Xét từ k hí a cạnh ngôn ngữ học thì việc mô tả tiếng Nga cho 7... Ngôn ngữ còn là phương tiện cơ bả n để giao tiếp... Hiện nay nĩ được xem n h ư là qu an điểm cơ bản trong việc mơ tả ngữ
Trang 1TAP CHÍ KHOA HỌC DHQGHN, NGOẠI NGỮ, T.XVIII, NọỊ, 2002
VAI TRÒ CỦA N G Ử P H Á P CHỨC N Ă NG VỚI V IỆC DẠY VÀ HỌC T IÊ N G NGA • • •
N g u y ể n Hữu Chinh
Khoa Ngổn ngữ & Văn hóa Nga Trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQG Hà Nội
Mục đích của bài báo là p h â n tích, xem xét n h ữ n g né t đặc t r ư n g của tiếng Nga với tư cách là một ngoại ngữ làm cơ sỏ cho việc lựa chọn, biên soạn nh ữ n g giáo trình thích hợp, góp p h ầ n n â n g cao chất lượng đào tạo, n ă n g lực thực h à n h tiếng Nga của cử n h â n , thạc sỹ chuy ên ng à n h tiếng Nga người nước ngoài nói chun g và người Việt N a m nói riêng
Cho đến nay việc giảng dạy, nghiên cứu tiếng Nga trong các trường đại học chuyên ngừ ở nước ngoài được coi n h ư một lĩnh vực đặc biệt của ngừ văn học, như một môn học và một c h uyê n n g à n h khoa học
Nét đặc t r ư n g của môn học này là tính c hấ t tống hợp của nó Nó đa dạ ng vê nội dung, phức tạp vê câu trúc, bao hàm nh iều bình diện ngôn ngữ trong việc nghiên cứu và mô tả (ngữ pháp, từ vựng, âm thanh ), ứng d ụ n g t h à n h tựu và khái niệm của n h i ề u môn thuộc ngữ văn học và của các khoa học liên ng à n h (ngôn ngừ học so s á n h , lý l u ậ n dịch và dịch thực hàn h, ngôn ngữ xã hội học, ngừ dụ ng học, tâm lý học và văn hóa học ), nó dựa vào các tác ph ẩm vă n học với các mục đích giảng dạy k h á c nhau; nó còn liên qu an chặt chẽ với giáo học p h á p và lý l uận dạy ngôn ngừ
Bộ p h ậ n cấu t h à n h qu a n trọng của môn học này ch ính là ngữ pháp Nó là cơ
sỏ đê tổ chức quá t r ì n h dạy học, là nền t ả n g về m ặt ngôn ngừ để p h á t t r iể n những
kỹ nă ng, kỹ xảo lòi nói cho học viên người nước ngoài Ngữ p h á p tiếng Nga như một ngoại ngữ luôn được n h ậ n thức và p h á t triển trong p hạ m vi môn học, vì vậy nó luôn hướng vào mục đích và nhiệm vụ của môn học khi c h ú n g ta xác định nh ững nguyên tắc mô tả và p h â n tích ngữ liệu ngôn ngữ
T ro ng n h ữ n g n ă m qua khi xác định nhiệm vụ dạy tiế ng Nga cho người nước ngoài và n h ừ n g giải p h á p n â n g cao chất lượng đào tạo thì ngữ ph áp tiếng Nga như một n g à n h ngoại ngữ thường được tr ìn h bầy theo n h ữ n g ngu yê n tắc gần như
n h ữ n g ng u y ê n tắc ngữ p h á p d à n h cho chính người Nga, dù n h ữ n g nguyên tắc đó
x uâ t p h á t t ừ q u a n điểm p h â n tích hay p h â n loại hệ thông đối với ngôn ngữ.
