Tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm trong luật tố tụng hình sự việt nam đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

Hiện nay, trên cơ sở quy định của Bộ luật TTHS năm 2015 các văn bản pháp luật tố tụng hình sự khác về trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tộ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN KHÁNH TOÀN

Tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm

trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam

đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

(Trên cơ sở số liệu thực tiễn tại địa bàn thành phố Hải Phòng)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN KHÁNH TOÀN

Tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm

trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam

đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế (Trên cơ sở số liệu thực tiễn tại địa bàn thành phố Hải Phòng)

Chuyờn ngành: Luật hỡnh sự và tố tụng hỡnh sự

Mó số: 8380101.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cỏn bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN NGỌC CHÍ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Khánh Toàn

TIẾP NHẬN TIN BÁO, TỐ GIÁC TỘI PHẠM TỘI PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ 7 1.1 Một số vấn đề lý luận về tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm

xâm phạm trật tự quản lý kinh tế 7 1.2 Khái quát các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và pháp

luật về tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế 20

1.2.1 Khái quát các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế 201.2.2 Nội dung qui định của pháp luật tố tụng trong việc tiếp nhận tin

báo, tố giác tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế 22

Chương 2: THỰC TIỄN VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ

TIẾP NHẬN TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 32 2.1 Đặc điểm về các cơ quan tiếp nhận tin báo, tố giác về tội

phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng 32 2.2 Thực trạng và nguyên nhân của công tác tiếp nhận tin báo,

tố giác về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng 34

2.2.1 Thực trạng tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm xâm phạm trật

tự quản lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng 342.2.2 Nguyên nhân của thực trạng tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác

về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng 44

2.3 Các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận tin báo, tố giác về tội

phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng 58

2.3.1 Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự 592.3.2 Các giải pháp nâng cao chất lượng tiếp nhận tin báo, tố giác về

tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng 60

KẾT LUẬN 70 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLTTHS: Bộ luật Tố tụng hình sự CATP: Công an thành phố CQĐT: Cơ quan điều tra TTHS: Tố tụng hình sự VKS: Viện kiểm sát VKSND: Viện kiểm sát nhân dân XPTTQLKT: Xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thực trạng tiếp nhận tin báo, tố giác xâm phạm trật tự

Bảng 2.2 Tỉ trọng khởi tố qua tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm

trật tự quản lý kinh tế với khởi tố qua các nguồn khác 43

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động tố hình sự được bắt đầu bằng việc tiếp nhận tin báo, tố giác

về tội phạm, tiến hành xác minh khẳng định tính xác thực của vụ án có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quyền con người, đảm bảo yêu cầu đầu tranh phòng chống tội phạm, phòng chống oan sai và bỏ lọt tội phạm Việc thực hiện chức năng đó trong tố tụng hình sự có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đảm bảo hoạt động tố tụng hình sự được tiến hành khách quan, đúng luật Với

tư cách là cơ quan được pháp luật trao nhiệm vụ quyền hạn trực tiếp trong quá trình giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm nhằm đảm bảo mọi tin báo, tố giác của công dân và cơ quan tổ chức được giải quyết kịp thời, khách quan và trung thực, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm

Hiện nay, trên cơ sở quy định của Bộ luật TTHS năm 2015 các văn bản pháp luật tố tụng hình sự khác về trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm các cơ quan có thẩm quyền như

Bộ công an, VKSND Tối cao, Bộ Quốc phòng và các bộ ngành liên quan khác và đã có rất nhiều văn bản hướng dẫn thực hiện như quy chế nội bộ ngành, Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP-BNNPTNT-BTC hướng dẫn quy định của BLTTHS về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố đã đạt được những hiệu quả nhất định trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình Tuy nhiên, do sự thay đổi nhanh của các điều kiện kinh tế xã hội, đặc biệt là yêu cầu đấu tranh, phòng chống tội phạm trong tình hình mới mà quá trình thực hiện vấn để tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm cũng như kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm vẫn bộc lộ nhiều bất cập và hạn chế Những tồn tại nêu trên đã gây ra những vướng mắc, lúng túng khi thực hiện dẫn đến quá trình

phối hợp giải quyết giữa Cơ quan điều tra (CQĐT) và VKS đôi khi không có

sự thống nhất, là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ kết quả giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố thấp, tình hình tội phạm ẩn còn nhiều

Hải Phòng là thành phố trực thuộc trung ương, một trong những trung tâm kinh tế lớn của cả nước, do đó bên cạnh những qui luật chung còn có những đặc điểm riêng trong việc tiếp nhận tin báo, tố giác tội xâm phạm trật

tự quản lý kinh tế (XPTTQLKT) Sự khác biệt này đòi hỏi có sự nghiên cứu,

đúc rút kinh nghiệm để đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm đối với các tội XPTTQLKT phù hợp, đạt hiệu quả góp phần phát triển kinh tế - xã hội của thành phố

Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện công cuộc cải cách tư pháp theo tinh thần các Nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam, việc tiếp tục nghiên cứu các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm đối với các tội XPTTQLKT để làm sáng tỏ về mặt khoa học, đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật và những giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm trên địa bàn thành phố Hải Phòng có ý nghĩa lý luận, thực tiễn sâu sắc

Từ những lý do nêu trên, tác giả quyết định lựa chọn đề tài: "Tiếp

nhận tin báo, tố giác về tội phạm trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế (Trên cơ sở số liệu thực tiễn tại địa bàn thành phố Hải Phòng)" làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án, do đó được các nhà khoa học, cán bộ làm công tác thực tiễn quan tâm nghiên cứu Các công trình

khoa học có thể kể đến như: Giáo trình Luật TTHS Việt Nam của các cơ sở

đào tạo Luật [25], [54] … đã đưa ra khái niệm, nhiệm vụ của giai đoạn khởi

tố vụ án hình sự và đặc biệt nhấn mạnh đến việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố bằng việc phân tích các qui định của BLTTHS

về thủ tục giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Luận án tiến sỹ "Nguyên tắc khởi tố và xử lý vụ án hình sự trong luật tố

tụng hình sự Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn", của tác giả Lê

Lan Chi đã đề cập đến trách nhiệm tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên cơ sở tiếp cận là những định hướng cho quá trình giải quyết vụ án hình sự của nguyên tắc cơ bản này của luật TTHS [10]

Sách chuyên khảo

Các bài đăng trên tạp chí chuyên ngành nghiên cứu các khía cạnh của việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố,

như các bài: “Về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện Kiểm sát trong công tác kiểm

sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo yêu cầu cải cách tư pháp” [18]; bài “Một số vướng mắc, bất cập và giải pháp nâng cao chất lượng công tác tiếp nhận, kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố hiện nay” [47]; “Những kinh nghiệm tổ chức, thực hiện và biện pháp trong công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố” [49]; “Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố” [33]; “Quy định của pháp luật về kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố - Thực trạng và một số đề xuất kiến nghị” [21]; “Cần thống nhất nhận thức về các khái niệm tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố và các nguồn thông tin về tội phạm” [46]; “Một số giải pháp tháo gỡ vướng mắc, bất cập trong giải quyết

và kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm giết người” [29];

“Nâng cao chất lượng, hiệu quả phối hợp giữa Viện Kiểm sát nhân dân thành

phố Hà Nội với Cục điều tra trong việc phát hiện và giải quyết tin báo, tố giác

về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp”, Tạp chí Kiểm sát số 11/2012; [51]

Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu trên mới chỉ luận giải một

số vấn đề mang tính lý luận căn bản về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác

và kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác mà chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ và cụ thể ở cấp độ luận văn thạc sĩ luật học về tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận văn là nghiên cứu tiếp tục làm sáng tỏ một số vấn đề

lý luận và thực tiễn tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế tại thành phố Hải Phòng, từ đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả của hoạt động này trong thực tiễn áp dụng của thành phố Hải Phòng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn có những nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Từ cơ sở kết quả tổng hợp các quan điểm của các tác giả về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm như: Khái niệm tin báo, tố giác về tội phạm; phân biệt tin báo, tố giác về tội phạm với các khiếu nại, tố cáo;

- Khái quát sự phát triển của pháp luật Tố tụng hình sự (TTHS) về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm từ năm khi có Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 1988 đến nay để rút ra những nhận xét, đánh giá;

- Nghiên cứu các quy định cụ thể về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo,

tố giác đối với các tội XPTTQLKT, từ đó rút ra những nhận xét, đánh giá;

- Nghiên cứu, đánh giá thực tiễn thực hiện việc tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm XPTTQLKT ở thành phố Hải Phòng, đồng thời phân tích làm rõ những tồn tại, hạn chế xung quanh việc áp dụng và những nguyên nhân cơ bản của nó;

- Đề xuất những định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm XPTTQLKT trên địa bàn thành phố Hải Phòng

4 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu lý luận và qui định của pháp luật về tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm XPTTQLKT;

Về phạm vi nghiên cứu thực tiễn: Đề tài nghiên cứu thực tiễn tiếp nhận

tố giác, tin báo về tội phạm XPTTQLKT trong 05 năm (2013 - 2018) trên địa bàn thành phố Hải Phòng

5 Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác-xít, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền, về chính sách hình sự, về vấn đề cải cách tư pháp được thể hiện trong các Nghị quyết Đại hội Đảng VIII, IX, X và các Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 26/5/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 của Bộ Chính trị

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả luận văn đã sử dụng các phương pháp như: phương pháp phân tích và tổng hợp; phương pháp so sánh, đối chiếu; phương pháp diễn dịch; phương pháp quy nạp; phương pháp thống

kê, điều tra xã hội học để tổng hợp các tri thức khoa học luật TTHS và luận chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứu trong luận văn

6 Những điểm mới và đóng góp của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa quan trọng về phương diện

lý luận và thực tiễn, trong đó giải quyết nhiều vấn đề quan trọng về lý luận và thực tiễn liên quan chức năng trên trong luật TTHS Việt Nam Những điểm mới cơ bản của luận văn là:

- Tổng hợp các quan điểm khoa học trong nước về tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm XPTTQLK;

- Qua nghiên cứu thực tiễn luận văn chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân cũng như đưa ra những kiến nghị nâng cao chất lượng tiếp nhận tin báo,

tố giác tội phạm XPTTQLKT trên địa bàn Hải Phòng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận và pháp luật tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

1.1 Lý luận tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm trật tự quản

2.1 Thực tiễn tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm trật tự quản

lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng

2.2 Hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

1.1.1 Khái quát về tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm

1.1.1.1 Tin báo, tố giác về tội phạm vụ án hình sự

a Khái niệm

Tin báo, tố giác về tội phạm vụ án hình sự chứa đựng những thông tin

về dấu hiệu tội phạm và do đó, trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự, tin báo, tố giác về tội phạm là đầu mối quan trọng để các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm, trên cơ sở đó sẽ ra quyết định khởi tố hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự Nói cách khác, tin báo, tố giác về tội phạm vụ án hình sự là “đầu vào” của quá trình tố tụng giải quyết vụ án hình sự, tạo ra căn cứ tiến hành các hoạt động khởi tố, điều tra vụ án hình sự của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng BLTTHS quy định Tin báo, tố giác về tội phạm vụ án hình

sự góp phần tăng cường trách nhiệm của người dân, cơ quan, tổ chức trong xã hội đối với việc đấu tranh phòng, chống tội phạm góp phần bảo vệ trật tự xã hội Đồng thời góp phần tạo sự rõ ràng và minh bạch để cho các chủ thể này

có thể tố cáo hành vi phạm tội hoặc thông tin về hành vi phạm tội của người khác đến cơ quan có thẩm quyền

Tin báo, tố giác về tội phạm vụ án hình sự làm khởi động giai đoạn khởi tố vụ án hình sự - giai đoạn mở đầu cho tất cả các hoạt động tố tụng tiếp theo được diễn ra, chính vì vậy, việc khởi tố vụ án hình sự cần được tiến hành

sự khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm Việc xác định dấu hiệu tội phạm dựa trên những cơ sở sau đây: 1 Tố giác của cá nhân; 2 Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân; 3 Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng; Kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước; " [45, Điều 143] Như vậy, tin báo, tố giác về tội phạm vụ án hình sự để bắt đầu giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, khởi động trách nhiệm của các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong việc khởi tố và xử lý tội phạm, thể hiện sự phản ứng nhanh chóng từ phía nhà nước đối với hành vi phạm tội nhằm góp phần điều tra, xử lý một cách có căn

cứ và đúng pháp luật hành vi phạm tội và người phạm tội Việc khởi tố vụ

án đúng, kịp thời có ý nghĩa quan trọng, là tiền đề mở ra hàng loạt những hoạt động tố tụng sau này Căn cứ để khởi tố vụ án hình sự là khi xác định

có dấu hiệu của tội phạm xảy ra dựa trên năm cơ sở được quy định tại Điều

143 Bộ luật TTHS, trong số đó tố giác của công dân, tin báo của cơ quan, tổ chức, tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng là những căn cứ rất quan trọng, có thể coi là căn cứ chính trong việc khởi tố vụ án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng Vì vậy, cần làm rõ nội hàm của các khái niệm

“tin báo”, “tố giác” về tội phạm để có sự nhận thức đúng đắn bản chất pháp

lý của các khái niệm

Theo Từ điển tiếng Việt thì các thuật ngữ: Tố cáo, tin báo, tố giác được hiểu như sau: “Tố cáo” được hiểu với hai nghĩa: Thứ nhất, tố cáo là báo cho mọi người hoặc cơ quan có thẩm quyền biết người hoặc hành động phạm pháp nào đó Thứ hai, tố cáo là vạch trần hành động xấu xa hoặc tội ác cho mọi người biết nhằm lên án, ngăn chặn [35] “Tố giác” được hiểu là báo cho

cơ quan chính quyền biết người hoặc hành động phạm pháp nào đó [35] Khái niệm “Tin” cũng được hiểu theo hai nghĩa Thứ nhất là, điều được truyền đi, báo đi cho biết sự viện, tình hình xảy ra Thứ hai là, sự truyền đạt, sự phản ánh dưới các hình thức khác nhau, cho biết về thế giới xung quanh và những

quá trình xảy ra trong nó Khái niệm “Báo” được hiểu theo hai nghĩa: Thứ nhất là, cho biết việc gì đó đã xảy ra Thứ hai là, cho người có trách nhiệm nào đó biết về việc xảy ra có thể hại đến trật tự an ninh chung…là dấu hiệu biết trước [35]

