BÀI GIẢNG hướng dẫn xây dựng công cụ thu thập số liệu định lượng

BÀI GIẢNG hướng dẫn xây dựng công cụ thu thập số liệu định lượng NỘI DUNG: Xác định vấn đề và ưu tiên cho chủ đề nghiên cứu Xây dựng cây vấn đề Viết mục tiêu Xác định thiết kế Chọn mẫu: tính cỡ mẫu và phương pháp chọn

Xây dựng công cụ thu thập

số liệu định lượng

3

Sử dụng thuốc lá

ST

Phân loại biến

PP thu thập

Tình trạng

hút thuốc hiện tại

ĐTNC có hay không hút thuốc ở thời điểm hiện tại

Nhị phân Bảng hỏi

Tình trạng

hút thuốc hàng ngày

ĐTNC có hay không hút thuốc lá hàng ngày

Nhị phân Bảng hỏi Tuổi lần đầu

hút thuốc Tuổi của ĐTNC lần đầu tiên hút thuốc lá Liên tục Bảng hỏi

Mục tiêu

1 Mô tả được các cách thu thập số

liệu định lượng

2 Trình bày được các bước trong

thiết kế công cụ thu thập số liệu định lượng

3 Trình bày được một số kỹ thuật

trong xây dựng công cụ thu thập

số liệu định lượng

Các phương pháp thu thập

số liệu

Cây phương pháp thu thập

số liệu

Thu thập số liệu

Số liệu thứ cấp Số liệu sơ cấp

• Các điều tra cơ

Cấu trúc

Bán cấu trúc

Cấu trúc

Bán cấu trúc

Số liệu thứ cấp

• Các tài liệu xuất bản của chính phủ

và các tổ chức: tổng điều tra, sổ

đăng ký, báo cáo

• Các kết quả nghiên cứu

• Các thông tin của hệ thống thông tin đại chúng

Số liệu sơ cấp

- Quan sát

• Giác quan: Nhìn và nghe – Cái gì:

Hiện tượng và tương tác

• Tham gia – Không tham gia

• Hoàn cảnh quan sát: Tự nhiên – Đóng kịch

Phát vấn/Bộ câu hỏi tự điền

– Sử dụng những câu hỏi theo trình

tự và qui trình định trước

– Hình thức: phát bộ câu hỏi tới đối

tượng nghiên cứu để họ tự điền

câu trả lời

• Sai số phản hồi (self-selecting bias)

• Không giải thích được cho người trả

lời

• Sai số ảnh hưởng của câu hỏi trước

vào câu hỏi sau

• Sai số do ảnh hưởng của người trả lời

khác

• Thông tin khác không được bổ sung

• Tốn kém về chi phí và thời gian

• Chất lượng phụ thuộc vào điều tra viên

• Chất lượng phụ thuộc và qui trình phỏng vấn

• Người phỏng vấn không phản ánh hết ý tưởng người nghiên cứu

Phát Vấn Phỏng Vấn

• Hạn chế đối tượng được hỏi

• Tỷ lệ phản hồi có thể thấp

• Sai số phản hồi (self-selecting bias)

• Không giải thích được cho người trả

lời

• Sai số ảnh hưởng của câu hỏi trước

vào câu hỏi sau

• Sai số do ảnh hưởng của người trả lời

khác

• Thông tin khác không được bổ sung

• Tốn kém về chi phí và thời gian

• Chất lượng phụ thuộc vào điều tra viên

• Chất lượng phụ thuộc và qui trình phỏng vấn

• Người phỏng vấn không phản ánh hết ý tưởng người nghiên cứu

• Hạn chế đối tượng được hỏi

• Tỷ lệ phản hồi có thể thấp

• Sai số phản hồi (self-selecting bias)

• Không giải thích được cho người trả

lời

• Sai số ảnh hưởng của câu hỏi trước

vào câu hỏi sau

• Sai số do ảnh hưởng của người trả lời

khác

• Thông tin khác không được bổ sung

Thu thập số liệu

Chọn lựa hình thức sử dụng phụ thuộc:

- Đặc thù nội dung của nghiên cứu: những

nội dung nhạy cảm dùng câu hỏi

tự điền

- Phân bố địa lý của đối tượng nghiên cứu:

nếu đối tượng nghiên cứu sống rải rác phỏng vấn sẽ rất tốn kém

- Đặc điểm đối tượng nghiên cứu: nếu đối

tượng nghiên cứu không biết chữ, tàn

tật hoặc già yếu dùng bộ câu hỏi phỏng vấn là thích hợp

Xây dựng bộ câu hỏi

Các loại câu hỏi

Xây dựng bộ câu hỏi

Các bước phát triển bộ câu hỏi

- Bước 1: Tập hợp và định nghĩa rõ ràng các biến,

mục tiếu cụ thể, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết

cần kiểm định

- Bước 2: Tập hợp, xây dựng tất cả các câu hỏi liên

quan có thể hỏi cho mỗi mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết

- Bước 3: Sắp xếp thứ tự các câu hỏi

- Bước 4: Xem xét về hành văn và hình thành bộ

câu hỏi hoàn chỉnh

- Bước 5: Dịch thuật (nếu có)-dịch xuôi và dịch

ngược

• Thử nghiệm câu hỏi (bắt buộc)

Những câu hỏi loại này rất có ích cho việc thu thập thông tin trên các vấn đề:

–   Các sự kiện mà nhà nghiên cứu không quen thuộc,

– Các ý kiến, thái độ và các gợi ý của người cung cấp thông tin, hay

– Các vấn đề nhạy cảm

– Tuy nhiên sẽ gặp nhiều khó khăn khi phân tích số liệu

Các loại câu hỏi

• Ví dụ câu hỏi mở:

– Những tồn tại trong quản lý nhân lực tại bệnh viện của anh/chị là những vấn đề gì?

……….

……….

……….

– Giữ làm sao cho số các lựa chọn càng ít càng tốt

– Dễ dàng cho việc phân tích số liệu sau này.

Các loại câu hỏi

Anh/chị có những đức tính nào của một nhà quản

lý?

Có khả năng quyết đoán

Có khả năng quyết định nhanh

Có khả năng lắng nghe mọi thông tin

Công bằng, không thiên vị

Cấu trúc bộ câu hỏi

• Thông tin chung:

– tên, tuổi, nghề nghiệp, học vấn, tôn giáo, giới, dân tộc, hôn nhân – tham khảo bộ câu hỏi có sẵn DHS, điều tra y

tế quốc gia

– định danh/tên-không tên- sử dụng ID

• Thông tin về các sự kiện:

– Sự kiện không nhạy cảm: để trước

– Sự kiện nhạy cảm, riêng tư: để vào cuối bộ câu hỏi

• Kiến thức

• Thái độ

• Thực hành

Thông tin chung

Tuổi:

– Ngày tháng năm sinh của anh/chị

– Anh/chị bao nhiêu tuổi (âm/dương)– Anh/chị sinh năm nào?

• Phụ thuộc nhiều vào mục tiêu nghiên cứu

– Phân loại nhóm tuổi

– Biết chính xác ngày tháng

Thông tin chung

Câu hỏi về các sự kiện

- Liên quan đến mục tiêu nghiên cứu

- Câu hỏi nhạy cảm: Thường có xu

hướng đưa những câu trả lời không

trung thực, được xã hội chấp nhận

- Ví dụ: liên quan đến hành vi tình dục (số bạn tình), nghiện chích

Câu hỏi về các sự kiện

Cách khắc phục:

• Từ ngữ: dễ hiểu, giải thích để người trả lời có thể hiểu được các ngôn từ thông thường

