Các biện pháp xử lý hành chính khác theo quy định của pháp luật việt nam hiện nay

Xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn và yêu cầu của Đảng về mục tiêu cải cách bộ máy nhà nước nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước nói chung, năng lực, hiệu quả c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN KHẮC HÙNG

CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH KHÁC THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN KHẮC HÙNG

CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH KHÁC THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM

HIỆN NAY

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Thái

HÀ NỘI - 2012

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH

CHÍNH KHÁC TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

8

1.1 Quan niệm về các biện pháp xử lý hành chính 8 1.1.1 Khái niệm biện pháp xử lí hành chính 8 1.1.2 Khái niệm biện pháp xử lí hành chính khác 10 1.1.3 Cơ sở áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác 15 1.1.4 Yếu tố cơ bản tác động đến pháp luật về các biện pháp xử lí

hành chính khác

17

1.2 Mục đích, vai trò của các biện pháp xử lý hành chính khác 21 1.3 Yêu cầu đối với việc xây dựng pháp luật và áp dụng pháp

luật về các biện pháp xử lý hành chính khác

23

1.3.1 Yêu cầu đối với việc xây dựng pháp luật các biện pháp xử lý

hành chính khác

23

1.3.2 Yêu cầu đối với việc áp dụng pháp luật về các biện pháp xử

lý hành chính khác

25

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH KHÁC

30

2.1 Thực trạng pháp luật về các biện pháp xử lý hành chính khác 30 2.1.1 Hệ thống các biện pháp xử lí hành chính khác 31 2.1.2 Đối tượng áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác 33 2.1.3 Thẩm quyền xem xét áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác 38

2.1.4 Thủ tục áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác 41 2.2 Thực tiễn áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác ở

Việt Nam

45

2.2.1 Thực tiễn về việc áp dụng pháp luật các biện pháp xử lí hành

chính khác

45

2.2.2 Thực tiễn tổ chức và thực hiện quyết định áp dụng các biện

pháp xử lí hành chính khác

48

2.2.3 Những tồn tại, bất cập và nguyên nhân 50

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN

THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH KHÁC

52

3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về các biện pháp xử lý

hành chính khác và phương hướng hoàn thiện

52

3.1.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện các biện pháp xử lí hành chính khác 52

3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về các biện pháp xử lý hành

chính khác

55

3.2.1 Xây dựng luật riêng về các biện pháp xử lý vi phạm hành

chính khác

55

3.2.2 Về hệ thống các biện pháp xử lý hành chính khác 56 3.2.3 Về đối tượng áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác 61 3.2.4 Về thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác 63 3.2.5 Về trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác 64 3.3 Các kiến nghị đối với việc áp dụng các biện pháp xử lý hành

chính khác ở Việt Nam

66

7 8

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Công cuộc đổi mới đất nước với ưu tiên

cốt lõi là xây dựng nền kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa đã từng bước đưa đất

