Vận dụng các tác phẩm văn học vào dạy học lịch sử việt nam 1945 1954 để tạo hứng thú cho học sinh ở trường thpt

Đặc biệt hơn, vận dụng tốt các tác phẩm văn học trong các bài giảng lịch sử còn giúp cho các bài giảng trở nên mềm mại hơn, hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và tạo được niềm say mê cũng như sự

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ CHANH

VẬN DỤNG CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC

VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1945 – 1954)

ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

NGÀNH SƯ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VẬN DỤNG CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1945 – 1954)

ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NGÀNH SƯ PHẠM LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: TS Đoàn nguyệt Linh Sinh viên thực hiện khóa luận: Đỗ Thị Chanh

Hà Nội – 2020

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến TS Đoàn Nguyệt Linh, người đã trực tiếp hướng dẫn và động viên tận tình chỉ bảo trong suốt thời qua để tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tôi xin cảm ơn thầy cô giáo cùng toàn thể các bạn học sinh trường THPT Kim Liên Đã giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Tôi cũng xin cảm ơn lãnh đạo khoa, các thầy cô Khoa Sư Phạm đã luôn tạo điều kiện tốt cho tôi trong suốt thời gian qua

Trong quá trình thực hiện khóa luận, do điều kiện về thời gian và bản thân nên không tránh khỏi những thiếu sót, vì vậy tôi rất mong nhận được sự đóng góp của quý thầy cô và các bạn sinh viên để đề tài ngày càng hoàn thiện hơn và mang giá trị thực tiễn cao

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, Tháng 5 năm 2020

Sinh viên

Đỗ Thị Chanh

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Bảng thống kê mức độ hứng thú ở lớp đối chứng và lớp thực nghiệm … 65 Bảng 2.2 Bảng thống kê điểm kiểm tra của học sinh lớp đối chứng và lớp thực nghiệm (theo nhóm điểm và tỉ lệ %) ……… 66

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 So sánh mức độ hứng thú ở lớp đối chứng và lớp thực nghiệm… 65 Biểu đồ 2.2 So sánh kết quả học tập ở lớp đối chứng và lớp thực nghiệm………67

MỤC LỤC

MỤC LỤC 5

MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Mục đích nghiên cứu 10

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 11

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 11

4.1 Đối tượng nghiên cứu 11

4.2 Khách thể nghiên cứu 11

5 Phạm vi nghiên cứu 11

6 Phương pháp nghiên cứu 12

7 Bố cục của đề tài 13

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1945 – 1954) ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 15

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 14

1.1.2 Một số khái niệm về dạy học tích hợp 1.1.3 Nghiên cứu về việc sử dụng các tác phẩm văn học vào giảng dạy lịch sử 18

1.1.4 Những vấn đề đề tài tập trung nghiên cứu 19

1.2 Cơ sở lý luận 20

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản về dạy học tích hợp 20

1.2.2 Phân loại các tác phẩm văn học kháng chiến 21

1.2.3 Khái niệm hứng thú và hứng thú học tập lịch sử……… 23

1.2.4 Sử dụng văn học kháng chiến để tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh 24

1.3 Cơ sở thực tiễn 28

1.3.1 Mục tiêu dạy học môn Lịch sử ở trường THPT……… ……… ….29

1.3.2 Nhu cầu học lịch sử của học sinh THPT……… ……30

1.3.3 Thực trạng, nguyên nhân và định hướng khắc phục……… ……… 33

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1945 – 1954) ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH THPT… 15

2.1 Vị trí, mục tiêu và nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954……… ….36

2.1.1 Vị trí……… …… 37

2.1.2 Mục tiêu……… ……….38

2.1.3 Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954……… 41

2.2 Xác định nội dung kiến thức bài học có thể và cần sử dụng các tác phẩm văn học để gây hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam 1945 – 1954……… 43

2.3 Một số nguyên tắc khi sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 46

2.3.1 Sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến phải đảm bảo tính Đảng, tính khoa học… …… 48

2.3.2 Đảm bảo tính thời sự, tính cảm xúc của các tác phẩm văn học……… ………49

2.3.3 Sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến phải phù hợp với nội dung môn học, bài học… 50

2.2.4 Sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến phải đảm bảo các nguyên tắc dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh……… 51

2.2.5 Sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến trong DHLS phải mang tính điển hình, kết hợp chặt chẽ với các loại tài liệu tham khảo và các biện pháp khác để nâng cao hiệu quả bài học……… … 52

2.4 Một số biện pháp sử dụng các tác phẩm văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam (1945 – 1954) để gây hứng thú cho học sinh THPT……… 52

2.4.1 Sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến để tạo tình huống có vấn đề và định hướng kiến thức cơ bản của bài……… 52

2.4.2 Sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến để tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức mới…… 54

2.5 Thực nghiệm sư phạm 57

2.5.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm……… 58

2.5.2 Đối tượng, thời gian, không gian thực nghiệm sư phạm……… 58

2.5.3 Nội dung và phương pháp thực nghiệm……… 60

2.5.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm……… …62

2.5.5 Kết luận rút ra từ thực nghiệm sư phạm……… …69

Tiểu kết chương 2……… 69

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……… 70

1 Kết luận 69

2 Khuyến nghị 71

2.1 Đối với giáo viên……… 72

2.2 Đối với học sinh……… 74

2.3 Đối với ban quản lý nhà trường……… …….74

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ….76

PHỤLỤC ……… 79

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay việc đổi mới trong giáo dục là một trong những yêu cầu cấp thiết luôn được Đảng và xã hội quan tâm Theo đó, để đạt được những mục tiêu đặt ra của chương trình giáo dục phổ thông mới thì quan trọng hơn cả là việc đổi mới phương pháp dạy và học Chỉ có thể nâng cao hiệu quả giáo dục qua việc đổi mới căn bản phương pháp dạy và học, chúng ta mới có thể tạo được sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo ra được những lớp người chủ động, sáng tạo đáp ứng được những đòi hỏi của xã hội

Đổi mới chương trình giáo dục hiện nay chú trọng việc nâng cao tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, lấy người học làm trung tâm Qua đó, chống lại thói quen học thụ động, ỷ lại Thay vì giáo viên là chủ động truyền thụ kiến thức cho học sinh thì nay giáo viên sẽ chuyển vai thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động nhằm giúp học sinh tự chủ động chiếm lĩnh tri thức Loại bỏ dần thói quen tiếp nhận kiến thức một cách thụ động của học sinh để hoạt động dạy và học thực sự trở thành một quá trình kiến tạo

Muốn thay đổi được tư duy của người học, trước tiên, cần thay đổi phương pháp dạy học của giáo viên Người giáo viên cần phải kiên trì, liên tục thay đổi đa dạng các hình thức tổ chức dạy học cho học sinh từ đơn giản đến phức tạp, giúp cho các em làm quen và hình thành cho các em tính chủ động trong việc chiếm lĩnh tri thức Khi các em đã có thói quen chủ động thì việc áp dụng các phương pháp mới và sự hợp tác từ phía học sinh sẽ đem lại hiệu quả giảng dạy cao nhất

Tuy nhiên, trên thực tế hoạt động dạy và học bộ môn Lịch Sử ở các trường THPT gặp không ít khó khăn Việc dạy học môn Lịch Sử vẫn nằm ở chỗ truyền thụ tất cả các kiến thức trong SGK cho học sinh sao cho đầy đủ nhất với áp lực thời lượng giảng dạy bị thu hẹp từ 2 tiết/ tuần xuống còn 1,5 tiết/tuần mà chưa quan tâm đến nhu cầu tìm hiểu cũng như học tập môn Lịch Sử của đa số học sinh Nên không tạo được sự thích thú học tập môn

lịch sử của học sinh Vì vậy, Sử vẫn là môn khô khan, nhàm chán, bị coi là môn phụ, học với thái độ chống đối của đa số học sinh Thậm chí, các khối thi có môn sử dần dần bị thu hẹp Trong khi, bộ môn Lịch Sử vẫn giữ một vị trí quan trọng trong mục tiêu và chiến lược đào tạo con người xã hội chủ nghĩa của Đảng và nhà nước ta Với tình trạng báo động như hiện nay, nếu không sớm đưa ra những giải pháp nhằm thay đổi phương pháp giảng dạy môn lịch sử ở cấp THPT thì sẽ tạo ra những hụt hẫng nghiêm trọng về kiến thức lịch sử, gây ra những hệ quả đáng lo ngại trong việc kế thừa phát huy các giá trị truyền thống lịch

sử, văn hóa dân tộc, trong việc định hướng và phát triển nhân cách để xây dựng con người Việt Nam trong thời đại mới Để gây được sự hứng thú, niềm yêu thích học môn lịch sử, thì người giáo viên cần phải có trọng trách lớn là đổi mới phương pháp dạy học lịch sử