Đối với tin báo về tội phạm thì có nhiều cách hiểu: có quan điểm xác định: chỉ có tin báo do nhân dân, đài báo, cơ quan, tổ chức cung cấp, kiến nghị mới là tin báo, tố giác về tội phạm; hoặc có quan điểm cho rằng mọi thông tin liên quan đến tội phạm đều là tin báo, tố giác

Trên bình diện pháp lý, Luật Tố cáo năm 2011 quy định:

Tố cáo là việc công dân theo thủ tục do Luật này quy định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức [42, Điều 2, Khoản 1] Tố cáo ở đây là khái niệm chung, là việc công dân thực hiện quyền của mình báo tin về tất cả các hành vi vi phạm pháp luật nói chung cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết Tùy theo lĩnh vực pháp luật bị vi phạm mà người ta phân biệt các loại tố cáo khác nhau

Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật có dấu hiệu tội phạm do cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết theo quy định của pháp luật về TTHS [42, Điều 31, Khoản 3] Việc tố giác và tin báo về tội phạm được thực hiện theo quy định của pháp luật về TTHS (khoản 1 Điều 3)

Tố cáo và tố giác về tội phạm có những điểm khác biệt nhất định: Thứ

nhất, về nội hàm của khái niệm: tố cáo hành vi vi phạm pháp luật, không

phân biệt tính chất, mức độ vi phạm; tố giác về tội phạm chỉ bao gồm hành

vi vi phạm pháp luật có thể cấu thành tội phạm đã được qui định trong Bộ luật hình sự Do đó, khái niệm tố cáo rộng hơn và bao hàm cả khái niệm tố

giác về tội phạm theo luật TTHS Thứ hai, về quyền của chủ thể thực hiện:

tố cáo là quyền của công dân, tố giác về tội phạm vừa là quyền, vừa là nghĩa

vụ của công dân Thứ ba, việc phát sinh quan hệ pháp luật: tố cáo hành vi vi

phạm pháp luật chỉ phát sinh sau khi công dân thực hiện quyền tố cáo, tố giác về tội phạm thì phát sinh ngay sau khi công dân biết về tội phạm Công dân có quyền quyết định việc mình sẽ tố cáo hay không một hành vi vi phạm pháp luật nhưng bắt buộc phải tố giác nếu đã biết rõ về một tội phạm qui định trong BLHS

Như vậy, trong TTHS, tố cáo hành vi phạm tội được hiểu là tố giác về tội phạm Đây chính là một trong những nội dung khái niệm tin báo, tố giác

về tội phạm Ở phương diện điều tra tội phạm, tin báo, tố giác về tội phạm là những thông tin ban đầu, có ý nghĩa rất lớn cho các cơ quan pháp luật xem xét tính chất nghiêm trọng hay không của sự việc đã được những chủ thể báo tin,

tố giác đến; tính chính xác và độ tin cậy của các thông tin đến đâu; có dấu hiệu của tội phạm hay không… là căn cứ để CQĐT mở ra những hoạt động điều tra, xác minh theo luật định

Khi bàn về khái niệm tố giác tội phạm, giáo trình luật TTHS Việt Nam của trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng “tố giác tội phạm là việc công dân

tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của một người nào đó mà họ cho rằng đó là tội phạm” [53] Giáo trình này đã coi tố giác tội phạm đồng nghĩa và có cách hiểu tương tự như tố cáo và do đó đã bó hẹp nội hàm của khái niệm tố giác tội phạm Cho đến nay có nhiều cách hiểu về tin báo, tố giác tội phạm Có quan điểm xác định: Chỉ có tin báo do nhân dân, đài báo, cơ quan, tổ chức các cấp, kiến nghị mới là tin báo, tố giác về tội phạm; hoặc có quan điểm cho rằng, mọi thông tin liên quan đến tội phạm đều là tin báo, tố giác Có quan điểm nêu: "Tố giác về tội phạm là việc công dân tố giác về hành vi tội phạm được quy định trong BLHS, còn tin báo về tội phạm là những thông tin về tội phạm được quy định trong BLHS do cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã

hội cung cấp cho cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết; do các phương tiện thông tin đại chúng nêu lên hoặc do người phạm tội tự thú Quan điểm khác cho rằng:

Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện, tố cáo người phạm tội hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định tại khoản 1 Điều 100, Điều 101 và Điều 103 của BLTTHS Tin báo

về tội phạm là việc các cơ quan, tổ chức báo tin hoặc đăng tin có nội dung phản ánh về tội phạm xảy ra cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định tại khoản 2, 5 Điều 100, Điều 101 và Điều 103 của BLTTHS

Khắc phục vướng mắc này, từ thực tiễn tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố vụ án hình sự của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, các cơ quan Tư pháp trung ương đã đưa ra qui định làm rõ các khái niệm: Tin báo, tố giác tội phạm; Kiến nghị khởi tố Theo đó:

Tin báo về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc do cơ quan, tổ chức cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết; Tố giác về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm do cá nhân có danh tính, địa chỉ rõ ràng cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết; Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ của mình phát hiện sự việc có dấu hiệu tội phạm [74]

Các qui định nêu trên dựa trên tiêu chí chủ thể để phân định khái niệm

“tin báo” và khái niệm “ tố giác”, nếu chủ thể đưa tin là cá nhân thì được gọi

là tố giác và nếu chủ thể là cơ quan, tố chức thì gọi là tin báo Tuy nhiên, cách phân loại này gặp phải những vướng mắc trong thực tế và sự việc được gọi tên không đúng với bản chất của nó, chẳng hạn: “Trên thực tế, nhiều trường hợp người (cá nhân) đi qua đường phát hiện xác chết có dấu hiệu do bị giết,

báo tin với cơ quan công an, do vậy, nếu xác định đây là tố giác tội là chưa chính xác” Do đó, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã đưa ra các khái niệm này như sau:

- Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền

- Tin báo về tội phạm là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền hoặc thông tin về tội phạm trên phương tiện thông tin đại chúng

- Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kèm theo chứng cứ, tài liệu liên quan cho Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát có thẩm quyền xem xét , xử lý

vụ việc có dấu hiệu tội phạm [45]

Các khái niệm trên đây bảo đảm tính khoa học, phản ánh được bản chất pháp lý của mỗi hiện tượng đồng thời khắc phục được những vướng mắc trong thực tiễn tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm vụ án hình sự của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng Do đó, tác giả luận văn sẽ sử dụng các khái niệm này để giải quyết các nội dụng đặt ra trong quá trình nghiên cứu luận văn

b Vai trò, ý nghĩa của tin báo, tố giác về tội phạm

Với vị trí là sự bắt đầu của toàn bộ quá trình tố tụng hình sự giải quyết vụ

án, tin báo, tố giác về tội phạm trong vụ án hình sự có vai trò và ý nghĩa sau:

Thứ nhất, tin báo, tố giác về tội phạm giúp cơ quan có thẩm quyền kịp

thời phát hiện, nhanh chóng xử lý hành vi phạm tội, tránh bỏ lọt tội phạm Trong giai đoạn hiện nay tội phạm càng gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp, cố tình tránh sự phát hiện của Cơ quan công an và các cơ quan có thẩm quyền Chính vì vậy, mà các cơ quan có thẩm quyền rất khó phát hiện ra tội

phạm trong xã hội Việc tố giác tội phạm và tin báo về tội phạm có vai trò quan trọng trong công tác phát hiện sớm tội phạm, giúp cơ quan điều tra nhanh chóng phá án Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của

tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa Chính những hành vi xâm phạm

