Thương mại dịch vụ bưu chính viễn thông và hướng hoàn thiện pháp luật về thương mại dịch vụ bưu chính viễn thông

N ghĩa vụ cung cấp cho nhau các tiêu chuẩn đối vói nhà cung cấp d ịc h vụ ..... năm kể từ khi H iệp định này có h iệu lực... D ịch vụ bưu chính liên quan đến thư tín bao gồ m dịch vụ nhậ

N G U Y Ễ N H O À I Â N

T ôi xin cam đoan đ â y là c ô n g trình n g h iê n cứ u đ ộ c lập củ a tô i.

C ác số liệu đ ư ợ c trích dẫn là trun g th ự c v à th eo c á c n g u ồ n đ á n g tin cậ y

Chương 1: TỔNG QUAN VẺ THƯƠNG MẠI DỊCH v ụ 6

1 1 K h á i q u á t v ề th ư ơ n g m ạ i d ịc h v ụ 6

1 2 M ột số n ộ i d u n g c ơ b ả n c ủ a G A T S .9

1 2 1 N g h ĩa v ụ đ ố i x ử tố i h u ệ q u ố c 9

1 2 2 N g h ĩa v ụ m in h b ạ c h 1 0 1.2.3 N ghĩa vụ cung cấp cho nhau các tiêu chuẩn đối vói nhà cung cấp d ịc h vụ 11

1 2 4 N g h ĩa v ụ v ề đ ố i x ử q u ố c g i a 1 2 1.2 K hái quát về th u ơ n g mại dịch vụ bưu chính viễn th ô n g 18

1.2.1 Các quy định của G A T S về Bưu c h í n h 18

1 2 2 C á c q u y đ ịn h c ủ a G A T S v ề V iễ n t h ô n g 2 8 1 3 T ỗ n g q u a n c á c c a m k ế t c ủ a V iệ t N a m v ó i H o a K ỳ v à W T O v ề t h u o n g m ạ i d ịc h v ụ B ư u c h ín h v iễ n t h ô n g 3 6 C h ư o n g 2: T H Ụ C T R Ạ N G PH Á P L U Ậ T V À C A M K É T C Ủ A V IỆ T N A M V È B Ư U C H ÍN H V IỄ N T H Ô N G ,* 40

2 1 T h ự c t r ạ n g p h á p lu ậ t V iệ t N a m v ề t h ư o n g m ạ i b ư u c h ín h v iễ n th ô n g T ổn g qu át các văn bản quy phạm pháp luật điều chĩnh t h ư ơ n g m ạ i d ịc h v ụ b u u c h ín h v iễ n t h ô n g 4 0 2.2 S ự tương thích của pháp iuật bưu chính viễn thông Việt Nam so v ó i các cam kết quốc tế của Việt N a m 45

2.3 Ả nh h ư ởn g của việc áp dụng các quy định của G A T S tác động đến các ngành B C V 54

2.4 N h ữ n g quy tắc quản lý áp dụ ng đối vói ngành Bưu chính viễn th ô n g 57

C h in m g 3: H Ư Ớ N G H O À N T H IỆ N C Ủ A P H Á P L U Ậ T V Ề T H Ư Ơ N G M Ạ I D ỊC H V Ụ B Ư U C H ÍN H VTẺN T H Ô N G 62

3.1 Đ ịnh h ư ớn g của Nhà nước về lĩnh vự c Bưu chính viễn thông 62

3.2 H ư ớ n g hoàn thiện pháp luật th ư ơ n g mại dịch vụ bưu chính v iễ n th ô n g 69

3 2 1 H o àn th iệ n p h áp lu ật th ư ơ n g m ại b ư u c h ín h v iễn th ô n g ph ù hợp v ớ i h ư ớ n g h o à n th iệ n củ a p h áp lu ật th ư ơ n g m ại d ịch v ụ nói c h u n g 70

3 2 2 H oàn th iện pháp luật th ư ơ n g m ại bưu ch ín h v iễ n th ô n g dựa trên cá c đặc thù củ a N g à n h 73

K ÉT L U Ậ N 77

N g à y 7 /1 1 / 2 0 0 6 ,V iệ t N a m chính thức là thành v iê n củ a T ổ chứ c T hư ơ n g

m ại T hế g iớ i (W T O ) k ết thúc 11 năm chuẩn bị ra nhập v à đàm phán Đ â y là

c ộ t m ố c đánh dấu m ộ t quá trình đàm phán lâu dài ở cấp độ so n g p h ư ơ n g v à đa

p h ư ơ n g vớ i các q u ố c g ia đã là thành v iê n của W T O C ó thể n ó i, V iệ t N a m đã

th a m g ia v ào m ộ t sân ch ơ i m à ở đó luật chơ i áp d ụ n g ch o nh ữ n g ngư ời tham

g ia là s ò n g p h ẳ n g C hú ng ta sẽ đư ợc n h iều n ếu ch ú n g ta n ăng đ ộ n g v à biết phát h u y n h ữ n g thế m ạnh của đất n ư ớ c v à n g ư ợ c lại ch ú n g ta sẽ m ất n h iều

n ếu c h ú n g ta k h ô n g phát huy đ ư ợ c tính năng đ ộ n g củ a nền kin h tế, k h ôn g biết tận d ụ n g đ ư ợ c n h ữ n g lợ i th ế cạnh tr a n h C h ú n g ta đ a n g sô n g tron g m ộ t “T hế

g iớ i p h ẳ n g ” , tro n g cái “T hế g iớ i p h ẳn g”này c ơ h ộ i tạo ch o cá c q u ố c g ia là như nhau v à tất n h iên v iệ c thành, bại lậ do tự m ìn h q u y ết định.

T ron g tiế n trình hội nhập v à phát triển, hệ th ố n g Luật pháp V iệt N a m sẽ

g ó p phần k h ô n g nh ỏ đ iều ch ỉn h nh ữ n g k h iếm k h u y ết, nh ữ n g lỗ h ổ n g đã và

đ a n g b ộ c lộ tro n g quá trình h ộ i nhập B ư u ch ín h V iễn th ò n g là m ột trong

n h ữ n g n gàn h k in h tế quan trọng của đất n ư ớ c v à v iệ c h ộ i nhập v ớ i bưu chính

v iễ n th ô n g th ế g iớ i cũ n g đặt ra nh iều câu h ỏ i? đó là N g à n h bưu chính v iễn

th ô n g sẽ phải là m g ì để c ó thể cạnh tranh đ ư ợ c v ớ i c á c nhà cu n g cấp khác của

n ư ớ c n g o à i? h ệ th ô n g luật pháp sẽ đ iều chỉnh lĩnh v ự c n à y như thể nào? hệ

th ố n g pháp luật tron g lĩn h v ự c này đã đáp ứ n g đ ư ợ c nhu cầu đặt ra chưa? N h ư

m ộ t xu thế c h u n g , V iệ t N a m đ a n g trong tiế n trình h ộ i nhập q u ốc tế m ạnh m ẽ, thu hút v ố n củ a nh à đầu tư n ư ớ c n goài là m ộ t trong n h ữ n g hoạt đ ộ n g chủ y ếu

và cần th iết tro n g c h iế n lư ợ c cạnh tranh toàn cầu K hi V iệ t N a m chưa có m ột

hệ th ố n g pháp luật h oàn chỉn h liê n quan đến bảo v ệ q u y ền và lợi ích của các

nh à đầu tư, ch ư a c ó các c ơ ch ế đảm bảo q u y ền và lợ i ích của nhà đầu tư, do

đó cần c ó các q u y định rõ ràng, cụ thể hơn nữ a của pháp luật v ề th ư ơn g m ại

d ịch vụ B ư u ch ín h V iễ n th ô n g nói riên g v à tiến trình hội nhập q u ố c tế đòi hỏi

V iệ t N a m p h ải hoàn th iện sâu săc v ê các quy định pháp luật v ê th ư ơ n g mại

d ịch vụ nói ch u n g

N g o à i ra, V iệ t N a m m ới ch u y ển đổi từ nền kinh tế kế h o ạ ch , tập trung,

b a o cấ p sa n g n ề n k in h tế thị trư ờ n g C á c tư tư ở n g , quan đ iể m , p h ư ơ n g

th ứ c qu ản lý k in h tế c ũ v à m ớ i c ù n g tồ n tại đan x e n lẫn nh au n h ất là

p h ư ơ n g th ứ c q u ả n lý , c h ỉ đ ạo đ iề u hàn h tro n g th ờ i k ỳ k in h tể k ế h o ạ c h tập

t r u n g b a o cấ p c ò n p h ổ b iế n T h êm v à o đ ó p h áp luật v ề th ư ơ n g m ại d ịc h vụ

B ư u c h ín h V iễ n th ô n g ở V iệ t N a m n ó i r iên g c ò n ch ư a h o à n th iệ n cần

đ ư ợ c b ổ su n g , c h ỉn h sử a th êm

T ừ v iệ c khái quát nh ữ n g hoàn cảnh v à đ iều k iện cụ thể trên đây ch o thấy

v iệ c n g h iên cứ u đầy đủ th ư ơn g m ại d ịch v ụ B ư u chính V iễ n th ô n g v à nâng

ca o h iệ u quả th ự c thi pháp luật v ề lĩnh v ự c n ày ở V iệ t N a m là cần thiết k h ôn g chỉ v ề m ặt lý luận m à c ò n cả v ề m ặt thực tiễn.

C h ín h v ì v ậ y tô i q u y ết đ ịn h ch ọ n đề tài “ T h ư ơ n g m ại d ịc h v ụ B ư u

c h ín h V iễ n th ô n g v à h ư ớ n g hoàn th iện ph áp luật v ề th ư ơ n g m ại d ịc h vụ

B ư u c h ín h V iễ n th ô n g ” đ ể th ự c h iệ n lu ậ n v ăn tố t n g h iệ p c a o h ọ c luật.

2 T ổn g quan tình hình nghiên cứu

H iệ n n a y , c ó m ộ t s ố c ô n g trình n g h iên cứ u v ề th ư ơn g m ại d ịch vụ Cụ thê là c á c c ô n g trình n g h iên cứu sau:

(1 ) L ự a ch ọ n b ư ớ c đi và g iả i pháp để V iệ t N am m ở cử a v ề d ịch vụ

th ư ơ n g m ại c ủ a G S, T S N g u y ễ n Thị M ơ.

(2 ) C ơ s ở k h oa h ọ c ch o sự lựa ch ọ n g iả i pháp v à bư ớc đi nhằm đẩy

m ạnh tiến trình m ở cử a v ề dịch vụ th ư ơ n g m ại củ a G S T S N g u y ễ n T hị M ơ, năm 2 0 0 3

(3 )P h á p luật th ư ơn g mại dịch vụ V iệ t N a m và H ội nhập kinh tế Q u ốc tế của đ ồ n g tác giả: P G S T S N g u y ễ n N h ư Phát v à T S Phan T hảo N g u y ên

(4 ) T ổ n g quan c á c vấn đề v ề tự d o h o á th ư ơ n g m ại d ịch vụ của U ỷ ban

Q u ố c g ia v ề h ợ p tác kinh tế Q u ổc tế.

(5 ) M ột sô vân đê c ơ bản v ê đ ô i m ớ i q u ản lý n h à n ư ớ c v ê th ư ơ n g m ại

d ịc h vụ củ a tác g iả N g u y ễ n V ăn Thụ.

(6 ) B á o c á o tổ n g thuật cá c văn bản ph áp luật V iệ t N a m v ớ i y ê u cầu củ a

H iệ p địn h th ư ơ n g m ại V iệ t N a m - H o a K ỳ (B T A ) v à quy địn h củ a T ổ ch ứ c

T h ư o n g m ại T h ế g iớ i (W T O ) d o T S H o à n g P h ư ớ c H iệ p là ch ủ b iên

(7 ) C ác đ iề u ước Q u ố c tế v ề th ư o n g m ại c ủ a đ ồ n g ch ủ biên: T S

N g u y ễ n M in h C h í, T S P hạm T h ế H ư n g , C N T riệu T h ị T han h H ư ơ n g

v ề c ơ bản, c á c c ô n g trình trên c ó g iá trị k h o a h ọ c to lớ n v ề th ư ơ n g m ại

d ịc h v ụ T u y n h iê n , v ề th ư ơ n g m ại d ịc h v ụ B ư u c h ín h V iễ n th ô n g thì ch ư a

đ ư ợ c đ ề cập cụ th ể trong cá c đ ề tài n à y V iệ c áp d ụ n g , triển khai cá c q u y

đ ịn h p h áp lu ật v ề th ư ơ n g m ại d ịc h vụ B ư u c h ín h V iễ n th ô n g v à h o à n th iện

c á c qu y định c ủ a pháp luật v ề lĩn h v ự c n à y v ẫ n đ a n g tiế p tụ c đ ư ợ c triển k h a i

L uận vă n n à y sẽ n g h iê n cứ u m ộ t c á c h tổ n g th ể v à c h u y ê n sâu v ề th ư ơ n g m ại

d ịc h v ụ B ư u ch ín h V iễ n th ô n g

3 M ụ c đích và nhiệm vụ ngh iên cứu của đề tài

M ụ c đ ích trư ớc hết củ a đề tài là tập tru n g g iả i q u y ế t v ấ n đề lý luận v à nhận th ứ c v ề th ư ơ n g m ại d ịc h v ụ n ói c h u n g v à th ư ơ n g m ại d ịc h v ụ B ư u ch ín h

V iễ n th ô n g nói riên g Đ ề tài sẽ đi sâu phân tíc h cá c k h ía cạn h pháp lý liê n quan đ ến tính tư ơ n g th ích củ a c á c q u y địn h p h áp luật V iệ t N a m h iện hành v ớ i

c á c qu y định địn h của G A T S , đ ặc b iệ t là tro n g b ổ i cả n h thị trư ờ n g v ề th ư ơ n g

m ại d ịch vụ n ư ớ c ta phát triển qu á nh anh , q u á n ó n g , phát sin h n h iều vấ n đề

Sau khi đã phân tích , đánh g iá cá c v ấ n đề pháp lý liên quan đến th ư ơn g

m ại d ịch vụ B ư u chính V iễ n th ô n g , đề tài sẽ đưa ra nh ữ n g giải pháp hoàn

th iện các quy đ ịn h của pháp luật liê n quan đến lĩnh v ự c này, đ ồ n g thời đ ề tài

s ẽ đư a ra các h ư ớ n g để h o à n th iện pháp luật V iệ t N a m v ề vấn đề này.