Trong chương trình lịch sử cấp THPT giai đoạn 1945 – 1954, nội dung được đề cập đến trong SGK rất khô khan, đây là thời kỳ lịch sử cũng khá gần với chúng ta về mặt thời gian và số lượng tư liệu phản ánh về lịch sử giai đoạn này không phải nhỏ, đặc biệt là tư liệu về văn học Văn học thời kỳ này nổi lên rất nhiều các tác phẩm truyện ngắn, thơ, mà phần nhiều trong số các tác phẩm thơ ấy là phong trào thơ mới Thơ ca trong giai đoạn này đang đi những bước đầu tiên để chuyển mình sang một giai đoạn mới Đặc biệt sau Cách mạng tháng Tám thành công và tiếp tục kháng chiến chống Pháp trong 9 năm với sự lãnh đạo của Đảng, những sáng tác được được viết ra nhằm để phục vụ cho cuộc kháng chiến chống Pháp mà hạt nhân là Việt Minh Trong giai đoạn này, khẩu hiệu Kháng chiến hóa văn hóa – văn hóa hóa kháng chiến của Hồ Chí Minh cũng phản ánh mục tiêu đó Vì vậy, các tác phẩm thơ ca, văn xuôi trong giai đoạn này gắn liền với những biến cố lịch sử của nước Việt Trong khi đó, thời lượng dành cho mỗi tiết lịch sử lại rất ít cộng với những kiến thức lịch sử khô khan Vì vậy, điều đó gây ra không ít khó khăn cho giáo viên và học sinh trong việc dạy và học

Những tác phẩm văn học không chỉ là những tư liệu giàu hình ảnh mà còn là những dụng cụ trực quan sinh động Nó không chỉ giúp cho giáo viên dễ dàng sử dụng đa dạng các phương pháp dạy học lịch sử như phương pháp tạo biểu tượng lịch sử, phương pháp

miêu tả, mà nó còn giúp cho học sinh hiểu sâu sắc hơn về các sự kiện lịch sử cũng như các nhân vật lịch sử Bên cạnh đó, việc đưa các tác phẩm văn học vào trong các bài giảng lịch

sử sẽ tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm hình thành nên cho học sinh những phẩm chất đạo đức tốt Đặc biệt hơn, vận dụng tốt các tác phẩm văn học trong các bài giảng lịch

sử còn giúp cho các bài giảng trở nên mềm mại hơn, hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và tạo được niềm say mê cũng như sự hứng thú học tập của học sinh trong các giờ giảng lịch sử Tuy nhiên, trên thực tế, có rất ít các giáo viên sử dụng nguồn tư liệu này vào giảng dạy trong các giờ dạy lịch sử Đây là một hạn chế lớn cần được khắc phục để thay đổi những cái nhìn có phần hơi lệch lạc về bộ môn lịch sử hiện nay

Chính vì vậy, việc thay đổi phương pháp dạy học môn lịch sử hiện nay là một nhiệm

vụ hết sức cần thiết để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục nói chung và góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học của bộ môn lịch sử nói riêng Sử dụng kiến thức văn học vào dạy học lịch sử là một trong những phương pháp tối ưu để góp phần nâng cao hiệu quả dạy học

Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài “Vận dụng các tác phẩm

văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam (1945 – 1954) để tạo hứng thú cho học sinh ở trường THPT” góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THPT để làm đề tài nghiên

cứu khóa luận của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khẳng định vai trò và ý nghĩa của việc vận dụng các tác phẩm văn học vào giảng dạy môn lịch sử, bài nghiên cứu này tìm hiểu về thực trạng kết quả học tập môn lịch sử cũng như phương pháp dạy học môn lịch sử ở một số trường THPT hiện nay, để đề xuất biện pháp sử dụng các tác phẩm văn học trong giảng dạy môn lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 ở trường THPT góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng và nâng cao kết quả học tập môn lịch sử cho học sinh THPT

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên, cần thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Hệ thống cơ sở lí luận về sử dụng văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 ở trường THPT

- Tìm hiểu thực trạng kết quả học tập môn lịch sử và thực trạng việc sử dụng các phương pháp giảng dạy lịch sử của giáo viên một số trường THPT hiện nay

- Nghiên cứu chương trình Lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954 trong SGK cấp THPT – Chương trình chuẩn

- Đề xuất một số biện pháp cụ thể trong việc vận dụng các tác phẩm văn học trong việc giảng dạy môn lịch sử giai đoạn 1945 – 1954 tại trường THPT nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối Tượng nghiên cứu của đề tài là: Vận dụng các tác phẩm văn học vào dạy

học lịch sử Việt Nam (1945 – 1954) để tạo hứng thú cho học sinh ở trường THPT

- Về thời gian: Tiến hành nghiên cứu vận dụng các tác phẩm văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam (1945 – 1954)- chương trình chuẩn, để tạo hứng thú cho học sinh ở trường THPT trong một khoảng thời gian nhất định

- Về không gian: Tiến hành điều tra, thực nghiệm đối với HS của trường THPT Kim Liên

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận:

+ Tham khảo các công trình nghiên cứu đi trước, đọc, sưu tầm các tài liệu từ

sách, báo, tạp chí, internet…liên quan đến vấn đề vận dụng các tác phẩm văn học trong giảng dạy lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 tại trường THPT

để làm cơ sở lý luận

+ Sưu tầm các tác phẩm văn học kháng chiến giai đoạn 1945 - 1954

- Nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp dùng bảng hỏi: Dùng phiếu điều tra để khảo sát thực trạng vận

dụng các tác phẩm thơ ca trong dạy học lịch sử tại trường THPT hiện nay Việc sử dụng phương pháp dùng bảng hỏi nhằm mục đích thu thập các thông tin sau:

 Khảo sát kiến thức lịch sử của học sinh thông qua bài kiểm tra

 Đánh giá kết quả thực hiện qua các bài kiểm tra

+ Phương pháp thống kê toán học: Từ những dữ liệu thu thập được sử dụng phương pháp thống kê để thu kết quả thông qua các phầm mềm SPSS để đưa

ra kết quả nghiên cứu

+ Phương pháp điều tra phỏng vấn là phương pháp thu thập dữ liệu ở đó người phỏng vấn đặt những câu hỏi chờ người được phỏng vấn

Việc sử dụng phương pháp này nhằm thu thập thông tin thực trạng áp dụng các tác phẩm văn học vào giảng dạy lịch sử tại THPT Kim Liên và hứng thú của học sinh với phươngthứcnày

7 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, đề tài gồm có 2 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng các tác phẩm văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam (1945 – 1954) để tạo hứng thú cho học sinh ở trường THPT

Chương 2: Một số biện pháp vận dụng tác phẩm thơ ca trong dạy học lịch sử giai đoạn 1945 – 1954 tại trường THPT nhằm nâng cao kết quả học tập cho học sinh Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1945 – 1954) ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Việc sử dụng các tài liệu tham khảo bên ngoài nói chung và các chất liệu văn học nói riêng vào giảng dạy lịch sử không còn là đề tài mới mẻ, nhưng đã được khá nhiều các nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập tới Mặc dù nó được trình bày với mức độ và cách thức khác nhau nhưng các tác giả đều nhấn mạnh vai trò và đưa ra những biện pháp cụ thể trong việc sử dụng tài liệu bên ngoài và các chất liệu văn học vào dạy học Lịch sử

1.1.1 Tài liệu nước ngoài

Mặc dù với những cách thức đề cập đến ở những khía cạnh khác nhau như lĩnh vực giáo dục học, tâm lí học và giáo dục lịch sử nhưng về cơ bản, những nghiên cứu của các tác giả nước ngoài này đều có liên quan đến sử dụng tài liệu tham khảo nói chung, tài liệu văn học nói riêng trong DHLS ở trường phổ thông của các tác giả: A.V.Drugiocove, C.A Eedopva, I.M.Leebedeva,…

- N.Đ.Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào”, NXB Giáo

dục Hà Nội, 1973 Tác giả khẳng định, để có một giờ học tốt người giáo viên phải kết hợp được nhiều hoạt động khác nhau, trong đó sử dụng tài liệu như một nguồn kiến thức để cụ thể hóa kiến thức trong SGK nhằm gây hứng thú trong giờ học

- A.A.Vaghin trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học”, NXB Giáo dục Matxcova, 1978 (tài liệu dịch),cũng đã nói lên những vấn đề

cơ bản về phương pháp dạy học lịch sử Trong đó, có phương pháp sử dụng thơ – ca vào dạy học để diễn tả lại một cách sinh động nhất toàn bộ đời sống xã hội trong quá khứ, giúp HS nắm vững tri thức LS

