Vai trò tham gia của mặt trận tổ quốc việt nam trong xây dựng nhà nước và pháp quyền xã hội chủ nghĩa qua thực tiễn tại tỉnh thừa thiên huế

VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TQVN TẬP HỢP XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN, VẬN ĐỘNG NHÂN DÂN THAM GIA THỰC HIỆN CÁC PHONG TRÀO, CÁC CUỘC VẬN ĐỘNG, XÂY DỰNG SỰ ĐỒNG THUẬN XÃ HỘI NHẰM THAM GIA

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐẶNG THỊ NGỌC LAN

VAI TRÒ THAM GIA CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA - QUA THỰC TIỄN TẠI TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Chuyên ngành: Lý luận lịch sử nhà nước và pháp luật

Mã số: 60 38 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2012

Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS TS NGUYỄN ĐĂNG DUNG

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp

tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2012

Có thể tìm hiểu luận văn tại

Trung tâm tư liệu Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Trung tâm tư liệu – Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Tính mới và những đóng góp của Luận văn 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Bố cục luận văn 6

Chương 1: VAI TRÒ, VỊ TRÍ CỦA MẶT TRẬN TQVN THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 7

1.1 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ MẶT TRẬN TQVN THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN 7

1.2 CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TQVN TRONG THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM 14

Kết luận chương 1 17

Chương 2: VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TQVN THAM GIA XÂY DỰNG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC, CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ QUA THỰC TIỄN TẠI TỈNH THỪA THIÊN HUẾ 18

2.1 VAI TRÒ THAM GIA, PHỐI HỢP CỦA MẶT TRẬN TQVN VỚI CÁC CƠ QUAN DÂN CỬ 18

2.1.1 Vai trò của Mặt trận TQVN trong tham gia công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp 18

2.1.2 Vai trò của Mặt trận TQVN trong tham gia phối hợp tổ chức các hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp 22

2.1.3 Vai trò của Mặt trận TQVN trong tham gia xây dựng pháp luật và thực hiện phản biện xã hội 33

2.2 VAI TRÒ THAM GIA, PHỐI HỢP CỦA MẶT TRẬN TQVN VỚI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 43

2.2.1 Vai trò tham gia phối hợp của Mặt trận TQVN trong việc phát huy quyền làm chủ và bảo vệ quyền dân chủ của nhân dân 43

2.2.2 Thực trạng công tác tham gia phối hợp của Mặt trận TQVN với các cơ quan Nhà nước trong việc phát huy quyền làm chủ và bảo vệ quyền dân chủ của nhân dân trên địa bàn Tỉnh Thừa Thiên Huế 49

2.2.3 Vai trò tham gia phối hợp của Mặt trận trong công tác tiếp dân, xử lý đơn thư khiếu nại tố cáo của công dân, đôn đốc và giám sát việc giải quyết 58

2.3 VAI TRÒ THAM GIA, PHỐI HỢP CỦA MẶT TRẬN TQVN ĐỐI VỚI CÁC CƠ QUAN TƯ PHÁP 65

2.3.1 Vai trò tham gia phối hợp của Mặt trận TQVN với Toà án nhân dân

góp phần bảo vệ pháp chế XHCN 65

2.3.2 Vai trò tham gia phối hợp của Mặt trận TQVN với Viện kiểm sát nhân dân 73

2.4 VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TQVN TẬP HỢP XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN, VẬN ĐỘNG NHÂN DÂN THAM GIA THỰC HIỆN CÁC PHONG TRÀO, CÁC CUỘC VẬN ĐỘNG, XÂY DỰNG SỰ ĐỒNG THUẬN XÃ HỘI NHẰM THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN 77

2.4.1 Mặt trận TQVN tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế 77

2.4.2 Mặt trận TQVN vận động nhân dân tham gia thực hiện các phong trào, các cuộc vận động xây dựng sự đồng thuận xã hội nhằm tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN 80

Kết luận chương 288

Chương 3: GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TQVN TRONG THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 89

3.1 NHÓM GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI CÔNG TÁC MẶT TRẬN VÀ ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN TQVN TRONG THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN 89

3.1.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận 89

3.1.2 Đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Mặt trận TQVN trong tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN 90

3.2 NHÓM GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH VÀ NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TQVN TRONG THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN 96