Đ ể đạt đ ư ợ c các m ụ c đ ích trên, đề tài thự c h iện nh ữ ng n h iệm vụ n g h iên

cứ u n h ư sau:

- N g h iê n cứ u nh ữ n g quy định củ a G A T S v ề th ư ơ n g m ại d ịch vụ;

- Phân tích nhữ ng quy định v ề th ư ơ n g mại dịch vụ B ưu chính V iễn th ôn g

đư ợc quy định trong G A T S ;

- S o sánh sự tương thích của pháp luật V iệ t N am và G A T S v ề lĩnh vự c này;

- K iến n gh ị những giải pháp pháp lý khả thi g ó p phần hoàn thiện và nâng cao h iệu quả thự c thi pháp luật v ề th ư ơ n g m ại dịch vụ B ưu chính V iễn thông.

4 Đ ối tư ợ n g và phạm vi ngh iên cứu

L uận v ăn tập trung n g h iên cứ u n h ữ n g quy định của pháp luật v ề th ư ơn g

m ại d ịch vụ B ư u ch ín h V iễ n th ô n g chủ y ế u là Pháp lệnh B ưu chính V iễn

th ô n g v à m ộ t số N g h ị định h ư ớ n g dẫn th ự c h iện Pháp lệnh B ư u chính, V iễ n

th ô n g (pháp lu ậ t nội d u n g ), tác g iả k h ô n g đi sâu v à o n g h iên cứ u các quy định

củ a pháp luật h ìn h thức v ề th ư ơ n g m ại d ịch v ụ T rong đề tài này tác giả chỉ tập trung ngh iên cứ u v ề th ư ơ n g m ại d ịch v ụ B ư u chính V iễn th ô n g v à sự tư ơ ng tích của pháp ỉuật V iệ t N a m v ớ i các q u y đ ịn h của G A T S v ề lĩnh v ự c này

5 P h ư o n g p h á p n g h iề n c ứ u

L uận v ă n đ ư ợ c trình b à y trên c ơ s ở v ậ n d ụng nh ữ ng quan đ iểm củ a chủ

n g h ĩa M á c -L ê n in v ề N h à n ư ớ c v à p h á p lu ật, 'quan đ iểm củ a Đ ả n g C ộ n g sản

V iệ t N a m và N h à n ư ớ c ta v ề h ộ i nhập k in h tế , v ề tiếp thu có ch ọ n lọ c tinh hoa

luật CÓ liên quan củ a các n ư ớ c trên tinh thần tiếp thu kinh n g h iệm của các

n ư ớ c có x é t đến tìn h hình thực tiễn ở V iệ t N am

6 N h ũ n g đ ó n g góp m ói của luận văn

- Luận văn làm sáng tỏ nh ữ ng quy định của G A T S v ề th ư ơng mại dịch vụ

B ư u chính V iễ n th ô n g trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của V iệt N am

- L uận v ăn đưa ra m ộ t bứ c tranh tổ n g quát các qu y định củ a pháp luật

V iệ t N am v ề th ư ơ n g mại dịch vụ bưu chính v iễn th ôn g và thực tiễn áp dụng triển khai tại V iệ t N a m thời gian vừ a qua cũ n g như thời gian sắp tới Từ đó g óp phần tạo nên giá trị tham khảo quan trọng ch o các nhà lập pháp trong v iệ c hoàn thiện các quy định của pháp luật v ề th ư ơ n g mại dịch vụ B ưu chính V iễ n thông.

- C h ư ơ n g 3: H ư ớ n g h o à n th iện củ a pháp luật V iệ t N a m v ề th ư ơ n g m ại

d ịch vụ B ưu c h ín h V iễ n th ôn g.

Đ â y là m ộ t đề tài m ớ i, đ ư ợ c th ự c h iện trong bổi cảnh pháp luật thực định

ch ư a hoàn th iện , c á c c ô n g trình n g h iên cứu k h ô n g n h iều , v ì thế đề tài khó tránh k h ỏ i th iếu só t M o n g nhận đ ư ợ c sự đ ó n g g ó p chân tình của quý thầy cô

v à n gư ờ i đ ọ c đ ể đ ề tài tiếp tụ c đ ư ợ c hoàn th iện hơn.

Sau c ù n g , tô i x in trân trọ n g cảm ơn T S H o à n g P h ư ớ c H iệp , n gư ờ i h ư ớ n g dân k h oa h ọ c đã ch ỉ bảo tận tìn h tô i trong quá trình thự c h iện luận văn này

T ôi cũ n g x in cả m ơ n quý T h ầ y C ô g iá o tham g ia g iả n g dạy lớp C ao h ọ c Luật

K h o á X đã d ày c ô n g vun đắp k iế n th ứ c ch o tôi trong n h ữ n g năm qua, nhữ ng bạn bè đ ồ n g n g h iệ p , n g ư ờ i thân đã nh iệt tìn h g iú p tôi tron g quá trình hoàn thành luận v ă n này.

C h ư ơ n g 1

TỎNG QUAN VÊ THƯƠNG M Ạ I DỊCH v ụ

1.1 Khái quát về T h ư ơ n g mại dịch vụ

K hác v ớ i T h ư ơ n g m ại h àn g h ó a (T M H H ), T h ư ơ n g m ại D ịc h vụ (T M D V )

là m ột khái n iệm cò n khá m ớ i m ẻ v à nó xu ấ t h iệ n m u ộ n h ơ n so v ớ i khái n iệm

T M H H và ph ứ c tạp hơn C ác n ư ớ c trên thế g iớ i n g à y c à n g quan tâm đến

th ư ơn g mại d ịch v ụ bởi n ếu c h ú n g ta nh ìn từ g ó c đ ộ kin h tế v à thực tế thì nếu

m ột đất n ư ớ c c ó T M D V phát triển đ ó là m ộ t đất n ư ớ c c ó n ền k in h tế tiềm

n ăn g hay nói đú ng hơn ở đ ó các n gàn h d ịch v ụ đ ư ợ c n h iề u đối tư ợ n g trong x ã hội lựa ch ọn sử d ụng T u y n h iên , v ớ i tín h p h ứ c tạp củ a m ìn h , T M D V chư a được định n g h ĩa m ộ t c á ch đ ầy đủ v ề tất cả cá c lo ạ i h ìn h T M D V Ở đ ây ch ú n g

ta hãy x e m x ét v ề sự h ìn h thành T M D V v à v a i trò củ a n ó trong T ổ chứ c

T h ư ơ n g m ại T h ế g iớ i (W T O ).

Tại v ò n g đàm phán U ru g u a y , lần đầu tiên W T O c ó m ộ t h iệ p định riên g

để điều chỉnh quan hệ th ư ơ n g m ại d ịc h v ụ g iữ a cá c n ư ớ c thành v iê n - đó là hiệp định v ề T h ư ơ n g m ại D ịc h vụ (G A T S ) G A T S là m ộ t h iệp định đa

ph ư ơ n g điều ch ỉn h lĩn h v ự c th ư ơ n g m ại d ịc h v ụ tạ o ra k h u ân k h ổ để tiến hành hoạt đ ộ n g th ư ơ n g m ại d ịc h v ụ v à k h ở i x ư ớ n g tiế n trình tự do h ỏ a th ư ơ n g m ại trong lĩnh v ự c d ịch v ụ H iệ p định n à y g ồ m 2 8 đ iề u n ằm tro p n g 6 phần quy định cụ thể v ề các vấ n đề: ph ạm v i v à đ ịn h n g h ĩa , c á c n g h ĩa v ụ v à n g u y ên tắc

ch un g, các cam k ết cụ th ể, tự d o h ó a từ n g b ư ớ c , đ iề u k h o ả n v ề th ể ch ế v à điều khoản cu ối cù n g H iệ p đ ịn h c h u n g v ề th ư ơ n g m ại d ịc h v ụ bao g ồ m các

n gu yên tắc ch u n g v à cá c c a m k ết tự d o h ó a cụ th ể đ ố i v ớ i cá c n g à n h v à tiểu ngàh d ịch vụ đ ư ợ c nêu tro n g “L ịc h trình ca m k ế t cụ th ể ” củ a m ồ i n ư ớ c M ỗ i nước thành v iê n ít nhất p h ải đưa ra cam k ết b ả o đảm m ở rộ n g m ộ t s ố ngành dịch vụ của m ìn h v à cá c ca m k ết n ày đ ư ợ c m ô tả tron g “L ịc h trình cam k ết cụ thể” củ a từ n g n ư ớ c k èm th eo G A T S B ả n thân H iệ p đ ịn h n à y cũ n g đ ề ra các

n g u y ê n tắc m à c á c ch ín h phủ phải tuân th eo khi áp đặt các quy đ ịn h c ó ảnh

h ư ở n g th eo bất k ỳ cách th ứ c nào đến th ư ơ n g m ại d ịch vụ v à sự h iện d iện của

cá c nhà cu n g cấp dịch v ụ nước n g o à i T rước khi đi đến khái n iệ m v ề T M D V

th eo định n g h ĩa củ a G A T S ch ú n g ta cần phân tích x e m khái n iệ m “D ịc h v ụ ”

là g ì? ch o đến thời đ iểm h iện n ay, ch ư a c ó m ộ t định n g h ĩa th ố n g nh ất v ề dịch

v ụ d o tính v ô h ìn h và k h ó nắm bắt củ a d ịch v ụ , sự đa d ạng, phức tạp củ a các

lo ạ i hình d ịch v ụ làm c h o v iệ c nêu ra m ộ t đ ịn h n g h ĩa rõ ràng v ề d ịch vụ trở nên k h ó khăn H ơ n nữa, các q u ố c g ia k hác nhau phụ th u ộc v à o trình độ phát triên kinh tế, c ó cá ch h iêu v ề d ịch vụ k h ô n g g iô n g nhau N g a y cả G A T S củ a

T ố c h ứ c T h ư ơ n g m ại thể giớ i cu n g k h ô n g nêu khái n iệm v ề d ịch v ụ m à chỉ liệ t k ê d ịch vụ thành 12 ngành lớn và 155 phân n gàn h khác nhau nằm tron g phạm v i đ iều c h ỉn h củ a H iệp định tại danh m ụ c G N S /W /1 2 0 - S e r v ic e s

S ecto ria l C la ssific a tio n L ist củ a W T O T u y c ó n h iều cá ch tiếp cận khác nhau

n h ư n g cá c định n g h ĩa kinh đ iển dựa trên tín h chất d ịch vụ là định n g h ĩa

c h u y ê n tải đ ư ợ c n h ữ n g n ộ i du ng c ơ bản của d ịch vụ: D ịc h vụ là c á c h o ạ t đ ộ n g

c ủ a c o n n g ư ờ i, đ ư ợ c k ế t tinh thàn h c á c lo ạ i s ả n p h ẩ m v ô hình v à k h ô n g th ể

c ầ m n ắ m đ ư ợ c Đ ịn h n g h ĩa này đã nêu ra đ ư ợ c hai đặc đ iểm c ơ bản củ a d ịch

v ụ T h ứ nhất, d ịch vụ là m ột sản ph ẩm , là k ết quả củ a quá trình lao đ ộ n g sản

xu ấ t nhằm th o ả m ãn m ộ t nhu cầu n ào đó của co n n g ư ờ i T h ứ hai, v ớ i h à n g

h oá là cái hữu h ìn h , d ịch vụ là v ô hình, phi vật chất và k h ô n g thể lưu trữ

đ ư ợ c D ịc h v ụ k h ô n g phải là d ạn g v ậ t chất dư ới dạng nh ữ n g sản phẩm hữu

h ìn h n h ư n g n ó lại tạo ra g iá trị th ặng dư do c ó sự khai thác sứ c la o đ ộ n g , tri

th ứ c, chất x á m củ a con n gư ờ i D ịc h v ụ kết tin h trên các h oạt đ ộ n g đa d ạn g trên cá c lĩn h v ự c n h ư tài ch ín h , vận tải, bảo h iể m , y tế , tư v ấn pháp lý C h ín h

n h ữ n g đ iều k h ác nhau c ơ bản trên đây g iữ a sản phẩm h àn g h o á hữu hìn h v ớ i sản phẩm d ịch v ụ v ô h ìn h đã ảnh h ư ở n g m ạnh m ẽ tới cách thứ c tiến hàn h các hoạt đ ộ n g th ư ơ n g m ại h à n g h o á v à th ư ơ n g m ại d ịch vụ D o d ịch v ụ là v ô h ìn h

nên k h u ô n kh ổ pháp lý v à ch ín h sá ch đ iề u c h ỉn h n ó rất kh ó x á c lập v à chuẩn

m ua bán v à đ em lại lợi nhuận thì m ớ i đ ư ợ c c o i là th ư ơ n g m ại d ịch vụ

T h e o Đ iề u 1 củ a G A T S thì T h ư ơ n g m ại d ịc h vụ đ ư ợ c định n g h ĩa là sự

4 B ở i n g ư ờ i c u n g cấp d ịc h v ụ c ủ a m ộ t thành v iê n n ày th ô n g qu a sự h iện

d iện th ể nhân trên lãn h th ổ củ a bất k ỳ m ộ t thành v iê n nào k h ác.

N h ư v ậ y th eo Đ iề u 1 c ủ a H iệp đ ịn h n à y thì “ D ịc h v ụ ” đ ư ợ c h iể u là bất

kỳ d ịch vụ n ào, trừ cá c d ịch vụ đ ư ợ c c u n g cấ p tro n g th ự c thi thẩm q u y ền của

3 C ác d ịch vụ x â y dự ng v à k ỹ thuật liê n quan đến x â y dựng

T ư ơ n g tự n h ư n g u y ê n tắc đối x ử tối h u ệ q u ố c tro n g T M H H , G A T S cũ n g

b ắt b u ộ c các n ư ớ c p h ải áp d ụ n g n g u y ê n tắc đổi x ử tố i h u ệ q u ố c tro n g th ư ơ n g

m ại d ịc h v ụ b ằ n g cách p hải g iàn h n g ay lập tứ c v à vô đ iều k iện ch o d ịch vụ và

n gư ời c u n g cấp d ịc h v ụ c ủ a b ấ t kỳ n ư ớ c th à n h v iê n n ào k h ác sự đãi ngộ

k h ô n g k ém th u ậ n lợi h ơ n sự đãi n g ộ m à th à n h v iê n đó d àn h ch o dịch v ụ và

ngư ờ i c u n g cấp d ịch vụ tư ơ n g tự của bất k ỳ n ư ớ c nào kh ác (Đ iề u II - N h ữ n g

n gh ĩa v ụ v à n g u y ên tắc ch u n g).