- Tác giả V.A Cruchetxki, 1980, 1981, “Những cơ sỏ của tâm lý học sư phạm”, T1, T2, NXB Giáo dục cũng nêu bật vai trò, ý nghĩa của hứng thú trong quá trình học tập của HS, làm cho quá trình đó diễn ra một cách tự nhiên, có hiệu quả

Từ đó hình thành động cơ học tập đúng đắn cho HS

1.1.2 Tài liệu trong nước

*Các tài liệu về Giáo dục học, Tâm lí học, Phương pháp DHLS

Phần lớn các tài liệu này đều đưa ra khái niệm về hứng thú và hứng thú học tập Lịch

sử, về việc sử dụng tài liệu tham khảo nói chung trong đó có tài liệu văn học nói riêng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay Tiêu biểu như:

- Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, “Giáo dục học”, Tập 1, NXB Giáo dục, Hà

Nội, 1987, đã chỉ ra một trong những biện pháp nhằm phát huy tính tích cực, độc lập trong hoạt động nhận thức của HS là việc sử dụng các loại tài liệu tham khảo vào dạy học Mục đích là để nâng cao hiệu quả bài học, đáp ứng yêu cầu đào tạo

- Nguyễn Khắc Viện (Chủ biên), “Từ điển tâm lý”, NXB Văn hóa thông tin,

2001 Tác giả đã đưa ra quan niệm về hứng thú và tác dụng của nó: Hứng thú là biểu hiện của một nhu cầu, làm cho chủ thể tìm cách thỏa mãn, tạo ra khoái cảm, thích thú Vì vậy hứng thú làm tăng hiệu quả hoạt động, là một thành phần trong hệ thống động cơ của nhân cách

- Phan Ngọc Liên (Chủ biên), Nguyễn Thị Côi – Trịnh Đình Tùng trong cuốn:

“Phương pháp dạy học lịch sử”,T2, NXB Đại học sư phạm, 2012 khẳng

9 định: các tác phẩm văn học từ xưa đến nay trong lịch sử dân tộc cũng như lịch sử thế giới

có vai trò to lớn đối với việc DHLS ở trường phổ thông Tác phẩm văn học làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của HS Điều đó chứng tỏ các tác phẩm văn học thực sự có giá trị đều phản ánh cuộc sống một cách chân thực, phác họa bức tranh xã hội đương thời của mỗi nước…nên nó rất cần thiết để làm tư liệu trong DHLS

- Phạm Ngọc Liên, Nguyễn Quang Minh, Kim Phụng, Kinh nghiệm giảng dạy theo chủ đề, T1: Gây hứng thú học tập Lịch sử cho học sinh các trường phổ thông

THPT của một số GV và đề xuất các phương pháp gây hứng thú học tập như: sử dụng đồ dùng trực quan, hệ thống câu hỏi gợi trí thông minh, tài lệu văn học…nhằm phát huy tích tích cực của HS, từ đó nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

- Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường (đồng

chủ biên) trong cuốn: “Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử” có phần“Sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử” đề cập đến việc sử dụng tài liệu thơ ca

Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao hiệu DHLS ở trường phổ thông

- Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng (1998), “Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS”, NXB Giáo dục, Hà Nội đã nhấn mạnh tầm

quan trọng của việc phát huy tính tích cực của học sinh và làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS

- Nguyễn Thị Côi trong “Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông”, NXB ĐHSP, H, 2006, quan niệm: Một trong những biện

pháp nâng cao hiệu quả bài học là việc trình bày hình ảnh, xúc cảm lịch sử cho học sinh Một trong những phương tiện để tạo nên hình ảnh về con người, sự kiện trong DHLS là các đoạn trích từ các tác phẩm văn học trong đó có thơ - ca

- Nguyễn Thị Côi (Cb), Trịnh Đình Tùng, Trần Viết Khởi, Đoàn Văn Hưng,

Nguyễn Thị Thế Bình, “Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ sư phạm môn lịch sử”, NXB

ĐHSP, 2011, đã nêu rõ: Trong hồ sơ tư liệu DHLS có tài liệu thành văn gồm SGK và tài liệu tham khảo Tài liệu tham khảo gồm các tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian, tài liệu lịch sử, văn kiện Đảng… Điều đó khẳng định khi DHLS không thể thiếu

tài liệu tham khảo

* Các loại sách, tạp chí nghiên cứu giáo dục, nghiên cứu lịch sử, các công trình mang tích chuyên khảo, kỷ yếu Hội thảo khoa học

- Hoàng Trung Thông (1981): “Tìm hiểu bản lĩnh dân tộc qua thơ văn yêu nước và chống Trung Quốc xâm lược”, Tạp chí Văn học, cũng đề cập đến nội dung của

thơ ca chống Mĩ thể hiện hình tượng đất nước, bao trùm là sự ngợi ca, khâm phục một dân tộc nhỏ bé dám đánh và thắng những kẻ thù xâm lược hùng mạnh: “Ôi Tổ quốc giang sơn hùng vĩ, đất anh hùng của thế kỉ hai mươi”

- Nhà giáo – nhạc sĩ Mác Tuyên trong cuốn: “ Sử dụng bài hát lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông”,1985, đã phân tích tác dụng của bài ca

cách mạng trong dạy học LS: khắc sâu sự kiện, giáo dục truyền thống dân tộc, lòng yêu nước Nội dung của bài ca cách mạng là chính là niềm tự hào dân tộc, thái độ căm ghét áp bức bóc lột…Qua đó có thể khẳng định rằng các ca khúc cách mạng chứa đựng nội dung lịch sử

- Hoàng Đình Chiến, “Sử dụng tác phẩm Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử

ở trường trung học phổ thông”, Tập san KHXH cấp II, III, Bộ Giáo dục lịch sử số 3/1990

– 1991, nêu một số biện pháp sử dụng các tác phẩm của Hồ Chí Minh trong vào DHLS ở trường phổ thông, nhằm cụ thể hóa sự kiện lịch sử, tái hiện lịch sử một cách chân thực thông qua các tác phẩm của Hồ Chí Minh

* Các luận án, luận văn, khóa luận tốt nghiệp của nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên…đề cập sử dụng tài liệu văn học trong đó có thơ ca vào DHLS ở

trường phổ thông để gây hứng thú, phát huy tính tính tích cực của HS

- Luận án Phó tiến sĩ:“ Sử dụng tác phẩm của Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử lớp 12 trung học phổ thông” của Hoàng Đình Chiến đã đưa ra một sổ biện pháp sử

dụng tác phẩm của Hồ Chí Minh vào dạy học lịch sử nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

- Luận án Tiến sĩ: “Tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử

ở trường trung học phổ thông (Thực nghiệm phần Lịch sử thế giới lớp 10 – chương trình chuẩn)” của Nguyễn Hà Giang đã trình bày lý luận và thực tiễn vấn đề tạo

hứng thú học tập cho HS trong DHLS ở THPT Nghiên cứu đổi mới thiết kế nội dung bài học và các hình thức tổ chức dạy học nhằm tạo hứng thú học tập cho HS Tác giả đề xuất một số biện pháp sư phạm tạo hứng thú học tập cho học sinh khi tiến hành bài học lịch sử

- Luận án Tiến sĩ: “Quan niệm văn học là vũ khí cách mạng và ảnh hưởng của nó đối với thơ 1945 – 1985” của Trần Thị Minh Giới đã giới thiệu khái quát về thơ ca

cách mạng, quan niệm thơ ca là vũ khí đấu tranh cách mạng và giới thiệu các tác giả, bài thơ tiêu biểu trong kháng chiến chống Mĩ

- Khóa luận tốt nghiệp:“Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1945 lớp 12 ở trường phổ thông” của Trương Thị Tình, đã xác định

nguồn tài liệu văn học được sử dụng trong DHLS Việt nam giai đoạn 1919 - 1945 và biện pháp sư phạm khi sử dụng tài liệu văn học để nâng cao hiệu quả bài học

Trên đây là những công trình nghiên cứu chủ yếu có liên quan đến đề tài Qua tìm hiểu chúng tôi nhận thấy rằng, các tác giả đã đề cập ở khía cạnh nhất định đến việc sử dụng thơ - ca cách mạng trong DHLS, chỉ ra những định hướng khái quát, lý luận chung về vai trò của việc sử dụng tài liệu tham khảo, tài liệu Văn học, tạo hứng thú trong DHLS Mặt khác, các luận văn Tiến sĩ, Khóa luận tốt nghiệp đi sâu nghiên cứu sử dụng tài liệu Văn học, tác phẩm của Hồ Chí Minh trong một giai đoạn LS nhất định Tuy nhiên, chưa có một