Hiệ n n a y cần k h ẳ n g định r ằ n g ngữ ph áp tiếng Nga n h ư một ngoại ngữ phải
là ngữ p h á p đặc t h ù p h â n biệt với ngữ pháp được biên soạn cho người Nga Bất cứ
ng à nh h a y l ĩn h vực khoa học nào muôn p h á t t r iể n cũng cần p hả i dựa vào cơ sở lý luận r iê ng của mình Xét từ k hí a cạnh ngôn ngữ học thì việc mô tả tiếng Nga cho
7
Trang 28 Nguyễn Hữu Chinh
sinh viên ngưòi nước ngoài cho đến nay còn m ang tính trực cảm: t u y n h ừ n g dẫn chứng, q u a n sát, quy tắc và điều kiện sử dụ ng các đơn vị ngôn ngữ đã được tích lũy nhiều và được ph ả n á n h t ro ng các giáo tr ình, sách giáo khoa, n h ư n g cơ sở lý luận
đã có vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu mong muôn Đã đến lúc cần p hả i nghiên cứu
và khái q u á t n h ừ n g kinh nghiệm, kế t quả đã đ ạ t được để xác lập cơ sở lý l uận biên soạn ngừ ph áp tiếng Nga như một ngoại ngữ, nh ận thức nó như là một lĩnh vực độc lập của ngôn ngữ học
Đặc t r ư n g của ngữ ph áp tiếng Nga như một ngoại ngữ là ngữ ph á p đặc thù , thế hiện ở ha i kh ía cạnh khá c nh a u , n hư n g liên qu a n c h ặ t chẽ với n h a u : nó phải khác với ngữ ph áp d à n h cho người Nga, n h ư n g phải t u â n theo n h ữ n g qui tắc và nguyên lý của riêng mình
Ngữ ph áp t iến g Nga d à n h cho học viên người nước ngoài thuộc chuyên ngà nh ngoại ngừ liên qu an c hặ t chẽ với ngữ pháp mô tả, ngữ p h á p lý thuyết Nhưng nếu nh ư đôi vối các n h à lý lu ận ngôn ngữ Nga, các n h à Nga ngữ học người Nga tiếng Nga là đối tượng ngh iên cứu n h ằ m mục đích hiếu rõ k ế t cấu và cấu trúc của nó, thì ngữ p h á p tiếng Nga d à n h cho các nh à Nga ngữ học người nước ngoài trước h ế t phải là đối tượng sử dụng, vì vậy nó phải chỉ rõ các đơn vị ngôn ngữ Nga được sử d ụn g n h ư t h ế nào trong giao tiếp, phải giúp cho sinh viên ngưòi nưóc ngoài nắm vững và sử d ụ n g t h à n h t hạo tiếng Nga, hiểu rõ thực c h ấ t nội t ạ i của tiếng Nga
Khi đỗi chiếu hai d ạ n g ngữ pháp nêu trên, cần phải n h ậ n t h ấ y không chỉ có
sự khác biệt mà còn phải n h ậ n th ấ y mối liên hệ và ả n h hưởng qu a lại lẫn n h a u
giữa chúng
Cơ sở lý l u ậ n của ngữ ph áp tiếng Nga n h ư một ngoại ngữ t r o n g giai đoạn hiện nay chính là sự cân nhắc, xem xét một cách toàn diện, có lưu ý đế n tính chất
đa chức nă n g của ngôn ngữ Ngôn ngữ không chỉ là phương tiệ n t h ô n g báo và thu
n h ặ n thông tin Ngôn ngữ còn là phương tiện cơ bả n để giao tiếp Ngôn ngữ m ang lại cho con người k h ả n ă n g to lớn trong việc biểu thị t ìn h cảm, t h á i độ với thực tại xung qua nh Ngôn ngữ còn có chức n ă n g t h ẩ m mỹ, p h ả n á n h t í n h cách dân tộc khi nhì n n h ậ n t h ế giới thực tại Chín h tính c hấ t đa chức n ă n g của ngôn ngữ quy định
nh ữ n g q u a n điểm cơ b ả n mô t ả ngữ liệu ngôn ngữ, n h ữ n g n g u y ê n tắc biên soạn ngữ pháp cho người nước ngoài Lý l u ậ n và thực tiễn giảng dạy t i ế n g Nga nh ư một ngoại ngữ cho t h ấ y việc mô t ả tiếng p hù hợp với n h ữ n g nhi ệm vụ của q u á tr ìn h dạy tiếng cho người nước ngoài cần được p h â n tích, xem xét từ n h i ề u k h í a cạnh về mặt ngôn ngữ học
Ngữ ph áp là công cụ tạo ra lòi nói, nê n một trong n h ữ n g n g u y ê n tắc quan trọng n h ấ t của môn học ngoại ngữ là ph â n tích ngữ nghía của n h ữ n g đơn vị ngôn ngữ nh ằ m bổ s u ng cho việc mô tả đặc t ín h cấu tr úc h ì n h t h á i của n hữ n g đơn vị ngôn ngữ đó Ngữ ph áp h iện đại của một ngôn ngữ (ở đây là t iế n g Nga như một ngoại ngữ) được xem xét từ q u a n điểm chức n ă n g của nó Chức n ă n g được hiểu như
