BAO VẸ NEN ỴẢN HOA: HỌC HỎI THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG THỤC TỈẺN• • • Bussakorn Binsun * Bài viết này tháo luận về cách thức thế hộ trc Thái Lan ngày nay tìm hiếu và báo vệ các di sản văn
Trang 1BAO VẸ NEN ỴẢN HOA:
HỌC HỎI THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG THỤC TỈẺN• • •
Bussakorn Binsun *
Bài viết này tháo luận về cách thức thế hộ trc Thái Lan ngày nay tìm hiếu và báo vệ các di sản văn hóa dân tộc thòng qua chương trình giảng dạy âm nhạc của Khoa Âm nhạc Nghệ thuật thuộc trường đại học Chulalongkorn
Tại trường Đại học Chulalongkorn, những sinh viên tham gia khóa học Quản lý Công tác Biếu diễn Âm nhạc nghệ thuật và các sinh viên năm cuối của chương trình nhạc cổ điển Thái Lan có cơ hội dàn dụng các chương trình biếu diễn nghệ thuật và âm nhạc làm bài tập của khóa học Mục đích cua khóa học là tạo cho sinh viên cơ hội học hỏi, không chỉ kiến thức mà cả thực hành tổ chức các liên hoan văn hóa thực
sự bao gồm nghệ thuật sân khấu truyền thống, nháy múa và âm nhạc Đây là khóa học nàng cao, chỉ dành cho sinh viên 'năm thứ ba và thứ tư Khóa học áp dụng phương pháp dạy học lấy sinh viên làm trung tâm Sinh viên tự giải quyết mọi vấn đề về lập kế hoạch cho buổi biểu diễn, trong khi thầy cô giáo chỉ đóng vai trò hồ trợ, tư vấn và giám sát Sau khi được cung cấp bản nội dung tổng quát có các bước chi tiết về chương trình biểu diễn, sinh viên tự quyết dịnh cách thức tổ chức và tất cả các chi tiết liên quan đến chương trình biểu diễn Họ chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc thu xếp nơi biểu diễn, bao gồm đi lại, sắp xếp chỗ, giải khát,
âm thanh, ánh sáng và người tài trợ Hơn nữa, họ cũng phải tự thu xếp quảng bá cho sự kiện, ví dụ như thông qua quáng cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng, phát tờ rơi dán áp phích quảng cáo để thu hút khán giả
Trang 2Bài viêt này dè cập đôn bôn trường hợp nghiên cứu điên hình, đó là: (1) Chương trình biếu diễn nghệ thuật vinh danh nghệ dân Boonyong Ketkong, (2) Lễ hội di sản vãn hóa vùng miền, (3) Liên hoan ca múa nhạc quốc tê và (4) Chương trình nghệ thuật mang tên 12 tháng - 4 mùa (dược biêu diễn trong vòng 12 tháng và tại bốn vùng miền trong ca nước)
Trước tiên, tôi muốn diễn giải định nghĩa về văn hóa theo phong cách sống cua con người, bao gồm phong tục tập quán và các thiết chế
xã hội được chấp nhận chung Văn hỏa có thè được xem như tín ngưỡng, truyền thông, quá trình tích lũy kinh nghiệm và nhùng biêu hiện vè nó của một nhóm người trong xã hội Vãn hóa bao gồm tất ca các hành vi
có nhận thức, vừa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác vừa được truyền trong cùng thế hệ và từ nhóm xã hội này sang nhóm xã hội khác Nói cách khác, văn hóa là tập hợp các giá trị, hành vi được tiếp nhận và những biêu hiện cụ the cua nó Văn hóa là điều cốt lõi trong bản sác cua một dân tộc và dối với những nước mà da phần dân sổ cùng thuộc một dân tộc, văn hóa được chuyến thành ban sắc dân tộc Văn hóa chính là đặc điểm của một dân tộc và nó tạo ra tính độc nhất vô nhị cua dân tộc đó
Phuvng pháp hảo tồn các giá trị văn hóa
Chúng la có thê bảo tôn các giá trị văn hóa theo ba phương pháp chủ yếu Thứ nhất là phương pháp mang tính lịch sứ tự nhiên Đơn gián
là các hoạt động, hành động, cách ứng xứ của nhỏm xà hội cứ thế tiếp tục Trỏ em học hỏi thông qua các tấm gương là bô mẹ mình Và bố mẹ các em, đến lượt mình, lại xử sự theo các mong đợi xã hội Khi lớn lên, trẻ em vẫn sẽ giữ nếp sống dó và rất ít khi thay dổi
