BÀI GIẢNG quản lý chất thải rắn và chất thải y tế

BÀI GIẢNG quản lý chất thải rắn và chất thải y tế NỘI DUNG: 1. Trình bày được khái niệm chất thải rắnchất thải y tế 2. Trình bày được các nguồn phát sinh chất thải rắnchất thải rắn y tế 3. Mô tả được các nguyên tắc, phương pháp quản lý, xử lý chất thải rắn và chất thải y tế.

3 Mô tả được các nguyên tắc, phương pháp

quản lý, xử lý chất thải rắn và chất thải y tế

KHÁI NIỆM VỀ CHẤT THẢI Y TẾ

• Khái niệm về chất thải y tế của WHO:

• CTYT là tất cả các loại chất thải phát sinh trong các cơ

sở y tế, bao gồm cả các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, và các hoạt động y tế tại nhà

* Khái niệm về CTYT (Thông tư liên tịch số 58/2015/TTLT-BYT-BTNMT)

• Chất thải y tế là chất thải phát sinh trong quá trình hoạtđộng của các cơ sở y tế, bao gồm chất thải y tế nguy hại,chất thải y tế thông thường và nước thải y tế

• Chất thải y tế nguy hại là chất thải y tế chứa yếu tố lâynhiễm hoặc có đặc tính nguy hại khác vượt ngưỡng chấtthải nguy hại, bao gồm chất thải lây nhiễm và chất thảinguy hại không lây nhiễm

CÁCH PHÂN LOẠI CHẤT THẢI Y TẾ

• Phân định chất thải y tế (TTLT 58):

• Chất thải lây nhiễm:

• Chất thải lây nhiễm sắc nhọn

• Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn

• Chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao

• Chất thải giải phẫu

• Chất thải nguy hại không lây nhiễm:

• Chất thải y tế thông thường

PHÂN LOẠI CHẤT THẢI Y TẾ

• Phân loại chất thải y tế theo dạng tồn tại:

• Tùy theo các dạng tồn tại khác nhau, CTYT có thể được chia làm 3 loại chính là:

• Chất thải rắn: là CTYT ở thể rắn và phát sinh trong các hoạt động y tế như chẩn đoán, xét nghiệm, khám, chữa bệnh, các hoạt động nghiên cứu y sinh…

• Các chất thải này có thể là CTYT nguy hại hoặc CTYT thông thường

PHÂN LOẠI CHẤT THẢI Y TẾ THEO

DẠNG TỒN TẠI

• Chất thải lỏng (nước thải y tế): là nước thải phát sinh từ các cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở y tế dự phòng, cơ sở nghiên cứu, đào tạo y dược, cơ sở sản xuất thuốc.

• Nước thải y tế chứa các thành phần ô nhiễm thông thường như các chất hữu cơ, dầu mỡ động vật, bên cạnh

đó còn có chất bẩn khoáng và chất hữu cơ đặc thù, các vi khuẩn gây bệnh, chế phẩm thuốc, chất khử trùng….

PHÂN LOẠI CHẤT THẢI Y TẾ THEO

DẠNG TỒN TẠI

• Chất thải khí y tế: Phát sinh từ các phòng xét nghiệm, kho hóa chất, dược phẩm và các thiết bị sử dụng khí hóa chất độc hại tại các cở sở y tế

• Các lò đốt chất thải y tế là một nguồn phát sinh khí thải nguyhiểm chứa các chất độc hại như thủy ngân, asen, dioxin, bụi…nếu lò đốt chất thải đủ tiêu chuẩn phát thải

CÁC LOẠI LÒ ĐỐT CHẤT THẢI Y TẾ

1 Lò đốt tĩnh:

• Lò đốt tĩnh là loại lò đốt mà rác không được xáo trộn - đảo trong quá trình cháy Loại lò đốt này có thể có buồng đốt lớn hay nhỏ nhưng chúng được thiết kế lắp đặt cố định

• Lò đốt tĩnh gồm 2 loại

• Lò đốt theo mẻ

• Lò đốt liên tục

• Lò đốt liên tục: lò được thiết kế cơ chế

nạp chất thải y tế liên tục Trong quá trình đốt, rác được nạp bổ xung liên tục

KHÁI NIỆM VỀ CHẤT THẢI RẮN

• Khái niệm về chất thải rắn

• Quan niệm thông thường về chất thải rắn - Chất thải rắn thường quen gọi là rác, theo quan niệm đơn giản trước đây, rác là những vật dụng bỏ đi không còn giá trị gì.

• Sự khác nhau về định nghĩa chất thải do các yếu tố khác nhau - quan điểm, khái niệm và định nghĩa khác nhau sẽ

có thái độ hành xử khác nhau đối với chất thải, sự phát triển về khoa học, kỹ thuật, đổi mới công nghệ, tốc độ khai thác và mức độ làm cạn kiệt các tài nguyên đã ảnh hưởng nhiều đến quan niệm về chất thải.

NGUỒN PHÁT SINH CHẤT THẢI RẮN

• Nguồn chất thải tự nhiên

• Chất thải do núi lửa

• Chất thải do cháy rừng

• Chất thải do chu trình sinh vật (rụng lá, lột xác….)