T u y n h iê n , G A T S c ũ n g ch o p h ép các n ư ớ c th à n h v iên có th ể duy trì m ộ t

số b iệ n p h á p n g o ại lệ trái với q u y đ ịn h trê n , n h ữ n g b iện p h áp đó p hải đư ợc

liệt kê v à đáp ứ n g các đ iều k iện của Phụ lục m iễ n trừ của Đ iề u II v à các quy

đ ịn h c ủ a H iệ p đ ịn h n ày k h ô n g n g ăn cản b ấ t kỳ n ư ớ c th à n h v iên nào d àn h cho

n ư ớ c lân cận n h ữ n g th u ậ n lợi n h ằ m th ú c đ ẩy d ịc h vụ đư ợ c cu n g cấp v à tiêu thụ tro n g p h ạ m v i giới h ạn củ a v ù n g cận b iên

P h ụ lụ c m iễ n trừ về Đ iều II c ủ a G A T S qu y đ ịn h rằn g m ộ t n ư ớ c nếu

m u ốn c ó th ể duy trì cá c b iện pháp trái v ớ i n g u y ê n tắc n ày trong thời gian 10

năm kể từ khi H iệp định này có h iệu lực T uy n h iên , nh ữ ng loại trừ này chỉ có tính chất tạm thời v à sau 5 năm áp dụ n g phải đư ợc rà soát lại th eo định kỳ và sau 10 năm phải đư ợc hủ y bỏ C ách thứ c áp dụ n g n g o ạ i lệ này được m ô tả trong danh m ục m iễ n trừ tối hu ệ q u ốc (M F N ) của từ n g nư ớ c, nêu rõ những

n ư ớ c nào đ ư ợ c h ư ở n g ch ế độ ưu đãi hơn và chỉ rõ thời gian ưu đãi Đ ố i v ớ i

nh ữ n g n gàn h d ịch vụ cò n tiếp tục phải đàm phán sau v ò n g đàm phán

U ru g o a y , thì các nước c ó thể đòi đư ợc áp d ụ n g n g o ạ i lệ đ ối v ớ i n g u y ên tắc

M F N trong khi đàm phán (G A T S , Phục lục củ a Đ iề u II v ề cá c n g o ạ i lê) C ác

n ư ớ c g ia nhập W T O trong tư ơ n g lai sẽ chỉ có m ộ t c ơ h ộ i du y nhất như các

n ư ớ c đã tham g ia v ò n g đám phán Ư ru goay để áp dụ ng các n g o ạ i lệ M F N như

m ộ t phần trong đàm phán các cam kết cụ thể củ a họ.

1 2 2 N g h ĩa v ụ m in h b ạ c h

Đ â y là n g u y ê n tắc c ổ t y ế u để tiến tới tự d o hóa đa p h ư ơ n g C ác n g h ĩa vụ

c ơ bản củ a n g u y ê n tắc này là v iệ c xuất bản v à th ôn g báo nhanh ch ón h các thay đ ổi ph áp luật, duy trì cá c đ iếm h ỏ i đáp v à tiến hành rà so á t hợp lý m ột

cá ch c ô n g bằn g T h eo n g u y ên tắc này, “Tất cả các b iện pháp liên quan h oặc tác đ ộ n g đ ến v iệ c thực h iện G A T S ” phải đ ư ợ c c ô n g bố nhanh c h ó n g và

“C hậm nhất trước khi c á c b iện pháp n ày c ó h iệu lự c” , kể cả các lĩnh v ự c của

m ột ch ín h phủ th u ộ c “ c á c h iệp định q u ốc tế c ó liên quan hay tác đ ộ n g đến

th ư ơ n g m ại d ịch v ụ ” thì chính phủ phải có n g h ĩa vụ th ô n g báo (Đ iề u 3 -

k h oản 1) V iệ c c ô n g bố các quy định này c ó thể d iễn ra ở bất k ỳ địa điểm nào,

b ằn g bất k ỳ b iện pháp nào và đ ư ợ c áp dụ ng c h o tất cả n h ữ n g biện pháp do

c h ín h q u y ền cấp đ ịa p h ư ơ n g hay cấp v ù n g đưa ra.

G A T S c ũ n g y ê u cầu các n ư ớ c thành v iê n ph ải trả lờ i k h ô n g chậm trễ tất

cả cá c y ê u cầu củ a bất kỳ thành v iê n nào khác v ề nh ữ ng th ô n g tin cụ thể liên quan đ ến cá c b iện pháp đư ợ c áp dụ n g ch u n g, th iết lập m ộ t h o ặ c nhiều đ iểm

g iả i đáp thắc m ắc để các thành v iê n kh ác có thể thu đ ư ợ c các th ôn g tin v ề

pháp luật v à các qu y đ ịn h ảnh h ư ở n g đ ến T M D V tro n g n h ữ n g n g à n h m à cá c

n ư ớ c này quan tâm (Đ iề u 3, k h o ả n 4 ).

C ác n ư ớ c thành v iê n phải khẩn trư ơng v à ít nhất m ỗ i năm m ộ t lần th ô n g báo ch o H ội đ ồ n g th ư ơ n g m ại d ịch vụ v ề v iệ c ban hành h o ặ c sử a đ ỏ i của luật

ph áo hoặc bất k y b iện pháp nào c ó tác đ ộ n g c ơ bản đ ến th ư ơ n g m ại d ịch vụ

kh u yến k h ích n h ữ n g n ư ớ c thành v iê n k ý k ết c á c h iệp đ ịn h s o n g p h ư ơ n g h o ặ c

đa p h ư ơ ng nh ằm cù n g nhau c ô n g nhận c á c tiê u ch uẩn cần c ó để đ ư ợ c cấp

ph ép (Đ iề u 7, k h o ả n 1) G A T S c ũ n g q u y đ ịn h th êm rằng c á c hệ th ố n g c ô n g nhận lẫn nhau phải đ ư ợ c đ ể m ở để c h o c á c th àn h v iê n k h ác cù n g tham g ia

m iễn là họ ch ứ n g m in h đ ư ợ c c á c y ê u cầu v à tiêu ch u ẩ n tron g n ư ớ c phù hợp

v ớ i các hệ th ố n g n ày (Đ iề u 7, k h o ả n 3 ).

Các nghĩa vụ cu thế

B ên cạnh cá c n g h ĩa v ụ c h u n g đ ư ợ c áp d ụ n g c h o tất cả cá c lĩnh v ự c d ịch

v ụ thì G A T S c ũ n g qui đ ịn h v ề c á c n g h ĩa v ụ c h ỉ áp d ụ n g đ ố i v ớ i các n gàn h chỉ

đ ư ợ c đưa v à o “D a n h m ụ c c á c c a m k ết cụ th ể ” củ a q u ố c g ia T ại Đ iề u 6 v ề các

q u y định tro n g n ư ớ c c ủ a G A T S đư a ra c á c qu y tắc đảm b ả o cá c quy tắc đảm

b ả o các b iện pháp tron g n ư ớ c đ ư ợ c x â y d ự n g m ộ t c á ch h ợ p lý , k h ách quan và

Tại Đ iê u 6 này, c á c nhà cu n g câp n ư ớ c n g o à i đ ư ợ c q u y ên k h á n g n g h ị lại các qu yết đ ịn h hành ch ín h v à phải đ ư ợ c th ô n g b á o n ếu đơn xin cấp g iấ y ph ép ,

qu yết định c h o ph ép p h ải đ ư ợ c đưa ra tro n g k h o ả n g th ời g ia n hợp lý kể cả khi nhận được đơn x in cấp ph ép đ ư ợ c c o i là h o à n c h ỉn h th eo quy đ ịn h trong n ư ớ c (Đ iề u 6, kh oản 3 ) h o ặ c tại Đ iề u 6, k h o ả n 4 , G A T S đã q u y định: n h ữ n g y êu cầu và thủ tục v ề kh ả n ăn g, cá c tiêu chu ẩn k ỹ thuật v à y ê u cầu cấp ph ép

k h ô n g đ ư ợ c p h ép tạo ra n h ữ n g rào cản k h ô n g cần th iết đ ối v ớ i T M D V , cụ thể như sau:

“V ớ i quan đ iểm b ảo đảm rằng c á c b iệ n ph áp liê n quan đến các y ê u cầu

và thủ tục v ề chất lư ợ n g , cá c tiêu chu ẩn k ỹ th u ật v à n h ữ n g đòi h ỏi cấp p h ép sẽ

k h ông tạo ra n h ữ n g rào cản k h ô n g cần th iế t đ ố i v ớ i T M D V ủ y ban v ề

T h ư ơ n g m ại D ịc h vụ sẽ , th ô n g qua c á c c ơ qu an m à ủ y ban n ày c ó th ể thành lập, đưa ra m ọ i hình th ứ c k ỷ luật cần th iết C á c h ìn h thứ c k ỷ luật đó nh ằm

m ục đ ích b ảo đảm đối v ớ i n h ữ n g y ê u cầu:

a/ D ựa trên các tiêu chuất m in h b ạch v à k h á ch quan n h ư khả n ă n g v à sự thích hợp để c u n g cấp dịch vụ;

b/ K h ô n g áp dụng nh ữ ng đ iều k h ô n g cần th iết đ ố i v ớ i chất lư ợ n g dịch vụ;

1 2 4 N g h ĩa vụ v ề đ ố i x ử q u ố c g i a

D o đặc đ iể m củ a T M D V nên n g u y ê n tắc đổi x ử q u ố c g ia tro n g G A T S khác vớ i n g u y ên tắc đ ố i x ử tro n g G A T T T ro n g th ư ơ n g m ại h à n g h ó a , n g u y ê n tắc đối x ử q u ố c g ia y ê u cầu cá c n ư ớ c thành v ie n k h ô n g đ ư ợ c áp đặt m ứ c th uế nội địa ca o hơn h o ặ c áp d ụ n g các q u y đ ịn h tro n g n ư ớ c hà k h ắc h ơ n đ ố i v ớ i

m ột sản phẩm nhập kh ẩu đã đ ư ợ c nh ập v à o thị trư ờ n g tro n g n ư ớ c, m à đã đ ư ợ c trả các kh oản th u ế v à c á c k h ỏ a n phụ th u k h á c tại b iê n g iớ i T ro n g khi đ ó , đối

vớ i T M D V cá c n ư ớ c k h ô n g đánh th u ế đ ối v ớ i nh ập kh ẩu d ịch vụ, d o đó v iệ c

áp dụng c h u n g cá c q u y định tron g n ư ớ c c h o cả c á c nhà c u n g cấp d ịch vụ trong n ư ớ c v à n g o à i n ư ớ c c ó th ể g â y n ê n tổn thất n g h iê m trọng ch o cá c n g à n h

dịch vụ đ ư ợ c bảo hộ trong n ư ớ c V ì v ậy G A T S quy định ràng: V iệ c áp dụng

n g u y ên tắc đ ối x ử quốc g ia trong th ư ơn g m ại d ịch vụ sẽ đư ợc dựa trên kết quả đàm phán trong đó chỉ rõ nh ữ n g ngành, phân ngành v à các đ iều k iện trong

từ n g ngành, phân ngành đó m à các nư ớc c ó thể sẵn sà n g dành sự đổi x ử qu ốc

th ư ơ n g m ại h à n g hóa, hình thức đãi n g ộ q u ốc g ia củ a G A T S còn sâu rộng hơn

v ì nó bao trùm cả nhà cu n g cấp d ịch vụ, m ặc dù chỉ dưới hình thức m ộ t cam

m ộ t q u ốc g ia n h ư th ư ơn g m ại h àn g h oá, do đó v iệ c bảo h ộ đối v ớ i các ngành

d ịch vụ n ội đ ịa đ ư ợ c th ự c h iện th ô n g qua các qu y định củ a nư ớ c sở tại T h eo

đ ó , nếu m ộ t n ư ớ c m u ố n tự do h o á phải q u y ết địn h n ên duy trì nhữ ng b iện pháp nào, h ay sử a đổi n h ữ n g b iện pháp nào ch o phù h ợ p v ớ i các quy định của

G A T S N h ữ n g b iệ n pháp cần th iết đư ợc x e m x é t là nh ữ n g b iện pháp có ảnh

hư ở n g đến sự xâm nhập củ a các sản ph ẩm d ịch v ụ h o ặ c n gàn h d ịch v ụ v à o thị trường n ư ớ c sở tại, v à n h ữ n g b iệ n pháp g â y ảnh h ư ở n g đ ến h o ạ t đ ộ n g sau khi thành lập củ a cá c nhà cu n g cấp d ịch vụ N h ữ n g b iện pháp đ ó c ó th ể b ao g ồ m :

a cá c b iện pháp hạn c h ế kh ả n ă n g tiếp cận thị trư ờ n g củ a cá c nhà c u n g cấp

d ịch vụ h o ặ c sản phẩm d ịch v ụ n ư ớ c n g o à i, b cá c b iện pháp hạn c h ế n g u y ê n tắc đổi x ử q u ố c gia.

Đ ổ i v ớ i cá c b iện pháp tiếp cận thị trư ờ n g m à cá c n ư ớ c tham g ia đàm phán k h ô n g m u ố n x o á bỏ h o à n toàn thì c ó th ể d u y trì c á c hạn ch ế v ề tiếp cận thị trư ờng nh ư qu y đ ịn h tại Đ iề u X V I N g o à i ra, k h ô n g áp d ụ n g bất kỳ m ộ t hạn ch ế n à o khác Đ iề u k h o ả n tiếp cận thị trư ờ n g đề cập tới 4 p h ư ơ n g thức

c u n g cấp d ịc h v ụ củ a bất k ỳ m ộ t n ư ớ c th ành v iê n n ào k h ác sự đ ối sử k h ô n g

k ém thuận lợ i hơn m ứ c đã q u y đ ịn h tro n g cá c đ iề u k h oản , đ iề u k iện v à hạn

ch ế đã nhất trí v à g h i rõ tron g dan h m ụ c cam k ết củ a m ìn h C ác hạn ch ế v ề tiếp cận thị trư ờ ng đ ư ợ c n êu tại đ iều X V I g ồ m :

• H ạn ch ế v ề số lư ợ n g c á c nhà c u n g cấp d ịch vụ;

• H ạn ch ế v ề tổ n g g iá trị cá c g ia o d ịc h d ịch d ịc h v ụ h o ặ c tài sản;

• C ác hạn ch ế v ề tổ n g s ố lần g ia o d ịc h d ịc h v ụ h a ợ c tổ n g số lư ợ n g sản phẩm ố ịc h vụ;

• C ác hạn ch ế v ề tổ n g s ố th ể nhân c ó th ể đ ư ợ c tu y ể n d ụ n g tron g m ộ t khu v ự c cụ th ể h o ặ c s ố lư ợ n g th ể nhân m à nh à c u n g cấp d ịc h v ụ đ ư ợ c thuê;

• C á c hạn ch ế v ề hìn h th ứ c ph áp nh ân cụ thể h o ặ c liên d oan h th ô n g qua

đó n g ư ờ i c u n g cấp d ịc h v ụ c ó thể c u n g cấp d ịc h vụ;

• C ác hạn ch ế v ề tỷ lệ g ó p v ố n của b ê n n ư ớ c n g o à i.