đó làm cho xã hội phức tạp với nhiều loại tội phạm có tính chất nguy hiểm cao Các cơ quan nhà nước lại không bảo đảm hết việc nắm bắt thông tin về tình hình tội phạm đang diễn ra trong xã hội mà chỉ hạn chế về một số lượng thông tin nhất định Để các cơ quan nhà nước nắm bắt đầy đủ thông tin về tình hình tội phạm cần phải có sự tố giác của công dân Tin báo, tố giác về tội phạm giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền biết được tội phạm đang diễn ra trên lĩnh vực nào Nhằm có biện pháp cụ thể xử lý tội phạm trên lĩnh vực đó Việc tin báo, tố giác về tội phạm giúp cho các cơ quan có thẩm quyền phát hiện nhanh tội phạm Tuy nhiên, một số loại tội phạm xảy ra bất ngờ trong xã hội mà các cơ quan có thẩm quyền không biết được như: tội giết người, cướp tài sản, cố ý gây thương tích Tố giác tội phạm giúp cho các cơ quan có thẩm quyền nhanh chóng đến hiện trường nơi xảy ra vụ án để thu thập xác minh làm rõ sự việc phạm tội Trong một số trường hợp người phạm tội sau khi gây án xong lại bỏ trốn khỏi hiện trường, gây khó khăn cho việc truy bắt hung thủ gây án cũng như công tác điều tra phá án

Tố giác tội phạm là cơ sở xác định có dấu hiệu tội phạm theo quy định của BLTTHS và việc xác định dấu hiệu tội phạm dựa trên những cơ sở tin

báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Như vậy, khi một vụ án hình sự

đã diễn ra hoặc đang diễn ra, nếu công dân biết được thì phải tố giác với cơ quan có thẩm quyền Nếu có dấu hiệu của tội phạm thì cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự ngay từ khi tiếp nhận thông tin tố giác tội phạm, và phải ghi rõ những thông tin cần thiết về thông tin tố giác tội phạm của công dân

Tin báo, tố giác tội phạm trong đối với vụ án hình sự sẽ hạn chế xảy ra tình trạng tội phạm ẩn Nguyên nhân của vấn đề bỏ lọt tội phạm có nhiều, song cơ bản tập trung vào: Chủ thể của hành vi phạm tội đã sử dụng thủ đoạn gây án mới tinh vi nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng như tính toán kỹ lưỡng trước, trong và sau khi gây án; hợp thức hóa hành vi phạm tội; xóa sạch mọi dấu vết hành vi phạm tội Người bị hại, nhân chứng không muốn tố giác hành vi phạm tội, cung cấp tài liệu về hành vi phạm tội với cơ quan chức năng do tính chất hậu quả hành vi phạm tội không lớn; do mối quan hệ ruột thịt, dòng họ, quan hệ công tác, cấp trên, cấp dưới, sợ ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, sợ bị trả thù Để khắc phục tình trạng lọt tội phạm, thực hiện được nguyên tắc tối cao của pháp luật là “mọi hành vi phạm tội đều phải được phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh” Vì vậy, việc tố giác tội phạm sẽ góp phần làm cho các hành vi phạm tội phải được phát hiện kịp thời,

xử lý đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm

Thứ hai, tin báo, tố giác về tội phạm góp phần đấu tranh, phòng chống

tội phạm của công dân

Tin báo, tố giác về tội phạm không chỉ giúp cơ quan có thẩm quyền kịp thời, phát hiện xử lý nhanh tránh bỏ lọt tội phạm mà còn giúp cho mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước và công dân gắn bó nhau hơn, cùng đấu tranh phòng ngừa tội phạm Công dân tố giác tội phạm là công dân có lòng tin vào các cơ quan cơ thẩm quyền có khả năng ngăn chặn tội phạm xảy ra

Trong quá trình xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hiện nay phải có sự chung sức của tất cả người dân Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi nhận được tin tố giác của công dân phải giải quyết nhanh, để tạo niềm tin cho người dân Khi tố giác tội phạm, công dân muốn cơ quan có thẩm quyền phải giải quyết tin tố giác đó Công việc đấu tranh phòng, chống tội phạm không chỉ

là nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà là nhiệm vụ của toàn thể công dân, của toàn xã hội Phần lớn các tin tố giác về tội phạm là do công dân cung cấp Nếu công dân không tố giác tội phạm thì sự chung tay của nhà nước trong việc phòng chống tội phạm sẽ không mang lại hiệu quả cao Công dân là tai mắt của cơ quan công an, mọi hoạt động của tội phạm là

từ trong dân, trong xã hội

Tin báo, tố giác tội phạm là một dạng phòng ngừa tội phạm Phòng ngừa tội phạm là hoạt động có tổ chức, có mục đích, có sự đầu tư nhằm hạn chế sự hình thành và phát triển của tội phạm Thời gian qua, phòng ngừa tội phạm ở Việt Nam cũng được xây dựng thành các chương trình, kế hoạch cụ thể bên cạnh các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội Có rất nhiều cách phòng, chống tội phạm trong đó tố giác tội phạm cũng là cách phòng, chống tội phạm nhằm hạn chế sự gia tăng của tội phạm Tố giác tội phạm không chỉ nêu cao tinh thần phòng, chống tội phạm của công dân mà giúp các cơ quan nhà nước cùng phòng, chống tội phạm Như vậy, tố giác tội phạm có vai trò quan trọng trong công tác phát hiện tội phạm, làm giảm

sự gia tăng của tội phạm hiện nay, làm cho nhà nước và công dân gắn bó nhau hơn cùng nhau đấu tranh chung vì mục tiêu giữ cho xã hội lành mạnh, trong sạch không có tội phạm

1.1.1.2 Tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm

a Khái niệm

Theo Từ điển Tiếng Việt: "Tiếp nhận là đón nhận cái từ người khác,

nơi khác chuyển giao cho" Tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm là khâu đầu tiên thu thập thông tin về các hành vi nguy hiểm cho xã hội (được quy định trong Bộ luật hình sự) theo quy trình chặt chẽ, hợp pháp Đây cũng là khâu rất quan trọng, góp phần đánh giá tình hình tội phạm, năng lực, trách nhiệm của cán bộ các cơ quan chức năng đối với nhân dân

Hoạt động tiếp nhận là "đầu vào" cho quá trình giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Bởi lẽ qua đó CQĐT và các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động hoạt động điều tra mới tiến hành các hoạt động điều tra, xác minh để xác định dấu hiệu tội phạm, có căn cứ để khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự VKSND có thẩm quyền kiểm sát hoạt động tư pháp kể

từ giai đoạn này

Khi nhận được tố giác, tin báo về tội phạm, các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết thể hiện ở qui định của nguyên tắc “Trách nhiệm khởi tố và xử lý vụ án hình sự” (Điều