Luận án, Luận văn, Khóa luận hay Tạp chí nào đề cập đến việc vận dụng các tác phẩm văn

học vào dạy học lịch sử Việt Nam (1945 – 1954) để tạo hứng thú cho học sinh ở trường THPT Mặc dù vậy, những công trình nghiên cứu ở trên đều là nguồn tham khảo quý giá,

định hướng giúp tôi hoàn thành nhiệm vụ đặt ra trong đề tài của mình

1.1.3 Nghiên cứu về việc sử dụng các tác phẩm văn học vào giảng dạy lịch sử

Một vài năm gần đây, môn lịch sử trở thành môn có số lượng thí sinh lựa chọn thi tốt nghiệp và Đại học giảm sút Không chỉ vậy, gần đây, môn lịch sử trở thành môn đáng

sợ và ít được các bạn học sinh yêu thích và học với thái độ chống đối Vậy, làm thế nào để nâng cao hiệu quả giáo dục đối với tất cả các môn học nói chung và với bộ môn lịch sử nói riêng là câu hỏi được quan tâm hơn cả Yêu cầu đặt ra là cần phải có những phương pháp dạy học mới để tạo được hứng thú học tập môn lịch sử cho đại đa số học sinh Đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử để nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử chính là

đề tài được rất nhiều các nhà nghiên cứu, các nhà giáo dục trong và ngoài nước quan tâm, nghiên cứu và đề cập ở nhiều góc độ khác nhau

Trong giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” (tập 1), tác giả Phan Ngọc Liên (chủ biên) cũng đưa ra phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử, và tác giả khẳng định việc sử dụng các tư liệu văn học trong giảng dạy lịch sử giúp cụ thể hóa sự kiện lịch sử, làm cho bài giảng trở nên phong phú, sinh động hơn

Ngoài ra tôi còn tiếp cận và tham khảo một số các công trình nghiên cứu về vấn đề dạy học tích hợp, dạy học liên môn trong giảng dạy lịch sử như:

- Đề tài luận văn: “Sử dụng thơ ca để tạo hứng thú cho học sinh trong dạy học bộ

môn Lịch Sử ở trường trung học phổ thông” của tác giả Phạm Văn Tức

- Đề tài luận văn: “Sử dụng tài liệu văn học để gây hứng thú cho học sinh trong dạy

học lịch sử Việt Nam lớp 11 – Trung học Phổ thông (chương trình chuẩn)” của tác

giả Vũ Thị Anh

- Đề tài khóa luận tốt nghiệp: “Sử dụng kiến thức văn học trong dạy học lịch sử Việt

Nam 1945 – 1954 (lớp 12 chương trình chuẩn) nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh” của sinh viên Lê Thị Phương Thảo

Qua việc tìm kiếm và đọc các đề tài nghiên cứu trên, tôi nhận thấy, các công trình nghiên cứu trên đều đã có những đóng góp quan trọng vào việc đổi mới giáo dục nói chung

và đổi mới phương pháp dạy học lịch sử nói riêng song các nghiên cứu trên mới chỉ khái quát mà chưa đi sâu vào việc: “Vận dụng các tác phẩm văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 để tạo hứng thú cho học sinh ở trường THPT

1.1.4 Những vấn đề đề tài tập trung nghiên cứu

Trên cơ sở kế thừa và phát huy những thành quả nghiên cứu mà những nhà nghiên

cứu đi trước đã đạt được Tôi đã chọn đề tài “Vận dụng các tác phẩm văn học vào dạy học

lịch sử Việt Nam (1945 – 1954) để tạo hứng thú cho học sinh ở trường THPT” nhằm tiếp

tục khai thác sâu hơn nữa những vai trò của việc vận dụng các tác phẩm thơ ca, truyện

ngắn vào quá trình dạy học môn lịch sử, nhằm khẳng định ý nghĩa, vai trò của việc vận dụng các tác phẩm văn học vào dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung và giai đoạn lịch

sử từ năm 1945 đến 1954 nói riêng Đánh giá thực trạng kết quả học tập cũng như phương pháp dạy học của giáo viên ở một số trường THPT hiện nay Đề xuất một số biện pháp cụ thể để vận dụng các tác phẩm thơ ca trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 tại trường THPT nhằm nâng cao hiệu quả của việc giảng dạy môn lịch sử để tạo hứng thú học tập và nâng cao kết quả học tập cho học sinh THPT

1.2.1.2.Ưu điểm dạy học tích hợp với học sinh

Nội dung mang tính thực tiễn khách quan hơn giúp cho bài học trở nên sinh động, thu hút với các em, không gây nhàm chán mà tạo động lực để các em sáng tạo, tự tư duy theo cách suy nghĩ của bản thân Những kiến thức được các em vận dụng ngay vào giải quyết những vấn đề thực tiễn, ít học vẹt

Những nội dung đã tích hợp còn tiết kiệm thời gian học cho các em tìm hiểu những kiến thức khác vì các em không phải học đi học lại một nội dung ở những môn khác nhau nữa Điều đó không những tạo quá nhiều áp lực, gây tẻ nhạt trong việc học, làm chậm khả năng tư duy của các em, biến bộ não thành những cỗ máy lập trình sẵn nữa mà thay vào đó

làm tăng khả năng tự giác, chủ động trong học tập, giúp các em tìm lại niềm hứng thú

1.2.2 Phân loại các tác phẩm văn học kháng chiến

Văn học giai đoạn 1945 -1954 gắn liền với hai sự kiện lớn đó là Cách mạng tháng Tám và cuộc kháng chiến chống Pháp kéo dài suốt chín năm đã ảnh hưởng căn bản và sâu rộng đến mọi mặt của đời sống chính trị, xã hội Việt Nam Vì vậy, văn học giai đoạn này rất đa dạng và phong phú với nhiều thể loại như thơ ca và văn xuôi

1.2.2.1 Thơ ca kháng chiến

Thơ theo quan điểm của Thanh Thảo: "Thơ là chữ nghĩa cũng không là chữ nghĩa,

là ý thức mà không phải ý thức, là vô thức mà không hẳn vô thức Thơ đúng nghĩa là sự bộc lộ tận cùng của nhà thơ" [Sự đồng cảm trong phê bình thơ, tr.66]

Với Tố Hữu, thơ là “tiếng nói hồn nhiên nhất của tâm hồn”, thơ cách mạng là một thứ vũ khí chiến đấu, đối với tôi, làm thơ là làm cách mạng bằng thơ

Nhà thơ Sóng Hồng coi thơ là tình cảm và lí trí kết hợp một cách nhuần nhuyễn và

có nghệ thuật để có khả năng “thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp” Thơ không chỉ nói lên tình cảm riêng tư của nhà thơ mà nhiều khi thông qua tình cảm đó nói lên niềm hi vọng của cả dân tộc, những ước mơ của nhân dân…

Theo từ điển Thơ là khái niệm chỉ các loại sáng tác văn học có vần điệu, có đặc điểm ngắn gọn, súc tích, nhiều ý cô đọng Một bài văn cũng có thể là một bài thơ nếu sự chọn lọc các từ trong đó súc tích và gây cảm xúc cho người đọc một cách nhanh chóng Bên cạnh đó, một bài thơ thường còn mang tính vần giữa câu nọ với câu kia và tổ hợp của

các câu gây ra âm hưởng nhạc tính trong bài Thơ thường dùng như hình thức biểu tả cảm xúc trữ tình, hoặc tình cảm xúc động trước hiện tượng xảy ra trong cuộc sống, như khi người ta đứng trước phong cảnh ngoạn mục, hoặc đứng trước thảm cảnh

Qua các quan điểm về thơ ca kháng chiến của một số nhà thơ, tôi đưa ra quan điểm của mình như sau: Thơ là một thể loại văn học, là các tác phẩm của các nhà thơ từ khi Đảng ra đời và lãnh đạo từ 1930 cho đến hết cuộc kháng chiến chống Mỹ và sau năm 1975 khi đất nước thống nhất Thơ ca kháng chiến xuất hiện với đúng tư cách là một vũ khí trên mặt trận văn hóa tư tưởng lúc này như một tấm gương lớn để phản chiếu tâm hồn của cả dân tộc trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, in đậm những hình ảnh chân thực và cao đẹp về cuộc sống chiến đấu, lao động gian khổ hy sinh của toàn thể dân tộc Việt Nam, vẻ đẹp gần gũi của quê hương đất nước Có thể thấy, đây là giai đoạn thơ ca chịu sự chi phối mạnh nhất của lịch sử, của nhiệm vụ chính trị Vì vậy nó tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm và gây hứng thú học tập cho học sinh