C ác n g h ĩa v ụ v ề T M D V tro n g W T O k h ô n g ch ỉ đơn thuần là các q u y định

đ ư ợ c n êu trong G A T S v à c á c ph ụ lụ c k è m th e o m à c ò n tại “L ộ trình /dan h

m ục cam k ế t” củ a các n ư ớ c thành v iê n N g h ĩa v ụ củ a m ộ t n ư ớ c áp d ụ n g đ ư ợ c

g h i trong lộ trình thự c h iện các ca m k ết th am g ia G A T S củ a n ư ớ c đ ó M ỗ i lộ trình đ ư ợ c ch ia làm hai phần:

1 C ác cam kêt n ên c h u n g (h a y c ò n g ọ i là cam k êt n ên ) C ác cam k êt n à y

đ ư ợ c áp dụng c h o toàn b ộ cá c lĩn h v ự c d ịch v ụ

2 C ác cam kết th eo n g à n h là cá c cam k ết ch ỉ áp d ụ n g đ ổi v ớ i m ộ t n gàn h

h o ặ c phân ngành dịch v ụ cụ th ể cù n g v ớ i cá c ca m k ết n ền ch u n g V iệ c thự c

h iện lộ trình thể h iện m ứ c đ ộ cam k ết đã đ ư ợ c ch ấ p nhận N h ữ n g cam kết n à y

đ ư ợ c liệt kê riên g rẽ th eo 1 tron g 4 p h ư ơ n g th ứ c c u n g cấp d ịc h v u th ư ơ n g m ại

q u ốc tế.

T u y nh iên , ch ú n g ta c ó th ế h iếu đ ú n g bản ch ất m ứ c đ ộ cá c cam k ết đ ư ợ c đưa ra cần phải x e m x é t c h ủ n g trên to à n b ộ lu ật lệ v à qu y địn h áp d ụ n g c h o dịch vụ của n h ữ n g n ư ớ c đưa ra cam k ết v ì trên th ự c tế, tro n g m ộ t sổ trư ờng

hợ p , cam kết c ó thể chỉ là k h ẳ n g định lại h o ặ c ca m k ết h iệ n trạng T ro n g m ộ t

số trư ờ n g hợp khác thì ca m k ết đ ó c ó th ể đưa tới v iệ c ch ấp nhận n h ữ n g n g h ĩa

vụ m ớ i.

C ác quy định về độc q u y ền và hạn chế cạn h tranh

C ác ngành d ịch v ụ th ư ờ n g thể h iệ n sứ c m ạ n h đ ộ c q u y ền trên thi trư ờng nội địa B ên cạnh đó, đ ô i khi c á c ch ín h phủ c ũ n g dàn h m ộ t sổ đặc q u y ền c u n g cấp d ịch vụ ch o m ộ t số lư ợ n g n h ỏ nhà c u n g cấ p d ịc h v ụ nhất định G A T S y ê u cầu tron g các trư ờ n g h ợ p n à y , c á c thành v iê n c ó n g h ĩa vụ đảm bảo rằng cá c nhà cu n g cấp d ịc h vụ k h ô n g lạm d ụ n g đ ộ c q u y ề n h o ặ c đặc q u y ề n dành ch o h ọ

th eo G A T S (Đ iề u 8, k h o ả n 1, 2 ) G A T S c ò n th ừ a nhận rằng cá c nhà c u n g cấp

d ịch v ụ có thế áp d ụ n g cá c b iện pháp c ó thể tác đ ộ n g b ó p m é o cạnh tranh v à

do đ ó hạn ch ế th ư ơ n g m ại K hi đ iều n à y x ả y ra thì c á c n ư ớ c thành v iê n bị ảnh

h ư ở n g c ó q u y ền y ê u cầ u tham v ấ n v ớ i n ư ớ c thành v iê n n ơ i c u n g cấp d ịch v ụ đặc trụ sở nhằm x ó a b ỏ n h ữ n g hàn h v i n h ư v ậ y ( Đ iề u 9 ).

C ác nghĩa vụ khác

B ên cạnh n h ữ n g n g h ĩa vụ ch u n g nêu trên, G A T S cũ n g đưa ra m ộ t số n g h ĩa

vụ b ổ su n g khác nhằm h ỗ trợ ch o quá trình tự do h ó a th ư ơ n g m ại d ịch vụ.

G A T S đưa ra n h ữ n g y êu câu đôi v ớ i các thành v iê n phải ch o phép tiên hành thanh toán v à c h u y ển tiền khi ch o p h ép tiếp cận thị trường (Đ iề u 1 1 ,1 2 H iệp định), hay c h o p h ép các thể nhân cu n g cấp d ịch vụ đư ợc có m ặt tại thị trường,

G A T S cũ n g c ó qu y định ch o phép các nư ớc thành v iê n đư ợ c áp dụ ng các biện pháp n g o ạ i lệ c h u n g vì m ục tiêu ch ín h sách c ô n g hợp lý (Đ iề u 14) T uy n h iên ,

G A T S y êu cầu cá c thành v iê n k h ô n g được tự do hoàn toàn áp dụ ng các biện pháp đó m à c h ú n g phải được k iểm tra tính cân xứ ng.

N g o à i 0 4 n g h ĩa vụ có tính n g u y ên tắc nêu trên, H iệp định ch u n g v ề dịch

vụ còn qu y định cụ thể v ề các n g h ĩa vụ ch u n g khác:

T h ô n z b ả o tin b í m ât: G A T S k h ô n g đ òi h ỏi phải cu n g cấp th ôn g tin bí

m ật n ếu v iệ c c u n g cấp th ôn g tin đó g â y khó khăn ch o v iệ c thi hành pháp luật

h o ặ c trái v ớ i lợi ích c ô n g c ộ n g hoặc p h ư ơ n g hại đến q u y ền lợ i th ư ơng mại hợp pháp cù a m ộ t doanh n g h iệp cụ thể.

T ă n g c ư ờ n s s ư tham g ia c ủ a c á c n ư ớ c đ a n s p h á t tr iê tv G A T S dành m ột

số ưu đãi ch o c á c nư ớc đan g phát triển trong v iệ c thự c h iện m ộ t sổ cam k ết v ề

th ư ơn g m ại d ịc h vụ.

H ô i n h â p kinh tể: G A T S k h ô n g cản trở bất kỳ n ư ớ c thành v iê n nào ký

kết h oặc ra nhập m ột h iệp định tự d o hóa th ư ơ n g m ại d ịch vụ nếu h iệp định

đó bao trùm cá c lĩn h v ự c chủ y ế u v à k h ô n g c ó các b iện pháp phân b iệt đ ối xử

M ục đích củ a q u y định này nhằm tă n g cư ờ n g sự h ội nhập kinh tế q u ốc tế về

th ư ơn g m ại d ịch vụ.

H ô i n h á p th ị tr ư ờ n g la o đ ô n g : G A T S k h ô n g cản trở m ộ t nước thành

v iên k ý kết h o ặ c tham g ia m ộ t h iệp định v ề th iết lập thị trường ch u n g v ề lao

đ ộ n g m iễn là h iệ p đọnh đó k h ô n g đư a ta các y ê u cầu v ề cư trú v à g iấ y ph ép lao đ ộ n g đối v ớ i c ô n g dân của n ư ớ c k ý kết v à v iệ c ký kết, tham g ia h iệp định

đó phải đư ợ c th ô n g báo ch o H ội đ ồ n g th ư ơ n g m ại d ịch vụ.

P h á p lu â t tr o n g n ư ớ c: m ỗi thành v iê n đảm bảo ràng các biện pháp áp

d ụ n g ch u n g tác đ ộ n g đến th ư ơn g m ại d ịch vụ phải đư ợ c quản lý m ột cá ch hợp

lý, k h ách quan và b ìn h đẳng.

H ê th o n s kinh d o a n h : trừ n h ữ n g th ô n g lệ liên quan đến độc q u yền và

n gư ờ i cu n g cấp đ ộc q u y ền , G A T S y ê u cầu các n ư ớ c thành v iê n tham vấn để

x ó a bỏ n h ữ n g th ô n g lệ hạn ch ế sự cạnh trang trong T M D V

C á c b iê n p h á p tư v ê khẩn c ấ p : G A T S c h o p h ép cá c nư ớc thành v iê n áp

d ụ n g các b iện pháp tự v ệ đ ư ợ c th ỏa thuận trong quá trình đàm phán đa biên trên n g u y ê n tắc k h ô n g phân biệt đối xử.

N g o a i lê c h u n z: G A T S k h ô n g cản trở các n ư ớ c thành v iê n th ôn g qua

h oặc thự c thi các b iện pháp cần th iết để b ảo v ệ đạo đức c ô n g c ộ n g hay duy trì trật tự c ô n g cộn g; đ ể bảo v ệ cu ộ c số n g v à sứ c k h ỏ a của co n n g ư ờ i, đ ộ n g thực vật; để b ảo đảm v iệ c tuân thủ luật pháp h o ă c các quy định liên quan đến ngăn

n gừ a cá c hành v i lừ a đảo v à gian lận, bảo v ệ bí m ật đời tư, bí m ật lý lịch , tài

kh oản cá nhân.

N s o a i lê vì lý d o an nin h: G A T S k h ô n g đ òi h ỏi bất kỳ thành v iê n nào

phải c u n g cấp th ô n g tin trái v ớ i lợi ích an n in h th iết y ế u của họ.

T rơ c ấ p : trong m ộ t số trường hợp nhất địn h, trợ cấp có thể tác đ ộ n g bóp

m éo T M D V nên G A T S chủ trương tiến hành đàm phán đa biên để ngăn ngừ a

nh ữ ng trợ cấp bóp m é o T M D V

T ó m lạ i, G A T S đã đưa ra khuân kh ổ các qu y tắc đ òi h ỏi các nước thành

v iê n k h ô n g đ ư ợ c phân b iệt đối x ử g iữ a các sản phẩm d ịch vụ v à các nhà cu n g cấp d ịch v ụ củ a các nư ớc khác nhau trên c ơ sở củ a n g u y ên tắc đối x ử tố i huệ

q u ốc, v ề n g h ĩa vụ đ ối x ử tố i huệ q u ố c, G A T S k h ô n g tạo ra m ộ t n gh ĩa v ụ bắt

b u ộ c m à ch ỉ đ ò i h ỏ i các n ư ớ c tron g lịch trình cam kết củ a m ìn h đưa ra các cam k ết cụ th ể dành ch o c á c ngàn h , phân n gàn h dịch vụ Đ ồ n g thời, G A T S

cũ n g y ê u cầu các n ư ớ c thành v iê n đảm b ảo tín h m in h bạch trong các luật lệ áp

ị Đ A I H Ọ C Q U Ố C G I A HÀ NÔI I

t r u n g TẬtyỊ T H Q N G TIN THƯ VIỆN Ị

V - i_o/ 41 'bù I

C ó th ể nói xã hội càn g phát triển thì hình thức của bưu chính càn g có

n h iều sự thay đ ổ i Trước đây, bưu ch ín h v ớ i tư cá ch là m ột n gàn h ch u yển phát đơn thuần thư từ , bưu k iệ n t h ì n g à y nay kh i m à Internet đã là phổ cập thì

c ô n g v iệ c củ a bưu ch ín h sẽ gặp kh ó khăn h ơ n rất n h iều bời nh iều g ia o dịch, trao đổi th ô n g tin đã được giải q u y ểt th ô n g qua thư điện tử, f a x v à càng khó khăn hơn nữ a khi v iệ c tách bưu chính và v iễ n th ô n g thành 2 n gàn h riêng biệt

T ron g khi lĩn h v ự c v iễ n th ô n g bắt đầu c ó sự cạnh tranh v à các cải cách khác thì m ột tron g n h ữ n g thay đ ổi đầu tiên th ư ờ n g là phân tách d ịch vụ bưu chính

v à v iễ n th ô n g c h o các nhà cu n g cấp riên g biệt T ron g do các nhà cu n g cấp

d ịch vụ bưu ch ín h th ư ờ n g nắm g iữ đ ộc q u y ền n h iều hơn các nhà cu n g cấp

v iễ n th ô n g Đ a ph ần các nhà cu n g cấp d ịch v ụ bưu chính c ô n g ích đều thuộc nhà n ư ớ c v à nắm g iữ đ ộc q u y ền đối v ớ i hầu h ết cá c loại thư tín C ác d ịch vụ

c h u y ể n phát chủ y ế u là ch u y ển các bưu phẩm , bư u k iện h o ặ c các dịch vụ thư nhanh - th ư ờ n g d o các nhà đ ộ c q u yền bưu ch ín h cu n g cấp nh ư ng k h ôn g phải

ch ỉ dành riên g c h o họ C ác c ô n g ty tư nhân th ư ờ n g cạnh tranh v ớ i nhau và v ớ i

c á c c ô n g ty cu n g cấp d ịch v ụ bưu ch ín h củ a nhà nư ớc trong v iệ c cu n g cấp

d ịch v ụ c h u y ể n pháp T u y n h iên , m ô i trư ờng cạnh tranh dịch vụ biru ch ính

c ô n g ích s ẽ thay đ ổ i khi các nhà c u n g cấp d ịch vụ tư nhân bắt đầu m ở rộng

sa n g thị trư ờ ng thư tín, đặc biệt trong các m ả n g thị trư ờng như thư h àng loạt (b ulk m a ilin g ) từ doanh nhân đến tư nhân, v à th ô n g tin qu ảng cáo trực tiếp

n g à y c à n g trở thành m ột dạn g ph ố b iến tron g các ch iên lư ợ c m arketing của

d oan h n g h iệp M ặc dù v iệ c tập đoàn h ó a h o ặ c tư nhân h ó a các doanh n gh iệp

độc q u yền d ịch vụ bưu ch ín h đang dần bắt đầu, nh ư n g m ới chỉ c ó rất ít nư ớc

đã chấm dứt sự đ ộc q u y ền trên thị trường cu n g cấp d ịch vụ bưu chính c ô n g ích, chẳn g hặn như Phần Lan, N iu D iL â n , T h ụ y Đ iể n T uy nhiên , n h iều cải

cá ch lớn tron g lĩn h vự c bưu ch ính đ an g d iễn ra V í dụ như C ộ n g đ ồn g C hâu

 u dự kiến thực hiện m ộ t kế h oạch đ ồ n g b ộ v ề cải cá ch lĩn h vự c bưu chính và tại M ỹ n g ư ờ i ta đ an g thảo luận v ề luật cải cá ch ngành B ư u chính H iện nay ở

V iệ t N am v iệ c ch ia tách bưu ch ính và v iễ n th ô n g đã gần như đư ợc hoàn thành trên các địa bàn tỉnh/thành ph ố C ác doanh n g h iệp kinh doanh các dịch vụ bưu chính đ ư ợ c x e m là doanh n g h iệp c ô n g ích v à đ ư ợ c N h à nư ớc trợ g iá ,

n g ư ợ c lại cá c d o a n g n g h iệp tron g lĩnh v ự c v iễ n th ô n g k h ô n g có bất kỳ m ộ t ưu

ái nào v à phải chấp nhận quy luật cạnh tranh k h ố c liệ t của thị trường.

