BÀI GIẢNG biến đổi khí hậu và sức khỏe

BÀI GIẢNG biến đổi khí hậu và sức khỏe NỘI DUNG 1. Liệt kê các nguyên nhân dẫn tới biến đổi khí hậu. 2. Phân tích các tác động của biến đổi khí hậu dưới góc độ y tế công cộng. 3. Đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế tác động có hại của biến đổi khí hậu trong một bối cảnh địa phương nhất định.

PHẦN 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

THỜI TIẾT:

Tập hợp các trạng thái của các yếu tố khí tượng xảy ra trong khí quyển ở một thời điểm, một khoảng thời gian nhất định

Nắng, mưa, nóng, lạnh, ẩm thấp, khô ráo.

Hầu hết các hiện tượng thời tiết xuất hiện trong tầng đối lưu.

KHÍ HẬU:

Nghĩa hẹp: "Thời tiết trung

bình”

Bảng thống kê mô tả định kì

về ý nghĩa các sự thay đổi

về số lượng có liên quan

trong khoảng thời gian

Khí hậu của một khu vực ảnh

hưởng bởi tọa độ địa lí, địa hình,

độ cao, độ ổn định của băng tuyết bao phủ cũng như các dòng nước lưu ở các đại dương lân cận.

Khí hậu phân ra các kiểu khác

nhau dựa trên các thông số chính xác về nhiệt độ và lượng mưa.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

“Biến đổi khí hậu

là sự biến động

trạng thái trung

bình của khí quyển

toàn cầu hay khu

vực theo thời gian

từ vài thập kỷ đến

hàng triệu năm”

(IPCC)

“Biến đổi khí hậu là sự biến đổi trạng

thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường

là vài thập kỷ hoặc dài hơn Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất” (Bộ Tài Nguyên Môi trường, 2008).

• Ban Liên Chính phủ về biến đổi khí hậu – Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC):

– Tổ chức khí tượng thế giới (WMO) và chương trìnhmôi trường Liên hiệp quốc (UNEP) thành lập 1998

– Sứ mệnh: thực hiện các nghiên cứu về biến đổi môitrường như: đánh giá tác động; tìm hiểu công nghệ,xây dựng kịch bản, đưa ra các phương pháp giảmthiểu, đề xuất các chiến lược ứng phó

MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

• Ban thư ký Công ước Khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu –Secretariat of the

UN Framework Convention on Climate Change (SUNFCCC).

– Thành lập theo điều 8 của Công ước  phục vụ cho cáchoạt động của Công ước và các hoạt động của Nghị địnhthư Kyoto

• Công ước Khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi khí hậu –

UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC):– Thường gọi tắt là Công ước khí hậu, > 150 nước ký tạiHội nghị Thượng đỉnh trái đất ở Rio de Janeiro, 1992

– Mục tiêu: “ổn định nồng độ khí nhà kính trong khí quyển ởmức có thể ngăn ngừa được sự can thiệp nguy hiểm củacon người vào hệ thống khí hậu”

– Công ước không nêu ràng buộc pháp lý về mức phát thải– Nêu các nước thuộc Phụ lục I quay trở lại mức phát thảinăm 1990 vào năm 2000

– Có hiệu lực vào tháng 3/1994, nay >180 nước phêchuẩn

PHẦN 2: NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

• BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU:

– Sự nóng lên toàn cầu

– Mực nước biển dâng

– Thiên tai, các hiện tượng khí hậu cực đoan

SỰ NÓNG LÊN TOÀN CẦU

 Nhiệt độ trung bình của bề mặt Trái đất quyết định bởi cânbằng:

 năng lượng mặt trời chiếu xuống Trái đất

 lượng bức xạ nhiệt của mặt đất vào vũ trụ.

 Bức xạ nhiệt của mặt trời: bức xạ có sóng ngắn  dễ dàngxuyên qua tầng ozon

 Bức xạ nhiệt từ Trái đất vào vũ trụ là bức sóng dài, bị CO2+ hơi nước trong khí quyển hấp thụ

 nhiệt độ bầu khí quyển bao quanh Trái đất tăng lên.

 các khí nhà kính khác như NOx, Metan, CFC

SỰ ẤM NÓNG TOÀN CẦU

EPA: nhiệt độ trung bình cuối thế kỉ 19 tăng +0,8 °C, thế kỉ

20 tăng 0,6 ± 0,2 °C.