Trang 3Vơi trị của ngừ p h á p chức năng với viẻc 9
là vai trị của h i ệ n tượng này hay hiện tượng khác của ngơn ngừ trong việc tạo ra lời nĩi mạch lạc, tức là tro ng quá t r ì n h giao tiếp người học n h ậ n biết chuẩn mực của việc sử d ụ n g các hiện tượng ngơn ngữ này hay khác đơi với từ n g tình huơng cụ thể Tĩm lại q u a n điểm chức n ă n g khi mơ tả các yếu tơ" ngơn ngữ thế hi ện ở việc:
- Xem xét n h ữ n g thuộc tín h riêng của các đơn vị từ vựng, cú ph áp cụ thể cĩ lưu ý tới n h ữ n g đặc t ín h c hu ng của cả hệ thơng ngơn ngữ;
- Xác đị n h n h ữ n g khác biệt về từ vựng, ngữ pháp, tu từ ở các cấp độ khác nhau của hệ t h ơ n g ngơn ngừ và ở các lĩnh vực lịi nĩi khác nhau;
- Chỉ ra sự tác động của các yếu tơ" phi ngơn ngữ đối V Ớ I việc sử dụng ngơn ngữ trong lịi nĩi
Phương p h á p tổng hợp khi nghiên cứu các yếu tố ngơn ngữ bao hàm cả việc
xem xét nh ữn g phương thức ở các cấp độ khác n h a u cùng biểu th ị một nội dung ý nghía là đặc t r ư n g cho q u a n điểm chức nă ng mơ tả ngữ phá p tiếng Nga nh ư một ngoại ngừ Đảm bảo tín h giao tiếp lúc đầu là một t h ủ t h u ậ t của giáo học pháp Hiện nay nĩ được xem n h ư là qu an điểm cơ bản trong việc mơ tả ngữ liệu ngơn ngữ Quan điểm n à y thế hiện rõ ở hai m ặ t sau :
- Đi sâ u vào việc mơ tả ngữ nghĩa;
- Xác đị nh và liệt kê ngữ liệu ngơn ngữ, ngữ liệu lịi nĩi p h ả n á n h chứ năng giao tiếp của ngơn ngữ, giúp cho việc rèn luyện sinh viên giao tiếp bằ ng tiếng nưỏc ngồi
Một t r on g n h ữ n g nguyên tắc chính của ngữ p h á p tiếng Nga n hư một ngoại ngữ là mơi liên hệ của nĩ vỏi lý luận dạy ngơn ngữ được qui định bơi niệm vụ nân g cao c h ấ t lượng đào tạo
Những n é t đặc t rư n g vừa ph â n tích tr ên đây của ngữ p há p tiếng Nga dành
cho ngưịi nước ngồi, và nĩi ri êng tính chất tổng hợp khi mơ tả nĩ, mối liên hệ của
nĩ với lý lu ận dạy ngơn ngữ, bình diện văn hĩa - xã hội của nĩ quy định nét đặc
t rư n g trong việc biên soạn ngữ pháp mới cĩ cấu trúc khơng n h ấ t th iế t phải giơng như câu trúc ngữ p há p mơ tả tru yề n thơng thường bao gồm các p h ầ n như "ngừ âm", "hình thái", "cấu tạo từ"
T Ư L IỆ U THAM KHẢO
1 BcLibixHHci T.M., HeKoropbie npõ/ieMbi õyHCHMH MarHCTpoB-ỘHjjojioroB H nyrn
H xpeiueH H x, "MaTepnaiibi IX KoHrpecca M A n P f l r r , BpaTMCJiaBa, 1999.
2 Pơ>KKOBa ỉ M B o n p o c b i npíìKTHLỉecKOM rpaMMdTMKH tì npcnojỊãtìcìHHM p y cc K o ro
Trang 410 Nguyễn Hừu Chinh VNU JOURNAL OF SCIENCE, Foreign Languages, T.XVIII, NọỊ, 2002
ROLE OF F U N C T I O N GRAMMAR IN T EA CHI NG AND L E A R N I N G RUSSIAN
N g u y e n Huu Chinh
Departm ent o f Russian Language a n d Culture
College o f foreign languages - V N U
This article analy zes typical fe a tu re s of the g r a m m a r of R u s s i a n as a foreign language, m ak e s th em bases for selection a n d production of a p p r o p r i a t e course books and co nt ri b ut e th em to the quality im p r o v e m e n t of R u s s i a n langua ge bachelor a nd m a s t e r education This R uss ian g r a m m a r as a la n g u a g e for foreign
st u d e n ts m u s t be distinctive, different from the t r a d i ti o n a l one used for native
st u d e n ts a nd m u s t be observed from functional g r a m m a r ’s viewpoints Hereby factors su p po rt in g functional positions are analyzed along with th e descriptions of language p h e n o m e n a in R us s ia n and the building of the R u s s i a n g r a m m a r for foreign s t u d e n t s in ge neral a nd for Vie tna mes e s t u d e n t s in pa rt i cu l a r