Phương pháp thứ hai để bảo tồn văn hóa là thông qua hệ thống giáo dục chính thức và không chính thức Chang hạn như lập một ban nhạc truyền thống và ban nhạc đó sẽ gặp gỡ ở trung tâm cộng đồng
Một cách chính thức, hệ thống giáo dục đại học và cao đăng của một nước có thê đóng vai trò chủ đạo Người Thái Lan đã từng nói:
"Giáo dục là văn hóa và văn hóa là giáo dục" Hay nói cách khác, khi giáo dục thay đôi thì văn hóa và những biêu hiện cùa nó cũng thay đối
Trang 3Đó là lý do tại sao chế dộ thực dân lại âm mưu tác động vào hệ thống giáo dục ở các nước thuộc địa Chế độ thực dàn đã áp dựng một số thay đổi mang tính bắt buộc, ví dụ như cấm một số môn học nhất định, cấm
sứ dụng ngôn ngừ mẹ đẻ và các truyền thống của người bán địa Tiếp theo là các hội truyền giáo và các chương trình tôn giáo mà họ áp đặt đối với người bản địa Các thế lực này đã tạo ra khoảng cách rất lớn giữa cha
mẹ và con cái Theo nhiều cách, bản chất xảo quyệt của chế độ thực dân
dă khiến cho mọi bộ phận trong xã hội đều bị ảnh hưởng bởi chiến dịch truyền bá văn hóa cua họ
Nói tóm iại giáo dục giúp thế hệ tre thấm nhuần các giá trị vãn hóa nội tại đê những biếu tượng văn hóa hề ngoài mà họ nhìn thấy trong cuộc sống đời thường trở thành một phần không tách rời của họ Ví dụ một đứa trẻ được giáo dục theo văn hóa I lồi giáo sẽ cảm nhận được giá trị và biểu tượng văn hóa của một nhà thờ Hồi giáo trong khi một người khách du lịch không cám nhận được điều đó Những người ngoài luôn bị cản trở, không hiểu được một nền văn hóa cụ thể do họ không có được nền tảng giáo dục chung từ nền văn hóa đó
Phương pháp thứ ba để gìn giữ và báo tồn các giá trị văn hóa là thông qua việc quảng bá có chủ đích và theo kế hoạch cúa các tổ chức chính thức và không chính thức Ví dụ ờ Thái Lan có hai tổ chức hỗ trợ trực tiếp cho công tác truyền bá văn hóa Đó là Bộ Văn hóa và Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT) Ke từ khi Thái Lan trở thành điểm đến quen thuộc của khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới, nhiều đơn vị kinh doanh cũng tham gia quảng bá văn hóa một cách trực tiếp Ở Bangkok việc ca múa nhạc truyền thống được biếu diễn trong các nhà hàng, khách sạn và khu thương mại là rất phổ biến Ngoài ra, một số khu chợ ngoài trời cũng là địa điểm quảng bá văn hóa Chợ đêm Lumpini được thành lập giữa đấu trường quyền anh và một nhà hát múa rối truyền thống
Kết họp giáo dục, quảng bá và lôi cuốn thế hệ trẻ
Với tư cách là người hướng dẫn tại Bộ môn Âm nhạc, Khoa Âm nhạc Nghệ thuật, Trường đại học Chulalongkorn, một trường đại học hàng đâu ớ Thái Lan, Khóa học Quan lý công lác biểu diễn âm nhạc nghệ thuật mà tôi tô chức kết họp cả các yếu tố giáo dục và các yếu tố
Trang 4quang há troim việc bao tôn vãn hóa I lơn nữa khóa học còn thu hút sự quan tàm cua thê hệ tro và giúp họ tự nhận thức dược vai trò cua mình trong việc bảo tòn các di san văn hỏa cua nuười Thái Nhĩrim sinh viên
9
nãm cuôi trorm Chương trình hicu diên nhạc cỏ diên Thái Lan cũn li có
cơ hội tirơniỉ tự khi các em chọn dò tài viòt chuyên luận cho mòn học
Bốn trưòng họp nghiên cứu đicn hình
Trường họp nghiên cứu thứ nhài tôi muôn giói thiệu sơ qua ớ đâv