• Chất thải do các hiện tượng thiên tai tự nhiên

• Nguồn chất thải nhân tạo

• Chất thải công nghiệp

• Chất thải nông nghiệp

• Chất thải sinh hoạt

• Chất thải do các hoạt động quân sự

• Chất thải xây dựng

• Chất thải thương mại

• Chất thải y sinh/y tế

NGUYÊN TẮC CHUNG XỬ LÝ CHẤT THẢI RẮN

• Nguyên tắc chung (4 nguyên tắc):

người, vật nuôi, cây trồng và nhất là bảo vệ

NGUYÊN TẮC CHUNG XỬ LÝ CHẤT THẢI

• Giảm thiểu về số lượng chất thải ngay từ trong quy trình phát sinh

• Ví dụ - sử dụng 1 túi đựng sinh học (có thể phân hủy)

để thay cho việc sử dụng nhiều túi nilon để đựng

• Tái tạo, tái sử dụng chất thải, đưa chất thải quay lại chu trình kinh tế

• Ví dụ - các chất thải như hộp kim lọai, nhựa có thể tái chế, tái sử dụng làm các sản phẩm thay thế khác

2 NGUYÊN TẮC + 3 YÊU CẦU TRONG XỬ LÝ/ TIÊU HỦY CHẤT THẢI RẮN NGUY HẠI

• 2 nguyên tắc thực hiện xử lý chất thải rắn nguy hại

• Không gây ô nhiễm thứ cấp

• Nằm trong quy định chung về quản lý và xử lý chất thải, thoả mãn Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam

• 3 yêu cầu chung xử lý CTRYTNH

• Làm cho CTRYTNH trở thành vô hại đối với sức khoẻ con người và môi trường

• Giảm thiểu về số lượng

• Đáp ứng yêu cầu kinh tế và hiệu quả trong chu trình kinh

tế - xã hội

QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TOÀN DIỆN

• Giảm thiểu nguồn phát sinh (Reduce)

• Giảm thiểu nguồn phát sinh là cần thay thế hoặc loại bỏ hẳn

những chất tạo ra một lượng lớn chất thải bằng các chất tạo ra ít hoặc không tạo ra chất thải

• Thay đổi công nghệ, kỹ thuật sản xuất hiện đại để tạo ra ít chất thải hơn

• Ví dụ: dùng các túi đi chợ sinh học thay cho túi nilon

• Tái sử dụng - tái chế (Reuse- Recycle)

• Tái sử dụng - tái chế: là việc phân loại các chất thải thành các nhóm loại/đồ khác nhau để tái sử dụng/ tái chế vào mục đích khác nhau

• Ví dụ: Sử dụng chai bia để đựng nước mắm (tái sử dụng), thu gom túi nilon, dép nhựa v.v để tái chế

QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TOÀN DIỆN

• Thu hồi năng lượng từ chất thải rắn (wastes to

• Chôn lấp hợp vệ sinh (Sanitary landfill)

• Chôn lấp hợp vệ sinh: phương pháp xử lý chất thải rắn phổ biến nhất hiện nay và cũng là công đoạn cuối cùng đối với chất thải

• Mỗi quốc gia khác nhau sẽ có công nghệ, quy định tiêu chuẩn cho việc chôn lấp chất thải

• Ví dụ: bãi chôn lấp vệ sinh Nam Sơn, Sóc Sơn (Hà Nội)

6 NHÓM CÔNG NGHỆ XỬ LÝ VÀ TIÊU HỦY CHẤT THẢI RẮN Y TẾ NGUY HẠI

• Xử lý nhiệt:

• Dựa vào năng lượng nhiệt để tiêu diệt mầm bệnh trong chất thải Xử

lý nhiệt được chia ra thành xử lý nhiệt độ thấp, xử lý nhiệt độ cao

• Công nghệ nhiệt độ thấp thực hiện ở nhiệt độ từ 100°C đến 180°C

• Công nghệ nhiệt độ cao thực hiện ở nhiệt độ lớn hơn 800°C, thường diễn ra trong lò thiêu đốt

• Xử lý hóa chất

• Sử dụng một số hoá chất khử trùng để tiêu diệt các vi sinh vật trong

đó có mầm bệnh làm cho chất thải y tế được an toàn về mặt vi sinh vật

• Phương pháp này chi phí đầu tư ban đầu thấp hơn, chi phí vận hành đắt tuỳ thuộc vào loại hoá chất, một số ô nhiễm thứ cấp có thể gặp

từ các hoá chất dư

6 NHÓM CÔNG NGHỆ XỬ LÝ VÀ TIÊU HỦY CHẤT THẢI RẮN Y TẾ NGUY HẠI

• Xử lý chiếu xạ

• Xử lý bằng chiếu xạ là sử dụng tia electron từ nguồn Coban-60 hoặc sử dụng tia cực tím để tiêu diệt các tác nhân hay các mầm gây bệnh tồn tại trong chất thải y tế

• Hiệu quả tiêu huỷ mầm bệnh phụ thuộc vào liều lượng hấp thụ vào khối lượng chất thải