T h ô n g th ư ờ n g , v iệ c xem x é t vấn đề tự d o h óa dịch vụ bưu chín h th ư ờn g tập trung phân định g iữ a nh ữ n g n gàn h d ịch vụ dành riên g và k h ông dành riêng M ộ t tron g nh ữ n g thách thứ c quan trọng đối v ớ i cả dịch v ụ bưu chính ,

ch u y ển pháp c ô n g c ộ n g v à tư nhân là sự cạnh tranh v ớ i các dịch vụ v iễn th ô n g khác như fa x , th ư đ iện tử v à m ạn g dữ liệu , đặc b iệt là trong m ản g thị trường doanh n g h iệp đến doanh n g h iệp C ách đây k h o ả n g 3 năm , số lư ợ n g các tin nhắn qu ốc tế gử i b ằ n g fax c h iế m thị phần lớn hơn lư ợ n g tin nhắn ch u y ển qua bưu điện N ă m 1 9 9 6 , lần đầu tiên tại M ỹ , lư ợ n g thư đ iện tử v ư ợ t quá lư ợ n g thư đư ợc c h u y ển b ằn g đ ư ờ n g bưu chính T u y n h iên , nh ữ n g m ản g thị trường

k h ác, ch ẳ n g hạn như m ạ n g thị trư ờng thư từ doan h n g h iệp đến tư nhân và tư nhân tới tư nhân c ó thể ít bị ảnh h ư ở n g h ơ n bởi các c ô n g n gh ệ v iễ n th ô n g

m ớ i, v ớ i đ iều k iện là các dịch v ụ bưu ch ín h c ô n g ích hoạt đ ộ n g có h iệu quả,

h ư ớ n g tới k h ách h àn g v à v iệ c tiếp cận các d ịc h vụ bưu ch ín h dễ dàng đối v ớ i

n gư ờ i dân h ơ n là các m á y tính đặt tại nhà.

Đ ồ n g th ờ i, m ộ t số m ả n g thị trường các d ịch v ụ này đan g tranh thủ n h ữ ng

c ô n g n g h ệ v iễ n th ô n g m ớ i V í dụ, trao đổi dừ liệ u đ iện tử đã đư ợc c o i là m ột

c ô n g cụ th iêt y ê u đê c u n g câp d ịch v ụ nh anh v à đ á n g tin c ậ y tro n g n gàn h

c h u y ển phát thư nhanh T ron g m ộ t v í dụ k h á c, m ộ t nhà c u n g cấp lớ n n ư ớ c

n goài v ề d ịch v ụ nhanh nh ư C an ad a đ a n g lên kế h o ạ c h th iết lập m ạ n g lư ới

m áy thu thanh k h ô n g d â y nhàm tă n g c ư ờ n g d ịch v ụ v à cải tiế n kh âu phân

ph ối N g o à i ra, các c ô n g n g h ệ m ớ i c ò n th ú c đ ẩ y tă n g trư ở ng tro n g m ộ t số

m ản g thị trư ờ ng V iệ c m u a sắm tại nh à qua c á c d ịc h vụ th ô n g tin c h ẳ n g hạn như tiv i, internet, n g à y c à n g trở n ên p h ổ b iế n đã g ó p phần v à o dự b á o v ề sự tăng trưởng nhau đổi v ớ i cả d ịch vụ c h u y ể n p h át bưu ph ẩm , bư u k iện c ô n g

c ộ n g v à tư nhân.

Q ua n h ữ n g tìm h iể u trên đ â y v à th eo D a n h m ụ c ph ân lọ a i n gàn h d ịch vụ

củ a G A T S : M T N G N S /W /1 2 0 ( W /1 2 0 ) , ph ân n g à n h 2 A v ề d ịc h v ụ bưu ch ín h dẫn ch iếu tới h ạn g m ự c 751 1 tro n g b ả n g p hân loại D a n h m ụ c sản ph ẩm trung tâm tạm th ời của L iên h ợ p q u ố c (C P C ) H ạ n g m ụ c n à y g ồ m c ó 4 tiểu m ụ c:

1 D ịch vụ bưu chính liên quan đến thư tín bao gồ m dịch vụ nhận, vân chuyển và phân phối thư, báo, tạp chí, tạp chí xuất bản định kỳ, các ấn phẩm quảng cáo, tờ rơi và các tài liệu in ấn tư ơ ng tự gử i ừ o n g nư ớc h oặc nước ngoài;

2 D ịc h v ụ bưu c h ín h liê n quan đ ến bưu p h ẩm , bưu k iệ n bao g ồ m d ịch

vụ n h ận,vận c h u y ể n v à c h u y ể n phát c á c bư u p h ẩm , bư u k iệ n gử i tro n g n ư ớ c

h oặc nư ớc n g o à i;

3 D ịc h vụ đư ợc c u n g cấp tại q u ầ y bư u đ iệ n n h ư bán tem thư, x ử lý thư

v à bưu phâm c ó x á c nhận h o ặ c đ ăn g k ý v à c á c d ịch v ụ bư u c h ín h khác;

4 C ác d ịch vụ bưu ch ín h k h ác b a o g ồ m d ịc h v ụ ch o th u ê h ộ p thư, d ịch

v ụ “ lưu trữ” v à các d ịch v ụ bư u ch ín h c ô n g íc h ch ư a đ ư ợ c p h ân lo ạ i (trừ dịch

vụ see bưu ch ín h v à d ịc h v ụ tiế t k iệ m b ư u đ iệ n đ ư ợ c g ọ i là d ịch v ụ “trung gia n tiền tệ ” - th eo ph ân lo ạ i củ a C PC

X é t th eo tình h ìn h th ự c tế tại V iệ t N a m thì h iệ n n a y c á c nhà c u n g cấp bưu ch ín h đã cu n g cấp đ ầ y đủ c á c lĩn h v ự c k in h d o a n h n h ư đã đ ư ợ c G A T S

định n gh ĩa N h ư n g vấn đề c ơ bản ở đây đ ư ợ c đặt ra là thư ơng m ại d ịch vụ trong lĩn h v ự c bưu chính c ó phát triển k h ô n g ? V à liệu trong tư ơ n g lai ngành dịch vụ này c ó n h iều tiềm n ă n g kh ôn g? các d ịch v ụ bưu chính và ch u yển phát phụ th u ộc v à o các p h ư ơ n g tiện ch u y ến phát vật lý, đặc b iệt là d ịch vụ vân tải hàng k h ô n g và đ ư ờ n g bộ V ận tải đư ờ n g b ộ là p h ư ơ n g tiện là p h ư ơ n g tiện quan trọng đ ể c h u y ể n phát bưu phẩm và cá c hàn g h o á khác g iữ a các v ù n g khác nhau trong m ộ t đất n ư ớ c h oặc g iữ a cá c q u ốc g ia láng g iề n g vớ i nhau

N g ư ợ c lại vận c h u y ển h àn g k h ô n g đư ợc p h ục vụ ch o các v ù n g có kh oản g cách x a v ề đ ịa lý, đặc biệt là các nước khác nhau.

Đ ịnh nghĩa v ề dịch v ụ chuyển phát: th eo định n gh ĩa của G A T S thì

d ịch v ụ c h u y ể n phát c ó thể bao gồm :

• C ác d ịch vụ ch u y ển phát đa p h ư ơ n g thứ c g ồ m c ó các dịch vụ nhận, vận c h u y ể n v à c h u y ển phát thư, bưu phẩm , bưu k iện để c h u y ển phát trong

n ư ớ c v à n ư ớ c n g o à i sử d ụng m ộ t hoặc n h iều p h ư ơ n g thứ c vận tải

• C ác d ịch vụ ch u y ển phát hàng h o á kh ác c ó thể ch ư a đ ư ợ c phân loại

V í dụ nh ư v ậ n c h u y ển bằng x e tải hoặc d ịch vụ.

Q u a địn h n g h ĩa v à phân tích v ề d ịch v ụ bưu ch ín h v à ch u y ển phát, ch ú n g

ta có thể nhận ra rằng m ặc dù dùng chủ y ế u cá c p h ư ơ n g tiện c ơ giớ i để vận

c h u y ển n h ư n g lĩnh vự c này đã v à sẽ đ ó n g g ó p quan trọng đối vớ i nền kin h tế.

V í dụ: các dịch vụ vận ch u yển đường dài b ằn g đư ờn g sắt hoặc đường biển

T ầ m quan trọng về m ặt kinh tế của lĩnh vực buu chính

T h e o n g h iên cứ u gần đây củ a L iên m in h B ư u ch ín h T hiế g iớ i (U P Ư ) v ề

x u h ư ớ n g v ậ n tại bưu chín h - P o st 2 0 0 5 , năm 2 0 0 5 , 4 0 3 tỷ thư đư ợc 6 triệu nhân v iê n d ịch vụ bưu ch ín h trên toàn cầu x ử lý s ố liệu chi tiết đư ợc m inh hoạ tại b ản g sau đây:

Các nước đang phát triên:

Các nước đang phát triên: Châu

Sô lượng thư tính theo đau người

Các nước đang phát triên:

N g u ồ n : L iên m in h B ư u ch ín h T h ế g iớ i

T h eo th ố n g k ê của b ả n g trên đây thì 98% sổ thư này th u ộc dịch vụ gửi thư trong n ư ớ c, tron g đ ó ch ỉ h ơ n 2% là g ử i v ư ợ t qua b iên g iớ i qu ốc g ia dưới dạn g d ịch vụ bưu ch ín h q u ố c tế T ổ n g G iá m đ ổ c U P U ch o ràng trong bối cảnh

cá ch m ạ n g th ô n g tin tất cả các nh à c u n g c ấ dịch vụ bưu ch ín h hiện nay, dù

m u ốn hay k h ô n g m u ố n sự b ả o h ộ đ ộ c q u y ền , thì cũ n g sẽ phải đối m ặt vớ i m ột

m ôi trư ờng tron g tư ơ n g lai h o à n toàn k h ác v ớ i m ô i trường h iệ n nay.

U P U ch o ràng cá c ch ỉ sổ k in h tế tu y rất khác nhau tuỳ từ n g khu vự c và

m ô i trư ờng kinh tế - x ã h ộ i, n h ư n g là y ể u tố quan trọng nhất q u yết định lưu

lư ợ n g thư từ Y ế u tố n à y x ế p v à o h àn g thứ hai trong các nhân tố bưu chính khác, như chất lư ợ n g d ịc h v ụ U P U ch o rằng n h ữ n g y ế u tố n ày và những nhân

tố k hác, ch ẳ n g hạn n h ư tă n g dân số v à g iá o dụ c, c ó tác đ ộ n g nh iều hơn các

y ếu tố k h oa h ọ c c ô n g n g h ệ và sự thay th ế b ằ n g các p h ư ơ n g tiện truyền th ông khác (n h ư thư đ iện tử v à Intern et) khi tín h toán đ ến toàn b ộ dân sổ T uy

nh iên , Ư PU h y v ọ n g rằng tác đ ộ n g lớ n nh ất của v iệ c thay thế c ô n g n gh ệ sẽ

d iễn ra ở m ả n g thị trư ờ n g d o a n h n g h iệp tới doanh n g h iệp ở các n ư ớ c có thu nhập ca o , nơi m à trên 50% c ó thể tiếp cận v ớ i thư điện tử v à o năm 2 0 0 5 N ếu căn cứ v à o dự đoán n à y củ a U P U thì tín h đ ế n năm 2 0 0 5 , phần lớn các doanh

n g h iệp V iệ t N a m đã sử d ụ n g th ư đ iện tử S ở d ĩ ch ú n g ta có th ế tiếp cận nhanh như v ây v ì m ặc dù là đi sau n h u n g thị trư ờ n g V iệ t N a m đ ư ợ c đánh g iá là m ột trong nh ữ n g thị trư ờ ng c ó tố c đ ộ phát triển Internet nhanh nhất thế g iớ i.

P hư ơ n g thức cu n g cấp dịch vụ, biện pháp điều tiết và những rào cản thươn g mại tron g lĩnh v ự c bưu chính.