nước ta thoát khỏi sự khủng hoảng kinh tế và

từng bước cải thiện được đời sống vật chất

cho nhân dân Những thành tựu của quá trình

đổi mới không chỉ dừng lại ở tốc độ phát triển

kinh tế, sự ổn định của đời sống xã hội và

đảm bảo an ninh quốc gia, độc lập chủ quyền

của dân tộc mà còn được thể hiện trong các

thành tựu về văn hóa, xã hội, công tác giáo

dục, đào tạo, khoa học, công nghệ và bảo đảm

an sinh xã hội v.v

Tuy nhiên, song song với những thành

tựu đạt được thì những biểu hiện của mặt trái

của nên kinh tế thị trường ngày càng bộc lộ rõ

rệt và thường xuyên trên hầu hết các lĩnh vực

của đời sống xã hội Tình trạng phân hóa giàu

nghèo, tình trạng vi phạm pháp luật, đặc biệt

trong các lĩnh vực quản lý nhà nước có chiều

hướng gia tăng, tình trạng vi phạm hành chính

và xử phạt vi phạm hành chính ở Việt Nam

hiện nay đang diễn biến phức tạp trong khi đó

năng lực kiểm soát lĩnh vực này của Nhà nước

tỏ ra kém hiệu quả

Theo kết quả nghiên cứu của nhiều công

trình khoa học, một trong những nguyên nhân

cơ bản dẫn đến năng lực kiểm soát tình trạng vi

phạm hành chính và xử lý vi phạm hành chính

của Nhà nước chưa đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi

của xã hội là do pháp luật trong lĩnh vực này

vẫn chưa được điều chỉnh bằng đạo luật có hiệu

lực pháp lý cao do cơ quan Quốc hội đại diện

quyền lợi của người dân ban hành, mà vẫn còn

nằm rải rác ở các văn bản dưới luật, chủ yếu

do cơ quan hành pháp ban hành Sự chồng

chéo, sự mâu thuẫn, cộng với sự cục bộ của

các ban ngành trong cơ quan nhà nước ngày

càng một gia tăng đã làm tầm trọng thêm vấn

đề xử lý các hành vi vi phạm hành chính

Xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn và yêu

cầu của Đảng về mục tiêu cải cách bộ máy

nhà nước nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả

hoạt động của bộ máy nhà nước nói chung,

năng lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà

nước và xử lý hành vi vi phạm quản lý hành

chính nhà nước nói riêng, các tổ chức, cơ quan và cá nhân đã tăng cường việc nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng pháp luật về xử

lý vi phạm hành chính và hiệu quả áp dụng các biện pháp xử lý vi phạm hành chính nhằm xác định những nguyên nhân tác động tiêu cực đến lĩnh vực này cũng như cung cấp cơ sở

lý luận và thực tiễn phục vụ cho nhiệm vụ hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính đáp ứng yêu cầu của đời sống xã hội

Việc nghiên cứu một cách tổng thể các phương diện của các biện pháp xử lý hành chính khác nhằm cung cấp hệ thống cơ sở lý luận cũng như xác định các nguyên nhân trực tiếp tác động tiêu cực đến hiệu quả áp dụng các biện pháp hành chính khác phục vụ cho nhiệm vụ hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính là hoạt động khoa học có tính cấp bách và có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động xây dựng pháp luật cũng như yêu cầu của thực tiễn đời sống xã hội

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tác

giả mạnh dạn chọn đề tài "Các biện pháp xử

lý hành chính khác theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện nay" làm luận văn thạc sĩ

của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến

đề tài

Pháp luật Việt Nam về các biện pháp xử

lí hành chính khác là một nội dung của pháp luật về xử lí vi phạm hành chính, khi nghiên cứu cần đặt nó trong tổng thể các quy định pháp luật về xử lí vi phạm hành chính Liên quan đến lĩnh vực này có thể kể đến một số tác giả cùng với các công trình khoa học của

họ như sau: Luận án phó tiến sĩ Luật học của

tác giả Vũ Thư: "Chế tài hành chính- Lí luận

và thực tiễn", bàn về những vấn đề lí luận và

thực tiễn của chế tài hành chính nói chung;

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Trọng

Bình (2002): "Hoàn thiện quy định pháp luật

về các hình thức xử phạt vi phạm hành chính", đi vào nghiên cứu những quy định

pháp luật về riêng nhóm các biện pháp xử phạt vi phạm hành chính; Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Ngọc Bích (2003):

9 10

"Hoàn thiện pháp luật về xử lí hành chính với

người chưa thành niên", cũng đã đề cập phần

nào đến một số nội dung về các biện pháp xử

lí hành chính khác như biện pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo

dưỡng, đưa vào cơ sở chữa bệnh nhưng chủ

yếu đề tài bàn về khía cạnh xử lí đối với

người chưa thành niên và bảo vệ quyền và lợi

ích của người chưa thành niên

Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn

Đình Thảo: "Trách nhiệm hành chính trong

lĩnh vực an ninh chính trị, trật tự an toàn xã

hội", chủ yếu nói về xử phạt vi phạm hành

chính trong lĩnh vực cụ thể; Luận văn thạc sĩ

luật học của Nguyễn Thị Thủy: "Thẩm quyền

xử lí vi phạm hành chính", nhấn mạnh đến

vấn đề thẩm quyền xử lí vi phạm hành chính

những đề tài trên nghiên cứu ở nhiều khía

cạnh khác nhau, nhưng chỉ mới dừng lại ở đề

cập khái quát hoặc gợi mở vấn đề về các biện

pháp xử lí hành chính khác, chưa nghiên cứu

chuyên sâu, cụ thể, toàn diện về nhóm các

biện pháp này

Trực tiếp đề cập nội dung các biện pháp

xử lí hành chính khác, có thể kể đến một số

bài viết, chuyên đề và công trình nghiên cứu

của một số tác giả Đầu tiên phải kể đến đề tài

nghiên cứu khoa học cấp Bộ của Bộ Tư pháp

(2009) "Các biện pháp xử lý hành chính khác

và việc bảo đảm quyền con người" do ThS

Đặng Thanh Sơn làm chủ nhiệm đề tài cùng

nhóm nghiên cứu Đây là công trình có tính

quy mô và khá chi tiết về các biện pháp pháp

xử lí hành chính khác, nhưng chủ yếu nhìn

nhận, phân tích quy định pháp luật và thực

tiễn áp dụng dưới góc độ đối chiếu pháp luật

quốc tế và bảo đảm quyền con người Ngoài

ra có một số bài viết trên các tạp chí chuyên

ngành như: "Về các biện pháp xử lí hành

chính khác: Thực tiễn và giải pháp", của

Hoàng Thị Kim Quế, đăng trên Tạp chí Khoa

học, Đại học Quốc gia Hà Nội; "Hoàn thiện

các biện pháp xử lý hành chính khác theo

Pháp luật Việt Nam", của Lê Ngọc Thạch,

đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số

1/2006; "Những vấn đề đổi mới pháp luật về vi

phạm hành chính ở nước ta", của Nguyễn Cửu

Việt, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 1/2009);

"Quyền công dân, quyền con người và chỗ đứng

của các biện pháp xử lí hành chính khác trong pháp luật về vi phạm hành chính", của Trần

Thanh Hương, Tạp chí Dân chủ và pháp luật,

số 11/2005… Các công trình này phần nào đã

đi vào đề cập đến một số điểm hạn chế, bất cập của pháp luật về các biện pháp xử lí hành chính khác song bàn đến với dung lượng không đáng kể và chưa toàn diện, triệt để về

cả vấn đề lí luận và thực tiễn áp dụng của

nhóm biện pháp này

Đề tài "Các biện pháp xử lí hành chính

khác theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện nay" ở cấp độ luận văn thạc sĩ sẽ được

nghiên cứu chuyên sâu, đầy đủ và có tính hệ thống Bên cạnh đó, tác giả có ý thức kế thừa kết quả khoa học của những công trình đã công bố và kinh nghiệm thực tiễn có liên quan

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích của luận văn

Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng của pháp luật hiện hành về các biện pháp xử

lý hành chính khác trong mối quan hệ với hệ thống lý luận định hướng hoàn thiện pháp luật trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, công trình nghiên cứu đề xuất phương hướng

và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về các biện pháp xử lí hành chính khác trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

Để đạt được mục đích trên, luận văn phải hoàn thành các nhiệm vụ:

- Nghiên cứu những vấn đề lí luận về các biện pháp xử lí hành chính khác nhằm xây dựng khái niệm mang tính khoa học về các biện pháp xử lí hành chính khác, tìm ra các đặc trưng riêng và vai trò các biện pháp xử lí hành chính khác trong việc đấu tranh xử lí hành chính và bảo vệ trật tự xã hội, an ninh đất nước

- Xác định các yêu cầu cơ bản trong việc xây dựng và áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác nhằm đạt hiệu quả cao nhất, đồng thời bảo đảm quyền tự do, quyền con người, phù hợp các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành

11 12

viên

- Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật

và thực tiễn tổ chức thực hiện qua việc phân

tích các số liệu thống kê về thực tiễn áp dụng

các biện pháp xử lý vi phạm hành chính khác

trong những năm qua

- Đề xuất được những kiến nghị, những

giải pháp xác đáng, khoa học có tính khả thi

cho việc hoàn thiện quy định pháp luật và

nâng cao hiệu quả việc tổ chức thực hiện pháp

luật về các biện pháp xử lí hành chính

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu đường lối, chủ trương và

chính sách của Đảng và Nhà nước về định

hướng xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam

trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Nghiên cứu hệ thống các quy định của

