Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự sẽ góp phần không nhỏ vào việc thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn xét xử .... Phân biệt
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THỊ THU HÀ
KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO LUẬT
TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang)
LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC
Hà Nội - 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN THỊ THU HÀ
KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO LUẬT
TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang)
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04
LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH Lê Văn Cảm
Hà Nội - 2016
Trang 3not defined.
1.1 Khái niệm, căn cứ và ý nghĩa của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự Error!
Bookmark not defined.
1.1.1 Khái niệm kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sựError! Bookmark not
defined.
1.1.2 Các luận cứ về căn cứ kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự trong khoa
học Luật Tố tụng hình sự Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.1.3 Ý nghĩa của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sựError! Bookmark not
defined.
1.2 Các đặc điểm chủ yếu của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm
sát nhân dân Error! Bookmark not defined.
1.2.1 Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự thể hiện quyền năng pháp lý đặc
biệt và duy nhất mà Nhà nước chỉ trao cho Viện kiểm sát.Error! Bookmark
not defined.
1.2.2 Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát là một trong
những điều kiện pháp lý để vụ án được xét xử lại ở cấp thứ hai Error!
Bookmark not defined
1.2.3 Hệ quả của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiếm sát
nhân dân là để tiến hành một phiên tòa xét xử cấp thứ hai (cấp phúc thẩm) 45
Trang 41.2.4 Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự là công cụ đặc biệt của Viện kiểm
sát Error! Bookmark not defined.
1.3 Vai trò của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát ở Việt Nam
trong giai đoạn hiện nay Error! Bookmark not defined.
1.3.1 Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự là công cụ hữu hiệu để bảo đảm
pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động xét xử của Toà án Error!
Bookmark not defined.
1.3.2 Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự sẽ góp phần không nhỏ vào việc thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư
pháp trong giai đoạn xét xử Error! Bookmark not defined.
1.3.3 Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự góp phần bảo vệ quyền con người
trong việc xét xử các vụ án hình sự Error! Bookmark not defined
1.4 Phân biệt kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự với kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm vụ án hình sự của Viện kiểmr sát 51
Chương 2: THỰC TRẠNG CÁC QUI ĐỊNH TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH NÀY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANG Error! Bookmark not defined.
2.1 Thực trạng các qui định trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về kháng nghị
phúc thẩm vụ án hình sự Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Thẩm quyền kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sựError! Bookmark not defined.
2.1.2 Thời hạn kháng nghị phúc thẩm hình sựError! Bookmark not defined.
2.1.3 Hậu quả của việc kháng nghị phúc thẩm hình sựError! Bookmark not
defined.
Trang 52.1.4 Thủ tục bổ sung, thay đổi, rút kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
Error! Bookmark not defined.
2.2 Thực tiễn áp dụng các qui định pháp luật trong kháng nghị phúc thẩm vụ án
hình sự trên địa bàn tỉnh Hà Giang (những năm 2010 -2014)Error! Bookmark not
defined.
2.2.1 Thực trạng kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Hà
Giang Error! Bookmark not defined 2.2.2 Kết quả đạt được Error! Bookmark not defined.
2.2.3 Một số tồn tại trong kháng nghị phúc thẩm trên địa bàn tỉnh Hà Giang
và nguyên nhân của những tồn tại đó Error! Bookmark not defined.
Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM
VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG Error! Bookmark not defined.
3.1 Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự về
kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Về mặt lập pháp Error! Bookmark not defined 3.1.2 Về mặt lý luận Error! Bookmark not defined 3.1.3 Về mặt thực tiễn Error! Bookmark not defined.
3.2 Định hướng hoàn thiện các quy phạm pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam
hiện hành có liên quan đến công tác kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự Error!
Bookmark not defined.