C ù n g v ớ i sự m ở cử a củ a c á c n ền k in h tế trên thế g iớ i, d ịch vụ bưu chính

đã dần đ ư ợ c m ở cử a c h o cạn h tranh (V í dụ: V iệ t N a m c ó các hãng bưu chính của n ư ớ c n g o à i tham g ia v à o thị trư ờ n g c h u y ể n phát đó là D H L , N T T , F o x

E x p r ess ), n h ư n g n h ữ n g đặc trư ng củ a cá c n h à cu n g cấp d ịch vụ này ở nh iều

n ư ớ c vẫn c ơ bản g iổ n g nhau C h ế độ đ ộ c q u y ền d ịch vụ bưu ch ính c ô n g ích

q u ố c g ia đ ổi vớ i thư từ v ớ i m ứ c trọng lư ợ n g nhất định vẫn là c ơ cấu thị trư ờ n g c h u n g nhất đối vớ i dịch vụ này, m ặc dù có dự g iả m dần phạm vi đ ộc

q u y ền và sự phát triển các d ịch vụ loại hìn h bư u chính m ới n goài những lĩnh

v ự c đ ộ c q u y ền T h eo Ư P U , v à o năm 2 0 0 5 , c ơ quan bưu ch ín h điến hình có

th ể sẽ là doanh n gh iệp nhà nước đư ợc tập đoàn h o á nắm đ ộc q u yền hoặc g iấ y

p h ép đ ộ c q u y ền trong thị trường bưu ph ẩm , n h ư n g ngày c à n g có tính chất

th ư ơ n g m ại T uy n h iên , nhữ ng đ ộ c q u y ền n ày có thể bị đ iều tiết cao về m ặt

g iá cả U P U dự đoán ràng chỉ số ít các nhà cu n g cấp dịch vụ bưu chính sẽ

th e o m ô h ìn h tập đoàn tư nhân hoàn toàn Đ iề u này hoàn toàn đúng vớ i V iệ t

N a m c h ú n g ta N ế u nhìn v ào thị trư ờng bưu ch ín h đều là các doanh n g h iệp

n h à n ư ớ c h o ặ c liê n v ớ i nư ớc n goài do nhà n ư ớ c g ó p v ố n như: T ổ n g C ô n g ty

B ư u ch ín h (th u ộ c Tập đoàn B ư u chin h V iễ n th ô n g V iệ t N a m ), T ổ n g C ô n g ty

V iễ n th ô n g quân đội (V ie tte l), S a ig o n p o sttel là các đơn vị nắm g iữ phần lớn

th ị trư ờng bưu ch ín h V iệ t N am

Đ e đ ổ i lấy các ưu đãi v ề đ ộ c q u y ền , n h à n ư ớ c quy định rằng các nhà

c u n g cấp d ịc h vụ bưu ch ín h q u ốc g ia phải c h ịu trách n h iệm cu n g cấp dịch vụ

c ô n g ích v ớ i các m ứ c như nhau v à g iá c ư ớ c h ợ p lý, dễ tiếp cận các hộp thư,

m ạ n g lư ớ i bưu cụ c dày đặc v à phải ch ịu trách n h iệm đáp ứ ng, nâng cao các tiê u ch u ẩn nhất định đổi v ớ i chất lư ợ n g d ịch vụ.

C á c c ô n g ty ch u y ển phát tư nhân th ư ờ n g c u n g cấp d ịch vụ đảng tin cậy

h ơ n , nh anh v à rẻ hơn các nhà cu n g cấp d ịch v ụ bưu chính q u ố c gia, nên trong

n h ữ n g năm gần đây các nhà cu n g cấp d ịch vụ bưu ch ín h q u ốc g ia đã trở nên

q uan tâm h ơ n tới v iệ c m ất thị phần v à o tay cá c c ô n g ty tư nhân trên thị trường

q u ố c tế n g à y cà n g phát triển H ơ n nữa, khi k h ô n g c ò n các rào cản th ư ơn g m ại

n ữ a thì c á c nhà cu n g cấp d ịch vụ c h u y ển phát c ố g ắ n g giàn h được n h iều thị

ph ần h ơ n đ ố i vớ i các d ịch vụ thư q u ốc tế kh ác C ác nhà cu n g cấp dịch vụ bưu

ch ín h c ũ n g quan tâm tới tác đ ộ n g do cạnh tranh k h ô n g chỉ vớ i cá c c ô n g ty tư nhân, m à cả g iữ a các nhà cu n g cấp d ịch vụ bưu ch ín h q u ốc g ia v ề số lư ợ n g lớn thư trong kinh doanh S au dịch vụ c h u y ể n phát nhanh thư và bưu kiện , dịch v ụ c h u y ể n thư hàng lo ạ t th ư ờ n g là m ộ t trong nhữ ng dịch vụ đầu tiên

đư ợc tự do hoá G ửi lại (h a y là gử i thư ở m ộ t n ư ớ c k h ô n g phải là đ iểm phát sinh ban đầu củ a thư đ ó) là m ộ t d ạn g khác củ a cạnh tranh, v ì lư ợ n g chi phí bưu chính tron g m ột số lĩnh v ự c như dịch vụ tài ch ín h h o ặ c bán h àng qua thư

đã k h u yến k h ích các khách h àn g là doan h n g h iệp tìm cá ch tranh thủ các m ứ c bưu chính q u ố c g ia thấp nhất có thể N h ữ n g tiế n triển n à y sẽ dẫn tới sự cạnh tranh m ới g iữ a các q u ốc g ia k h ác tron g v iệ c g ử i lại hoặc gử i thư v ớ i số lư ợ n g lớn ch o k h ách hàng trong lãnh thổ của họ N h ữ n g n ỗ lực nhằm giảm ch i phí

củ a dịch vụ bưu chính cũ n g dẫn tới v iệ c sử d ụ n g đặc q u y ền k in h doanh với các cử a hàn g tạp h oá, trạm x ă n g , c ô n g sở củ a thành ph ố th ư ờn g cu n g cấp các loại hình d ịch vụ bưu chính khác N g o à i ra các c ô n g ty q u ốc g ia thấy rằng

v iệ c tăng c ư ờ n g tham g ia v à o thị trư ờng d ịc h vụ n g à y càn g phát triển, như dịch v ụ c h u y ể n thư nhanh h o ặ c thư đ iện tử, là cần th iết v ề m ặt kinh tế.

N h ữ n g tranh cãi v ề m ặt pháp lý v à đ iều hành đã nảy sinh khi cạnh tranh trên thị trư ờ ng d ịch vụ bưu ch ín h trở nên p h ổ b iến và có ý ngh ĩa v ề m ặt kinh

tế hơn ít nhất cá c nhà cu n g cấp tư nhân đã cạ n h tranh v ớ i các nhà cu n g cấp bưu chính c ô n g trên toàn cầu v à ở hầu hết cá c thị trư ờng q u ốc g ia v ề d ịch vụ

ch u y ển phát C ác đối thủ cạnh tranh trong khu v ự c tư nhân ch o rằng v iệ c các doanh n g h iệp nhà n ư ớ c đ ư ợ c h ư ở n g lợ i từ c á c d ịch vụ bưu chính quổc g ia là

k h ôn g c ô n g b ằ n g d o h ọ c ó v ị thế là các đại d iện q u ốc g ia được chỉ định tại

Ư P U v à trong cá c thảo luận củ a Ư P U C ác đ ối thủ cạnh tranh ch o rằng vai trò

củ a các nhà c u n g cấp d ịch v ụ bưu ch ín h c ô n g ích trong U P U đặt họ v ào v ị trí

v ừ a quản lý , v ừ a là đối thủ cạnh tranh H ai q u y địn h trong c ô n g ước v ề bưu

ch ín h phô cập năm 198 9 đư ợ c đặc b iệ t quan tâm , đó là:

• T hứ nhất là cho ph ép các c ô n g ty bưu ch ín h từ ch ố i x ử lý thư do các nhà cu n g cấp d ịch vụ tư nhân ch u yển v à o trong nước;

• T hứ hai, đó là quy định m ứ c c ư ớ c trung c h u y ể n k h ô n g nhất th iết liên quan trực tiế p đ ến chi phí.

V ớ i nỗ lự c nhàm giải toả bớt nh ữ ng băn khoăn như v ậ y , U P U đã thành lập m ột uỷ ban liê n hệ U P U để tạo đ iều k iện đối th oại v à giú p xác định những lĩnh vự c c ù n g quan tâm C ác đ ố i thủ cạnh tranh cũ n g ch o rằng các nhà cung cấp d ịch vụ bưu chính c ô n g ích c ó đ ư ợ c lợi thế cạnh tranh do khả năng x ây

dự n g các m ứ c thư q u ốc tế m à k h ô n g cần đ ộ c lập k iếm tra lại v à rừng các m ức

cư ớ c họ thu đối vớ i m ột số dịch vụ k h ô n g đủ đê trang trải chi phí L iên quan tới m ứ c c ư ớ c trung c h u y ển , các đối thủ cạnh tranh lo n gại v ề m ộ t số h iệp định

m ới v ề cư ớ c trung c h u y ển dựa trên chi phí th oả thuận g iữ a các nhà cu n g cấp

d ịch vụ bưu chính c ô n g ích T ron g khi các nhà c u n g cấp d ịch v ụ bưu chính

c h o ràng n h ữ n g tn o ả thuận này sẽ làm ch o các m ứ c c ư ớ c trung ch u y ển và hệ

th ố n g phù hợ p h ơ n v ớ i chi phí, thì các đối thủ cạnh tranh lại c h o ràng những hiệp định n à y c ó các quy định hạn ch ế v iệ c gử i lại v à các m ứ c cư ớc trung

ch u y ển cao h ơ n vẫn g ây kh ó khăn cho các đối thủ cạnh tranh, v ì nếu các bên trao đổi lư ợ n g thư từ như nhau thì thực tế sẽ k h ô n g đ ư ợ c h oàn trả chi phí

N h ư n g đ ồ n g th ờ i, m ộ t số nhà cu n g cấp bưu ch ín h c ô n g ích đã bắt đầu phàn nàn rằng h ọ phải chịu trách n h iệm thự c thi m ộ t sổ qu y định k iểm soát điều hành trong khi n h ữ n g đổi thủ cạn h tranh của h ọ k h ô n g phải ch ịu trách nhiệm

đó kh iến họ k h ó cạnh tranh hơn.

Tại p h iên h ọ p đặc b iệ t củ a U ỷ ban T h ư ơ n g M ại d ịch vụ của T ổ chứ c

th ư ơ n g mại th ế g iớ i n g à y 1 /7 /2 0 0 5 v ớ i các đoàn đại b iểu đến từ các n ư ớ c các nước: C anada, C ộ n g đ ồ n g C hâu  u , N h ậ t B ản , ú c , H ồ n g K ô n g , H àn Q uốc,

N a U y , S in g a p o re, Đ ài L o a n v à H o a K ỳ v ề tự do các d ịch vụ th ô n g tin liên lạc như sau:

1 C h ú n g tôi (c á c n ư ớ c có đoàn đại b iểu ) tin tư ở n g th ô n g tin liên lạc

đ ó n g m ột v a i trò quan trọn g đối vớ i các cu ộ c đàm phán v ề G A T S v ì nhữ ng

đ ó n g g óp quan trọn g củ a cá c dịch vụ này trong v iệ c phát triển kinh tế qu ốc

g ia và q u ốc tế.

- Đ ộ n g lự c phát triển kinh tế: m ộ t cơ sở hạ tần g th ô n g tin liên lạc h iện đại

có thể là m ộ t đ ộ n g lự c quan trọng để phát triển kinh tế T h eo kinh n g h iệm của

ch ú n g tôi, v iệ c m ở cử a thị trường th ô n g tin liên lạc sẽ k h u y ến kh ích các hoạt

đ ộ n g đầu tư tron g lĩn h v ự c này, đẩy m ạnh sự phát triển kinh tế v à kh u yến

kh ích cải cá ch

- L iên k ết v à c ô n g n g h ệ th ôn g tin: các d ịch vụ th ô n g tin liên lạc là nhữ ng

b ổ su n g quan trọn g c h o c ơ sở hạ tần g th ô n g tin đã c ó trong m ọi q u ổc g ia

ch ú n g kết n ố i cá c hoạt đ ộ n g kinh doanh củ a đất n ư ớ c n à y v ớ i đất nư ớc khác,

c ũ n g như c ô n g dân củ a n ư ớ c này v ớ i c ô n g dân củ a n ư ớ c khác T rong phạm v i này, v iệ c tự d o h o á cá c d ịch vụ th ô n g tin liên lạc sẽ thúc đẩy sự phát triển các

m ạn g lưới th ô n g tin h iệ n đại và đa d ạ n g

2 T ó m lại, ch ú n g tô i nhận thấy các m ạ n g lưới v à d ịch vụ th ô n g tin liên lạc k h ôn g n h ữ n g là n h ữ n g y ế u tổ kinh tế quan trọng tại m ỗ i n ư ớ c m à cò n có tiềm năng n â n g c a o ch ất lư ợ n g c u ộ c số n g tại cá c n ư ớ c phát triển và các n ư ớ c

đ an g pháp triển T h e o quan điểm của ch ú n g tô i, nh ữ n g nư ớc đư ợc lợ i nhất là

nh ữ ng n ư ớ c c ó m ộ t th ị trư ờ n g th ô n g tin liên lạc m ở v à có tính cạnh tranh cao

Đ ố i vớ i n h ữ n g lý do n à y , ch ú n g tôi k h u yến k h ich tất cả các thành v iê n h ãy

c ô n g nhận th ô n g tin liê n lạ c như m ộ t d ịch vụ c ơ bản quan trọng v à chủ đ ộ n g tham g ia v à o cá c c u ộ c đàm phán để đạt đ ư ợ c n h ứ n g cam k ết đấy đủ v ề d ịch

v ụ th ôn g tin liê n lạc C h ú n g tôi cũ n g y êu cầu các thành v iê n cam kết tuân thủ

cá c quy đ ịn h đã đ ư ợ c so ạ n thảo tại N h ó m Đ à m phán v ề T h ô n g tin liê n lạc C ơ bản N h ằm m ụ c đ íc h th ú c đẩy tự do h oá hơn n ữ a đối v ớ i ngành này, ch ú n g tôi

k h u yến k h ích x o á b ỏ m iễ n trừ tối huệ q u ốc đ ố i vớ i d ịch vụ th ô n g tin liên lạc.