pháp luật về các biện pháp xử lý hành chính

khác

Nghiên cứu thực trạng áp dụng các biện

pháp xử lý hành chính khác

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Xử lý vi phạm hành chính bao gồm xử

phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử

lý hành chính khác Đây là chủ đề rất rộng và

phức tạp, trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ tác

giả chỉ tập trung nghiên cứu các biện pháp xử

lý hành chính khác - những biện pháp ngoài

biện pháp xử phạt hành chính được quy định

tại Điều 22 Pháp lệnh Xử lí vi phạm hành

chính năm 2002; phân tích, đánh giá một cách

toàn diện về quy định pháp luật hiện hành và

thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam về các

biện pháp xử lý hành chính khác để từ đó tìm

ra những điểm tích cực, hạn chế, đề xuất

phương hướng và giải pháp cho việc hoàn

thiện pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật

về nhóm các biện pháp này

5 Cơ sở lý luận và phương pháp

nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở

phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê

nin, vận dụng tổng hợp các phương pháp duy

vật biện chứng, duy vật lịch sử để thấy sự

hình thành, phát triển của pháp luật về các

biện pháp xử lí hành chính ở Việt Nam

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, tổng hợp, so sánh đối chiếu, suy luận lôgic được sử dụng nhằm lí giải các vấn

đề lí luận, giúp cho mỗi vấn đề được nhìn nhận từ nhiều góc độ, thấy được những điểm hợp lí và chưa hợp lí của các quan điểm, quan niệm đưa ra trong luận văn, từ đó đưa ra được kết luận có tính khoa học và nổi bật về vấn đề

Phương pháp thống kê, phương pháp tổng kết thực tiễn cũng được sử dụng có hiệu quả để từ những số liệu, tình hình thực tế cụ thể thống kê được có thể phân tích, tổng kết thấy được bức tranh toàn diện về thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các biện pháp

xử lí hành chính khác, đó là cơ sở chính xác nhất cho việc đề xuất các giải pháp hợp lí, khả thi

6 Những đóng góp mới của luận văn

Luận văn là một đề tài nghiên cứu trực tiếp và tương đối toàn diện về các biện pháp

xử lý hành chính khác trong hệ thống pháp luật Việt Nam

Luận văn xác định được những yếu tố cơ bản tác động đến quy định pháp luật về các biện pháp xử lí hành chính khác, đồng thời cũng đưa ra được những yêu cầu cụ thể trong việc xây dựng pháp luật và áp dụng pháp luật nhóm biện pháp xử lí hành chính khác

Luận văn đã đưa ra bức tranh toàn cảnh dưới nhiều góc nhìn khác nhau về thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác, chỉ ra những điểm chưa hợp lí trong quy định pháp luật, những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn

áp dụng các biện pháp Từ đó, tác giả đã xác định được một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật quy định về các biện pháp xử lý hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về các biện

pháp xử lý hành chính khác trong pháp luật Việt Nam

13 14

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực

tiễn áp dụng các biện pháp xử lý hành chính

khác

Chương 3: Phương hướng và giải pháp

nhằm hoàn thiện pháp luật về các biện pháp

xử lý hành chính

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC BIỆN PHÁP

XỬ LÝ HÀNH CHÍNH KHÁC TRONG

PHÁP LUẬT VIỆT NAM

1.1 Quan niệm về các biện pháp xử lý

hành chính

1.1.1 Khái niệm biện pháp xử lí hành

chính

Theo quy định của pháp luật hiện hành,

khái niệm "xử phạt vi phạm hành chính"

cùng với các biện pháp xử lý hành chính khác

được gọi chung là "xử lý vi phạm hành chính"

Điều 1 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính

năm 2002 quy định: "Xử lý vi phạm hành chính

bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và các

biện pháp xử lý hành chính khác" Pháp lệnh xử

lý vi phạm hành chính năm 1995 và năm 2002

đều không đưa ra định nghĩa mang tính khoa

học về xử phạt hành chính và các biện pháp xử

lý hành chính khác mà chỉ quy định trực tiếp

những hình thức, biện pháp thuộc nội hàm của

các chế định này

Xét về phương diện lí luận, "cưỡng chế

hành chính là tổng hợp các biện pháp do luật

hành chính quy định mà Nhà nước áp dụng để

tác động một cách trực tiếp hoặc gián tiếp lên

tâm lí, tư tưởng và hành vi của cá nhân hoặc

tổ chức, buộc các chủ thể đó phải thực hiện

các nghĩa vụ pháp lí nhằm mục đích phòng

ngừa, ngăn chặn hoặc xử lí những hành vi

trái pháp luật, đảm bảo trật tự và kỉ luật

trong quản lí nhà nước"