3.2.1 Nhóm giải pháp đẩy mạnh nâng cao vai trò của Mặt trận tham gia đối với cơ quan dân cử (gồm Quốc Hội và Hội đồng nhân dân các cấp) 96

3.2.2 Nhóm giải pháp tăng cường sự phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các cơ quan Nhà nước trong việc phát huy quyền làm chủ và bảo vệ quyền dân chủ của nhân dân 107

3.2.3 Nhóm giải pháp tăng cường sự phối hợp giữa Mặt trận TQVN với các cơ quan tư pháp 112

Kết luận chương 3 115

KẾT LUẬN 116

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 118 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN là một trong những điều kiện và môi trường tiên quyết của một quốc gia tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá và một xã hội phát triển

Công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân

và vì dân là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, bao gồm Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam, Mặt trận TQVN và các tổ chức chính trị

xã hội Mỗi thành phần trong hệ thống chính trị có mỗi vai trò riêng của mình trong sự nghiệp cách mạng

Mặt trận TQVN là bộ phận của hệ thống chính trị của nước Cộng hoà

xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nơi hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động của các thành viên Mặt trận có nhiệm vụ tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường

sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân; tuyên truyền, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ công chức nhà nước; tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng và Nhà nước; tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân; cùng Nhà nước chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân Với nền dân chủ ngày càng phát triển thì MTTQ càng cần được mở rộng, vai trò của Mặt trận TQVN cần được đề cao

Với nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận TQVN đó là chế

độ hiệp thương dân chủ (khác căn bản với dân chủ trong Đảng) đặc biệt quan trọng trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền Mặt trận TQVN

là một tổ chức rộng rãi của tất cả các giai cấp và tầng lớp xã hội, với mục tiêu đoàn kết phát huy sức mạnh to lớn của khối đại đoàn kết dân tộc, Mặt trận TQVN thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội - một thể chế dân chủ thực chất mà không cần nhiều đảng chính trị Vì vậy, việc phát huy tối đa vai trò Mặt trận TQVN tham gia trong xây dựng và quản lý Nhà nước, trong vai trò phản biện và giám sát hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị là điều kiện quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN

Tại Thừa Thiên Huế, nhiều năm qua hệ thống Mặt trận TQVN từ Tỉnh đến các xã, phường, thị trấn đã có rất nhiều hoạt động nhằm phát

huy dân chủ trong các tầng lớp nhân dân Tuy vậy, để đẩy mạnh việc tuyên truyền, vận động nhân dân phát huy dân chủ, thực hiện tốt hơn nữa các chức năng giám sát, phản biện, xây dựng sự đồng thuận xã hội và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân vẫn đang là vấn đề cần thiết đặt ra

Việc nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực tiễn và pháp lý về Mặt trận TQVN tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN là vấn đề

cần thiết Với ý nghĩa đó, chúng tôi đã chọn đề tài: "Vai trò tham gia

của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong xây dựng Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa - qua thực tiễn tại Tỉnh Thừa Thiên Huế" làm luận

- Đề xuất chủ trương, giải pháp nhằm phát huy vai trò của Mặt trận tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân

3 Tính mới và những đóng góp của Luận văn

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về vị trí, vai trò của Mặt trận trong đời sống xã hội hiện nay, Luận văn còn:

- Trình bày một cách có hệ thống dưới giác độ khoa học pháp lý vấn

đề Mặt trận Tổ quốc tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN

- Đánh giá thực trạng về vai trò của Mặt trận trong tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

- Đưa ra những giải pháp nhằm phát huy vai trò của Mặt trận TQVN

tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu vai trò tham gia, phối hợp của Mặt trận TQVN đối với bộ máy Nhà nước, chính quyền cơ sở qua

thực tiễn hoạt động tại Tỉnh Thừa Thiên Huế

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu cụ thể về vai trò, chức năng của Mặt trận tham gia phối hợp với các cơ quan dân cử, cơ quan hành chính Nhà nước, cơ quan tư pháp; thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội; phát huy vai trò tập hợp xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc; thực hiện các phong trào, các CVĐ nhằm góp phần xây dựng sự đồng thuận xã hội và khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên địa bàn Tỉnh Thừa Thiên Huế

* Tổng quan tài liệu: Hiện nay, trên phạm vi cả nước đã có nhiều

công trình, bài báo nghiên cứu nhiều góc độ về Mặt trận tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN như:

Đề tài khoa học cấp bộ của UBTWMTTQVN – Ban dân chủ - pháp

luật, về “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác dân nguyện của Mặt trận TQVN” do PGS-TS Bùi Xuân Đức làm chủ nhiệm đề tài, năm 2010

Kỷ yếu đề tài khoa học cấp bộ của Ban dân chủ pháp luật

UBTWMTTQVN về “Phát huy vai trò của Mặt trận TQVN trong việc thực hiện chức năng giám sát nhân dân đối với chính quyền cơ sở” do ông

Đỗ Duy Thường – PCT UBTW Mặt trận TQVN - năm 2005

Đề tài khoa học cấp bộ của UBTW MTTQVN – Trung tâm công tác

lý luận (2004) về “Một số vấn đề đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam”

Kỷ yếu khoa học của UBTWMTTQVN – Trung tâm công tác lý luận

(2004), về “Phát huy vai trò của Mặt trận TQVN trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở”

Kỷ yếu hội thảo khoa học của UBTWMTTQVN – Trung tâm công

tác lý luận – BTT UBMT TQVN Tỉnh Thừa Thiên Huế (2012), về “Sự phối hợp hoạt động giữa Mặt trận TQVN với các cơ quan Nhà nước trong lĩnh vực dân chủ pháp luật những vấn đề đặt ra và kiến nghị”

Cùng với các công trình nghiên cứu, các đề tài khoa học, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ còn có nhiều bài viết của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và nhiều tác giả khác đăng trên các báo, tạp chí v.v đã làm phong phú thêm những luận cứ khoa học và thực tiễn về công tác xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN nói chung và vai trò của Mặt trận tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền nói riêng Tuy nhiên để nghiên cứu vai trò tham gia của Mặt trận TQVN xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN qua thực tiễn tại Tỉnh Thừa Thiên Huế đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào Vì vậy, việc nghiên cứu để góp phần phát huy vai trò của Mặt trận TQVN tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN – qua thực tiễn tại tỉnh Thừa Thiên Huế là việc làm cần thiết

5 Bố cục luận văn

Kết cấu luận văn gồm có: Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương, 8 tiết

Chương 1

VAI TRÒ, VỊ TRÍ CỦA MẶT TRẬN TQVN THAM GIA

XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1.1 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ MẶT TRẬN TQVN THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN

Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận TQVN tham gia xây dựng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân tộc nói chung và về nhiệm vụ của Mặt trận TQVN trong công tác tham gia xây dựng, củng cố chính quyền nói riêng đã được thể hiện ngày càng rõ hơn qua các kỳ Đại hội (cụ thể từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI) Đảng ta đã xác định: Mặt trận và các tổ chức thành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; tham gia với Nhà nước thực hiện và giám sát việc thực hiện dân chủ, chăm

lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân Cần đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân, làm cho Mặt trận và các tổ chức thành viên thực sự là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân

Đảng cũng đã xác định "Cách mạng là sự nghiệp của nhân dân, vì nhân dân và do nhân dân” Chính những ý kiến, nguyện vọng và sáng kiến của

nhân dân là nguồn gốc hình thành đường lối đổi mới của Đảng Cũng do nhân dân hưởng ứng đường lối đổi mới, dũng cảm phấn đấu, vượt qua biết bao khó khăn, thử thách mà công cuộc đổi mới đạt được những thành tựu hôm nay Để tiếp tục đưa sự nghiệp đổi mới tiến lên, giành những thành tựu to lớn, cần thực hiện tốt hơn nữa việc mở rộng, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, cả trong nước và nước ngoài, phát huy dân chủ, động viên tối đa sức mạnh của

toàn thể dân tộc vì mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã nhấn mạnh: Mặt trận TQVN, các đoàn thể nhân dân đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân và Nhà nước ban hành cơ chế để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân thực hiện tốt vai trò giám sát và phản biện xã hội Đảng xây dựng quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân đối với việc hoạch định đường lối chủ trương, chính sách, quyết định lớn của Đảng và việc tổ chức thực hiện, kể cả đối với

công tác tổ chức và cán bộ, đây là bước phát triển mới Tuy nhiên để quan điểm này của Đảng đi vào đời sống xã hội thì cần được Nhà nước thể chế hóa thành pháp luật, có cơ chế cụ thể thì Mặt trận, các đoàn thể nhân dân thực hiện mới có hiệu quả.