là chưưim trình do các sinh vic*n năm cuôi cua Chươim trinh biêu dion nhạc cỏ diên Thái l.an dàn dụng dê \ inh danh nghệ dân Boonyong Kctkong Cùng vứi các nghệ sỹ chuyên nuhiộp, các em sinh viên dà trinh diễn nhạc cua nhạc sĩ Boonyong Ketkong, thông qua dó mỏ ta vê cuộc dời cua ôim Thônu qua việc nghiên cửu, bâu chọn và tìm hiêu vê người nghệ dân các CI11 sinh viên dược dám mình trong thê giới văn hóa cua các the hộ di trước Việc nghiên cứu cỏ chiều sâu này dã giúp họ nhận thức được một cách sâu sác vai trò cua mình Irong việc tiêp nôi những đóng góp cua nghệ nhận dó vào nên văn hóa Thái Lan
Trường hợp nghiên cửu thứ hai là Lồ hội Di san vãn hóa vùng miền do các em sinh viên irong khóa học Quan lý còng lác Biêu dicn âm nhạc nghệ thuật thực hiện Đối với sinh viên, việc này buộc các em phai
di sâu nghiên cứu những diêm tương dỏng va khác biệt giữa các vùng miền trong nền văn hóa Thái Lan Các em phai lựa chọn nluìng vùng miền dặc trưng cho di san văn hóa Thái Lan và sau dó tò chức chương trình trong khuôn khổ không gian và thời gian cho phép Các em cũnií còn phái tìm hiếu và lựa chọn các nghệ sĩ nhân dàn và nghệ sT chuvên nghiệp để họ thực hiện phần trình diễn được lựa chọn về nền văn hóa Thủi Lan
Lễ hội Ca múa nhạc quốc tế là chương trình thứ ha do các em sinh
vìCmi tham gia khóa học về Quan lý công tác biòu diễn âm nhạc nghẹ thuật thực hiện Chương trình này có một số điểm rất đáng chú ý Đó là một sự kiện văn hóa nôi bật và dành cho tất cả mọi n g ư ờ i Chương trình nghệ thuật được tổ chức trên sân khau ngoài trời, ơ nơi giáp với trung tâm buôn bán sầm uất ngay tại trung tâm thú đô Bangkok Chương trình hoàn toàn miền phí được hồ trợ bởi một số nhà tài trợ hào phóng và
Trang 5dành cho bất cứ ai đi ngang qua đó ] lơn nữa chu dề của chương trình mang tính quốc tế nên chương trình đã thu hút được sự quan tâm cua các dại sứ quán tại Bangkok Các nghệ sỹ từ nhiều nước trên thế giới được mời đến thông qua các đại sứ quán Sự kiện văn hóa này thực sự thành công trên nhiều phương diện Thứ nhất, khán giả có cơ hội được xem các tiết mục biểu diễn độc nhất vô nhị mà không cần phải lên kế hoạch
từ trước cũng như không mất chi phí như khi đi đến một địa diêm trang trọng Thứ hai chương trình chính là phương tiện mở rộng nhận thức về văn hóa không chỉ thông qua con mắt của người Thái mà còn thông qua con mắt của nghệ sỹ từ 10 nước tham gia chương trình Đông thời, băng cách tổ chức một sự kiện quốc tế như vậy, nghệ thuật trình diễn âm nhạc Thái cũng được quảng bá rộng rãi
Trường hợp nghiên cứu cuối cùng là chương trình nghệ thuật mang tên 12 tháng - 4 mùa: Điểm nhấn lề hội truyền thống Thái Lan Đây là chương trinh thành công nhất cua các em sinh viên, thành công hơn các sự kiện khác rất nhiều Giống như sự kiện nói trên, đây là một
sự kiện văn hóa miễn phí được tổ chức tại quáng trường Siam nối tiếng trong khu mua sắm của Bangkok Tuy nhiên, do quy mô và phạm vi văn hóa của chương trình nghệ thuật này rất lớn, bao trùm cả bốn vùng miền trong nước cũng như 12 lễ hội trong năm nên chương trình đã thu hút được sự quan tâm và ủng hộ nhiệt tình từ phía Bộ Văn hóa Thái Lan Các em sinh viên đã thực hiện chương trình nghệ thuật một cách chuyên nghiệp đến mức Khoa Ảm nhạc Nghệ thuật của Trường Đại học Chulalongkorn gần đây nhận được thông báo ràng Irường sẽ được hỗ trợ cho những chương trình văn hóa tương tự Sự kiện văn hóa này bao gồm: Truyền thống ngày đầu năm “Điệu múa Kritsadaphiniham” (buối biếu diễn ban lộc) vào tháng giêng, ngày của Vua Nairai vào tháng hai, Pestival tự vệ và nghi lễ bàv tỏ lòng tôn kính đối với các thầy giáo dạy quyền anh (ngày của Nai Kanomtom) “Lịch sử của môn nghệ thuật quyên anh” vào tháng ba, lễ hội SongKran (têt của người Thái Lan)