1.1.2 Khái niệm biện pháp xử lí hành

chính khác

Điều 1 Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành

chính 2002 quy định "Các biện pháp xử lý hành

chính khác được áp dụng đối với cá nhân có

hành vi vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự,

an toàn xã hội nhưng chưa đến mức truy cứu

trách nhiệm hình sự được quy định tại các

điều 23, 24, 25, 26 của Pháp lệnh này"

Để hiểu rõ hơn về bản chất của nhóm biện pháp này, cần làm rõ các đặc trưng của các biện pháp xử lí hành chính khác, làm cơ

sở lí luận đối chiếu pháp luật thực định và thực tiễn áp dụng tìm ra những điểm hạn chế

và phát huy những ưu điểm tiến tới hoàn thiện

hệ thống các biện pháp này

Các đặc điểm của biện pháp xử lí hành chính khác

- Các biện pháp xử lí hành chính khác có các đặc điểm chung của biện pháp cưỡng chế hành chính Nhà nước:

+ Tính pháp lí: Các biện pháp xử lí hành chính khác cũng như các biện pháp cưỡng chế hành chính được pháp luật hành chính quy định

cụ thể về loại biện pháp, thẩm quyền, trường hợp, đối tượng, thủ tục và phạm vi áp dụng

+ Các biện pháp xử lí hành chính do các

cơ quan quản lí nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật áp dụng Nghĩa là, không phải bất kì cơ quan quản lí nhà nước nào cũng có thẩm quyền áp dụng mà chỉ những chủ thể nhất định được Nhà nước trao quyền

+ Các biện pháp xử lí hành chính áp dụng trong cả trường hợp có vi phạm hành chính hoặc chưa đủ dấu hiệu cấu thành vi phạm hành chính nhưng vì mục đích ngăn chặn, phòng ngừa, giáo dục

+ Các biện pháp xử lí hành chính khác được

áp dụng theo thủ tục hành chính chặt chẽ, công khai, minh bạch do các quy phạm thủ tục hành chính quy định

- Các biện pháp xử lí hành chính khác có các đặc điểm riêng:

Thứ nhất: Đối tượng bị áp dụng các biện

pháp xử lí hành chính khác là cá nhân - công dân Việt Nam có hành vi vi phạm pháp luật về

an ninh trật tự, an toàn xã hội trên lãnh thổ Việt Nam nhưng chưa đến mức phải xử lí hình sự

Thứ hai: Các biện pháp xử lí hành chính

khác do chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp có thẩm quyền quyết định

Thứ ba: Các biện pháp xử lí hành chính

khác được áp dụng theo thủ tục hành chính

Khác với các biện pháp xử phạt vi phạm hành chính được pháp luật quy định đơn giản,