KẾT LUẬN CHUNG Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong giai đoạn hiện nay, khi mà Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mới sửa đổi năm 2013 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) mới sửa đổi năm 2014 đã thay thế Hiến pháp năm 1992 và Luật tổ chức VKSND năm 2002, thì Viện kiểm sát (VKS) vẫn thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Mục đích hoạt động của VKS trong tố tụng hình sự (TTHS) là nhằm bảo đảm mọi hành
vi phạm tội đều phải được khởi tố, điều tra, xử lý kịp thời; việc truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; không để lọt tội phạm và người phạm tội; không làm oan người vô tội
Theo khoản 1 Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và Điều 2 Luật tổ chức VKSND năm 2014, VKSND có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất VKSND tối cao thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất VKSND cấp cao thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp đối với các vụ án, vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân (TAND) cấp cao VKSND cấp tỉnh, VKSND cấp huyện (thành phố thuộc tỉnh) thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong phạm vi địa phương mình Theo quy định tại điểm i khoản 2 Điều 36 Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003 và điểm o khoản 2 Điều 41 BLTTHS năm 2015 thì, khi thực hành quyền công tố
và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng đối với vụ án
hình sự (VAHS), Viện trưởng VKS có những nhiệm vụ và quyền hạn “kháng
Trang 7nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm các bản án, quyết định của Toà án theo quy định của Bộ luật này”
Kháng nghị phúc thẩm VAHS là quyền năng pháp lý xuất phát từ chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong lĩnh vực hình sự của VKS và xuất phát từ nguyên tắc cơ bản trong TTHS nước ta, đó
là bảo đảm hai cấp xét xử VKS có nhiệm vụ kháng nghị các bản án (quyết định) sơ thẩm hình sự của Tòa án cùng cấp (hoặc cấp dưới trực tiếp) chưa có hiệu lực pháp luật nhưng xét thấy không đúng pháp luật để yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án mà Toà án cấp sơ thẩm đã xét xử, nhằm bảo đảm việc áp dụng đúng pháp luật
Thực tiễn kháng nghị phúc thẩm VAHS cho thấy, bên cạnh những kết quả
đã đạt được trong công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS và chất lượng kháng nghị của VKSND từng bước đã được nâng lên, về cơ bản các quyết định kháng nghị phúc thẩm VAHS của VKSND đã đảm bảo về hình thức, nội dung, tỷ lệ kháng nghị được Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận ngày một tăng cao thì vẫn còn nhiều bất cập, quy định không rõ ràng, không qui định về hệ thống các căn
cứ kháng nghị phúc thẩm VAHS, không qui định đối tượng và nội dung của kháng nghị phúc thẩm Một mặt, do nhận thức của một số cán bộ, kiểm sát viên không đầy đủ, nên đã có nhiều quyết định kháng nghị phúc thẩm VAHS của VKSND không đúng luật, không nêu được lý do kháng nghị mà chỉ nêu một cách chung chung như, không thỏa đáng, không đảm bảo tính nghiêm minh, không công bằng… để yêu cầu xét xử phúc thẩm, điều đó đã xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng, ảnh hưởng đến hoạt động xét xử của Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm
Trong một vài năm trở lại đây, việc các bản án (quyết định) hình sự sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị xét xử theo thủ tục phúc thẩm có chiều hướng gia tăng về số lượng và mức độ phức tạp Việc nội dung đề nghị xem
Trang 8xét lại theo thủ tục phúc thẩm VAHS được chấp nhận cũng có nghĩa là số lượng bản án (quyết định) chưa có hiệu lực bị kháng cáo, kháng nghị nhiều hơn, các VAHS sơ thẩm được xét xử lại một cách khách quan hơn nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho những người tham gia tố tụng, nhưng cũng
có những vụ việc bị xử đi, xử lại nhiều lần dẫn đến tốn kém về cả thời gian, công sức và tiền bạc của cả Nhà nước và công dân, làm cho người dân mất lòng tin vào các cơ quan bảo vệ pháp luật
Cùng với xu hướng chung của công cuộc cải cách tư pháp mà Đảng và nhà nước ta đang đặt ra theo tinh thần của Nghị quyết 48-NQ/TW ngày 24/05/20056 của Bộ chính trị Ban chấp hành Trung ương (BCHTW) Đảng về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 là:
Cải cách mạnh mẽ các thủ tục tố tụng tư pháp theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch, chặt chẽ nhưng thuận tiện, bảo đảm sự tham gia và giám sát của nhân dân đối với hoạt động
tư pháp; bảo đảm chất lượng tranh tụng tại các phiên tòa xét xử, lấy kết quả tranh tụng tại tòa làm căn cứ quan trọng để phán quyết bản án, coi đây là khâu đột phá để nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp [4, tr.3]
Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 được thể hiện tại Nghị quyết
số 49-NQ/TW ngày 2-6-2005 của BCHTW Đảng đó là:
Hoàn thiện chính sách, pháp luật hình sự và dân sự phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân,
do nhân dân, vì nhân dân; hoàn thiện các thủ tục tố tụng tư pháp, đảm bảo tính đồng bộ, dân chủ, công khai, minh bạch, tôn trọng
và bảo vệ quyền con người [5, tr.2-3]
Trang 9và “Xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo
vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; hoạt động tư pháp mà trọng tâm là hoạt động xét xử được tiến hành hiệu quả và hiệu lực cao” [5, tr.2]
Thực hiện Chỉ thị số 03/2008/CT-VKSTC-VPT1 ngày 19-6-2008 về
"Tăng cường công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự" của Viện trưởng
VKSND tối cao Trong những năm 2010 đến 2014, công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS đối với bản án (quyết định) sơ thẩm hình sự của TAND đã đạt được những kết quả nhất định Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS còn không ít bất cập do xuất phát từ nguyên nhân chủ quan cũng như nguyên nhân khách quan, tuy ít nhiều ở mức độ khác nhau Điều đó cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu và phân tích sâu sắc tất
cả những vấn đề về kháng nghị phúc thẩm VAHS, từ khái niệm cho đến những dạng thức, nguyên nhân tồn tại và hiệu quả của nó, để thể chế hóa thành những quy định của BLTTHS, tạo cơ sở pháp lý nâng cao chất lượng kháng nghị phúc thẩm VAHS, việc tìm hiểu quy định của BLTTHS năm 2003
và BLTTHS năm 2015 về kháng nghị phúc thẩm VAHS, làm rõ một số bất cập của qui định về công tác này, từ đó nêu lên các định hướng hoàn thiện nhằm góp phần làm cho các quy định của BLTTHS năm 2003 và BLTTHS năm 2015 sát với thực tiễn, nâng cao công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS của VKS
Chính vì vậy, việc lựa chọn đề tài “Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình
sự theo Luật tố tụng hình sự Việt Nam (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang)” làm luận văn thạc sỹ luật học là có tính cấp bách và cần thiết
trong thời điểm hiện nay
Thông qua việc nghiên cứu để tìm ra nguyên nhân của hạn chế và tồn tại, đồng thời đưa ra định nghĩa pháp lý của khái niệm kháng nghị phúc thẩm
Trang 10VAHS và định hướng hoàn thiện BLTTHS năm 2015 (gồm 510 Điều) chưa
có, nhằm nâng cao chất lượng kháng nghị các VAHS ở cấp phúc thẩm, đáp ứng yêu cầu công cuộc cải cách tư pháp trong tình hình mới
2 Tình hình nghiên cứu
Trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền hiện nay, công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS đã được ngành Kiểm sát quan tâm, đầu tư đúng mức, thể hiện thông qua Chỉ thị 03/2008/CT-VKSTC-VPT1 ngày 19-06-2008 của Viện trưởng VKSND tối cao, thể hiện thông qua việc tổ chức các hội thảo, hội nghị, tổng kết rút kinh nghiệm của ngành kiểm sát Ngoài ra, công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS của VKSND còn được một số nhà khoa học
- Luật gia hình sự quan tâm nghiên cứu, thể hiện ở một số sách chuyên khảo, tham khảo, bình luận và giáo trình đại học, trong đó phải kể đến các công
trình ở những cấp độ khác nhau
2.1 Các sách (sách chuyên khảo, sách tham khảo, sách hướng dẫn)
và các giáo trình:
1) GS.TSKH Lê Văn Cảm (2009), “Hệ thống tư pháp hình sự trong
giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền”, Sách chuyên khảo, Khoa luật -
Đại học Quốc gia, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội
2) Kỷ yếu (2009), “Đổi mới cơ cấu tổ chức cơ quan kiểm sát trong tiến
trình cải cách tư pháp tại Việt Nam (Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn trong nước)”, NXB Tư pháp, Việt Nam, Hà Nội
3) PGS.TS Võ Khánh Vinh (2004), “Bình luận khoa học Bộ luật tố
tụng hình sự”, NXB Công an nhân dân, Hà Nội
4) Đinh Văn Quế (2011), “Trình tự thủ tục giải quyết các vụ án hình
sự”, Nxb Hải Phòng
5) Nguyễn Ngọc Chí (Chủ biên) “Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt
Nam”, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội – Hà Nội 2015
Trang 112.2 Các bài viết đăng trên các Tạp chí chuyên ngành có thể kể đến các công trình sau:
1) Dương Thanh Biểu (2007), “Những vấn đề cần chú ý để nâng cao
chất lượng công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự của VKSND” Tạp chí
Kiểm sát, số 8
2) Nguyễn Huy Tiến (2009), “Một số vấn đề liên quan đến trách
nhiệm, quyền hạn của VKSND trong giai đoạn xét xử phúc thẩm hình sự”,
Tạp chí kiểm sát, số 17
3) Đinh Văn Quế (2007), “Bàn thêm về kháng nghị theo thủ tục phúc
thẩm án hình sự”, Tạp chí kiểm sát, số 15- 8/2007 và số 17 - tháng 9
4) Viện Phúc thẩm 1- VKSND tối cao (2006), Chuyên đề: “Thực trạng
và giải pháp nâng cao chất lượng kháng nghị phúc thẩm đối với bản án sơ thẩm hình sự của Toà án nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương”, Tạp chí kiểm sát, Hà Nội
Đặc biệt trong năm năm gần đây, từ năm 2010 đến năm 2014, tại các Tạp chí Kiểm sát, Tạp chí Tòa án có đăng các bài báo nghiên cứu khoa học có liên quan đến kháng nghị phúc thẩm VAHS và bao gồm:
1) Lê Thành Dương (2014), “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về
kháng nghị phúc thẩm hình sự”, Tạp chí kiểm sát, số 12
2) Trần Đức Dương (2010), “Mối quan hệ giữa phạm vi xét xử sơ thẩm và
giới hạn kháng cáo, kháng nghị phúc”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 07
3) Bùi Văn Kim (2014), “Một số vấn đề về quyền hạn, trách nhiệm của
kiểm sát viên tại phiên tòa phúc thẩm”, Tạp chí Kiểm sát, số 19
4) Duy Kiên (2015), “Một số vấn đề về các qui định chung trong thủ
tục xét xử phúc thẩm”, Tạp chí Kiểm sát, số Tân xuân