18 BLTHS năm 2015) Trách nhiệm tiếp nhận giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm được xuất phát từ nhu cầu xử lý tội phạm theo định hướng mọi tội phạm đều phải được phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật (Điều 2 BLTTHS năm 2015) Khi phát hiện có dấu hiệu của tội phạm các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải tiến hành khởi tố

vụ án, áp dụng các biện pháp do luật TTHS quy định để xác định tội phạm

và người phạm tội, bảo đảm mọi tội phạm đều bị xử lý khách quan, công bằng Nói cách khác, thực hiện tốt trách nhiệm khởi tố vụ án hình sự sẽ bảo đảm yếu tố “đầu vào” của quá trình xử lý tội phạm, mọi tội phạm bị phát hiện đều bị xử lý theo quy định của pháp luật, là yếu tố quyết định đến việc

có để lọt tội phạm không trong quá trình giải quyết vụ án hình sự

Trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm thuộc về các cơ quan có thẩm quyền, bao gồm Cơ quan điều tra và cơ quan khác được giao

nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Viện Kiểm sát Các cơ quan có thẩm quyền khởi tố có trách nhiệm tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm; trách nhiệm kiểm tra, xác minh làm rõ tin báo, tố giác về tội phạm; Trách nhiệm quyết định khởi tố vụ án hoặc không quyết định khởi tố vụ án hình sự

Trách nhiệm xử lý tội phạm được thể hiện trên các khía cạnh sau:

Thứ nhất, Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách

nhiệm tiếp nhận, xác minh, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm; ra quyết định khởi tố vụ án hoặc quyết định không khởi tố vụ án là cơ sở cho việc giải quyết vụ án hình sự ở những giai đoạn tiếp theo;

Thứ hai, sử dụng tất cả các biện pháp do pháp luật TTHS quy định

làm sáng tỏ mọi tình tiết liên quan đến vụ án làm cơ sở cho việc giải quyết,

xử lý vụ án;

Thứ ba, quyết định áp dụng các biện pháp cưỡng chế, nhất là các biện

pháp ngăn chặn của tố tụng hình sự đúng căn cứ, thẩm quyền, thủ tục, trình

tự, thời hạn theo quy định của pháp luật;

Thứ tư, ra các quyết định xử lý tin báo, tố giác tội phạm bằng quyết

định khởi tố hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự một cách nhanh chóng, khách quan, toàn diện trên cơ sở quy định của pháp luật, tôn trọng, bảo

vệ quyền con người;

Thứ năm, kịp thời ra quyết định hủy bỏ, thay thế các biện pháp cưỡng

chế TTHS đã áp dụng đúng theo qui định của pháp luật;

Thứ sáu, kiểm tra, giám sát các hoạt động TTHS trong quá trình tiếp

nhận, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, bảo đảm để việc xử lý tội phạm đúng người, đúng tội, đúng pháp luật tránh làm oan người vô tội và bỏ lọt tội phạm

Từ những phân tích trên có thể hiểu tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm là hoạt động có trách nhiệm của các cơ quan, các lực lượng bảo vệ pháp luật, các cơ quan báo chí và các cơ quan, tổ chức khác… nhằm ghi nhận, tổng

hợp lại những thông tin liên quan đến những hành vi nguy hiểm cho xã hội (được quy định trong Bộ luật hình sự), phục vụ công tác phân tích, phân loại, giải quyết, xử lý theo luật định

b Ý nghĩa của việc tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm

Thứ nhất, tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm góp phần thực hiện

mục tiêu của TTHS đặt ra “bảo đảm phát hiện chính xác và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội” (Điều 2 BLTTHS năm 2015) Các

cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tích cực, khẩn trương xác minh tin báo, tố giác về tội phạm, nhanh chóng là rõ dấu hiệu tội phạm của tin báo, tố giác về tội phạm trên cơ sở ra các quyết định giải quyết vụ án đã góp phần vào việc phát hiện kịp thời tội phạm Trên cơ sở đó, làm cho vụ án được giải quyết nhanh chóng, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội

và bỏ lọt tội phạm

Thứ hai, tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm nhanh chóng, đúng pháp

luật thể hiện vai trò, trách nhiệm của các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án Thông qua đó góp phần nâng cao vị thế và ý thức trách nhiệm của các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong hoạt động TTHS, góp phần xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh

Thứ ba, tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm góp phần bảo vệ công lý,

bảo vệ quyền con người khi quyền, lợi ích hợp pháp của họ bị xâm hại Quyền con người và pháp luật là hai yếu tố không thể tách rời mà có tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng Mặc dù quyền con người có tính "bẩm sinh" nhưng nó không thể thành hiện thực nếu không có pháp luật Trước hết, vai trò quan trọng của pháp luật đối với quyền con người là nó ghi nhận (xác lập), củng cố, hoàn thiện quyền con người Bảo vệ quyền con người là một

quá trình Pháp luật ghi nhận các quyền của con người được xã hội thừa nhận Thông qua pháp luật, quyền con người được ghi nhận và bảo vệ Để bảo đảm quyền con người, pháp luật đưa ra những quy định cấm và những hành vi bắt buộc phải làm nhằm ngăn ngừa và chống lại các hành vi vi phạm quyền con người Trên cơ sở của pháp luật, mọi hành vi vi phạm quyền con người, quyền công dân đều phải được xử lý nghiêm minh Trong pháp luật TTHS Việt Nam, quyền con người không chỉ gói gọn trong quyền công dân mà còn

là quyền của các cá nhân khác không phải là công dân Việt Nam Đồng thời, bảo vệ quyền con người trong TTHS không phải là bảo vệ những giá trị chung chung của quyền con người mà là sự bảo vệ những quyền con người cụ thể của một người cụ thể khi tham gia vào quá trình TTHS Nói đến bảo vệ quyền con người trong T THS là nói đến tư tưởng bảo v ệ quyền con người xuyên suốt trong quá trình tố tu ̣ng hình sự, đầu tiên là bảo vệ quyền con người trong giai đoạn tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Quyền con người được bảo vệ ở đây không chỉ của người bị hại hay nguyên đơn dân sự,

mà còn của người bị bắt, người bị tạm giữ, người bị tố cáo, người bị buộc tội, Pháp luật TTHS Việt Nam bảo vệ quyền con người đến mức không cho phép đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Trước mỗi tin tố giác, sau khi tiếp nhận và giải quyết, cơ quan tiến hành tố tụng buộc phải ra một trong hai quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự Pháp luật TTHS mang tính pháp ch ế, làm cho toàn bộ quá trình TTHS phải theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền nhằm không xuất hiê ̣n tình tra ̣ng xâm pha ̣m đến các quyền và lợi ích chính đáng của con ngư ời, công dân, lợi ích của Nhà nước, của cơ quan và tổ chức Mă ̣t khác, pháp luật TTHS bắt buộc các chủ thể tiến hành tố tu ̣ng hình sự phải tuân thủ chă ̣t chẽ các quy đi ̣nh c ủa pháp luật khi ho ̣ thi hành công vu ̣, không được thực hiện các hành vi xâm phạm đến các lợi ích chính đáng của người tham gia tố tụng Nếu có bất kỳ vi phạm nào thì

cá nhân, cơ quan tiến hành tố tụng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật Pháp luật TTHS đã quy định các nguyên tắc cơ bản để bảo vệ các quyền con người trong giai đo ạn tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm như: Bảo đảm pháp chế Xã h ội chủ nghĩa trong Tố tụng hình sự; Bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật; Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân; Bảo đảm quyền bất khả xâm phạm v ề thân thể của con người; Bảo hộ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của con người; Bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở , an toàn và bí mâ ̣t thư tín , điê ̣n thoa ̣i, điê ̣n tín của công dân,…