1.2.2.2 Văn xuôi

Văn xuôi có nhiều thể loại: văn diễn giảng, văn lịch sử, văn nghị luận, văn tự sự Văn xuôi văn học có tiểu thuyết, truyện ngắn, tùy bút, ký Khi các tác phẩm triết học, lịch

sử, giáo dục có chứa các giá trị thẩm mỹ nó sẽ cũng được xem là văn xuôi

Văn xuôi theo từ điển tiếng việt là loại văn nói và viết bằng ngôn ngữ thông

thường, không theo những lề luật như trong thơ, chủ yếu dựa vào năng lực trí tuệ, có phối hợp ít nhiều với tưởng tượng và tình cảm Văn xuôi trong giai đoạn này chủ yếu là truyện ngắn và ký về đề tài người nông dân và người lính Vệ quốc quân

Trong thời kỳ 1945 - 1954, văn xuôi bắt đầu phong cách hiện thực và được đại chúng hóa để tất cả phục vụ cho mục tiêu thắng người Pháp trong cuộc chiến tranh gian lao kéo dài 9 năm Văn xuôi trong giai đoạn này rất phong phú và đa dạng với nhiều thể loại như: Truyện ngắn, kí, kịch, tiểu thuyết…Vì vậy, việc vận dụng các tác phẩm văn xuôi vào

DHLS không chỉ giúp cho HS hiểu sâu hơn về kiến thức lịch sử mà các em còn có thể có được cái nhìn đa chiều hơn về sự xuyên suốt giữa lịch sử và văn học

1.2.3 Khái niệm hứng thú và hứng thú học tập lịch sử

Hứng thú là trạng thái tinh thần quan trọng giúp HS có thể dễ dàng tập trung và tiếp thu kiến thức các môn học nói chung, môn lịch sử nói riêng Trên thực tế dạy học ở trường phổ thông cho thấy, hứng thú có vai trò quan trọng với HS, muốn các em học tốt nôn học nào trước hết, phải có hứng thú với môn học đó Hứng thú càng sâu sắc bao nhiêu, thì học tập của học sinh có hiệu quả bấy nhiêu

Quan điểm của Aimley (1998) định nghĩa chiều sâu của hứng thú là “khuynh hướng muốn khám phá và tìm hiểu những đối tượng, sự kiện, ý tưởng mới nhằm hiểu được

chúng”, và độ rộng của hứng thú là “khuynh hướng mong muốn tìm ra những kinh nghiệm thay đổi và khác biệt để nghiệm ra chúng giống cái gì?”

J.Piaget (1896 – 1996), nhà tâm lí học người Thụy Sĩ đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về trí tuệ trẻ em và giáo dục Ông rất chú trong đến hứng thú của học sinh, ông cho rằng “nhà trường kiểu mới đòi hỏi phải hoạt động thực sự, phải làm việc một cách chủ động dựa trên nhu cầu và hứng thú cá nhân”

Herbart (1776-1841) nhà tâm lý học nhà triết học, nhà giáo dục học, người Đức người sáng lập ra trường phái giáo dục hiện đại ở Đức thế kỷ XIX Đã đưa ra 4 mức độ của dạy học: Tính sáng rõ, tính liên tưởng, tính hệ thống, tính phong phú, đặc biệt là hứng thú yếu tố quyết định kết quả học tập của người học

Tâm lí học hiện đại có khuynh hướng nghiên cứu hứng thú không tách rời toàn bộ cấu trúc tâm lý của cá nhân Theo họ hứng thú là: “thái độ lựa chọn đặc biệt của các nhân đối với đối tượng, khi hiểu được ý nghĩa của nó đối với cuộc sống và gây cho ta khoái cảm đặc biệt”

Qua những quan điểm về hứng thú theo tôi, hứng thú được nảy sinh dựa trên cơ sở cảm xúc và chính cảm xúc bên trong của con người, khoái cảm làm cho con người hoạt động có hấp dẫn hơn, hứng thú hơn Để hình thành hứng thú cho HS đối với các môn học khác nói chung và bộ môn lịch sử nói riêng, người làm giáo dục phải tạo được cho các em cảm nhận được sự thoải mái, tự tin và tin tưởng vào khả năng của mình, vào niềm tin có thể vượt qua khó khăn.Khi đó, HS sẽ tự giác học và say mê môn học mà không cần bắt buộc Điều đó có thể giúp cho các em trong quá trình biến nhu cầu nhận thức thành hứng thú để học tập tốt hơn Vậy hứng thú học tập môn lịch sử là gì?

Hứng thú học tập môn lịch sử chính là thái độ tích cực, thích thú, hào hứng đối với môn lịch sử Khi ý thức được vai trò của bộ môn, HS sẽ có ý thức tự giác học tập book môn mà không cần ai gò ép Hứng thú học tập lịch sử chính là động lực để các em HS có thể tự giác học tập môn lịch sử, vượt qua những trở ngại, khó khăn khi học môn học này Hứng thú học tập chính là thái độ tích cực và có vai trò quan trọng đối với việc nhận thức môn lịch sử, khi học với niềm say mê hứng thú, HS sẽ ghi nhớ bài lâu và khắc sâu kiến thức hơn

1.2.4 Sử dụng văn học kháng chiến để tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh

Sử dụng văn học hay nói cách khác, sử dụng thơ ca và văn xuôi kháng chiến trong DHLS là cách thức giáo viên sử dụng những bài thơ, những tác phẩm truyện ngắn, bút ký, truyện dài, tiểu thuyết…có nội dung lịch sử vào bài học giúp HS tiếp thu tri thức lịch sử chân thực, nhẹ nhàng để khắc sâu kiến thức, phát triển năng lực sáng tạo, tư duy và giáo dục tư tưởng, tình cảm cho HS Trên cơ sở đó hình thành khái niệm, biểu tượng, quy luật vào bài học lịch sử và quan trọng hơn cả đó là tăng hứng thú học tập bộ môn lịch sử cho

HS, góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng DHLS ở trường THPT

Nội dung của các tác phẩm văn học trong giai đoạn 1945 – 1954 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, văn học giai đoạn này phản ánh hiện thực cuộc sống và kháng chiến Nó có thể

ca ngợi những tấm gương anh hùng, hay tố cáo tội ác của kẻ thù, cũng có thể là tiếng kêu thống khổ của quần chúng nhân dân, hay là sự động viên khích lệ tinh thần dân tộc Nói tóm lại, văn học thời kì này mang đến một sắc thái độc đáo, làm bừng lên khí thế mới chưa từng có trong đời sống văn học dân tộc Những áng thơ hay những câu truyện sẽ giúp các

em có những hình ảnh chân thực hơn, nó tác động trực tiếp đến tư tưởng tình cảm, tâm hồn của các em Trong đầu các em sẽ xuất hiện cảm xúc lịch sử, đó là biểu hiện của hứng thú học tập môn học Từ đó, HS sẽ có thái độ, động cơ học tập đúng đắn, việc tiếp thu bài giảng sẽ trở nên dễ dàng hơn, hiểu bài hơn

1.2.5 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng các tác phẩm văn học thời kỳ kháng chiến để tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử

Sử dụng các tác phẩm văn học vào giảng dạy lịch sử (1945 – 1954) ở trường THPT

có một ý nghĩa vô cùng quan trọng Những câu truyện ngắn, ký hay một áng thơ ca, giống như những tấm gương phản chiếu những hình ảnh chân thật, trần trụi của hiện thực lịch sử giai đoạn sau của kháng chiến chống Pháp Ở đâu đó, có sự đồng cảm chia sẻ những cảm xúc của chính tác giả, độc giả như được sống trong chính hoàn cảnh khắc nghiệt của chiến tranh Việc vận dụng các tác phẩm văn học vào giảng dạy lịch sử nhằm tạo hứng thú cho học sinh không chỉ giúp học sinh cụ thể hóa, có một cái nhìn đa chiều hơn về các vẫn đề lịch sử mà còn giúp các em khắc sâu trọng tâm của bài học hơn Bên cạnh đó, nó còn giúp cho việc dễ dàng giáo dục tư tưởng đạo đức, kỹ năng sống cho HS Từ đó góp phần nang cao hiệu quả dạy và học môn lịch sử ở trường THPT

1.2.5.1 Vai trò

Văn học kháng chiến nói chung và văn học giai đoạn 1945 – 1954 nói riêng đậm đà tính thời sự và tính chiến đấu Nó kết hợp chặt chẽ với cuộc sống của dân tộc, phản ánh kịp thời, chân thật, sinh động hiên thực cuộc kháng chiến chống Pháp và khí thế hào hùng, sắc bén góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu cũng như để vạch trần bản chất xấu xa của kẻ thù,

ca ngợi vẻ đẹp của những người anh hùng, quần chúng nhân dân yêu nước và cách mạng,

cũng như tinh thần quyết tâm chiến đấu và niềm tin mãnh liệt vào chiến thắng của dân tộc Việt Nam