6 NHÓM CÔNG NGHỆ XỬ LÝ VÀ TIÊU HỦY CHẤT THẢI RẮN Y TẾ NGUY HẠI

YÊU CẦU PHÙ HỢP CHO VIỆC LỰA CHỌN CÁC

CÔNG NGHỆ XỬ LÝ CHẤT THẢI Y TẾ

• Không có một công nghệ nào giải quyết được thấu đáo toàn bộ các khía cạnh như mong muốn kể cả công nghệ đốt rác hiện đại

• Để hướng tới một môi trường lành mạnh và bảo vệ sức khoẻ công đồng CTRYTNH phải được xử lý, tuy nhiên

sự lựa chọn cuối cùng về công nghệ, phương pháp sẽ phải được cân nhắc thận trọng

• Sự thận trọng nói trên dựa vào rất nhiều yếu tố cũng

như điều kiện cụ thể của mỗi khu vực

YÊU CẦU PHÙ HỢP CHO VIỆC LỰA CHỌN CÁC

CÔNG NGHỆ XỬ LÝ CHẤT THẢI Y TẾ

• Công nghệ phù hợp:

• Phù hợp về điều kiện kỹ thuật thiết bị.

• Phù hợp với trình độ vận hành và bảo dưỡng.

• Phù hợp về khả năng kinh tế.

• Phù hợp với phong tục tập quán, điều kiện tự nhiên của địa phương

• Trong điều kiện Việt Nam, tuỳ điều kiện cụ thể của mỗi địa

phương, điều kiện cụ thể của cơ sở y tế mà lựa chọn công nghệ thích hợp hay còn gọi là công nghệ phù hợp

• Như vậy đối với các bệnh viện trung ương, bệnh viện đa khoa tại các khu đô thị dân cư đông đúc phải lựa chọn công nghệ khác hơn, yêu cầu khác biệt so với các bệnh viện huyện, cơ

sở y tế tuyến huyện, xã

• Chất thải phẫu thuật,

• Chất thải phòng xét nghiệm (trừ chất thải hóa học)

• Chất thải "mềm" (như băng, gạc, màn, áo và chăn gối, đệm, ga trải giường) từ chăm sóc bệnh nhân

• Các chất hữu cơ dễ bay hơi, chất thải hóa học trị liệu, thủy ngân, các chất thải hóa học nguy hại khác và chất thải phóng xạ không được phép xử lý trong lò vi sóng

• Nguyên lý cấu tạo –

• Công nghệ vi sóng là quá trình bằng hơi nước, hơi nước được tạo ra bằng năng lượng vi sóng

• Thiết bị xử lý vi sóng được thiết kế xử lý theo từng mẻ hoặc bán liên tục

• Thiết bị xử lý vi sóng được thiết kế xử lý theo từng mẻ hoặc bán liên tục được lập sẵn các chế độ xử lý với mức độ khử trùng

khác nhau

• Xử lý vi sóng bán liên tục điển hình bao gồm một hệ thống tự

động nạp, phễu, máy cắt, vít tải, máy phát vi sóng, vít xả chất

thải, máy cắt thứ cấp và hệ thống điều khiển

• Công tác vận hành - Với thiết bị vi sóng xử lý theo mẻ, chất thải y

tế cần xử lý được nạp vào thùng chất thải, lượng chất thải nạp vào thùng phù hợp với công suất của thiết bị

CÔNG NGHỆ VI SÓNG TRONG XỬ LÝ

CHẤT THẢI Y TẾ

YÊU CẦU VỀ CHÔN LẤP CHẤT THẢI Y TẾ

AN TOÀN TẠI CƠ SỞ Y TẾ

• Các cơ sở y tế ở vùng sâu, vùng xa không có các điều kiện xử lý, thì chôn lấp an toàn chất thải tại cơ sở y tế là một trong các giải pháp được lựa chọn để thực hiện

• Yêu cầu về chôn lấp an toàn tại cơ sở y tế:

• Chỉ có người có trách nhiệm mới được ra vào khu vực chôn lấp chất thải

• Đáy hố chôn lấp phải được lót bằng vật liệu ít thẩm thấu như đất sét để ngăn ngừa ô nhiễm nước ngầm và giếng nước gần đó

• Giếng nước không được đào gần hố xử lý

• Chỉ chất thải y tế lây nhiễm mới được chôn (sau khi xử lý ban

đầu)

YÊU CẦU VỀ CHÔN LẤP CHẤT THẢI Y TẾ

AN TOÀN TẠI CƠ SỞ Y TẾ

• Với lượng lớn chất thải hóa học (>1 kg) không được

chôn cất tại cùng một lần, chôn với số lượng nhỏ ít có khả năng gây ô nhiễm môi trường

• Các hố chôn lấp phải được quản lý như một bãi chôn lấp chất thải nguy hại, mỗi lớp chất thải phải được phủ một lớp đất để ngăn chặn mùi hôi, động vật và côn trùng tiếp xúc với chất thải

• Chôn lấp tại chỗ an toàn có thể thực hiện chỉ trong một thời gian ngắn (1-2 năm), và với lượng chất thải tương đối nhỏ (5-10 tấn)