Các dự án mô hình khí hậu của IPCC: nhiệt độ bề mặt Trái Đất

sẽ có thể tăng 1,1 đến 6,4 °C trong suốt thế kỷ 21

Cơ quan khảo sát Nam cực của Anh (BAS, 2013): băng tan với tốc độ nhanh nhất trong

50 năm, gấp 10 lần cách đây 600 năm

Tin tốt lành đây! Với tốc độ nóng lên toàn cầu như thế này, chỉ trong vòng chưa đến

5 năm nữa, chúng ta có thể bơi đến đó và ăn thịt thằng cha kia!

10 quốc gia bị ảnh hưởng nặng

Tp Hồ Chí Minh

• Là 1 trong 25 thành phố nằm trong các

vùng ven biển có cao độ thấp và dễ bị tổn thương (LECZ)

– LECZ (Low Elevation Coastal Zone):

• là các vùng tiếp giáp dọc theo bờ biển có cao độ thấp hơn 10 mét trên mực nước biển

ĐỐI TƯỢNG BỊ ẢNH HƯỞNG

•Người vô gia cư

•Công nhân làm việc ngoài trời

ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỚI SỨC

KHỎE CON NGƯỜI

ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỚI

SỨC KHỎE CON NGƯỜI (tiếp)

CÁC NHÓM NGUYÊN NHÂN

•Các điều kiện thời tiết/khí hậu cực đoan

•Hạn hán, dinh dưỡng, an ninh lương thực

•An toàn thực phẩm

•Nước và các bệnh truyền qua nước

•Chất lượng không khí và bệnh tật

•Bệnh do động vật và véc tơ truyền

ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỚI SỨC

KHỎE CON NGƯỜI

Biến đổi

khí hậu

Phơi nhiễm trực tiếp

Những ảnh hưởng đối với kinh tế, xã

hội

trên sức khỏe

Các điều kiện môi trường

Các điều kiện xã hội

Các điều kiện về

hệ thống y tế

Các điều kiện nhiệt độ và thời tiết cực đoan

• Nhiệt độ cực đoan

– Sóng nhiệt (đợt nắng nóng) (Heatwaves)

– Các đợt lạnh khắc nghiệt (Coldwaves)

  Sớm hơn so với trung bình nhiều năm

  Diện ảnh hưởng rộng hơn

• Mùa hè năm 2015: nắng nóng liên tục

• Mùa hè 2019: nắng nóng kéo dài liên tục, với

nhiều nước phải ban bố tình trạng báo động đỏ

Nhiệt độ cao nhất tại một số nước trong đợt nắng nóng, 6/2019

Nhiệt độ cao nhất tại VN, 6/2019

Cháy rừng

• 6 tháng đầu năm 2019: 156 vụ cháy rừng trên toàn quốc

• Clips về cháy rừng năm 2019 ở VN

• HV tìm hiểu về vụ cháy rừng lớn tại

California, Hoa Kỳ, 2018

Xâm nhập mặn

• Vùng nào ở Việt Nam có nguy cơ bị xâm nhập mặn cao?

Một số ảnh hưởng SK

• Nghiên cứu của Viện SKNN-MT (2008-2013)

tại Nghệ An:

• Nắng nóng có liên quan tới tình trạng nhập viện ở

nhóm trẻ <5 tuổi, người già, người mắc các bệnh tim mạch

• Tại Trung Quốc:

• Nắng nóng có liên quan tới tình trạng mắc bệnh tay

chân miệng trong quần thể trẻ em < 5 tuổi

Mối liên quan giữa nhiệt độ và nhập viện do NKHHCT ở trẻ em huyện Nghi Lộc, Nghệ

An, 2011-2015 (Nguyễn Thị Thu Hiền, Lê Thị Thanh Hương, Nguyễn Thu Hà, 2016)

 Mỹ (1979-2002): 6300 người chết do thời tiết nóng

 Pháp (2003): 14.800 người chết do sóng nhiệt cao

 Anh, Bỉ, TBN, Ý, Đức và nhiều quốc gia Châu Âu khác cũng bị ảnh hưởng nặng nề, gần 35.000 người tử vong.

TT Địa điểm Nhiệt độ TT Địa điểm Nhiệt độ

1 Mẫu Sơn -5oC 5 Hải Phòng 6oC

Nhiệt độ các ngày 24 và 25/01/2016 tại Hà Nội

Các ĐK thời tiết cực đoan

• Kể tên các dạng thời tiết cực đoan thường gặp ở Việt Nam?