C h ú n g tôi tin tư ở n g những hoạt đ ộ n g tự do hoá n à y sẽ m ở ra m ộ t hư ớ n g m ới

đ ể tiếp tục thúc đẩy quá trình cải cách , tăng trưởng v à thịnh v ư ợ n g bằng cách đẩy nhanh hơn nữa m ột X ã h ộ i T h ô n g tin ” (T ài liệ u 0 5 -2 8 6 8 , Ph iên họp đặc

b iệt, U ỷ ban T h ư ơ n g m ại D ịc h v ụ , W T O , n g à y 0 1 /7 /2 0 0 5 )

Q ua tài liệu này, C hú ng ta có thể thấy rằng các nư ớ c có đoàn đàm phán tham g ia v ào P h iên họp Đ ặc b iệt này đều m o n g m uấn tạo ta m ộ t thị trường

th ô n g tin liê n lạc m ở và cạnh tranh v ề th ô n g tin liê n lạc M ặc khác h ọ cũ n g

đ ồ n g ý và chấp nhận các quy định đã đ ư ợ c đưa ra củ a W T O

1 2 2 C á c q u y đ ịn h c ủ a G A T S v ề V iễn th ô n g

V ớ i sự phát triển nhanh c h ó n g củ a nền kinh tế, nhu cầu sử dụng các dịch

v ụ th ôn g tin liê n lạc là v ô cù n g lớn s ố lư ợ n g n g ư ờ i sử dụ ng các dịch vụ v iễ n

th ô n g tăn g m ạnh N g à n h c ô n g n gh iệp v iễ n th ô n g đ an g trong quá trình thay

đ ổ i c ơ cấu v à tă n g trưởng nhanh c h ó n g nh ữ n g c ô n g ty đ ộc q u yền v ề viễn

th ô n g tại các q u ốc g ia đ ang phải đối p h ó v ớ i sự cạnh tranh, v à ở n h iều nước

đ a n g đ ư ợ c tư nhân hóa N h ờ đ ộ n g lự c cạnh tranh v à thay đôi c ô n g n gh ệ, các

d ịch vụ m ớ i đ ư ợ c phát triển liê n tục Q uá trình n ày đ ư ợ c phản ảnh v à đẩy

m ạnh b ằ n g n h ữ n g cam k ết trong đàm phán G A T S v ề cá c lĩn h v ự c v iễn th ô n g

c ơ bản c ó h iệu lự c từ th áng 2 /1 9 9 8 B áo cá o T e leg e o g ra p h y m ớ i nhất đã x ác nhận rằng v à o th án g 7 /1 9 9 8 c ó h ơ n 100 0 nhà khai thác h ệ th ố n g th iết bị v iễn

th ô n g q u ố c tế đang họat đ ộ n g trên toàn thế g iớ i so v ớ i chỉ có chư a đến 5 0 0

nh à cu n g cấp hai năm trước đó Tại C ộ n g đ ồ n g C hâu  u , nơ i m à tự do hóa

c ủ a các n ư ớ c thành v iê n có h iệu lự c hoàn toàn, lần đầu tiên v à o tháng 1 /1 9 9 8 ,

m ộ t làn só n g cá c nhà cạnh tranh m ới đan g trở n ên rõ rệt T ron g đó, trước tiên

là các h ã n g cu n g cấp d ịch v ụ th ô n g qua các p h ư ơ n g tiện bán lại và nhờ v ậ y có

kh ả n ăn g triển khai trước các h ãn g cu n g cấp m ớ i dựa v à o h ệ th ố n g th iết bị

T u y nhiên, nhiều hãng đang trong quá trình xây dựng các hệ thống thiết bị đế có thể bẳt đầu cạnh tranh với các hãng viễn th ông chủ đạo trong những năm tói.

T ron g thị trư ờng của cá c nên k in h tê c ô n g n g h iệ p v à đ a n g n ô i lên đã

đư ợc tự do h óa, nhu cầu và cá c vấn đ ề v ề cấp g iấ y p h ép đã g ia tăn g nhanh

ch ó n g C ác nhà cạnh tranh đã đ ây m ạ n h v iệ c g iả m g iá c ư ớ c các d ịch vụ

đ ư ờ n g dài q u ố c g ia và q u ốc tế ở cá c n ền k in h tế đ a n g n ổi lên , n ơ i m à n h ữ n g cam kết v ề c ơ s ở hạ tầng hữu tu y ến v à c á c d ịch v ụ đ iện th oại c ô n g c ộ n g thư ờn g đư ợc đưa v à o cam k ết sau đ ó , thì c á c h ã n g m ớ i c u n g cấp d ịc h vụ

k h ô n g dây đã đư ợ c tự do h óa đ an g tă n g c ư ờ n g thâm nhập v à o thị trư ờng d ịch

vụ nội hạt để c u n g cấp d ịch v ụ tớ i n h ữ n g k h á ch h à n g đ a n g c h ờ đợ i lắp m áy c ố định H iện n a y , trên 4 0 nư ớ c đã chấp nhận cạ n h tranh v iễ n th ô n g , n h ờ v ậ y đã

đ em lại lợi ích k h ô n g ch ỉ c h o n g ư ờ i tiêu d ù n g v à c á c nhà c u n g cấp d ịch vụ

v iễ n th ô n g q u ố c tế m ớ i, n h ữ n g h ã n g c ổ g ắ n g đạt đ ư ợ c trên 11% thị phần v iễ n

th ông thế g iớ i, m à cả m ộ t số h ã n g chủ đ ạo h iệ n tại, n h ữ n g h ã n g đạt đ ư ợ c m ứ c tăn g trưởng ấn tư ợ n g nhờ g iả m g iá đ ế đối p h ó v ớ i cạn h tranh H ơ n nữa, cá c hàng cạnh tranh m ớ i cũ n g phải x â y d ự n g h ìn h ảnh tố t đẹp củ a m ìn h tron g m ắt khách hàn g lớ n củ a nh ữ ng h ãn g v iễ n th ô n g c h ủ đ ạo.

V iễ n cản h cạnh tranh đã đẩy m ạ n h trào lư u đổi m ớ i, đ em lại các d ịch vụ

m ới m à rất k h ó c ó thể dự đ o á n v à o hai năm trư ớ c, đ em lại c á c d ịch v ụ m ớ i m à rất khó có th ể dự đoán v à o hai năm trư ớc đ â y , khi cá c c u ộ c đàm phàn W T O kết thúc C ác th iết bị c ô n g n g h ệ m ớ i v à c h ín h sá ch nớ i lò n g đ an g g ó p phần nhanh c h ó n g ch ấm dứt sự phân m ả n g d ịc h v ụ C ác h ã n g c u n g cấp h iện nay đang n ỗ lự c đ ể k ết hợp các d ịch v ụ lại.

V í du: cá c h ã n g d ịch v ụ di đ ộ n g v à c ố đ ịn h đ ư ợ c k ết h ợ p lại thành m ột dịch vụ tích h ợ p N h ữ n g m áy thu phát cầ m ta y c ó th ể c h u y ể n đổi g iữ a hai loại dịch vụ n à y sẽ sớ m xu ất h iện p h ổ b iến C á c nhà v ậ n hàn h m ạ n g cũ v à m ớ i đang đẩy n h an h v iệ c tích h ọ p m ạ n g đ ư ờ n g trục dự a trên c ô n g n g h ệ Internet vào hạ tần g m ạ n g củ a họ S ự kh ả thị v ề m ặt k ỹ th u ật c u n g cấp các d ịch v ụ fax

và đ iện thoại qua Internet đã tạo ra m ộ t b ư ớ c đ ột ph á lớ n C ác d ịch v ụ chi

thuê dung lư ợ ng và thậm chí “trao đ ổ i” dung lư ợ n g hoặc “phút đàm thoại” m ang tính thương mại đã xuất hiện V ớ i các dịch vụ v ệ tinh (G M P C S ) vừa xuất hiện, vẫn cấn nhữ ng tiến b ộ tiếp theo trong lĩnh vự c dịch vụ qua v ệ tinh với khả năng

đa phương tiện hoàn toàn - g ọ i là các cô n g n gh ệ thế hệ thứ ba - hy v ọ n g sẽ được đưa vào khai thác thương mại trong v ò n g bốn đến năm năm tới.

N g à y 5 2 1 9 9 8 , với v iệ c nghị định thứ tư củ a G A T S và nhữ ng cam k ết v ề

v iễn th ô n g c ơ bản k èm theo có h iệu lự c, m ộ t phần rộng lớ n của thị trư ờng thế

g iớ i, tính th e o doan h thu, là đối tư ợ n g cần m ở cử a thị trường c h o v iệ c cu n g cấp các d ịch vụ v iễ n th ô n g c ơ bản trên c ơ sở bán lại h oặc trên c ơ sở hạ tầng của chính h ãn g cu n g cấp.

V ai trò th iết y ể u của v iễn th ô n g đối v ớ i v iệ c tạo thuận lợ i cho th ư ơn g

m ại q u ốc tế, phát triển kinh tế v à ph ục vụ c u ộ c s ổ n g củ a m ọ i n g ư ờ i đã được

c ô n g nhận rộn g rãi C ác p h ư ơ n g tiện v iễ n th ô n g h iện đại đư ợc tăn g cư ờ n g nhờ cạnh tranh, sẽ tạo khả n ăn g cho tất cả các n ư ớ c tham g ia n đầy đủ hơn nữa v ào

th ư ơ n g m ại q u ổ c tế, đặc b iệt nếu đ ư ợ c tự do cu n g cấp x u y ê n b iên g iớ i nhiều dịch v ụ phân p h ối đ iện tử Đ ổ i m ớ i tron g v iễ n th ô n g là đ iều k iện tiên q u y ết để đảm b ảo c h o sự tăn g trư ởng của th ư ơ n g m ại đ iện tử sẽ đư ợc h iện thự c hoá hoàn toàn N h iề u ch ín h phủ ở các nền kinh tế n ổ i lên đan g tham g ia x â y dựng các cam kết củ a G A T S đ ối v ớ i v iễ n th ô n g c ơ bản đã nhận thức đư ợc rằng các

m ạ n g lưới d ịch vụ v à m ạn g lư ới v iễ n th ô n g k h ô n g phù h ợ p sẽ là m ột trở ngại

để phát huy h ết tiềm năn g kinh tế củ a m ình T h êm v à o đ ó khả năng truy cập

g ia tăn g và h à n g loạt các dịch v ụ v à m ạ n g lư ớ i v iễ n th ô n g k h ô n g phù hợp sẽ

là m ột trở n g ạ i để phát hu y hết tiềm n ăn g k in h tế của m ình T h êm vào đ ó, khả

n ăn g truy cập ra tăn g v à hàng lo ạ t các d ịch v ụ v iễ n th ô n g bổ su n g sẽ là tiềm tàng ch o cá c sá n g k iến xã h ộ i th ô n g tin q u ố c g ia v à toàn cầu thành c ô n g cũ n g như các lợi ích cũ n g như sá n g k iến n à y m a n g lại.

Q ua x e m x é t v à phân tích trên đây, c h ú n g ta hãy x e m x é t G A T S định

n g h ĩa như thế nào v ề ngành v iễ n th ông?

T h eo tài liệu D anh m ụ c phân loại ngành d ịch vụ củ a G A T S :

M T S G N S /W /1 2 0 ( W /1 2 0 ) phân ch ia ngành v iễ n th ô n g thành 14 phân ngành (từ a đến n) và m ộ t phân ngành “các d ịch vụ k h á c” (o ) V í dụ nh cơ như phân ngành a là: cá c d ịch vụ đ iện th oại tiế n g , phân n gàn h b: các d ịch vụ truyền sổ liệu , c h u y ể n m ạ ch g ó i, phân ngành m: c h u y ể n đổi m ã và g ia o thức, phan ngành n: th ô n g tin trực tu yến và x ử lý số liệu (k ể cả xử lý g ia o

d ịch ) P h ụ c vụ m ụ c đ ích đàm phán v ề v iễ n th ô n g c ơ bản, các phân ngành a đến g củ a danh m ụ c này cũ n g nh ư hàn g loạt cá c d ịch v ụ khác như th ô n g tin di

đ ộn g, cu n g cấp truyền tải thời gian thực cho k hách h àn g n ó i chun g được x em

là dịch v ụ v iễn th ô n g c ơ bản Phân ngành h đ ến n v à bất kỳ dịch vụ nào khác

kh ôn g được cu n g cấp trên cơ sở thời gian thự c hoặc thay đổi hình thức hoặc nội dung của th ô n g tin khách hàng, đư ợc x em x é t là các dịch vụ v iễ n th ôn g g iá trị g ia tăng T uy n h iên , c ũ n g phải thừa nhận rằng v iệ c phân loại này k h ôn g nhất

th iết phản ánh và k h ôn g cần phải phù hợp v ớ i th ô n g lệ quốc g ia của m ột chính phủ cụ thể nào trong v iệ c phân loại các dịch vụ c ơ bản hay g iá trị g ia tăng.

V í dụ: k h ô n g phải là k h ô n g ph ổ biển khi đ iện th oại di đ ộ n g , nhắn tin hay truyền số liệ u (dù ch o thời gian thực hay k h ô n g ) đ ư ợ c xác định là các dịch vụ

g ia tăng ở m ộ t s ổ nư ớ c, ơ các thị trư ờng đ ư ợ c tự do h oá, sự phân định g iữ a hai loại hình d ịch v ụ n ày c ó thể ít quan trọng, trừ phi x e m x ét trong m ố i quan

hệ vớ i v iệ c x á c địn h m ụ c tiêu cu n g cấp d ịch vụ c h o c ộ n g đ ồ n g hay toàn cầu

T u y n h iên , cá c thị trư ờng m ớ i tự do h o á từ n g phần, sự phân b iệt có thể vẫn

cò n ý n g h ĩa tro n g phạm vi x ác định các dịch v ụ vẫn đ ư ợ c duy trì đ ộc q u yền

và k h ô n g du y trì đ ộ c q u y ền

M ột tron g n h ữ n g k h ó khăn trong danh m ụ c các d ịch vụ v iễ n th ô n g của

G A T S là v iệ c phân b iệt rất n h iều phân n gàn h trở lên khó khăn khi áp dụ ng các c ô n g n g h ệ truyền dẫn m ớ i, k h ả n ăn g g ia tă n g tích hợp cá c c ô n g n g h ệ khác nhau và sự h iện d iện củ a cá c h ãng cu n g cấp d ịch v ụ k h ô n g tự phân biệt căn cứ

th eo các d ịch vụ v iê n th ô n g cụ th ê m à b ă n g cá c m ả n g thị trư ờ n g họ c u n g câp

d ịch vụ Đ iệ n th oại, số liệ u , fa x v à h à n g lo ạ t cá c d ịc h v ụ v iễ n th ô n g g iá trị g ia tăn g có thể v à đ an g đ ư ợ c tru y ền c h u n g , k h ô n g c ó sự phân b iệ t tron g lu ồ n g

th ô n g tin số h oá trên m ạ n g đ iệ n th oại h o ặ c trên k ên h c h o th u ê củ a bất kỳ h ãn g

c u n g cấp nào T hậm ch í sự phân b iệt g iữ a đ iện th oại c ố địn h v à di đ ộ n g cũ n g

đ an g b iến m ất khi m à m ộ t h ãn g cu n g cấp h iệ n n ay c ó thể đ ồ n g thời m ộ t lúc đưa ra cả hai d ịch vụ n à y tron g m ộ t g ó i k ết h ợ p , c ó th ể c h u y ể n h ư ớ n g cá c

c u ộ c g ọ i đến m ộ t m á y đ iệ n th o ạ i c ố đ ịn h củ a k h ách h à n g sa n g đ iện thoại di

đ ộ n g th eo y ê u cầu và c ó thể sẽ sớ m x u ấ t h iệ n c á c m á y cầ m tay k h ô n g dây tự

c h u y ển đ ổi từ d ịch vụ c ố định sa n g d ịch vụ di đ ộ n g n ếu m a n g ra k h ỏ i phạm v i trạm m áy g ố c c ố định N h ữ n g th a y đ ổ i n h an h c h ó n g tro n g n g à n h này k h ô n g

ch ỉ có ý n g h ĩa rằng p hân loại h iệ n n a y củ a G A T S là k h ô n g c ò n ch ín h x á c , m à

c ó ngh ĩa là bất k ỳ danh m ụ c n à o đưa ra đ ều c ó thể trở lên lỗ i th ời nhanh

ch ó n g V iệ c sử d ụ n g c á c phân lo ạ i d ịc h v ụ đ ư ợ c x â y d ự n g tro n g cá c c u ộ c đàm phán v iễ n th ô n g c ơ bản là cự c k ỳ cần th iết đ ể lấp k h o ả n g trố n g này N h ữ n g phân loại này đư ợ c c h ia thành 4 nhóm :

1 Phân b iệt th eo đ ịa lý , đ ịa p h ư ơ n g , đ ư ờ n g dài tro n g n ư ớ c v à q u ố c tế;

2 Phân b iệ t th eo c ô n g n g h ệ - dự a trên hữ u tu y ế n (h o ặ c h ạ tần g c ổ đ ịn h )

v à v ô tuyến;

3 C ác p h ư ơ n g tiệ n ph ân p h ố i trên c ơ s ở bán lại h a y dựa trên th iết bị;

4 N h ó m k h ách h à n g - ch o v iệ c sử d ụ n g c ô n g c ộ n g h a y v iệ c sử d ụ n g phi

c ô n g c ộ n g (v í dụ các d ịc h vụ đ ư ợ c bán ch o c á c n h ó m sử d ụ n g k h ép kín ).

