s á n h n h ữ n g tìn h tiế t có liên

q u a n đ ến vụ á n được g hi n h ậ n tro n g tro n g các tà i liệu, đồ v ậ t đó với n h ữ n g chứ ng cứ k h á c tro n g vụ á n h ìn h sự Cơ

q u a n tiế n h à n h tô" tụ n g p h ả i p h â n tích

kỹ lưỡng nộ i d u n g được ghi n h ậ n tro n g các tà i liệu, cũ n g n h ư đồ v ậ t k h á c do cơ

q u an , tổ chức, cá n h â n cu n g cấp, tương

tự n h ư p h â n tích các c h ứ n g cứ khác tro n g vụ á n h ìn h sự, n h ư n g p h ả i chú ý so

s á n h , đôì ch iếu các tà i liệu , đồ v ậ t cùng loại ở n h ữ n g cơ q u a n , tổ chức, cá n h ân

k hác n h a u , đ ể tr ê n cơ sở đó có căn cứ

n h ậ n đ ịn h , đ á n h giằ mức độ ch ín h xác của các tà i liệu, đồ v ậ t đó

T À I L I Ệ U T H A M K H Ả O

VNU JOURNAL OF SCIENCE ECONOMICS-LAVV T XXIII N01 70Ồ7

S O M E I S S U E S O N W R I T T E N P A P E R S O F I N V E S T I G A T I O N , E X E C U T IO N ,

A S W E L L A S O T H E R (D O C U M E N T S , T H IN G S E T C ) I N C R IM IN A L C A S E

MA V u o n g V a n B ep

People's Procuracy o f Bacninh City

By researching reg ulations of Code on Crim inal P rocedures enavted in 2003 of

V ietnam and those o th er countries, the author analyzed some is issue on on w ritten papers

of investigation, execution, as well as other (documents, th in g s etc ) in C rim inal Case

Tạp chi Khoa học ĐỈỈQGHN, Kinh t ế - Liiật, T.XXIII s ổ i 2007