• Cụm từ: chỉ ra rằng nhiều người có hành vi đó,

chính quyền ủng hộ hành vi, hoặc hỏi về tần suất

• Câu: dùng câu hỏi dài hơn, giải thích kỹ hơn

• Sử dụng câu hỏi mở

• Hướng dẫn: nêu về mục đích của các câu hỏi

nghiên cứu cho người trả lời hiểu rõ hơn, mong muốn sự cộng tác

• Trật tự câu hỏi: những câu nhạy cảm để ở

cuối bộ câu hỏi

• Thường sử dụng bộ câu hỏi không có tên, tự điền

Câu hỏi kiến thức

• Thường có những câu hỏi liên quan đến

các yếu tố nguy cơ, phương pháp phòng chống, hoặc điều trị…

• Bắt đầu hỏi xem đã biết/nghe về bệnh/vấn

Xây dựng bộ câu hỏi

Ví dụ một nghiên cứu về

TĂNG HUYẾT ÁP

– Xác định một số yếu tố thái độ đối với

việc cấm thuốc lá, liên quan tới tình

trạng tăng huyết áp

TỶ LỆ TĂNG HUYẾT ÁP CAO

Văn hóa – xã hội

Kinh tế

Chính sách

YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG

Chế độ ăn Uống rượu/bia Hút thuốc lá

Ít vận động

YÊÚ TỐ HÀNH VI YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG

TỶ LỆ TĂNG HUYẾT ÁP CAO

Văn hóa – xã hội

Kinh tế

Chính sách cấm hút

thuốc lá nơi công cộng

Chế độ ăn Uống rượu/bia

– Xác định một số yếu tố thái độ đối với

việc cấm thuốc lá, liên quan tới tình

trạng tăng huyết áp

Sử dụng thuốc lá

ST

Phân loại biến

PP thu thập

Tình trạng

hút thuốc hiện tại

ĐTNC có hay không hút thuốc ở thời điểm hiện tại

Nhị phân Bảng hỏi

Tình trạng

hút thuốc hàng ngày

ĐTNC có hay không hút thuốc lá hàng ngày

Nhị phân Bảng hỏi Tuổi lần đầu

hút thuốc Tuổi của ĐTNC lần đầu tiên hút thuốc lá Liên tục Bảng hỏi

Sử dụng thuốc lá

Sô lượng

thuốc lá trung bình dung mỗi ngày/tuần

Số lượng điếu thuốc lá

và bao thuốc lá ĐTNC dung hàng ngày/tuần

Rời rạc Bảng hỏi

Tần suất hút

thuốc thụ động

ĐTNC tiếp xúc với khói thuốc lá do người

khác hút

Thứ bậc Bảng hỏi

Câu hỏi hành vi – sử dụng

thuốc lá

• Từ trước đến nay có

bao giờ anh hút

thuốc không? ( Nếu

không, chuyển T9 )

• Hiện tại anh có hút

thuốc không? (Kể cả

hút thuốc điếu, thuốc

cuộn, thuốc lào, hút

xì gà, hay hút bằng

tẩu?)

– Có – Không

– Có – Không

Câu hỏi hành vi – sử dụng

thuốc lá

• Anh bắt đầu hút

thuốc hàng ngày từ

khi bao nhiêu tuổi

• Nếu không nhớ tuổi,

anh có nhớ hút thuốc

hàng ngày đã bao

nhiêu lâu rồi không?

(Chỉ ghi 1, không ghi

tất cả 3)

– Tuổi (Năm)……… – Nếu biết, chuyển

câu T5

– Số năm……

– Hoặc số tháng…… – Hoặc số tuần……

Câu hỏi hành vi – sử dụng

thuốc lá

• Trung bình anh hút

bao nhiêu điếu mỗi

ngày đối với mỗi loại

sau trong một ngày

bình thường?

• Ghi rõ mỗi loại

– Thuốc lá điếu _ – Thuốc tự cuốn _ – Thuốc lào _

– Hút bằng tẩu _ – Xì gà _

– Loại khác (ghi

rõ ) _

B.Tôi tiếp xúc với khói thuốc

ở một số nơi, và/hoặc vào

một lúc nào đó

C.Tôi không bao giờ phải tiếp xúc khói thuốc trong

nhà D.Không để ý/không biết

– Không trả lời

Kiến thức về tăng cường cấm hút thuốc lá ở nơi công cộng

1 Theo anh chị thế nào là hút thuốc thụ

động?

2 Theo anh/ chị, hít phải khói thuốc có ảnh

hưởng đến sức khỏe của mình không?

3 Theo anh chị hút thuốc trong nhà có gây tác

hại tới môi trường không?

Lưu ý

• Cách tính điểm của các câu để có thể có

điểm tổng về kiến thức,

• Trọng số

Kiến thức về tăng cường cấm hút thuốc lá ở nơi công cộng

Theo anh chị thế nào là hút thuốc thụ

động? (Chỉ 1 lựa chọn duy nhất)

– Hút thuốc lá, thuốc lào

– Hút thuốc và hít khói thuốc do mình hút– Hít khói thuốc do người khác hút

– Không biết

– không chắc chắn

• Theo anh/chị khói thuốc có các chất độc hại nào

sau đây ? (nhiều lựa chọn)

Kiến thức về tăng cường cấm hút

thuốc lá ở nơi công cộng

Câu hỏi thái độ

Thái độ:

• Cần tham khảo các nghiên cứu trước đây

về cách hỏi, các câu hỏi, độ tin cậy

• Phải có dự kiến trước về việc sử

dụng/thang bậc và phân tích số liệu trước khi đưa vào hỏi

Câu hỏi thái độ

Đánh giá thái độ

- Đánh giá (Rating): liên tục, 5-7 bậc (1,2,3,4,5: Rất không đồng ý, không đồng ý, không biết, đồng ý, rất đồng ý)

Thang thái độ

Loại thang sử dụng thường xuyên

và phổ biến nhất: thang Likert

(Summated rating)

Câu hỏi thái độ

Thứ tự câu hỏi

• Câu hỏi chung về thái độ sau đó đi vào cụ thể (tầm quan trọng, mức độ nguy hiểm, niềm tin)

• Các câu hỏi trước có thể ảnh hưởng tới cách trả lời của câu sau

Câu hỏi chung Thái độ đối với việc cấm hút thuốc lá nơi

công cộng

• Anh/ chị có cho rằng hút thuốc lá có

thể khiến người khác khó chịu

Câu hỏi chung Thái độ đối với việc cấm hút thuốc lá nơi

công cộng

• Anh chị khó chịu như thế

nào nếu trong phòng làm

việc của anh chị có người

Thái độ đối với việc cấm hút

thuốc lá nơi công cộng

• Anh/chị có sẵn sàng yêu cầu một người tắt thuốc

ở nơi có biển cấm không ?

• Theo anh/chị quy định, chính sách không khói

thuốc tại nơi làm việc của anh/chị có cần thiết

không?

– Sẵn sàng – Chưa sẵn sàng – Còn tùy hoàn

Hoàn chỉnh bộ câu hỏi

Hướng dẫn trong bộ câu hỏi:

– Chuyển câu

– Cách trả lời (nhắc, không nhắc, nhiều lựa chọn, chọn một câu trả lời, đánh dấu hoặc khoanh tròn…)

Thông tin bìa của bộ câu hỏi:

- Giới thiệu cá nhân hay tập thể tiến hành nghiên cứu

- Mô tả ngắn gọn mục tiêu nghiên cứu

- Mô tả ngắn gọn ứng dụng nghiên cứu

- Hướng dẫn ngắn gọn

- Ghi chú tính tình nguyện

- Hứa bảo mật thông tin và tính nặc danh

- Đưa địa chỉ hoặc điện thoại khi có nhu cầu hỏi

- Câu cảm ơn

– Trên đại học □

Phỏng vấn Phân loại, định danh

Nghề nghiệp 1.5

Phỏng vấn Phân loại, thứ bậc

Trình độ học vấn 1.4

Phỏng vấn Phân loại, định danh

Dân tộc 1.3

Phỏng vấn Nhị phân

Giới tính 1.2

Phỏng vấn Liên tục

Tuổi 1.1

Phương pháp thu thập

Loại biến Thông tin chung

1

Phỏng vấn Phân loại, định danh

Nghề nghiệp 1.5

Phỏng vấn Phân loại, thứ bậc

Trình độ học vấn 1.4

Phỏng vấn Phân loại, định danh

Dân tộc 1.3

Phỏng vấn Nhị phân

Giới tính 1.2

Phỏng vấn Liên tục

Tuổi 1.1

Phương pháp thu thập

Loại biến Thông tin chung

1

Các lưu ý khi thiết kế công cụ

• Ai là người mà ta sẽ hỏi và ta sẽ sử dụng các kỹ thuật nào?

• Có cần các cuộc phỏng vấn có cấu trúc linh động với các đối tuợng cung cấp thông tin quan trọng để định hướng trước không?

54

Lưu ý khi thiết kế công cụ thu thập số

– Các nghiên cứu với nhiều đối tượng phỏng vấn: sử dụng các bộ câu hỏi có cấu trúc ngắn gọn,

– Các nghiên cứu nhỏ hơn: có thể sử dụng bộ câu hỏi có nhiều câu hỏi mở

55

Câu hỏi thảo luận

Chia nhóm thảo luận:

• Nội dung thảo luận:

– Thảo luận và đưa phương pháp thu thập số liệu của nghiên cứu

– Thảo luận và xây dựng bộ công cụ thu thập

số liệu của nghiên cứu

– Trình bày và hiệu chỉnh phương pháp, công

cụ thu thập số liệu trước lớp.

• Thời gian: 30 phút.