Đặc biệt văn học Việt Nam thời kỳ 1945 – 1954 với các thể loại vô cùng đa dạng với rất nhiều các thể loại khác nhau như: truyện ngắn, tiểu thuyết, ký và kịch, thơ…giàu chất chữ tình và chất anh hùng ca Văn xuôi và thơ chính là tấm gương phản chiếu vô cùng chân thực về cuộc sống chiến đấu của con người trong chiến tranh, với đầy đủ những cung bậc cảm xúc vừa chân thành, giản dị mà sâu lắng Đó là tình yêu, niềm tự hào về quê hương đất nước, về cuộc sống quá khứ, hiện tại và hướng về tương lai Văn học giai đoạn này là những tiếng nói ân tình của tác giả trước hiện thực cuộc sống với những cảm xúc đằm thắm

về quê hương, tình người, tình mẹ con, vợ chồng, tình yêu đôi lứa, tỉnh đồng chí, tình yêu Đảng, Bác Hồ…Chính vì vậy, nó là con đường ngắn nhất để đi vào tâm hồn con người, dễ làm lung lay tâm hồn người đọc Vì vậy, văn học kháng chiến chính là nguồn tài liệu quan trọng, cần thiết trong DHLS Việt Nam nói chung và giai đoạn kháng chiến chống Pháp

1945 – 1954 nói riêng Đây chính là cơ hội để HS nắm rõ bản chất các sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ những quy luật, bài học lịch sử, rèn luyện cho HS say mê tìm hiểu và kích thích sự phát triển tư duy lịch sử cho người học Ngoài ra, việc sử dụng các tác phẩm văn học trong các bài học lịch sử sẽ giúp cho bài giảng trở nên mềm mại, sinh động, hấp dẫn gây hứng thú học ập cho HS Điều này có vai trò quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho HS

1.2.5.2 Ý nghĩa

Trong cuộc đấu tranh dành độc lập dân tộc, các tác giả truyện ngắn, thơ, ký, hay tiểu thuyết đều bám sát vào hiện thực cuộc kháng chiến, thậm chí họ là những người trực tiếp tham gia trong cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc Vì vậy, từng bước đường hành quân, từng chặng đường hành quân, từng chiến dịch, những trận đánh lớn của bộ đội đều được các tác giả miêu tả hết sức chân thực và chất chứa những tình cảm sâu lắng Như vậy ta thấy rõ được vai trò của việc vận dụng các tác phẩm văn học giai đoạn 1945 – 1954 vào DHLS có ý nghĩ trên cả ba mặt: cung cấp kiến thức, phát triển kĩ năng và giáo dục tư tưởng cho HS

* Về kiến thức

Một đặc điểm đặc trưng của văn học kháng chiến nói chúng và văn học kháng chiến thời kỳ 1945 – 1954 nói riêng đều là những tấm gương phản chiếu của lịch sử, phản ánh mọi mặt của lịch sử Vì vậy việc sử dụng các tác phẩm văn học trong DHLS sẽ giúp HS nhận biết, tái hiện, khắc sâu kiến thức, tạo biểu tượng lịch sử một cách nhẹ nhàng, khơi dạy hứng thú học tập HS sẽ nhớ và hiểu sự kiện lịch sử hơn nhờ nội dung lịch sử đó được truyền tải thông qua nội dung của những câu truyện lịch sử, tiểu thuyết, ký sự, thơ ca cách mạng

* Về kĩ năng

Thông qua những tác phẩm văn học đặc biệt là thơ và văn xuôi đã được chọn lọc,

HS vận động tư duy, sử dụng các tri giác của mình để tưởng tượng ra các sự kiện mà bài thơ hay truyện ngắn đó nói tới Sau đó HS phải vận dụng tư duy để phân tích, rút ra mối liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà những tác phẩm văn học đang nói tới Như vậy, văn học kháng chiến góp phần rèn luyện các thao tác tư duy: phân tích, so sánh, tổng hợp, có những cái nhìn đa chiều về vấn đề lịch sử

* Về thái độ

Thông qua những tác phẩm văn học kháng chiến được vận dụng trong DHLS giai đoạn 1945 – 1954 sẽ góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm và thái độ cho HS Văn học kháng chiến có ưu thế trong việc giáo dục tình cảm cho HS vì văn học là loại hình nghệ thuật sáng tác trên cơ sở những ngôn ngữ trau truốt, biểu tượng sinh động dễ nhớ, dễ thuộc Đây chính là con đường ngắn nhất, dễ dàng nhất đi vào tâm hồn con người Do vậy, sự kiện, hiện tượng lịch sử được thể hiện thông qua ngôn ngữ văn học, hình tượng các nhân vật được xây dựng phản ánh trực tiếp chiến tranh đễ gây xúc cảm lịch sử cho HS Bên cạnh

đó, nếu như giáo viên khéo léo đưa các nội dung văn học với một giọng diệu, cử chỉ sinh động giữa một giờ học căng thẳng…điều này sẽ tác động trực tiếp đến tư tưởng HS, tạo cảm xúc lịch sử cho các em

Vẻ đẹp của những người lính kiên trung, bất khuất, sự lãnh đạo tài tình của Đảng, Bác Hồ… là những tấm gương về lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và còn biết bao nhiêu hình ảnh đẹp đẽ khác được khắc họa trong các tác phẩm văn học chính là chất liệu hình thành trong các em tình yêu Tổ quốc, lòng tự hào dân tộc, niềm yêu kính lãnh tụ, lòng biết ơn đối với những anh hùng đã hy sinh vì độc lập nước nhà Đồng thời đây cũng chính

là những hạt giống ươm mầm cho tâm hồn, nhân cách HS phát triển theo chiều hướng tốt Ngoài ra, việc vận dụng các tác phẩm văn học kháng chiến trong DHLS còn có tác dụng giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, niềm tự hào, ý thức tự chủ dân tộc, tinh thần đoàn kết, tinh thần chiến đấu kiên cường, không chịu khuất phục trước kẻ thù xâm lược của nhân dân ta Những chiều hướng tích cực này sẽ giúp các em có thái độ, động cơ học tập đúng đắn, điều chỉnh hành vi, hình thành thế giới quan khoa học, tăng hứng thú học tập lịch sử

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Mục tiêu dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

Hiện tại, bộ môn Lịch sử được coi là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông và có những ưu thế riêng trong việc đào tạo, phát triển con người vì:

Học lịch sử , HS hiểu được quy luật phát triển của xã hội loài người, cũng như tính tất yếu lịch sử của sự nghiệp giải phóng và phát triển dân tộc “Ôn cố nhi chi tân” học để tôn trọng quá khứ và hướng đến tương lai Điều này sẽ giúp HS có thêm tư duy để giải thích những vấn đề ở hiện tại, có niềm tin và hành động đúng đắn hơn Lịch sử còn góp phần giáo dục truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc, một hành trang để thế hệ trẻ bước vào cuộc sống Học lịch sử HS còn được rèn luyện những phương pháp tìm hiểu, khám phá lịch sử: nhận biết các loại tư liệu lịch sử và giá trị của chúng; thu nhận, phân tích thông tin từ sử liệu để nhận thức đúng về lịch sử, rèn luyện các thao tác tư duy như: phân tích, tổng hợp, khái quát, đánh giá; rèn luyện năng lực tự học, tự tìm hiểu những vấn đề lịch sử - xã hội, tự định hướng trong cuộc sống hiện tại

Ngoài ra, về mục đích chung với vai trò quan trọng Lịch sử cùng với các môn học khác góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông: “giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí

tuệ, phẩm chất, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động

và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách

và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham giá xây dựng và bảo vệ Tổ quốc…” (Điều 27 của Luật giáo dục) Như vậy, mục đích và nhiệm vụ chủ yếu của môn học hướng đến việc giáo dục phẩm chất và năng lực con người, giúp học sinh không chỉ có được kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc

và lịch sử thế giới; các kỹ năng tư duy, thực hành mà còn được giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, từ đó hình thành thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội của học sinh Mục tiêu của môn học được thể chế hóa trong chương trình và là

cơ sở để lựa chọn dạy học

Như vậy, chúng ta thấy rõ vai trò của bộ môn Lịch sử trong chương trình giáo dục phổ thông, cùng với yêu cầu đổi mới trong cách dạy và học Tuy nhiên, bộ môn Lịch sử đối với đại đa số học sinh thường bị coi là môn phụ, không được coi trọng Do tính chất những như trong cách giảng dạy của giáo viên có phần còn khô khan chưa gây được sự hứng thú trong phương pháp giảng dạy dẫn đến việc HS cảm thấy bị nhàm chán khi học môn học