“Trình diễn Nang Song Kran” vào tháng tư, nghi lễ cày ruộng Hoàng gia “Ngày sinh của nữ thần Lúa” (điệu múa mùa thu hoạch) vào tháng năm lề hội cầu mưa vào tháng sáu, ngày Asarnha Bucha và ngày ăn chay cua Phật giáo “Trình diễn ký niệm Đức Phật” vào tháng bảy, kỷ niệm ngày sinh của Hoàng hậu hay còn gọi là "Trình diễn điệu múa Pli
Trang 6Thái Lan - nồi giáo" vào tháng tám, lễ trình diễn Sat Thai hay còn gọi
là "Norah bát thiên nga'' vào tháng chín, kết thúc lễ hội Pan Saa
“Khon-Phang” vào tháng mười, lễ kỷ niệm Loi Kra Thong, lễ kỷ niệm sinh nhật Đức vua 11 trong số 12 lề hội nói trên hoàn toàn mang tính truyền thống của Thái Lan
Mục tiêu của khóa học này là để thế hệ mới học hỏi thông qua việc thực hành trực tiếp và dế họ có thể hiện thực hóa giá trị của nền văn hóa
và truyền thống Thái Lan, cũng như quảng bá truvền thống của Thái Lan rộng hơn ra ngoài xã hội Hơn thế nữa những lề hội này có thể giúp quảng bá du lịch đối với cả người Thái Lan và du khách nước ngoài Đây có thê là một ví dụ dặc sắc để những trường cao đẳng và đại học khác ở Thái Lan học tập giúp sinh viên của họ hiểu về nền văn hóa của mình và đánh giá nó đúng mực
Kết luận
Đe kết luận bài viết về gìn giữ và bảo tồn bản sắc văn hóa theo phong cách hiện đại, tôi lưu ý rằng việc dánh giá sinh viên trong khóa học bao gồm việc đánh giá theo thang điếm, đề cập đến cách nhìn nhận cua sinh vicn đối với công tác gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Kết quả cho thấy ràng, các em sinh viên tham gia chương trình văn hóa đặc sắc này không, chỉ có được những kiến thức bổ ích về phưưng pháp tổ chức
lễ hội, mà các em còn có được những nhận thức và đánh giá hết sức sâu sắc về di sản văn hóa của dân tộc mình Khóa học này và những khóa học tương tự như vậy là bước đầu tiên để thế hệ trẻ có thế nhận thức và hiểu một cách đúng đán về tầm quan trọng của nền văn hóa dân tộc Khi nhận thức của các em về giá trị văn hóa dân tộc ngày càng sâu sắc hơn, các em có thế mở rộng và phát triển nhận thức của mình về những nền văn hóa khác Mơn nữa, qua chương trình văn hóa nghệ thuật mang tính tổng thể như vậy các em sinh viên thấy dược ý nghĩa và hiệu quả của hình thức làm việc theo nhóm và điều này sẽ giúp ích các em rất nhiều trong công việc sau này Bài viết này là một ví dụ điển hình về cách gợi
mở sao cho thế hệ trẻ đóng vai trò quyết định trong việc bảo tồn văn hóa,
và cũng đồng thời giúp các em mở mang vốn hiểu biết của mình về văn hỏa dân tộc Vai trò cũa the hệ trẻ trong việc bảo vệ và gìn giữ các giá trị
và bản sắc văn hóa dân tộc là vô cùng quan trọng, nên chúng ta phải tập
Trang 7trung vào các hoạt động mang tính giáo dục dò ui úp cho các em nhận thức được một cách sâu sác sứ mệnh của mình Tôi thích cách giữ gìn vả bảo tồn văn hóa thông qua sự tham gia trực tiếp của thế hệ tre hơn so với cách dựa vào những giúp đỡ bèn ngoài, từ phía Trung tâm Báo vệ Di sản Văn hóa Phi vật thể của Liên hiệp quốc và một số tô chức liên quan khác Cách thử hai đóng vai trò hồ trợ nhưng nòng cốt vần phái là thè hệ trẻ của quốc gia./
B.B (Người dịch: Vũ Thu Hà Hiệu dính: Đặng Tuyết Anh Biên tập: Nguyễn Thị i liền)