1.2 CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TQVN TRONG

THAM GIA XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM

Điều 9 Hiến pháp năm 1992, Quốc hội quy định: “Mặt trận TQVN và các tổ chức thành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân Mặt trận phát huy truyền thống đoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân, tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân, động viên nhân dân thực hiện quyền làm chủ, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, viên chức Nhà nước”

Năm 2001, Hiến pháp 1992 được sửa đổi, bổ sung, Điều 9 vẫn tiếp tục

khẳng định, đồng thời bổ sung khái niệm về Mặt trận TQVN, đó là: “Mặt trận TQVN là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo và người Việt nam định cư ở nước ngoài” Đây là một nội dung hết sức quan

trọng, lần đầu tiên được đưa vào Hiến pháp nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và có ý nghĩa chính trị to lớn cả trong nước và quốc tế

Luật Mặt trận TQVN đã được Quốc hội thông qua ngày 12/6/1999

Là một đạo luật ít chương, điều nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam, có

4 chương và 18 điều, quy định khá rõ về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận TQVN: Mặt trận TQVN là một tổ chức liên minh chính trị; là

bộ phận của hệ thống chính trị nước Cộng hòa XHCN Việt Nam; có chức năng, nhiệm vụ là tập hợp xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tổ chức

và hoạt động theo nguyên tắc “tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động”; là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, tham

gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân, cùng Nhà nước chăm lo và bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử, cán bộ, công chức Nhà nước, góp phần giữ vững độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Luật bầu cử đại biểu Quốc hội, Luật bầu cử đại biểu HĐND và các văn bản pháp luật của Nhà nước quy định có liên quan đến quyền và nghĩa

vụ cơ bản của công dân; đến tổ chức bộ máy Nhà nước; đến quyền và trách nhiệm của Mặt trận TQVN đều có nội dung về vai trò, chức năng,

nhiệm vụ của Mặt trận TQVN trong giám sát việc tổ chức, thực hiện pháp luật của cơ quan nhà nước và vận động các tầng lớp nhân dân tích cực tham gia thực hiện văn bản pháp luật đó

Kết luận chương 1

Vai trò của Mặt trận không phải tự Mặt trận khẳng định mà là do chính nhân dân, chính lịch sử thừa nhận Và nó ngày càng được khẳng định và nâng cao trong đời sống xã hội đã góp phần quan trọng vào việc củng cố và mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường sự đồng thuận xã hội, tham gia xây dựng Đảng, mở rộng quan hệ đoàn kết hữu nghị, hợp tác quốc tế, thắt chặt mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, hăng hái tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động cách mạng, thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Chương 2

VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TQVN THAM GIA XÂY DỰNG BỘ

MÁY NHÀ NƯỚC, CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ QUA THỰC TIỄN TẠI TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

2.1 VAI TRÒ THAM GIA, PHỐI HỢP CỦA MẶT TRẬN TQVN VỚI

CÁC CƠ QUAN DÂN CỬ (bao gồm Quốc Hội, Hội đồng nhân dân các cấp)

2.1.1 Vai trò của Mặt trận TQVN trong tham gia công tác bầu

cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp

Mặt trận TQVN có quyền và trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ trong các cuộc bầu cử; trong đó có một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng có tính chất cốt lõi trong tất cả các cuộc bầu cử, đó là Mặt trận TQVN tổ chức hiệp thương dân chủ để lựa chọn, giới thiệu những người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND, lập danh sách chính thức để cử tri bầu làm đại biểu, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước trong Quốc hội và HĐND các cấp

Việc tổ chức hiệp thương, lựa chọn, giới thiệu người ứng cử được thực hiện năm bước theo quy trình cụ thể Trong các bước này thì bước tổ chức lấy ý kiến nhận xét và tín nhiệm cử tri nơi cư trú của những người ứng cử là quan trọng nhất, bởi lẽ đây là những người có thể trúng cử làm đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực của nhân dân trong cơ quan quyền lực Nhà nước

Ngoài ra, Mặt trận còn tham gia tuyên truyền, vận động cử tri thực

hiện quyền bầu cử Thực hiện quyền giám sát việc bầu cử; chỉ đạo hoạt động của Ban thanh tra nhân dân giám sát thực hiện các quy trình bầu cử…

Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011 – 2016, trên địa bàn Thừa Thiên Huế, đã thực hiện tốt quy trình hiệp thương lựa chọn, giới thiệu những người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp, đã lập danh sách chính thức đối với 13 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XIII, 84 người ứng cử đại biểu HĐND tỉnh khóa VI; 458 người người ứng cử đại biểu HĐND cấp huyện và 5.867 người ứng cử đại biểu HĐND cấp xã

2.1.2 Vai trò của Mặt trận TQVN trong tham gia phối hợp tổ chức các hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp

2.1.2.1 Công tác phối hợp tổ chức tiếp xúc cử tri của đại biểu dân cử

- Về trách nhiệm của Mặt trận các cấp trong việc tổ chức các cuộc tiếp xúc: + Trong việc tổ chức tiếp xúc theo định kỳ

+ Trong việc tổ chức tiếp xúc theo nơi cư trú, theo chuyên đề,

lĩnh vực mà đại biểu quan tâm

- Về trách nhiệm của MTTQ phối hợp với các cơ quan, tổ chức hữu quan có:

+ Phối hợp với Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh

+ Phối hợp với Thường trực HĐND và UBND cùng cấp

+ Phối hợp với Văn phòng phục vụ đoàn đại biểu Quốc hội

* Thực trạng hoạt động phối hợp giữa Mặt trận với các cơ quan, tổ chức hữu quan trong việc tổ chức tiếp xúc cử tri nói chung và trên địa bàn Tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng trong những năm gần đây:

- Về công tác phối hợp của các cơ quan, tổ chức, đơn vị trong việc chuẩn bị tiếp xúc cử tri cũng như thúc đẩy mối quan hệ giữa đại biểu với

cử tri: vẫn có những hạn chế như: Việc lập chương trình, kế hoạch tiếp xúc

cử tri chưa được cải tiến Việc chọn địa bàn tiếp xúc chưa căn cứ vào đề xuất của đại biểu cũng như yêu cầu của cử tri Công tác chuẩn bị, tổ chức, điều hành chưa đồng bộ; hình thức tiếp xúc đơn điệu, thành phần cử tri chưa bao quát, chưa mở rộng Về trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri còn chung chung, nhiều vấn đề đã được cử tri nêu ra nhiều lần nhưng không được giải quyết thấu đáo

- Về việc tổng hợp và thúc đẩy việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của

cử tri: Công việc này được chính các đại biểu (hay tổ đại biểu) có trách

nhiệm tổng hợp và báo cáo lại với HĐND cùng cấp MTTQ các cấp cũng gián tiếp thực hiện việc này và thể hiện vào Thông báo trước kỳ họp HĐND công tác tham gia xây dựng chính quyền Tuy nhiên, việc trả lời ý kiến, kiến nghị cử tri còn chung chung, chưa đáp ứng được vấn đề cử tri

kiến nghị, cá biệt có vấn đề không được trả lời Các cấp Mặt trận chưa có

cơ chế đầy đủ để giám sát đối với các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện ý kiến, kiến nghị này

2.1.2.2 Công tác tổng hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của các tầng lớp nhân dân đến các cấp có thẩm quyền giải quyết; đôn đốc và giám sát việc giải quyết

- Việc thu thập ý kiến, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân được thực hiện bằng các phương thức như: qua các hội nghị thường kỳ (hoặc

bất thường) của UBMT các cấp; qua báo cáo tổng hợp ý kiến, nguyện vọng nhân dân của MTTQ các cấp gửi về UBMT cấp trên để tổng hợp chung, hiện nay đây là nguồn chủ yếu; qua báo cáo tập hợp ý kiến đoàn viên, hội viên

và nhân dân của các tổ chức thành viên MTTQ, của các Hội đồng tư vấn gửi về Uỷ ban Mặt trận các cấp; qua ý kiến, kiến nghị của nhân dân thu thập được qua việc tổ chức tiếp xúc cử tri, qua tiếp nhận, xử lý đơn thư khiếu nại,

tố cáo của công dân, qua dư luận, báo chí

- Về hình thức phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân được thực hiện: qua các báo cáo tổng kết công tác Mặt trận, nghị quyết về các hội

nghị UBMT các cấp; qua các báo cáo kết quả phối hợp công tác với các cơ quan nhà nước; qua trình bày báo cáo tổng hợp ý kiến kiến nghị của nhân dân trước các cơ quan đại diện quyền lực nhà nước, đây là hình thức được coi là chính thức có tính pháp lý cao; gửi văn bản kiến nghị đến các cấp có thẩm quyền yêu cầu xem xét giải quyết