Mưa đá tại Lào Cai (26 và 29/3/2013)

CÁC ĐIỀU KIỆN THỜI TIẾT CỰC ĐOAN

• BĐKH:

– Tăng tần suất xuất hiện và cường độ của các dạng

thảm họa thiên nhiên

– (Nguồn: www.monre.gov.vn)

CÁC ĐIỀU KIỆN NHIỆT ĐỘ VÀ THỜI TIẾT CỰC ĐOAN

• Bão Bhola (12/11/1970) - Đông Pakistan (Bangladesh ngàynay) và vùng Tây Bengal của Ấn Độ: ~300.000 – 500.000người chết.

• Siêu bão Hải Yến (2013): hơn 5.200 người tử vong, 1.613người mất tích Liên Hiệp Quốc cảnh báo 1,5 triệu trẻ em ởPhilippines có nguy cơ bị suy dinh dưỡng, ~ 4 triệu người mấtnhà cửa

• Bão Katrina (2005): siêu bão tàn phá miền Đông Nam nước

Mỹ, thiên tai gây thiệt hại lớn nhất lịch sử nước Mỹ kể từ trậnđộng đất tại San Francisco năm 1906 đến nay

CÁC ĐIỀU KIỆN NHIỆT ĐỘ VÀ THỜI TIẾT CỰC ĐOAN

• Siêu bão Faxai (9/2019), Nhật Bản

– 3 người chết, 157 người bị thương

• Siêu bão Hagibis (10/2019), Nhật Bản

– 19 người thiệt mạng

– 16 người mất tích

– Hơn 100 người bị thương

Những thiệt hại do các ĐK thời tiết cực đoan gây ra

• Thiệt hại về người

• Chấn thương

• Thiệt hại về hoa màu/cây trồng

• Thiệt hại về vật nuôi

• Thiệt hại về nhà cửa

• Thiệt hại về đường xá/ công trình công cộng

Sau thảm họa

•Ảnh hưởng của chấn thương/ Nhiễm trùng

• Thiếu điều kiện vệ sinh, thiếu nước sạch trong ăn

uống/sinh hoạt

•Nước bị nhiễm bẩn (nước giếng, nước máy)

•Dễ bị bùng phát các bệnh truyền nhiễm: ỉa chảy, hô hấp, ngoài da, các bệnh do véc tơ/ gặm nhấm truyền

•Sức khỏe tâm thần sau thảm họa

•Các công trình công cộng/giao thông bị ảnh hưởng cần khắc phục

•Môi trường bị ảnh hưởng nghiêm trọng

HẠN HÁN, DINH DƯỠNG, AN NINH LƯƠNG THỰC

• Ảnh hưởng tới sức khỏe con người:

NƯỚC VÀ CÁC BỆNH TRUYỀN QUA NƯỚC

– Sự lây lan của một số tác nhân gây bệnh tăng

– Thời gian kéo dài của bệnh ỉa chảy (Peru)

trầm trọng thêm bệnh hen

• Đối tượng dễ bị ảnh hưởng?

• Người bị bệnh tim, tiền sử mắc bệnh hô hấp

CHẤT LƯỢNG KHÔNG KHÍ VÀ BỆNH TẬT

– Ảnh hưởng của thời tiết lên nồng độ của một số chất ô nhiễm không khí khác

– Các chất ô nhiễm không khí từ các vụ cháy rừng

Nhiệt độ cao, độ ẩm thấp…  nguy cơ cháy rừng

• Sự vận chuyển các chất ô nhiễm không khí

– Mây nâu châu Á

• Các tác nhân gây dị ứng trong không khí và bệnh tật

– Phấn hoa  viêm mũi dị ứng

– Nồng độ CO2 tăng  tăng lượng phấn hoa, kéo dài mùa phấn hoa

CÁC BỆNH DO VÉC TƠ VÀ GẶM NHẤM TRUYỀN VÀ

MỘT SỐ BỆNH TRUYỀN NHIỄM KHÁC

• Một số bệnh do gặm nhấm truyền có khuynh hướng tăng

cao vào mùa mưa và trong tình trạng ngập lụt

• Các véc tơ truyền bệnh thường nhạy cảm với biến đổi về

nhiệt độ, lượng mưa

• Một số bệnh do véc tơ truyền?