Đ ố i v ớ i các thể c h ế ch ỉ đ ư ợ c tự d o h o á từ n g p h ần , tín h rõ ràng củ a cá c cam kết đã đ ư ợ c tăn g c ư ờ n g b ằ n g v iệ c sử d ụ n g cá c ph ân lo ạ i d ịch v ụ khi cần

th iết để x á c định phạm v i củ a m ộ t cam k ết h o ặ c đ ể chỉ địn h m ứ c độ ca m k ết tuỳ th u ộc v à o ch ủ n g lo ạ i liê n quan Đ ố i v ớ i c á c th ể c h ế h o ặ c các d ịch v ụ đã

đ ư ợ c tự d o h o á h oàn to à n thì k h ô n g cần sử d ụ n g cá c ch ỉ đ ịn h v ề c h ủ n g loại

nữa vì sự cam kêt bao hàm tât cả các ch ủ n g lo ạ i có thê, phù hợp vớ i tính trung lập c ô n g n g h ệ của các cam kết T h eo đó m ột sổ m ộ t số hình thức cam kết th eo

cu n g cấp Đ ố i với ph ư ơ n g thứ c cu n g cẩp qua b iên g iớ i củ a n h iều dịch vụ g iá trị gia tăn g, từ 3 1 -3 7 % các thành v iê n cam k ết k h ô n g hạn ch ế, trong khi đối

v ớ i các d ịch v ụ c ơ bản chỉ c ó 12-20% cam k ết k h ô n g hạn ch ế hoàn toàn Đ ố i

v ớ i tiêu d ù n g ở nước n g o à i, 4 4 - 51% các thành v iê n cam kết k h ô n g hạn ch ế

d ịch vụ g iá trị g ia tăng, trong khi co n số tư ơ n g ứ ng ch o các d ịch vụ c ơ bản là

3 1 -4 9 % C ũ n g như v ậ y , h iện diện th ư ơ n g m ại ch o các d ịch v ụ g iá trị g ia tăn g

đ ư ợ c tự d o h oá hoàn toàn k h ô n g hạn ch ế ở 17-21% các cam kết, n h ư n g chỉ từ 9-11% c h o cá c d ịch vụ v iễ n th ô n g c ơ bản T uy n h iên , số lư ợ n g các thành v iê n

c ố tình k h ô n g cam kết (tức là đưa ra “k h ô n g ràng b u ộ c ”) đối vớ i h iện d iện

th ư ơn g m ại ít hơn số thành v iê n k h ô n g cam k ết đối vớ i các p h ư ơ n g thức cu n g cấp khác Đ iề u này đúng ch o cả d ịch v ụ c ơ bản v à g iá trị g ia tăng.

M ô h ìn h cam kết củ a các n ền kin h tế c ô n g n g h iệp v ớ i vấn đề tiếp cận thị trường đ ối v ớ i tất cả các p h ư ơ n g thứ c cu n g cấp có sự k hác nhau ở m ộ t m ứ c

đ ộ nào đ ó , như đư ợc trình b à y khái quát ở trên C ác nền kinh tế c ô n g n g h iệp

có khả n ă n g gấp hai h o ặ c ba lần so v ớ i m ứ c chuẩn để cam kết tiếp cận thị

trường k h ô n g hạn ch ế ch o cu n g cấp qua b iên g iớ i các d ịch vụ v iễ n th ô n g cơ bản; từ 3 6 -4 3 % tron g số cá c nước đó đã đạt đ ư ợ c như v ậ y rồi H ơn nữa, các nền kinh tế n à y c ó khả năng gấp hai lần để có thể đưa ra cam k ết k h ôn g hạn

ch ế v ề cu n g cấp cá c dịch vụ v iễ n th ô n g c ơ bản th ô n g qua hai p h ư ơ n g thức

cu n g cấp k h ác, 6 4 -7 0 % c h o tiêu dù ng ở n ư ớ c n g o à i v à 14% c h o h iện d iện

th ư ơn g m ại C u ối cù n g , tất cả các n ư ớ c c ô n g n g h iệp đã cam k ết hoàn toàn hoặc từng phần v ề tất cả cá c dịch vụ c ơ bản, k h ô n g có các trường hợp đưa ra

k h ôn g ràng b u ộ c v ề các d ịch vụ c ơ bản đối v ớ i cá c p h ư ơ n g thức cu n g cấp cụ thể là do cá c nền kinh tế đang nổi lên Đ iề u này th ư ờ n g được, thực h iện đối

vớ i p h ư ơ n g thứ c cu n g cấp qua b iên g iớ i v à tiêu d ù n g ở n ư ớ c n g o à i hơn so v ớ i hiện d iện th ư ơ n g m ại.

Phân tích trên chỉ ra ràng các p h ư ơ n g thức ưu tiên v ề p h ư ơ n g thức cu n g cấp là khác nhau g iữ a các nền kinh tế c ô n g n g h iệp v à đang nổi lên Đ ổ i vớ i các nền kinh tế c ô n g n g h iệp , cu n g cấp qua b iên g iớ i và tiêu dùng ở nư ớc

n go à i, có tỷ lệ cam kết cao hơn v ề h iện d iện th ư ơ n g m ại, xét cả cam kết hoàn toàn v à từ n g phần C ác c ô n g ngh ệ m ớ i liê n quan đến v ệ tinh v à các p h ư ơ n g pháp kỹ thuật bán lại đơn giản sẽ tạo khả n ă n g c u n g cấp các dịch v ụ v iễ n

th ông b ằn g p h ư ơ n g thức c u n g cấp qua b iên g iớ i v à tiêu dùng nư ớc n g o à i để

g iả định rằng n h ữ n g p h ư ơ n g thức này sẽ c h iế m v a i trò quan trọng h ơ n rất nhiều so v ớ i tron g quá khứ T uy n h iên , các lợ i ích kinh tế của x u hư ớ n g này chỉ có thể trở thành h iện th ự c ở hầu hết các thị trư ờng đư ợc tự d o hoá H iện diện th ư ơ n g m ại dư ới hình thức này h ay hìn h th ứ c khác sẽ vẫn là m ột tiền đề quan trọng c h o cá c nhà c u n g cấp d ịch v ụ m u ố n tham g ia vào các thị trường đang n ổ i iên C ác cam kết của các nền kinh tế n ày m in h h oạ ch o tầm quan trọng củ a v iệ c h ọ gắn đầu tư trực tiếp n ư ớ c n g o à i nh ư m ột c ô n g cụ để cải thiện v à m ở rộ n g m ạ n g v iễ n th ô n g q u ốc g ia v à truy nhập toàn cầu.

B ên cạnh đó cá c hình thức hạn ch ế đư ợ c tiếp tục du y trì X é t v ề tổ n g thể,

có 3 loại hạn ch ế tiế p cận thị trường, đó là:

• H ạn ch ê v ê sô lư ợ n g nhà cu n g câp;

• H ạn ch ế v ề loại hình pháp nhân;

• H ạn ch ế v ề sự tham g ia của v ố n n ư ớ c n g o à i.

C ác hạn ch ế này ch o tới nay th ư ờ n g đư ợc đi k èm v ớ i các cam kết v ề hiện

d iện th ư ơ n g m ại đ ối vớ i các d ịch vụ cơ bản.

Sự kh ác b iệt đáng k ể còn đ ư ợ c thể h iện khi so sánh các cam kết của các

nư ớc c ô n g n g h iệp v à đang phát triển, v ề tổ n g thể, cá c nền kinh tế đang nổi lên có xu h ư ớ n g duy trì cá c hạn ch ế số lư ợ n g nhà cu n g cấp gấp năm lần so vớ i các nư ớc c ô n g n g h iệp h oá và k h oản g bổn lần v ề đòi hỏi th iết lập các hình thức pháp nhân cu n g cấp các dịch vụ cụ thể C ác nền kinh tế này, c ó xu

h ư ớ n g áp d ụ n g các biện pháp khác gấp ba lần “C ác b iện pháp k h ác” này

th ư ờn g đ ư ợ c b ao gồ m các hạn ch ế v ề trung c h u y ể n lưu lư ợ ng, các y êu cầu sử

dụ ng, sự đ ộ c q u y ền v ề các th iết bị hạ tần g m ạ n g , hạn chế v iệ c bán lại dung

lư ợ n g thừa củ a cá c kênh c h o th uê h oặc cấm đấu nổi v ớ i các kênh ch o th u ê của các nhà cu n g cấp k h ác.T u y n h iên , các hạn ch ế v ề c ổ phần n ư ớ c n g o à i của các nền kinh tế đ a n g n ổ i lên cũ n g k h ô n g n h iều cũ n g k h ô n g nh iều hơn so v ớ i các nền kinh tế c ô n g n gh iệp hoá.

M ột k h u ô n kh ổ chính sách m in h bạch v à hợp lý là đ iều kiện số n g còn

ch o các q u y ết địn h đầu tư của các h ãn g khai th ác v à cu n g cấp tất cả các loại dịch vụ m ớ i, đặc b iệt là cá c d ịch vụ v ệ tinh v à v ô tu yến khác M ộ t vấn đề quan trọng liên quan đến phổ tần số chính là có thể c h o p h ép m ứ c độ cạnh tranh như thế n ào C ác q u y ết định củ a nhà quản lý p h ổ tần số sẽ x á c định bao nhiêu nhà cu n g cấp có thể ra nhập thị trư ờng d ịch vụ m ớ i C ác tiêu chí v ề năng lự c c ũ n g rất cần th iết để x ác định ai đủ điều k iện nhận g iấ y ph ép v à những đ iều k iện khác gắn liền v ớ i quá trình cấp p h ép Chi phí g iấ y p h ép và phân bổ p h ổ tần số là nh ứ n g vấn đề quan trọn g đối v ớ i nhà cu n g cấp dịch vụ

m ới V iệ c đấu thầu h o ặ c lệ phí ch o g iấ y ph ép v à phân b ổ tấn số k h ô n g phải là

k h ông p h ổ b iến v à đó là n gu ồn thu nhập quan trọng ở các thị trường củ a các

n ư ớ c c ô n g n g h iệp hoá cũ n g như các nước c ó nền kin h tế đang nổi lên K hi các

d ịc h v ụ v ô tu y ế n đ a n g tăn g trư ở n g n hanh c h ó n g thì m ộ t m ố i quan tâm kh ác

sẽ là đ ộ khả d ụ n g củ a p h ổ tần số n ói ch u n g; n ó sẽ đ ư ợ c tổ ch ứ c v à ph ân b ổ

n h ư th ế n à o , v í dụ để đáp ứ n g n h iều nhu cầu cạn h tranh m ớ i tron g m ộ t

tư ơ n g lại k h ô n g xa.

D o sự h ội tụ dẫn tới v iệ c các nhà cu n g cấp d ịch vụ v iễ n th ô n g đưa ra m ột phạm v i rộng cá c d ịch vụ đa truyền th ô n g nên nh ữ n g cân nhắc v ề chính sách

có thể trở nên ph ứ c tạp hơn V í dụ: v iệ c ch o ph ép tự do kết nối tới hạ tầng

v iễ n th ô n g c ơ s ở do m ộ t nhà cu n g cấp chủ đạo k iểm soát được x em là cần

th iết để các nhà cu n g cấp dịch vụ viễn thông c ơ bản có thể tiếp cận thị trường

m ột cá ch hiệu quả N h ư n g liệu v iệ c cu n g cấp v id e o qua các dịch vụ Internet có kém quan trọng hơn khi các khách hàng đầu cu ố i chỉ c ó thể nhận dịch vụ đó qua truy nhập m ạch v ò n g nội hạt từ m ột “nhà cung cấp ch ính” - người tình cờ cung cấp dịch vụ này? H ội tụ cũ n g đặt ra m ột thách thức đáng kể ch o các chính phủ khi c ố gắn g đảm bảo rằng các quy định áp dụng cho các đoạn thị trường của

cô n g ngh iệp đa truyền th ôn g nhất quán hoàn toàn Đ iều này đặc biệt đúng khi các thành phần khác nhau của đa truyền th ôn g - phát só n g quảng bá hoặc nghe nhìn, các dịch vụ c ô n g n gh ệ th ông tin hoặc m áy tính v à các dịch vụ viễn thông ra đời trong các m ôi trường điều tiết và cấu trúc thị trường đa dạng.

1 3 Tỗn g quan các cam kết của Việt N am v ó i H oa Kỳ và W T O về

T h ư ơ n g Mại dịch vụ Bưu chính viễn thông.

N g à y 10 th án g 12 năm 2 0 0 7 , H iệp định th ư ơ n g m ại V iệ t N a m - H o a K ỳ

có h iệu lực v à cá c cam k ết củ a V iệ t N a m thể h iện v ề d ịch vụ bưu chính v iễn

th ô n g cụ thể n h ư sau:

C á c d ịc h v ụ th ô n g tin liê n lạ c

C á c cam k ết n à y bao g ồ m cá c d ịch vụ v iễ n th ô n g - PC PC 7 5 2 (cá c dịch

v ụ v iễ n th ô n g g iá trị g ia tăn g, các d ịch v ụ v iễ n th ô n g c ơ bản và dịch vụ điện thoại c ổ địn h) v à cá c d ịch vụ n g h e nhìn.