2.1.3 Vai trò của Mặt trận TQVN trong tham gia xây dựng pháp luật và thực hiện phản biện xã hội

2.1.3.1 Về tham gia xây dựng pháp luật

Tham gia xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, nhất là các dự án luật, pháp lệnh là một nhiệm vụ quan trọng và thường xuyên của Mặt trận và đã trở thành chương trình hành động hàng năm của UBMT các cấp từ Trung ương đến cơ sở Về tổ chức, tại cơ quan UBTWMT và UBMT cấp tỉnh có ban chuyên môn về pháp luật, có Hội đồng tư vấn về pháp luật Hằng năm, trung bình tham gia đóng góp khoảng

30 dự án văn bản quy phạm pháp luật Ở địa phương, UBMT các cấp đã tham gia xây dựng nghị quyết của HĐND, các quyết định, chỉ thị của UBND trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội, phối hợp với HĐND để nhân dân tham gia góp ý kiến vào các dự án luật theo kế hoạch của Ủy ban TVQH

2.1.3.2 Công tác phản biện xã hội của Mặt trận TQVN

Phản biện xã hội của Mặt trận có thể được hiểu là hoạt động nhận xét, đánh giá, bình luận, thẩm đinh, kiến nghị bằng văn bản đối với các chủ trương, chính sách, các dự án luật, pháp lệnh của các cơ quan Nhà nước

khi được yêu cầu phản biện Sự phản biện của Mặt trận sẽ góp phần làm giảm những thiếu sót, sơ hở trong việc xây dựng, ban hành các văn bản luật, xây dựng sự đồng thuận trong thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, góp phần đảm bảo tính khả thi, phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội, bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân, là sự tập hợp trí tuệ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân tham gia xây dựng chính quyền

Với nét đặc thù chính trị là tính nhất nguyên (đơn đảng) của hệ thống chính trị nước ta nhưng chúng ta vẫn có Mặt trận TQVN, bao gồm các giai cấp, các tầng lớp, các tôn giáo, các dân tộc, các đoàn thể nhân dân, các cá nhân tiêu biểu… điều đó thể hiện khả năng thực thi dân chủ trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền Mặt trận và các đoàn thể nhân dân sẽ

là những cơ chế phản biện có hiệu quả trong việc đóng góp ý kiến để Đảng

và Nhà nước có những quyết sách đúng đắn

2.2 VAI TRÒ THAM GIA, PHỐI HỢP CỦA MẶT TRẬN TQVN VỚI

CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

2.2.1 Vai trò tham gia phối hợp của Mặt trận TQVN trong việc phát huy quyền làm chủ và bảo vệ quyền dân chủ của nhân dân: trên

một số lĩnh vực sau

2.2.1.1 Về tham gia, phối hợp tuyên truyền vận động nhân dân phát huy quyền làm chủ, tích cực thực hiện chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước

Để các chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước đi vào thực tế cuộc sống thì một nhiệm vụ quan trọng đó là phải tổ chức tuyên truyền để cho nhân dân - người thực hiện pháp luật hiểu và tuân thủ các quy định của pháp luật Do có cơ sở xã hội rộng lớn, nên Mặt trận có vai trò hết sức quan trọng trong việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho nhân dân; động viên nhân dân thực hiện nghiêm chỉnh Hiến pháp và pháp luật do Nhà nước ban hành Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật của Mặt trận là một nhiệm vụ hết sức quan trọng Mọi chủ trương, chính sách, pháp luật cũng như các hoạt động của nhà nước, nếu nhận được sự ủng hộ, tham gia của Mặt trận sẽ là một nhân tố quan trọng dẫn đến thành công khi đưa pháp luật vào thực tiễn cuộc sống

2.2.1.2 Vai trò tham gia, phối hợp trong thực hiện dân chủ cơ sở

Nhiều năm qua, MTTQ tham gia phối hợp trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở đặc biệt ở cấp xã, đã chủ trì phối hợp tổ chức để nhân dân bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định những công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố, xã, phường, thị trấn; bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố; lấy ý kiến