1.2 Khái quát các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và pháp luật

về tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

1.2.1 Khái quát các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

Kế thừa qui định của BLHS năm 1999, Chương XVIII BLHS năm

2015 tiếp tục qui định các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế với các sửa đổi

và bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tiễn đấu tranh phòng chống loại tội phạm này, đáp ứng yêu cầu đường lối của Đảng thể hiện trong các văn kiện Đại hội lần thứ XI; Nghị quyết số 48-NQ/TW; Nghị quyết số 49-NQ/TW;

Hiến pháp năm 2013 về chính sách hình sự trong giai đoạn hiện nay

Chương XVIII của BLHS năm 2015 được cơ cấu lại khoa học và hợp

lý hơn Theo đó, chương này gồm có 48 điều, được chia thành 03 mục, mỗi mục là một nhóm tội phạm; cụ thể: Mục 1: Các tội phạm trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại gồm 12 điều luật (từ Điều 188 đến Điều 199), quy định 18 tội danh (trong đó có 06 điều luật quy định 01 tội danh, 06 điều luật quy định ghép 02 tội danh) Mục 2: Các tội phạm trong lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm gồm 17 điều luật (từ Điều 200 đến Điều 216), quy định 25 tội danh (trong đó có 14 điều luật quy định 01 tội danh, 01 điều luật quy định ghép 03 tội danh, 02 điều luật quy định ghép

04 tội danh) Mục 3: Các tội phạm khác xâm phạm trật tự quản lý kinh tế gồm 19 điều luật (từ Điều 217, Điều 217a đến Điều 234), quy định 19 tội danh Việc sửa đổi, bổ sung Chương XVIII BLHS năm 2015 tập trung vào

07 nội dung cơ bản, đó là:

Thứ nhất, phi hình sự hóa đối với một số tội phạm: Tội kinh doanh

trái phép (Điều 159); Tội báo cáo sai trong quản lý kinh tế (Điều 167); Tội

vi phạm quy định về cấp văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (Điều 170); Tội sử dụng trái phép quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ của tổ chức tín dụng (Điều 178)

Thứ hai, bổ sung qui định pháp nhân phải chịu trách nhiệm hình sự đối

với tội phạm ở 22 điều luật (30 tội danh): từ Điều 188 Điều 196; Điều 200; Điều 203); Điều 209; Điều 210; Điều 211; Điều 213; Điều 216; Điều 217; Điều 225; Điều 226; Điều 227; Điều 232); Điều 234

Thứ ba, bổ sung hình phạt tiền là hình phạt chính đối với hầu hết các

tội phạm trừ 06 tội: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193); tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả (Điều 207); tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành séc giả, công

cụ chuyển nhượng giả, các giấy tờ có giá giả khác (Điều 208); tội vi phạm các quy định về quản lý đất đai (Điều 229); tội vi phạm các quy định về quản lý rừng (Điều 233)

Thứ tư, cụ thể hóa một số tình tiết định tính, định lượng làm căn cứ

định tội hoặc định khung hình phạt

Thứ năm, tách một số tội phạm ghép trong BLHS năm 1999 thành

những tội danh độc lập: Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm (Điều 155 BLHS năm 1999) được tách thành 02 tội danh là: tội sản xuất, buôn bán hàng cấm và tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm (các Điều

190, 191 BLHS năm 2015)

Thứ sáu, thay thế tội cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý

kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 165 BLHS năm 1999) bằng các tội danh cụ thể trong từng lĩnh vực quản lý kinh tế

Những sửa đổi, bổ sung nêu trên của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của BLHS năm 2015 đã làm thay đổi một số dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể so với qui định của BLHS năm 1999 cũng như các dấu hiệu định khung hình phạt Trong những thay đổi này, thì việc bổ sung pháp nhân thương mại là chủ thể tội phạm đối với hầu hết các tội xâm phạm trật tự quản

lý kinh tế là điểm nhấn của chính sách hình sự trong giai đoạn hiện nay Chính sự những sự thay đổi này đã làm thay đối nội dung giải quyết vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng Vì vậy, trong việc tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế đòi hỏi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải có sự hiểu biết đầy đủ, chính xác các dấu hiệu của cấu thành các tội XPTTQLKT được qui định trong BLHS năm 2015, đồng thời phải có các giải pháp tiếp nhận có hiệu quả tin báo, tố giác tội phạm đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế Việc qui định pháp nhân thương mại là chủ thể tội phạm của hầu hết các tội XPTTQLKT đặt ra những vấn đề có tính đặc thù của việc tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm đối với các tội xâm phạm trật tự quản

lý kinh tế đối với pháp nhân thương mại

1.2.2 Nội dung qui định của pháp luật tố tụng trong việc tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

Trên cơ quy định của BLTTHS năm 2015 về khởi tố vụ án hình sự và các qui định của BLHS năm 2015 thì việc việc tiếp nhận, giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm đối với các tội xâm phạm trật tự quản ký kinh tế có những đặc điểm riêng biệt do tính chất, mức độ và bản chất pháp lý của các tội XPTTQLKT Những đặc điểm đó thể hiện trên các khía cạnh sau:

1.2.2.1 Nguyên tắc tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

Điều 145 BLTTHS 2015 quy định trách nhiệm tiếp nhận và thẩm quyền giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm theo định hướng: “Mọi tin báo,

tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời Cơ quan, tổ chức có trách nhiê ̣m ti ếp nhận không được từ chối tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố” Theo quy định này thì nguồn tin về tội phạm bao gồm tố giác và tin báo về tội phạm do cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp đều được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ và giải quyết kịp thời Việc từ chối, hoặc chậm trễ trong việc tiếp nhận, giải quyết thông tin về tội phạm dưới mọi hình thức đều bị nghiêm cấm và xử lý theo qui quy định của pháp luật Thông tư liên tịch số 01/2017 cụ thể hóa định hướng này bằng việc đặt ra các yêu cầu đối với việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, như sau: (i) Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; (ii) Mọi tin báo, tố giác về tội phạm phải được tiếp nhận đầy

đủ, giải quyết kịp thời theo trình tự, thủ tục của Bộ luật Tố tụng hình sự năm

2015 và quy định tại Thông tư liên tịch số 01/2017; (iii) Chỉ những cơ quan

và người có thẩm quyền giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm mới được tiến hành giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm; (iv) Trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, người có thẩm quyền phải nghiêm chỉnh thực hiện quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm về hành vi, quyết định của mình Người làm trái pháp luật trong tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; (v) Cơ quan tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm có trách nhiệm thực hiện yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức đã tố giác, báo tin về tội phạm, về việc giữ bí mật việc tố giác,

báo tin về tội phạm, bảo vệ tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của họ, người thân thích của họ khi

bị đe dọa

Như vậy, khi tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm XPTTQLKT, phải tuân thủ nghiêm chỉnh các qui định nguyên tắc này, nhất là không được từ chối tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm XPTTQLKT với bất kỳ lý do nào

1.2.2.2 Tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm xâm phạm trật tự quản

tố giác về tội phạm; Nhóm thứ hai, cơ quan, tổ chức khác tiếp nhận tin báo,

tố giác về tội phạm gồm: Công an xã, phường, thị trấn, Đồn Công an, Trạm Công an; Tòa án các cấp; Cơ quan báo chí và các cơ quan, tổ chức khác

Điều 9 Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự 2015 đã quy định cụ thể các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, đối chiếu tại địa bàn Hải Phòng có các cơ quan sau:

- Bộ chỉ huy Bộ đội biên phòng Hải Phòng; Ban chỉ huy B iên phòng Cửa khẩu cảng; Các Đồn biên phòng