15 16

nhanh chóng, biện pháp xử lí hành chính khác

tiến hành một cách chặt chẽ, qua nhiều khâu

xét duyệt với sự tham gia của nhiều cơ quan,

tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khác nhau

Thứ tư: Kết quả áp dụng các biện pháp

xử lí hành chính khác được thể hiện bằng

quyết định áp dụng các biện pháp xử lí và đối

tượng bị áp dụng chịu sự quản lí và hạn chế

trực tiếp một số quyền tự do nhất định

Xuất phát từ lập luận trên, có thể định

nghĩa về các biện pháp xử lí hành chính khác

như sau: Biện pháp xử lí hành chính khác là

một loại biện pháp cưỡng chế hành chính đặc

biệt được áp dụng đối với công dân Việt Nam có

hành vi vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự,

an toàn xã hội nhưng chưa đến mức phải xử lí

hình sự, theo thẩm quyền, thủ tục được pháp

luật hành chính quy định

1.1.3 Cơ sở áp dụng các biện pháp xử lí

hành chính khác

Nếu như các biện pháp xử phạt vi phạm

hành chính chỉ được áp dụng khi có vi phạm

hành chính trên các lĩnh vực khác nhau của quản

lí hành chính, do đó chỉ cần xác định được chính

xác cấu thành các hành vi vi phạm cụ thể, đánh

giá đúng tính chất, mức độ xâm hại của nó để

lựa chọn các biện pháp xử phạt một cách đúng

đắn, phù hợp, đúng pháp luật Cơ sở áp dụng

các biện pháp xử lí hành chính khác là hành vi

vi phạm pháp luật nói chung về an ninh trật

tự, an toàn xă hội nhưng chưa đến mức truy

cứu trách nhiệm hình sự

1.1.4 Yếu tố cơ bản tác động đến pháp

luật về các biện pháp xử lí hành chính khác

* Yếu tố chính trị

Các yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng

luôn có sự tác động, ảnh hưởng qua lại lẫn

nhau Pháp luật về các biện pháp cưỡng chế

hành chính cũng bị chi phối và phụ thuộc

nhiều vào yếu tố chính trị

* Yếu tố kinh tế- văn hóa- xã hội

Pháp luật là một yếu tố thuộc kiến trúc

thượng tầng phải luôn thay đổi để phù hợp với

cơ sở hạ tầng, các quan hệ kinh tế trong mỗi

thời kì Ăngghen cũng chỉ ra vấn đề có tính

quy luật rằng: Quá trình của sự phát triển

pháp luật chủ yếu chỉ là chỗ, ban đầu cần loại

bỏ những mâu thuẫn do việc trực tiếp chuyển

các quan hệ kinh tế thành các nguyên tắc pháp

luật và xác lập một hệ thống pháp luật hài hòa; rồi sau đó, dưới ảnh hưởng và sức tác động của sự phát triển kinh tế tiếp theo lại thường xuyên phá vỡ hệ thống đó và kéo nó vào những mâu thuẫn mới

* Các yếu tố khác từ bên ngoài:

+ Pháp luật quốc tế Việt Nam ta đã và đang hòa cùng quá trình hội nhập quốc tế, là thành viên của các Công ước quốc tế về quyền con người, nghiêm chỉnh tuân thủ các Điều ước quốc tế

đã kí kết Chính vì vậy, pháp luật quốc tế mà đặc biệt là các quy định của các Điều ước quốc tế có liên quan như Tuyên ngôn thế giới

về nhân quyền, các Công ước quốc tế về quyền con người, Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị, công ước về quyền trẻ em…

1.2 Mục đích, vai trò của các biện pháp xử lý hành chính khác

Các biện pháp xử lí hành chính khác áp dụng nhằm hướng đến những mục đích sau:

Thứ nhất: Các biện pháp xử lí hành chính

khác có mục đích giáo dục, chú ý cải tạo tư tưởng, coi trọng các mối quan hệ của người bị

áp dụng với cộng đồng, gia đình và xã hội

Thứ hai: Các biện pháp xử lí hành chính

khác được áp dụng nhằm mục đích trừng phạt đối với người vi phạm

Thứ ba: Các biện pháp xử lí hành chính

khác được áp dụng nhằm mục đích phòng ngừa, ngăn ngừa khả năng tái phạm ở họ

Thứ tư: Việc áp dụng các biện pháp xử lí

hành chính khác có vai trò to lớn trong việc bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức; tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, khôi phục trật tự quản lí nhà nước, trật tự pháp luật

1.3 Yêu cầu đối với việc xây dựng pháp luật và áp dụng pháp luật về các biện pháp xử lý hành chính khác

Để đáp ứng yêu cầu ngăn ngừa, đấu tranh vi phạm pháp luật, giáo dục người vi phạm và bảo đảm pháp chế, bảo đảm dân chủ, bảo đảm quyền con người và các Điều ước quốc tế có liên quan, việc quy định và áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác phải được thực