Nguồn: Tran Mai Kien, Tran Thi Tuyet Hanh et al 2010

Morbidity of Dengue and DHF in Southern Vietnam, Central

Highland and whole country from 1979-2005

La Nina

88-89

99-2000

Tran Mai Kien, Tran T.Tuyet Hanh et al 2010

Coincidence of Malaria and El Nino events in Vietnam in

the period 1976-1994

0 200

BÌNH ĐẲNG GIỚI

• Câu hỏi thảo luận:

– Tại sao phụ nữ lại dễ bị tổn thương hơn nam giới trong các điều kiện biến đổi khí hậu?

• Trả lời:

• Phụ nữ yếu hơn nam giới (Khả năng chịu đựng)/ Cấu tạo sinh học

• Đặc thù nghề nghiệp: làm nông (ngoài trời)

• Tâm lý: dễ xúc động/ Phụ nữ sống lâu hơn nam giới  bị ảnh hưởng của thiên tai nhiều hơn

• Khó vượt qua tổn thương hơn nam giới

• Không được ưu tiên bằng nam giới  dễ bị tổn thương

• Chức năng sinh sản (mang thai)

– Dịch tễ học: chú trọng nhiều hơn vào nhóm đối tượng dễ bị tổn thương

TAN BĂNG VÀ MỰC NƯỚC BIỂN DÂNG

• Dự đoán chính thức của ViệtNam về mức tăng tối đa mựcnước biển trung bình là 75cm(dựa trên các kịch bản phát thảitrung bình B2) vào năm 2100.

• Tuy nhiên, tham số quy hoạch

riêng của Việt Nam là mực nước

biển trung bình dâng một mét vào năm 2100

• 40% diện tích đồng bằng SôngCửu Long sẽ bị xâm nhập bởinước biển

LÂM NGHIỆP VÀ NÔNG NGHIỆP

PHẦN 3: ỨNG PHÓ VỚI BIẾN

ĐỔI KHÍ HẬU

ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

HỘI NGHỊ COP

• Là hội nghị hàng năm của các cơ quan chính phủ và phi chính phủ tham gia vào UNFCCC (COP)

– Đánh giá các hoạt động nhằm ứng phó với BĐKH

• Hội nghị COP lần đầu tiên: 1995 (COP 1) tại Berlin, Đức

• Hội nghị COP 17: 2011 (Durban, Nam Phi)

– Gia hạn Nghị định thư Kyoto thêm 5 năm (2017)

• Hội nghị COP 18: tháng 12/ 2012 (Doha, Qatar)

– Gia hạn Nghị định thư Kyoto đến 2020

• Các nước từ chối ký vào Nghị định thư: Nga, Nhật, Canada, Trung Quốc, Hoa Kỳ, New Zealands

Nghị định thư Kyoto chỉ kiểm soát được 15% tổng lượng khí thải của thế giới

COP 21: 2015 Paris

195 countries adopt the first universal climate

agreement

ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI VIỆT NAM

• Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởngnặng nề nhất của BĐKH

– Các điều kiện thời tiết cực đoan

• Ứng phó với biến đổi khí hậu là các hoạt động của con

người nhằm thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu

THÍCH ỨNG VÀ GIẢM NHẸ

• Thích ứng với BĐKH: điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặccon người đối với hoàn cảnh hoặc môi trường thay đổi giảm khả năng bị tổn thương do dao động và BĐKH hiệnhữu hoặc tiềm tàng và tận dụng các cơ hội do BĐKH

• Giảm nhẹ BĐKH: các hoạt động giảm mức độ hoặccường độ phát thải khí nhà kính

• Ví dụ về thích ứng với BĐKH?

• Climate Change Adaptation: it's time for decisions now:

https://www.youtube.com/watch?v=FO46sPwm4xk

Chiến lược quốc gia về BĐKH

• Được phê duyệt theo QĐ số 2139/QĐ-TTg ngày 5/12/2011

Chương trình mục tiêu ứng phó với BĐKH

và tăng trưởng xanh giai đoạn 2016-2020

• Được phê duyệt theo QĐ số 1670/QĐ-TTg ngày 31/10/2017

• Giảm lượng phát thải khí nhà kính hướng đến việc triển khai thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính sau 2020

• Chú trọng giám sát BĐKH và xâm nhập

mặn

Thảo luận/bài tập nhóm

• Phân tích thực trạng xâm nhập mặn tại vùng đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam

Một số trang web hữu ích

• www.ipcc.ch

• www.monre.gov.vn/v35/default.aspx