1.3.2 Nhu cầu học môn Lịch sử đối với học sinh THPT

Trong quá trình DHLS ở trường phổ thông, cùng với sự quan sát, điều tra, trao đổi với HS ngoài giờ học cho thấy: Đối với những giờ dạy lịch sử mà GV sử dụng các tác phẩm như truyện ngắn, thơ ca kháng chiến… liên quan đến nội dung bài học, thấy rõ sự hào hứng của HS, HS tập trung, chú ý nghe giảng bài hơn, ít làm việc riêng, ít gần như không có tình trạng buồn ngủ hay uể oải Tôi đã tiến hành khảo sát HS bắng 150 phiếu thăm dò về thực tiễn DHLS ở trường THPT Kim Liên – Hà Nội Kết quả thu được như sau: Đầu tiên là một câu hỏi thăm dò về việc vận dụng các tác phẩm văn học kháng chiến vào

trong các giờ học môn Lịch sử: Thầy cô có thường xuyên sử dụng các tác phẩm truyện ngắn, thơ hay tiểu thuyết kháng chiên trong các giờ học Lịch sử không? Câu hỏi này thu

được kết quả như sau: có 15% HS cho rằng GV thường xuyên sử dụng, 57% cho rằng thỉnh thoảng, và 28% là không bao giờ Từ kết quả điều tra phía HS, tôi nhận thấy rằng GV có sử

chưa thường xuyên, thậm chí một số em HS còn cho rằng chưa bao giờ được nghe giáo

viên của mình đọc thơ, hay kể những tác phẩm truyện ngắn trong giờ học Lịch sử

Khi hỏi HS về cảm xúc của các em HS: Em có thích GV sử dụng song song các tác phẩm văn học kháng chiến (1945 – 1954) trong các bài giảng không? Kết quả thu được: 85%

yêu thích, 10% bình thường, 5% không thích Tiến hành phỏng vấn sâu thì em Trần Minh Chi lớp 10A11 THPT Kim Liên – Hà Nội cho biết: “Bản thân em là người rất thích môn Ngữ Văn, nhưng lại không thích môn Lịch sử Nhưng bây giờ em lại rất hứng thú khi học môn học này, em cảm thấy môn học này rất dễ học, không phải học Lịch sử là chỉ học thuộc lòng mà lịch sử là phải tư duy Vì trong các giờ học Lịch sử, chúng em được biết thêm những tác phẩm văn học được ra đời trong giai đoạn lịch sử đó, nhớ lâu hơn kiến thức lịch sử khi được nghe những câu thơ miêu tả lại và dễ hình thành cảm xúc lịch sử”

Như vậy, qua việc quan sát, điều tra khảo sát, phỏng vấn và trực tiếp thực nghiệm DHLS thì đa số HS thấy hứng thú, chỉ một số ít các em thất bình thường và không thích Có lẽ bởi

vì các giáo viên ít khi sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến trong giờ học lịch sử Một số GV không thuộc thơ, không biết đến các tác phẩm văn học hay có sử dụng thì vẫn còn qua loa, hay cách sử dụng chưa truyền cảm

Khi hỏi HS về cảm xúc của HS khi được nghe kể những tác phẩm văn học kháng

chiến: Cảm xúc của em như thế nào khi nghe các những tác phẩm văn xuôi hay thơ ca cách mạng trong giờ học Lịch sử? Câu trả lời của các em có rất nhiều cung bậc cảm xúc

khác nhau:65% HS chú ý lắng nghe, 55% HS tỏ ra hào hứng và đáng chú ý hơn là 75% HS cảm thấy xúc động Các em có được những cảm xúc tích cực, chăm chú nghe giảng bài, hào hứng hơ khi học Lịch sử vì trong nội dung của các tác phẩm văn học được thầy cô nhắc đến có liên quan đến nội dung bài giảng, như tình yêu quê hương đất nước, tự hào, biết ơn với những anh hùng liệt sĩ, niềm tin, tình yêu với Đảng, Bác Hồ, niềm hạnh phúc

vỡ òa trong ngày chiến thắng, hay nỗi căm hờn đối với tội ác của kẻ thù Tất cả đều góp phần tăng thêm cảm xúc chân thực cho bài giảng Nhưng bên cạnh đó, vẫn còn một số HS không bộc lộ cảm xúc lịch sử do chưa thực sự yêu thích môn học và có hứng thú học tập đối với môn học

Về nội dung của các tác phẩm văn học kháng chiến, tôi sử dụng câu hỏi: Em cảm nhận được những nội dung gì khi nghe những tác phẩm văn xuôi và thơ cách mạng? Có 95%

HS cho rằng nội dung của các tác phẩm văn học trong kháng chiến phản ánh tinh thần đoàn kết, chiến đấu hy sinh quên mình, lao động gian khổ của quân và dân ta vì độc lập nước nhà 50% thể hiện tình yêu, ca ngợi quê hương đất nước 66% cho rằng nội dung thể hiện tinh thần yêu nước, căm ghét đối với kẻ thù cướp nước và 75% thể hiện niềm tin, cổ vũ tinh thần đấu tranh của bộ đội, quần chúng nhân dân, thanh niên xung phong quyết chiến quyết thắng trong cuộc đấu tranh bảo vệ tổ quốc Qua đây, tôi nhận thấy rằng hầu hết HS đều đã nhận thức được nội dung, vai trò quan trọng của các tác phẩm văn học kháng chiến trong việc học Lịch sử Văn xuôi hay thơ ca kháng chiến đều phản ánh hiện thực lịch sử, ca ngợi anh hùng liệt sĩ, tình yêu quê hương đất nước, ca ngợi chiến công oanh liệt, cổ vũ tinh thần chiến đấu, căm ghét kẻ thù và niềm tin tưởng vào Đảng, Bác Hồ niềm tin chiến thắng

kẻ thù Với vai trò quan trọng này, thiết nghĩ GV nên sử dụng nguồn tài liệu này vào DHLS cho HS

Tôi cũng tiến hành kiểm tra kiến thức lịch sử của HS bằng một đề kiểm tra về giai

đoạn lịch sử 1945 – 1954, câu hỏi thứ nhất như sau: Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân ta diễn ra trong khoảng thời gian nào? Có 83% chọn mốc 1858-

1954, 9% chọn 1930-1945, 5% chọn 1945 – 1954 và 3% lựa chọn 1945 – 1975 Qua kết quả điều tra, tôi nhận thấy đa số HS nhận biết được thời gian bắt đầu và kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Điều chứng minh rằng, các em nhớ mốc lịch sử và có ấn tượng với cuộc kháng chiến này Tuy nhiên còn một số HS cho rằng cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra vào giai đoạn 1930-1945 và mốc 1945-1954, đây là mốc thời gian không sai nhưng nó chưa đúng hoàn toàn và một số ít HS lựa chọn mốc 1945-1954 Điều này cho thấy, kiến thức lịch sử của một số em vẫn còn mập mờ và chưa thực sự hứng thú đối với việc học môn học này Vì vậy, để khắc sâu kiến thức lịch sử, việc thay đổi phương pháp dạy học nói chung và việc vận dụng các tác phẩm văn học kháng chiến vào DHLS nói riêng là rất cần thiết

Câu hỏi số 3: Sự kiện đánh dấu kết thúc thời kỳ kháng chiến chống TD Pháp của dân tộc Việt Nam?

Trả lời câu hỏi này có 73% HS lựa chọn câu trả lời là: Hiệp định Gionevo về Đông Dương được kí kết, 9% lựa chọn đáp án: Sự kiện 2/9/1945 Bác Hồ đọc bản tuyên ngôn độc lập, 10% lựa chọn đáp án: Thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ, 6% lựa chọn đáp án:

Bộ đội Việt Nam tiến vào tiếp quản Hà Nội Qua kết quả thăm dò, tôi thấy được phần lớn

HS đều xác định được sự kiện hiệp định Gionevo được ký kết là mốc đánh dấu sự kết thúc của kháng chiến chống Pháp Nhưng bên cạnh đó, vẫn còn một số ít HS mập mờ về sự kiện này

Khi thăm dò kiến thức lịch sử của HS, trong đó tôi có sử dụng một câu hỏi về sự kiện lịch sử thông qua một khổ thơ:

“Bác đứng trên đài, lặng phút giây Trông đàn con đó, vẫy hai tay Cao cao vầng trán, ngời đôi mắt Độc lập bây giờ mới thấy đây!”