17 18

hiện trên cơ sở một số yêu cầu sau đây

1.3.1 Yêu cầu đối với việc xây dựng

pháp luật các biện pháp xử lý hành chính

khác

Thứ nhất: Các biện pháp xử lí hành chính

khác phải được quy định bởi các cơ quan nhà

nước có thẩm quyền

Thứ hai: Việc quy định các biện pháp

phải xuất phát từ thực tiễn quản lí hành chính

nhà nước và yêu cầu đấu tranh, phòng chống

vi phạm pháp luật trong từng giai đoạn

Thứ ba: Pháp luật cần quy định cụ thể,

chặt chẽ về thẩm quyền, thủ tục, các trường

hợp và giới hạn áp dụng các biện pháp xử lí

hành chính khác Đây là một yêu cầu hết sức

quan trọng

Thứ tư: Việc quy định các biện pháp xử

lí hành chính khác phải đảm bảo dân chủ,

quyền công dân, quyền con người, phù hợp

với các điều ước quốc tế có liên quan

Thứ năm: Hệ thống các biện pháp xử lí

hành chính phải được quy định thống nhất,

đồng bộ, mang tính ổn định Ngoài ra, hệ

thống các biện pháp xử lí hành chính mang

tính ổn định Việc bổ sung, sửa đổi, thay thế,

hủy bỏ một biện pháp xử phạt nào đó hoặc

mối liên hệ giữa các chế tài không phải phụ

thuộc vào ý chí chủ quan của nhà làm luật mà

phải xuất phát từ thực tiễn tình hình biến đổi

khách quan của đời sống kinh tế - xã hội, từ

thực tiễn đấu tranh phòng chống vi phạm

pháp luật, từ nhu cầu phát triển và hội nhập

quốc tế

1.3.2 Yêu cầu đối với việc áp dụng pháp

luật về các biện pháp xử lý hành chính khác

* Yêu cầu hợp pháp

- Các biện pháp xử lí hành chính phải

được áp dụng đúng, có cơ chế áp dụng phù

hợp với từng đối tượng nhằm đạt mục đích

răn đe, giáo dục, cảm hóa đối tượng

- Các biện pháp xử lí hành chính khác

phải áp dụng đúng thẩm quyền

- Việc áp dụng các biện pháp xử lí hành

chính phải được thực hiện đúng trình tự, thủ

tục được pháp luật quy định

- Áp dụng các biện pháp xử lí hành chính

khác phải trong thời hạn, thời hiệu do pháp

luật quy định

- Một yêu cầu khác quan trọng khác là kết

quả của việc áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác phải được thực hiện công khai, chính thức cho các đối tượng có liên quan, gia đình, địa phương và được bảo đảm trên thực tế

* Yêu cầu hợp lí Thứ nhất: Cần lựa chọn biện pháp xử lí

hành chính phù hợp và có hiệu quả nhất trong

số các biện pháp được áp dụng

Thứ hai: Yêu cầu bảo đảm tính dân chủ,

minh bạch trong quá trình áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác

Thứ ba: Quá trình áp dụng và tổ chức

thực hiện các biện pháp xử lí hành chính khác phải đảm bảo tính nhân đạo, thực hiện đầy đủ quyền công dân, quyền con người, nghiêm cấm mọi hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của đối tượng

bị áp dụng

Thứ tư: Quyết định áp dụng các biện

pháp xử lí vi phạm hành chính khác phải có tính khả thi và được tổ chức thực hiện nghiêm

túc, có hiệu quả trên thực tế

Kết luận chương 1

Các biện pháp xử lí hành chính khác có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh trật

tự, an toàn xã hội Việc hiểu rõ các các vấn đề khái quát chung về các biện pháp xử lí hành chính, làm sáng tỏ khái niệm, đặc trưng các biện pháp, đồng thời làm rõ cơ sở áp dụng, các yếu tố tác động tới việc quy định pháp luật cũng như mục đích, vai trò của loại biện pháp này, từ đó đặt ra những yêu cầu trong việc quy định và áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác có ý nghĩa lớn Nó sẽ là tiền đề, cơ sở lí luận cho việc nghiên cứu, tìm hiểu các quy định pháp luật cụ thể, hướng tới hoàn thiện hệ thống pháp luật về các biện pháp xử lí hành chính khác tạo công cụ pháp lí hữu hiệu trong công cuộc đấu tranh, phòng chống vi phạm pháp luật, giữ vững ổn định trật tự an ninh xã hội và lộ trình hội nhập quốc tế, bảo đảm dân chủ, quyền công dân, quyền con người

Chương 2

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC

TIỄN

ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH KHÁC