- Cục Hải quan Hải Phòng; Chi cục Hải quan cửa khẩu

- Chi cục Kiểm lâm Hải Phòng; các Hạt Kiểm lâm

- Bộ Tư lê ̣nh vùng I Cảnh sát biển; Hải đoàn; Hải đội;

- Chi cục Kiểm ngư vùng I

- Phòng Quản lý xuất nhập cảnh; các phòng nghiệp vụ an ninh thuộc Công an thành phố và Đội An ninh ở Công an huyê ̣n , quâ ̣n thuô ̣c thành ph ố Hải Phòng; Phòng Cảnh sát giao thông; Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Phòng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường thuộc CATP Hải Phòng;

- Các cơ quan khác trong Quân đ ội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra gồm có Trại giam, đơn vị độc lập cấp trung đoàn và tương đương đóng quân trên địa bàn Hải Phòng

b Thủ tục tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm đối với các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

Các nguồn tin về tội phạm được thể hiện bằng các hình thức thông tin khác nhau Đối với mỗi loại nguồn tin cần có cách xử lý phù hợp khác nhau Theo quy định của Điều 145 và Thông tư liên tịch 01/2017 thì:

- Thông thường công dân trực tiếp đến các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng để tố giác về tội phạm, họ có thể là người biết hành vi phạm tội xảy ra, hoặc có thể là bị hại, hoặc người có liên quan đến hoạt động phạm tội Việc tiếp nhận tin báo về tội phạm phải thực hiện những việc làm sau đây: Nếu công dân đó tố giác bằng đơn (văn bản) thì cán bộ tiếp nhận đơn phải xem nội dung của đơn đã đủ chưa, họ tên, địa chỉ người viết đơn Nếu chưa

đủ thì phải kịp thời bổ sung ngay Nếu công dân tố giác bằng miệng thì cán bộ tiếp nhận phải lập biên bản, trong biên bản phải ghi đầy đủ nội dung tố giác,

có chữ ký của người tố giác bằng miệng, nếu người tố giác không biết chữ thì điểm chỉ Trong trường hợp những tin tố giác là tin quan trọng thì có thể ghi

âm, ghi hình, chụp ảnh tài liệu Trường hợp công dân gọi điện thoại đến các

cơ quan nói trên thì cán bộ trực ban phải ghi nội dung tố giác bằng điện thoại vào sổ trực ban, báo ngay cho lãnh đạo để quyết định các hình thức xử lý tình

huống xảy ra Khi công dân đến tố giác tội phạm tại một trong các cơ quan tiến hành tố tụng, cán bộ tiếp nhận có thể thấy rằng những tin tức mà công dân đưa ra không thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan mình, nhưng cán

bộ tiếp nhận không được từ chối mà phải tiếp nhận theo trình tự nêu trên Sau khi tiếp nhận, thì chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết

- Những tin báo về tội phạm của cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức xã hội cho các cơ quan tiến hành tố tụng phải được thể hiện bằng văn bản Nội dung của tin báo này thường là những tin báo về tội phạm xảy ra trong chính cơ quan, tổ chức đó; hoặc là tin báo về tội phạm mà cơ quan Nhà nước, tổ chức

xã hội nhận được từ công dân, tức là công dân tố giác tội phạm thông qua cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội Khi nhận được những tin báo của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội bằng văn bản, cán bộ tiếp nhận phải ghi vào sổ trực ban theo thủ tục hành chính đã quy định Sau đó chuyển ngay cho người có thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng quyết định

- Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng: trên các báo, tạp chí, đài phát thanh, đài truyền hình cần được tiếp nhận và ghi rõ nguồn gốc theo loại, thời gian Ví dụ, tên bài, tên của tờ báo, số báo, ngày phát hành, tác giả v.v để thuận tiện cho việc xác minh làm rõ sự việc

- Khi người phạm tội tự thú trước cơ quan tiến hành tố tụng thì cán bộ tiếp nhận của các cơ quan này phải lập biên bản Trong biên bản phải ghi rõ

họ tên người tự thú, địa chỉ, nghề nghiệp, chỗ ở, nội dung lời tự thú của người

tự thú Sau khi tiếp nhận xong phải ngay lập tức báo cáo cho người có thẩm quyền quyết định hình thức xử lý với người phạm tội tự thú

- Việc tổ chức tiếp nhận thông tin về tội phạm được quy định như sau:

Cơ quan điều tra phải tổ chức trực ban hình sự 24/24 giờ, Viện kiểm sát các cấp phải tổ chức trực nghiệp vụ 24/24 giờ để tiếp nhận đầy đủ mọi tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố (kể cả tin báo về tội phạm trên các phương

tiện thông tin đại chúng); phân loại và chuyển ngay cho các cơ quan có thẩm quyền giải quyết Địa điểm tiếp nhận phải đặt ở nơi thuận tiện, có biển ghi tên

cơ quan và thông báo rộng rãi để mọi người biết

Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Công

an xã, phường, thị trấn, Đồn Công an, Trạm Công an phải bố trí cán bộ trực

để tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm

Các cơ quan, tổ chức khác khi có tin báo, tố giác về tội phạm thì phải phân công người tiếp nhận

- Sau khi tiếp nhận thông tin về tội phạm phải tiến hành phân loại theo quy định Điều 8 Thông tư liên tịch số 01/2017 để giải quyết nếu vụ việc thuộc thẩm quyền của cơ quan tiếp nhận hoặc chuyển đến cơ quan có thẩm quyền và thông báo cho cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp thông tin về tội phạm biết

1.2.2.3 Giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm xâm phạm trật tự quản

̉n nhưng không được khắc phục

Cơ quan có thẩm quyền giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm có trách nhiê ̣m thông báo k ết quả giải quyết cho cá nhân, cơ quan, tổ chức đã tố giác, báo tin về tội phạm

b Thời hạn, thủ tục giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm đối với tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

- Thời hạn: Điều 147 BLTTHS năm 2015 quy định: “Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được tin báo, tố giác về tội phạm, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải kiểm tra, xác minh" Chậm nhất là 05 ngày trước khi hết thời hạn kiểm tra, xác minh,

Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải có văn bản đề nghị Viện kiểm sát cùng cấp hoă ̣c Viê ̣n kiểm sát

có thẩm quyền gia h ạn thời hạn kiểm tra, xác minh Thời hạn này là 2 tháng nếu vụ việc bị tin báo, tố giác về tội phạm có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm và nếu chưa kết thúc có thể được gia hạn nhưng không quá 2 tháng Điều 11 Thông tư liên tịch số 01/ 2017 quy định chi tiết thi hành thời hạn này

- Các biện pháp áp dụng trong giai đoạn khởi tố vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế: Trong quá trình giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự được áp dụng các biện pháp kiểm tra xác minh tin báo, tố giác về tội phạm và một số biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế của TTHS Các biện pháp kiểm tra, xác minh tin báo, tố giác

về tội phạm bao gồm: a) Thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để kiểm tra, xác minh nguồn tin; b) Khám nghiệm hiện trường; c) Khám nghiệm tử thi; d) Trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản Khi tiến hành các hoạt động này phải tuân theo quy định về căn cứ, thẩm quyền, thủ thủ tục, thời hạn của BLTTHS năm 2015 (Khoản 3 Điều 147 BLTTHS năm 2015) Một số biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế được