Đọc khổ thơ trên, nhắc cho em nhớ tới sự kiện nào? Có đến 95% HS chỉ ra được

khổ thơ trên đang nói đến sự kiện 2/9/1945 Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn độc lập tại quảng trường Ba Đình 5% không xác định được sự kiện này hoặc trả lời sai Qua đây, ta thấy được, đại đa số HS đều nhận ra tầm quan trọng, ý nghĩa to lớn của sự kiện này, đặc biệt rất nhiều HS đều phát hiện ra được sự kiện thiêng liêng mà khổ thơ này đang phản ánh

Qua số liệu của cuộc thăm dò, báo hiệu sự thành công, tính khả thi của đề tài Trong DHLS, GV chỉ cần trích dẫn một khổ thơ quen thuộc, một đoạn trích trong tiểu thuyết hay truyện ngắn có nội dung đặc trưng phản ánh nội dung kiến thức lịch sử sẽ kích thích sự tò mò, hứng thú và khả năng phán đoán của HS Tuy nhiên, bài kiểm tra kiến thức của HS mà tôi thực hiện là dạng câu hỏi trắc nghiệm nên kết quả thu được còn mang nhiều yếu tố chủ quan Vì vậy, GV cần nhận thức rõ tầm quan trọng của việc vận dụng các tác phẩm văn học vào trong các giờ giảng dạy lịch sử Và quan trọng hơn là phải biết lựa chọn,

chắt lọc các tác phẩm một cách phù hợp, nội dung tác phẩm phản ánh phải đúng với sự kiện lịch sử đang nói tới và phải có phương pháp sử dụng hợp lý GV không nên quá lạm dụng các tác phẩm văn học vì mỗi tác phẩm đều phản ánh sự kiện lịch sử những với mỗi sắc thái cảm xúc mà tác giả gửi gắm trong đó là khác nhau, nếu chúng ta sử dụng sai cách

mà không đúng mục đích sẽ bị phản tác dụng

1.3.3 Thực trạng, nguyên nhân và định hướng khắc phục

Qua khảo sát, thăm dò ý kiến của HS về việc vận dụng các tác phẩm văn học kháng chiến vào DHLS, tôi thấy một thực tế rằng việc sử dụng nguồn tài liệu này trong DHLS của một số thầy cô giáo vẫn chưa được phổ biến rộng rãi Trong khi đó, đại đa số các em HS đều thấy thích thú và hào hứng HS cũng hình thành được những cảm xúc lịch

sử khi các thầy cô đọc những tác phẩm văn học kháng chiến có liên quan đến nội dung bài học Bên cạnh đó, các em còn nhận biết được nội dung mà những tác phẩm văn học kháng chiến phản ánh Ngoài ra, việc sủ dụng các tác phẩm văn học kháng chiến vào DHLS không chỉ giúp cho việc truyền tải kiến thức dễ dàng hơn mà còn làm cho các giờ học lịch

sử bớt căng thẳng hơn

Thực trạng trên xảy do do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan sau: nguyên nhân thứ nhất là do các thầy cô giáo vẫn còn chưa nhận thức được rõ vai trò của việc vận dụng các tác phẩm văn xuôi hay thơ ca kháng chiến vào DHLS Thứ hai là do các thầy cô không có nhiều kiến thức về các tác phẩm văn học kháng chiến Thứ ba là do thầy cô còn ngại hay nói cách khác là vẫn chưa thực sự tâm huyết trong việc thay đổi các phương pháp dạy học Nguyên nhân khách quan là do chương trình lịch sử còn dài, nội dung học ở mỗi tiết học thường chưa được hợp lý Thời lượng mỗi tiết học chỉ có 45 phút, số giờ trong một tuần chỉ có một tiết học

Điều này khiến cho các thầy cô giáo rất khó trong việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và vận dụng các tác phẩm văn học kháng chiến vào DHLS nói riêng Do đó,

HS rất khó có thể thấy được sự liên hệ mật thiết giữa văn học kháng chiến với các sự kiện lịch sử do giáo viên ít sử dụng trong các giờ dạy lịch sử, đây chính là điều rất thiếu sót

Xuất phát từ lí luận và thực tiễn, tôi thấy được việc vận dụng các tác phẩm văn học vào DHLS Việt Nam (1945 – 1954) có vai trò rất quan trọng Các tác phẩm văn học sẽ giúp cho các giờ học lịch sử trở nên nhẹ nhàng, sinh động, hấp dẫn, làm cho các em HS có được tinh thần thoải mái Điều đó, sẽ kích thích sự hứng thú học tập ở các em, kích thích tính tò

mò, khơi dạy cho cho các em tình yêu đối với môn học Bên cạnh đó, các tác phẩm văn học giống như những hạt giống tâm hồn, dễ dàng tạo cảm xúc lịch sử Điều này giúp cho các

em cảm nhận lịch sử đa chiều hơn Các em sẽ cảm nhận được rõ hơn một phần lịch sử cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc bi thương nhưng rất hào hùng

Như vậy, qua những nội dung trình bày ở trên, tôi xin đưa ra khẳng định như sau:

Để có thể nâng cao hiệu quả dạy và học môn lịch sử thì việc quan trọng nhất là cần phải đổi mới phương pháp dạy học nói chung và sự cần thiết phải sử dụng văn học kháng chiến vào DHLS nói riêng Để có thể khai thác tối ưu hiệu quả của nguồn tài liệu này đòi hỏi phải có sự nỗ lực của cả các thầy cô giáo và các em HS trong quá trình học tập

Tiểu kết Chương 1

Tóm lại, chiến tranh đã đi xa, những trận đánh anh dũng đã đi vào sử sách, hòa bình được lập lại, những đau thương mất mát cũng dần nguôi ngoai Nhưng những cảm xúc lắng đọng lại trong từng câu văn của các tác phẩm văn học thì còn ở lại mãi và trường tồn với thời gian Đó là những ký ức, hoài niệm của lớp cha anh đã đi qua cuộc chiến tranh, mà cho thế hệ hôm nay nhìn lại quá khứ, trở về với những năm tháng hào hùng của dân tộc Nó

sẽ mãi là những trang sử vàng được con cháu sau này gìn giữ góp phần tạo dựng nền tảng tinh thần cho những thế hệ hôm nay và mai sau Vì vậy, vận dụng các tác phẩm văn học kháng chiến, đặc biệt là các tác phẩm văn xuôi hay thơ ca kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954) trong DHLS là rất cần thiết, góp phần đổi mới phương pháp DHLS HS sẽ được học lịch sử theo một phương pháp mới, giúp cho các em tiếp thu kiến thức lịch sử được đa

chiều hơn thay vì tiếp nhận kiến thức một chiều Bên cạnh đó, việc vận dụng các tác phẩn văn học giai đoạn 1945 – 1954 sẽ giúp cho các tiết học lịch sử trở nên mềm mại, phong phú, sinh động HS sẽ khắc sâu kiến thức bài học hơn, đây sẽ là cơ sở để hình thành khái niệm, biểu tượng, quy luật và bài học lịch sử Trên cơ sở đó phát huy tư duy và giáo dục tư tưởng, tình cảm cho HS Điều quan trọng hơn cả là tăng hứng thú học tập bộ môn, góp phần nâng cao hiệu quả bài học

Tuy vậy, việc sử dụng các tác phẩm văn học kháng chiến (1945 – 1954) vào giảng dạy lịch sử hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế Do việc chưa nhận thức được tầm quan trọng cảu việc vận dụng các tác phẩm văn học các giờ dạy lịch sử, vốn kiến thức còn về các tác phẩm văn học kháng chiến còn chưa nhiều, còn ngại trong việc đi vào vận dụng Do vậy, việc vận dụng các tác phẩm văn học trong DHLS còn chưa nhiều, nếu có thì chỉ dừng lại ở một số tác phẩm thơ ca tiêu biểu, còn một số tác phẩm văn xuôi thì gần như không có

Từ thực trạng trên, tôi xin được đề xuất một số biện pháp vận dụng các tác phẩm văn học vào DHLS Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 ở chương 2

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1945 – 1954) ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC

Chúng ta sẽ thấy rõ được vị trí, ý nghĩa và nội dung của quá trình khi phân tích nội dung của từng bài Ở đây, học sinh sẽ nhận thức được cuộc chiến tranh đầy gian khổ hy sinh, mất mát nhưng vô cùng hào hùng của dân tộc để chống lại kẻ thù xâm lược là thực dân Pháp Qua đây, vun đắp cho các em thái độ tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước và lòng biết ơn sâu sắc với thế hệ cha anh, những người đã đổ mồ hôi, xương máu của mình vì độc lập nước nhà Giúp các em phát huy truyền thống anh hùng bất khuất của một dân tộc vừa