áp dụng bao gồm: Giữ người trong trường hợp khẩn cấp (Điều 110 BLTTHS); Bắt người phạm tội quả tang (Điều 111 BLTTHS); Bắt người đang bị truy nã (Điều 112 BLTTHS); Tạm giữ (Điều 117 BLTTHS); Tạm hoãn xuất cảnh (Điều 124 BLTTHS); Áp giải, dẫn giải (Điều 126 BLTTHS) Khi tiến hành áp dụng các biện pháp này phải tuân theo quy định về căn cứ, thẩm quyền, thủ thủ tục, thời hạn của BLTTHS năm 2015

c Trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

- Trách nhiệm của Cơ quan điều tra: Đối với những tin báo, tố giác về tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của cơ quan mình, thì các Cơ quan điều tra tiếp nhận phải kiểm tra, xác minh nguồn tin trong thời hạn luật quy định

- Trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân: Khi tiếp nhận được tin báo, tố giác về tội phạm Viện kiểm sát có trách nhiệm chuyển ngay đến cơ quan điều tra

có thẩm quyền để tiến hành xác minh, trong trường hợp trong tố giác và tin báo

về tội phạm đã xác định có dấu hiệu tội phạm thì Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra Quyết định khởi tố và tiến hành điều tra

- Trách nhiệm của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra: Đối với các cơ quan được quyền tiến hành một số hoạt động điều có trách nhiệm kiểm tra, xác minh tin báo, tố giác về tội phạm đối với những tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của cơ quan mình Nếu tin báo,

tố giác về tội phạm không thuộc thẩm quyền điều tra của cơ quan mình thì chuyển ngay đến Cơ quan điều tra có thẩm quyền để tiến hành kiểm tra, xác minh Khi Cơ quan điều tra có yêu cầu thẩm tra, xác minh thì theo chức năng được giao mà thực hiện các yêu cầu của cơ quan điều tra

d Tạm đình chỉ và phục hồi giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm

Thứ nhất, Tạm đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm được quy định tại Điều 148 BLTTHS năm 2015 Theo đó: Khi hết thời hạn

giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, cơ quan có thẩm quyền khởi tố được

ra Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm khi thuộc một trong các trường hợp sau: a) Đã trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản, yêu cầu nước ngoài tương trợ tư pháp nhưng chưa có kết quả; b) Đã yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật quan trọng có ý nghĩa quyết định đối với việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án nhưng chưa có kết quả Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định tạm đình chỉ kèm theo tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viê ̣n kiểm sát có thẩm quyền đ ể kiểm sát và gửi quyết định tạm đình chỉ đó cho cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm Trường hợp quyết định tạm đình chỉ không có căn cứ thì Viện kiểm sát ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ để tiếp tục giải quyết Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ, Viện kiểm sát phải gửi quyết định đó cho Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm Thời hạn giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm tiếp theo không quá 01 tháng kể từ ngày Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhận được quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ

Trường hợp tạm đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, thì việc giám định, định giá tài sản hoặc tương trợ tư pháp vẫn tiếp tục được tiến hành cho đến khi có kết quả

Thứ hai, Phục hồi giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm được quy định tại Điều 149 BLTTHS năm 2015 Theo đó: Khi lý do tạm đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm không còn, Cơ quan điều tra, cơ quan được

giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra quyết định phục hồi giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Thời hạn giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm tiếp theo không quá 01 tháng kể từ ngày ra quyết định phục hồi Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày ra quyết định phục hồi giải quyết tố giác, tin báo về tô ̣i pha ̣m, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định phục hồi cho Viện kiểm sát cù ng cấp hoă ̣c Viê ̣n kiểm sát có thẩm quyền , cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin về tội phạm

Chương 2

THỰC TIỄN VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TIẾP NHẬN TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

2.1 Đặc điểm về các cơ quan tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng

a Hải Phòng là thành phố biển nằm ở vùng Đông Bắc Tổ quốc, tiếp giáp với các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm đồng bằng Bắc bộ, là đầu mối giao thông quan trọng giữa Việt Nam - Trung Quốc và thế giới, có cơ sở hạ tầng phát triển đồng bộ, có cảng biển, sân bay quốc tế và mạng lưới giao thông khá đồng bộ Kinh tế Hải Phòng những năm qua phát triển mạnh mẽ, tạo động lực cho sự ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội Tuy nhiên, tình hình tội phạm những năm qua vẫn có diễn biến phức tạp, có một số loại tội phạm có chiều hướng gia tăng Theo báo cáo của Viện Kiểm sát Nhân dân thành phố Hải Phòng, trong thời gian qua, tình hình tội phạm diễn biến hết sức phức tạp Năm 2013 khởi tố 1.686 vụ án hình sự tăng 94 vụ bằng 5,9% so với năm 2012; năm 2014 khởi tố là 1.704 vụ, tăng 18 vụ bằng 1% so với năm 2013; năm 2015 khởi tố là 1.733 vụ, tăng 29 vụ bằng 1,67% so với năm 2014; năm 2016 khởi tố là 1.834 vụ, tăng 101 vụ bằng 5,8% so với năm 2015; năm

2017 khởi tố là 1.644 vụ, giảm 190 vụ bằng 10,3% so với năm 2016; Trong

đó, nhiều loại tội phạm nguy hiểm tăng như các tội phạm về ma túy, giết người, hiếp dâm trẻ em, cướp tài sản và các tội gây rối trật tự công cộng, hủy hoại tài sản gây hậu quả nghiêm trọng Hình thức phạm tội của các đối tượng ngày càng tinh vi hơn, sử dụng các loại vũ khí nguy hiểm đặc biệt là nhiều loại vũ khí do Trung Quốc sản xuất được lưu hành trái phép trên địa bàn thành phố nhưng qua công tác giám định lại không phải là vũ khí quân dụng:

súng colt xoay, colt bas Tính chất tội phạm ngày càng nguy hiểm hơn, có nhiều đối tượng đồng phạm hơn Tội phạm về kinh tế, chức vụ: Số vụ án đã phát hiện khởi tố từ năm 2013 đến năm 2017 có tuy có chiều hướng giảm nhưng tính chất phức tạp và số lượng tài sản bị thiệt hại lại gia tăng Các hành

vi phạm tội chủ yếu trong lĩnh vực tài chính, đất đai về các tội tham ô, lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản, cố ý làm trái các quy định của Nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng, lưu hành tiền giả, buôn bán hàng hóa qua biên giới, trốn thuế, vi phạm các quy định về quản lý đất đai… Điển hình

là vụ vi phạm quản lý nhà nước về đất đai ở quận Đồ Sơn và xã Tú Sơn - Kiến Thụy [62]

b Trên cơ sở chức năng được qui định trong các luật tổ chức (Luật Công an nhân, Luật tổ chức điều tra hình sự, Luật hải quan, Luật tổ chức Viện kiểm sát….), các cơ quan chức năng thành phố Hải Phòng đã triển khai, hình thành các cơ quan tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm

Đối với việc tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm XPTTQLKT ở thành phố Hải Phòng được giao cho các cơ quan sau đây:

- Cơ quan cảnh sát điều tra, Cơ quan an ninh điều tra Công an thành phố Hải Phòng, trong lĩnh vực này thường trực là Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (PC03); Cơ quan Cảnh sát điều tra thuộc Công an 15 quận, huyện trên địa bàn thành phố Hải Phòng (thường trực